|
ÖZET: Başvuran, Gaziantep Üniversitesi Hastanesinde aldığı sağlık hizmetleri için fazla ücret ödendiğini iddia ederek, bu ücretin iadesini talep etmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde başvuranın, mesai dışı öğretim üyesi muayenesi ve ilgili sağlık hizmetleri için yasal olarak belirlenen ilave ücretleri ödediği tespit edilmiştir. Sağlık Uygulama Tebliği’ne göre, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında verilen sağlık hizmetleri için belirli bir ilave ücret alınması mümkündür.
Başvuranın, sağlık hizmeti alırken ilave ücretlerin ödeneceğini bilerek bu hizmetten faydalandığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan denetimlerde mevzuata aykırılık tespit edilmediği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğü tarafından başvuranın ilave ücret iadesi talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Bu durum, sağlık hizmetleri ve sosyal güvenlik hakkı çerçevesinde devletin yükümlülükleri ile bireylerin hakları arasında bir denge kurma gerekliliğini ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13637-S.23.21556
BAŞVURU NO : 2023/6581
KARAR TARİHİ : 25/10/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GAZİANTEP SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, tedavileri için alınan ilave ücretin iadesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 10/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 10.05.2023 tarihinde başvuru yapan özetle; SGK emeklisi olduğundan bahisle Gaziantep Üniversitesi Hastanesindeki tedavilerinden 6.813 TL fazla ücret alındığını iddia ederek, parasının iadesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 26.05.2023 tarih ve sayılı yazısıyla Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası
Genel Müdürlüğünün 07.07.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; Sağlık Uygulama Tebliği’nin “1.9 – İlave ücret” başlığı altında yer alan “1.9.1 – İlave ücret alınması” maddesi ve “1.9.4 – Otelcilik hizmetlerinde ilave ücret uygulaması” maddesi hükümlerine yer verildikten sonra anılan Sağlık Uygulama Tebliği mevzuatı doğrultusunda Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünce başvuru sahibi 14.04.2023 tarih ve sayılı yazı ile “Gaziantep Üniversitesi
Hastanesi Yüksek Öğretim Kurumuna bağlı üniversite hastanesi olduğundan brüt asgari ücretin iki katı kadar mesai saati dışı öğretim üyesi ücreti ve iki kişilik odadan günlük 123,53 TL, tek kişilik odadan da günlük 247,05 TL otelcilik hizmeti için ücret alma hakkına sahiptir. Gaziantep Üniversitesi Hastanesinin tