|
ÖZET: Başvuran, aile hekimliği biriminde kullandığı ve maliki olduğunu iddia ettiği tıbbi malzemelerin kullanımına ilişkin kira ödemesi talep etmiştir. Sağlık Bakanlığı, bu malzemelerin aile sağlığı merkezi giderleri kapsamında olduğunu ve kamu hizmetinde kullanıldığını belirterek, başvuranın talebini reddetmiştir. Danıştay, başvuranın malzemelerin özel mülkiyetinde olduğuna dair herhangi bir belge sunmadığını ve bu malzemelerin kamu hizmetine tahsis edildiğini vurgulayarak, talebin reddinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir.
Bu karar, aile hekimliği uygulamaları çerçevesinde, aile sağlığı merkezlerinde bulundurulması zorunlu malzemelerin kamuya ait olduğunu ve özel mülkiyete konu olamayacağını ortaya koymaktadır. Ayrıca, aile hekimlerinin kamu görevi yürüttüğü ve bu malzemelerin kamu hizmetinde kullanıldığı dikkate alındığında, başvuranın kira talebinin hukuken geçerli olmadığı sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4689-S.22.7123
BAŞVURU NO : 2021/18130
KARAR TARİHİ : 06/04/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, görev yaptığı aile hekimliği biriminde bulunan ve maliki olduğunu iddia ettiği malzemelerin tespitinin yapılarak tarafına malzemelerin kullanımından dolayı kira ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuru sahibi dilekçesinde özetle; “Maliki olduğu ve diğer birim ile ortak kullanılan, Aile Hekimliği sözleşme ve ödeme yönetmeliklerine göre bulundurulması zorunlu olan aşı dolabı, defibrilatör, santürfüj aleti, RİA, Entübasyon seti gibi onlarca malzemenin kurulacak bir komisyon marifetiyle tespitinin yapılmasını istediğini ve kendisine eşyalarının kullanılmasından dolayı kira ödenmesini talep ettiğini ancak kendisine eşyaları alabileceği ve kira ödemesi yapılamayacağı yönünde cevap verildiğini iddia ve ifade ederek şahsına ait malzemelerin kullanımından dolayı kira ödemesi yapılmasını” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Sağlık Bakanlığı’ndan 05/11/2021 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel
Müdürlüğü’nün bila tarih ve sayılı cevabi yazısında;
2.1. “Aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanları kendilerinin talebi üzerine hizmet sözleşmesi imzalayarak
5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümleri
çerçevesinde görev yapmaktadırlar. 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu’nun “Personelin statüsü ve malî haklar” başlıklı 3. maddesinde yer alan “…Sözleşmeli olarak çalışan aile hekimi ve aile sağlığı elemanları, kurumlarında aylıksız veya ücretsiz izinli sayılırlar ve bunların kadroları ile ilişkileri devam eder. (Değişik ikinci cümle:11.10.2011-KHK-663/58 md.) Bu personelin, sözleşmeli statüde geçen süreleri kazanılmış hak derece ve kademelerinde veya kıdemlerinde değerlendirilerek her yıl işlem yapılır ve bunlar talepleri
halinde eski görevlerine atanırlar…” hükmünden de anlaşılacağı üzere, devlet memuru olarak görev ifa etmekte iken aile hekimi veya aile sağlığı çalışanı olarak çalışmak üzere hizmet sözleşmesi akdeden ve bu kapsamda ücretsiz izinli olanların; sosyal güvenlik kurumu ile ilişkilerinin devam ettiği, her ay düzenli olarak emeklilik sigorta primleri ödendiği, çalıştıkları süreler hiç devlet memurluğundan ayrılmamış gibi devlet memurluğu çalışma sürelerinden sayıldığı, aile hekimliği uygulamasında geçen sürelerinin devlet memuru olarak yapılması gereken devlet hizmeti yükümlülüğünden sayıldığı, sözleşmeli statüde geçen sürelerin kazanılmış hak derece ve kademelerinde veya kıdemlerinde değerlendirilerek her yıl işlem yapıldığı nazara alındığında, memuriyet bağının devam ettiği aşikardır.
2.2. 25/01/2013 tarihli ve 28539 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Uygulama
Yönetmeliği’nin 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Aile sağlığı merkezinde aşağıda belirtilen asgari tıbbi cihaz ve malzemenin faal olarak bulundurulması zorunludur.” hükmü ile bu maddede sayılan tıbbi cihaz ve malzemelerin aile sağlığı merkezlerinde faal olarak bulundurulma zorunluluğu vardır. Yani bu malzemelerin temininden aile hekimleri sorumludur.
2.3. Ayrıca Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği’nin “Aile sağlığı merkezinin fiziki şartları” başlıklı 23 üncü maddesinde ve mezkur Yönetmeliğin “Aile sağlığı merkezinin teknik donanımı” başlıklı 24 üncü maddesinde aile sağlığı merkezinde bulunması zorunlu olan malzeme ve fiziki şartlar belirlenmiştir. Birden fazla aile hekiminin bir arada çalıştığı aile sağlığı merkezlerinde belirli tıbbi cihaz ve malzemelerin her aile hekimi için ayrı ayrı bulundurulacağı, bunun dışındaki fiziki mekan, tıbbi donanım ve malzemelerin ise ortak kullanılacağı düzenlenmiştir. Kullanım amaçları açısından değerlendirildiğinde, aile sağlığı merkezinde yer alan cihaz ve malzemelerin ikiye ayrılması mümkündür. Bu malzeme ve cihazlardan ilki, doğrudan aile hekimi ya da aile hekimliği birimine ait steteskop, tansiyon aleti (çocuk ve erişkin olmak üzere en az iki boy), otoskop, oftalmoskop, termometre, ışık kaynağı, dil basacağı, paravan, perde ve benzerleri, muayene masası, refleks çekici, mezura, fetal el doppleri, aşı nakil kabı, snellen eşeli vb malzeme ve cihazlar, diğeri ise aile sağlığı merkezinin ortak kullanım alanına dâhil olan tartı aleti, defibrilatör, buzdolabı, EKG cihazı gibi malzeme ve cihazlardır. Ortak kullanıma ait malzemeler aile sağlığı merkezine aittir.
2.4. Bununla birlikte Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği’nin aile hekimi ödeme esaslarını düzenleyen 18. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yer alan “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri: 1)
Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su, yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ve tıbbi sarf malzemeleri gibi Bakanlıkça belirlenecek asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin % 50’sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılır. Aile hekimliği pozisyonunun, sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödeme müdürlüğün döner sermayesine aktarılır ve birimin giderleri fatura ve benzeri belgeler ile yönetim karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanır. …” hükmü gereği aile hekimlerine gerek aile sağlığı merkezine gerekse aile hekimliği birimine ait malzemelerin temini ve faal olarak bulundurulmasını sağlamaları için “aile sağlığı merkezi gideri” altında belirli bir gider ücreti ödenmektedir.
2.5. Aile sağlığı merkezlerinde yer alan cihaz ve malzemeler, Bakanlığımızca ya da il sağlık müdürlüklerince aile hekimlerinin kendilerine zimmet dâhilinde verilmemekte, Bakanlık tarafından kendilerine tahsis edilen aile sağlığı merkezi giderinden (cari gider) karşılanmak suretiyle aile hekimi olarak çalışan doktorlarca satın alınmaktadır. Ancak söz konusu cihaz ve malzemeler kamu hizmetinde kullanılmaktadır. Ayrıca aile sağlığı merkezleri kamu sağlık hizmeti sunan birinci basamak sağlık kuruluşu olup aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanları kamu görevi yürüten personel statüsündedir. Aile hekimlerine
bu sağlık kuruluşunun ofis gideri ve tefrişatını sağlamak üzere aylık olarak aile sağlığı merkezi gideri ödenmekte olup bu ücret aile hekimleri tarafından aile sağlığı merkezindeki kamu sağlık hizmetini yürütmek üzere kullanılmaktadır. Dolayısıyla bu malzemeler aile sağlığı merkezine aittir. Bununla birlikte söz konusu malzemelerin kamu eliyle alındığı dikkate alındığında hâlihazırda aile sağlığı merkezinde görev yapan aile hekimlerinin aile sağlığı merkezine sonradan yerleşen aile hekiminden herhangi bir ücret ya da bedel talebi mümkün olmadığı gibi aile sağlığı merkezinden ayrılan aile hekiminin aile sağlığı merkezinde halihazırda görev yapan aile hekimlerinden de herhangi bir ücret ya da bedel talebi mümkün değildir.”
İfadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının,
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanununun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu
Kanunun amacı; Sağlık Bakanlığının belirleyeceği illerde, birinci basamak sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, birey ihtiyaçları doğrultusunda koruyucu sağlık hizmetlerine ağırlık verilmesi, kişisel sağlık kayıtlarının tutulması ve bu hizmetlere eşit erişimin sağlanması amacıyla aile hekimliği hizmetlerinin yürütülebilmesini teminen görevlendirilecek veya çalıştırılacak sağlık personelinin statüsü ve malî hakları ile hizmetin esaslarını düzenlemektir.”
5.1. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Aile hekimi; kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini yaş, cinsiyet ve hastalık ayrımı yapmaksızın her kişiye kapsamlı ve devamlı olarak belli bir mekânda vermekle yükümlü, gerektiği ölçüde gezici sağlık hizmeti veren ve tam gün esasına göre çalışan aile hekimliği uzmanı veya
Sağlık Bakanlığının öngördüğü eğitimleri alan uzman tabip veya tabiptir.”
5.2. “Personelin statüsü ve mali haklar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Sağlık
Bakanlığı; Bakanlık veya diğer kamu kurum veya kuruluşları personeli olan uzman tabip, tabip ve aile sağlığı çalışanı olarak çalıştırılacak sağlık personelini, kendilerinin talebi ve kurumlarının veya Bakanlığın muvafakatı üzerine, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması hakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızın, sözleşmeli olarak çalıştırmaya veya bu nitelikteki
Bakanlık personelini aile hekimliği uygulamaları için görevlendirmeye veya aile hekimliği uzmanlık eğitimi veren kurumlarla sözleşme yapmaya yetkilidir.”
5.2.1. Üçüncü fıkrasında; “Sözleşmeli olarak çalışan aile hekimi ve aile sağlığı çalışanları kurumlarında aylıksız veya ücretsiz izinli sayılırlar ve bunların kadroları ile ilişkileri devam eder. Bu personelin, sözleşmeli statüde geçen süreleri kazanılmış hak derece ve kademelerinde veya kıdemlerinde değerlendirilerek her yıl işlem yapılır ve bunlar talepleri halinde eski görevlerine atanırlar. Sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta iken aile hekimi ve aile sağlığı çalışanı statüsüne geçenlerden önceki sözleşmeli personel statüsüne dönmek isteyenler, eski kurumlarındaki boş pozisyonlara öncelikle atanırlar ve bu madde kapsamındaki çalışmaları hizmet sürelerinde dikkate alınır.”
5.2.2. Dördüncü fıkrasında; “Kadroya bağlı olarak veya sözleşmeli personel pozisyonlarında görev yapan personelden Sağlık Bakanlığınca aile hekimi veya aile sağlığı çalışanı olarak görevlendirilenlere,
209 sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına Bağlı Sağlık Kuruluşları ile Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun uyarınca ek ödeme yapılmaz.
Bunlara, aylıklarına ve ücretlerine ilaveten, çalıştıkları günler dikkate alınarak aşağıdaki fıkrada belirlenen miktarların yarısını aşmamak üzere tespit edilecek tutarda ödeme yapılır.”
5.2.3. Beşinci fıkrasında; “ Sözleşme yapılan aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarına, 657 sayılı Kanunun
4 üncü maddesinin (B) bendine göre belirlenen en yüksek brüt sözleşme ücretinin aile hekimi için (6)
katını, aile sağlığı çalışanı için (1,5) katını aşmamak üzere tespit edilecek tutar, çalışılan ay sonuçlarının ilgili sağlık idaresine bildiriminden itibaren onbeş gün içerisinde ödenir.”
5.2.4. Yedinci fıkrasında; “Aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarının durumları ve aile hekimliği uzmanlık eğitimi almış olup olmadıkları da dikkate alınmak suretiyle yapılacak ödeme tutarlarının tespitinde; çalıştığı bölgenin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi, aile sağlığı merkezi giderleri, kayıtlı kişi sayısı ve bunların risk grupları, gezici sağlık hizmetleri ile aile hekimi tarafından karşılanmayan gider unsurları, belirlenen standartlar çerçevesinde sağlığın geliştirilmesi, hastalıkların önlenmesi, takibi ve kontrolündeki başarı oranı gibi kriterler esas alınır….”
6. 25/01/2013 tarih ve 28539 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Uygulama
Yönetmeliği’nin “Aile sağlığı merkezinin teknik donanımı” başlıklı 24’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Aile sağlığı merkezinde aşağıda belirtilen asgari tıbbi cihaz ve malzemenin faal olarak bulundurulması zorunludur.
a) Steteskop. b) Tansiyon aleti (çocuk ve erişkin olmak üzere en az iki boy). c) Otoskop. ç)
Oftalmoskop. d) Termometre. e) Işık kaynağı. f) Dil basacağı. g) Paravan, perde ve benzerleri. ğ) Muayene masası. h) Refleks çekici. ı) Mezura. i) Fetal el doppleri. j) Aşı nakil kabı. k) Snellen eşeli. l) Diapozon seti.
m) Tartı aleti (bebek, erişkin boy). n) Boy ölçer (bebek, erişkin boy). o) Pansuman seti. ö) Enjektör, gazlı bez gibi gerekli sarf malzemeleri. p) Keskin atık kabı. r) Acil seti; acil müdahale setinde asgari aşağıda belirtilen malzemeler bulunur. 1) Laringoskop seti ve yedek pilleri (çocuk ve erişkin için), 2) Ambu ve maske (çocuk ve erişkin boy), 3) Oksijen hortumu ve maskeleri, 4) Entübasyon tüpü (çocuk ve erişkin için),
5) Yardımcı hava yolu araçları (laringeal maske, airway ya da kombi tüp), 6) Enjektörler (2, 5,10 cc
ebatlarında her bir ebattan asgari beş adet), 7) Kişisel koruyucu ekipman (eldiven, maske ve benzerleri.). s)
Defibrilatör. ş) Manometreli oksijen tüpü (taşınabilir). t) Seyyar lamba. u) Buzdolabı (sadece aşılar ve antiserumlar için). ü) Aşı dolabının ve aile sağlığı merkezinin tıbbi hizmet alanları ile bekleme alanlarında iç ortam sıcaklık takiplerini yapmak için standartları Kurumca belirlenmiş olan ısı verisi gönderebilen 2 adet termometre (Aşı dolabı sıcaklık takipleri en fazla iki saatlik aralıklarla yapılacak olup bu süre gerekli görülmesi halinde Kurumca değiştirilebilir.). v) Aşılar ve ilaçlar için karekod okuyucu. y) İlaçların miat ve stoklarının listesi (elektronik ortamda takip edilir.). z) Jinekolojik muayene masası, spekülüm, muayene ve
RİA seti. aa) İlâç ve malzeme dolabı. bb) Sterilizatör. cc) EKG cihazı. çç) Tromel. dd) Glikometre. ee)
Tekerlekli sandalye. ff) Nebülizatör. gg) Santrifüj cihazı. ğğ) Jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı. hh)
Küçük cerrahi seti; asgari 1 portegü, 1 makas, 1 penset, 1 bisturi sapı, (dört hekime kadar iki set, dört hekimden sonra her dört hekim için ilave bir set). ıı) Genişletilmiş bağışıklama programı kapsamında uygulanan aşılar ve antiserumlar. ii) Kurum tarafından belirlenen bulundurulması zorunlu tutulan temel acil ilâçlar, aşılar ve antiserumlar. jj) Aspiratör. kk) Spirometre veya Peakflowmeter”,
6.1. İkinci fıkrasında; “Birden fazla aile hekiminin bir arada çalıştığı aile sağlığı merkezlerinde, bu maddenin birinci fıkrasındaki tıbbi cihaz ve malzemelerden (a)’dan (k) bendine kadar (k bendi dahil)
olanlar her aile hekimi için ayrı ayrı bulundurulur.”, dördüncü fıkrasında da; “Aile hekimlerinin kullanmak zorunda oldukları teknik, tıbbi cihaz, bilgisayar donanımları ile gezici sağlık hizmetlerinin sunumu için gerekli olan motorlu araçlar, esas olarak aile hekimleri tarafından temin edilir.”
7. 30/06/2021 tarih ve 31527 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme
Yönetmeliği’nin “Aile hekimi ödeme esasları” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine çalışılan gün sayısına göre ödeme yapılır.”, ikinci fıkrasında; “Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine aylık olarak yapılacak ödemeler, aşağıda yer alan unsurlardan oluşur:”,
7.1. İkinci fıkrasının (c) bendinde de; “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri: 1) Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su, yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ve tıbbi sarf malzemeleri gibi Bakanlıkça belirlenecek asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin % 50’sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılır. Aile hekimliği pozisyonunun, sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödeme müdürlüğün döner sermayesine aktarılır ve birimin giderleri fatura ve benzeri belgeler ile yönetim karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanır.”
7.1.1. İkinci fıkrasının (c) bendinin 9 ve 10 numaralı alt bendlerinde; “9) Aile hekimlerinden herhangi birinin, aile sağlığı merkezi giderlerinin kendisine isabet eden kısımlarını ödemediği yönetim karar defteri ile ispatlandığı takdirde, aile sağlığı merkezi giderlerini karşılamak üzere söz konusu aile hekimine yapılan ödemelerden müdürlükçe kesinti yapılır. 10) Aile hekimlerinden herhangi biri kendisine bildirim yapılmasına rağmen, aile sağlığı merkezinin asgari fiziki ve teknik şartlarını yerine getirmediği takdirde, müdürlükçe bu eksiklikler giderilir ve bedeli söz konusu aile hekimine yapılan ödemelerden kesilerek müdürlük döner sermayesine aktarılır.”
Hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin olarak hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, “Maliki olduğu ve diğer birim ile ortak kullanılan, Aile
Hekimliği sözleşme ve ödeme yönetmeliklerine göre bulundurulması zorunlu olan aşı dolabı, defibrilatör, santürfüj aleti, RİA, Entübasyon seti gibi onlarca malzemenin kurulacak bir komisyon marifetiyle tespitinin yapılmasını istediğini ve kendisine eşyalarının kullanılmasından dolayı kira ödenmesini talep ettiğini ancak kendisine eşyaları alabileceği ve kira ödemesi yapılamayacağı yönünde cevap verildiğini iddia ve ifade ederek şahsına ait malzemelerin kullanımından dolayı kira ödemesi yapılmasını” talep etmiştir.
10. 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümleri çerçevesinde, birinci basamak sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, birey ihtiyaçları doğrultusunda koruyucu sağlık hizmetlerine ağırlık verilmesi, kişisel sağlık kayıtlarının tutulması ve bu hizmetlere eşit erişimin sağlanması amacıyla Sağlık Bakanlığının belirleyeceği illerde aile hekimliği birimleri kurulmaktadır. Söz konusu birimlerde kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini yaş, cinsiyet ve hastalık ayrımı yapmaksızın, her kişiye kapsamlı ve devamlı olarak belirli bir mekânda vermekle yükümlü, gerektiği ölçüde gezici sağlık hizmeti veren ve tam gün esasına göre çalışan aile hekimliği uzmanı veya Kurumun öngördüğü eğitimleri alan uzman tabip veya tabipler görevlendirilmektedir.
11. 5258 sayılı kanun hükümlerine istinaden Sağlık Bakanlığı, aile hekimi olarak görevlendirdiği kişilerle sözleşme yapmaya yetkili kılınmış olup yapılan sözleşme gereğince, aile hekimliği görevini ifa eden kişilere vermiş oldukları hizmet karşılığında, farklı kriter ve kalemler dahilinde ücret ödemesinde bulunmaktadır. Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği’nin 18’inci maddesinin birinci fıkrasına göre de sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine çalışılan gün sayısına göre ödeme yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
12. Aile sağlığı merkezlerinde bulundurulması zorunlu olan asgari tıbbi cihaz ve malzemeler Aile
Hekimliği Uygulama Yönetmeliği’nin 24’üncü maddesinde sayılmıştır. Aile Hekimliği Sözleşme ve
Ödeme Yönetmeliği’nin 18’inci maddesinin ikinci fıkrasında, aile hekimlerine aylık olarak yapılacak ödeme unsurları sayılmış, bu fıkranın (c) bendinde “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri”ne ödeme kalemlerinden biri olarak yer verilmiştir. Buna göre “Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su, yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ve tıbbi sarf malzemeleri gibi Bakanlıkça belirlenecek asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin % 50’sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılacağı”, ayrıca “Aile hekimlerinin kullanmak zorunda oldukları teknik, tıbbi cihaz, bilgisayar donanımları ile gezici sağlık hizmetlerinin sunumu için gerekli olan motorlu araçların, esas olarak aile hekimleri tarafından temin edileceği” Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği’nin 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında hüküm altına alınmıştır.
13. Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği’nin aile hekimi ödeme esaslarını düzenleyen 18.
maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yer alan “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri: 1) Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su, yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ve tıbbi sarf malzemeleri gibi Bakanlıkça belirlenecek asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin % 50’sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılır. Aile hekimliği pozisyonunun, sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödeme müdürlüğün döner sermayesine aktarılır ve birimin giderleri fatura ve benzeri belgeler ile yönetim karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanır. …” hükmü gereği aile hekimlerine gerek aile sağlığı merkezine gerekse aile hekimliği birimine ait malzemelerin temini ve faal olarak bulundurulmasını sağlamaları için “aile sağlığı merkezi gideri” altında belirli bir gider ücreti ödenmektedir
14. Ayrıca Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği’nin aile hekimi ödeme esaslarını düzenleyen 18. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde, “c) Aile Sağlığı Merkezi Giderleri: … 8) Yeni açılan ve müdürlükçe hizmet verilecek aile sağlığı merkezi mekanı gösterilemeyen birimler için aile sağlığı merkezi giderleri, on ay boyunca yukarıdaki kriterlere bağlı olmaksızın tavan ücretin % 100’ü olarak ödenir. Bu birimlerin açılmasını müteakiben ilk yerleştirme sonucunda boş kalması halinde müdürlüğün teklif ettiği ve Bakanlıkça uygun görülen yerler için giderleri döner sermaye bütçesinden karşılanmak üzere müdürlükçe kiralama, iç mekan tadilatı, tefrişat ve malzeme temini de dahil olmak üzere aile sağlığı merkezi oluşturulur. Ancak müdürlükçe, gerekçelendirmek ve Bakanlıkça onaylanmak kaydıyla yerleştirme işlemi beklenmeksizin, giderleri döner sermaye bütçesinden karşılanmak üzere aile sağlığı merkezi oluşturulabilir. Oluşturulan birime on aylık süre dolmadan aile hekimi yerleşmesi halinde on aylık sürenin sonuna kadar tavan ücretin % 50’si aile hekimine, kalan % 50’si ise müdürlük döner sermayesine ödenir.” şeklinde düzenleme getirilerek, yeni açılan aile sağlığı merkezi giderlerinin (18. maddesinin ikinci fıkrasının (c)
bendinin 1 nolu alt bendinde belirtilen tavan ücretin %50 si tutarında değil) on ay boyunca diğer kriterlere bağlı olmaksızın tavan ücretin % 100’ü olarak ödeneceği öngörülmüştür.
15. Bununla birlikte aile sağlığı merkezlerinde yer alan cihaz ve malzemelerin, Bakanlıkça ya da il sağlık müdürlüklerince aile hekimlerinin kendilerine zimmet dâhilinde verilmediği, Bakanlık tarafından kendilerine tahsis edilen aile sağlığı merkezi giderinden (cari gider) karşılanmak suretiyle aile hekimi olarak çalışan doktorlarca satın alındığı, ancak söz konusu cihaz ve malzemelerin kamu hizmetinde kullanıldığı, ayrıca aile sağlığı merkezlerinin kamu sağlık hizmeti sunan birinci basamak sağlık kuruluşu olup aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarının kamu görevi yürüten personel statüsünde oldukları, aile hekimlerine bu sağlık kuruluşunun ofis gideri ve tefrişatını sağlamak üzere aylık olarak aile sağlığı merkezi gideri ödendiği, bu ücretin aile hekimleri tarafından aile sağlığı merkezindeki kamu sağlık hizmetini yürütmek üzere kullanıldığı, dolayısıyla bu malzemelerin aile sağlığı merkezine ait olduğu, bununla birlikte söz konusu malzemelerin kamu eliyle alındığı dikkate alındığında hâlihazırda aile sağlığı merkezinde görev yapan aile hekimlerinin aile sağlığı merkezine sonradan yerleşen aile hekiminden herhangi bir ücret ya da bedel talebi mümkün olmadığı gibi aile sağlığı merkezinden ayrılan aile hekiminin aile sağlığı merkezinde halihazırda görev yapan aile hekimlerinden de herhangi bir ücret ya da bedel talebinin hukuken mümkün olmadığı hususları değerlendirilmiştir.
16. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın dilekçesinde belirttiği aşı dolabı, defibrilatör, santürfüj aleti, RİA, Entübasyon seti gibi malzemelerin “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri” içerisinde yer aldığı ve bu malzemelerin sağlık hizmetinin yerine getirilmesinde kullanıldığı, ödemesinin de bakanlık veya sağlık müdürlükleri tarafından karşılandığı bu suretle kamu hizmetine tahsis edilen malzemelerin özel mülkiyete konu olamayacağı, başvuranın da bu malzemelerin kendi özel mülkiyetinde olduğuna dair ispat edici herhangi bir bilgi belge sunmadığı anlaşıldığından başvuranın talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve Sağlık Bakanlığı’na tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi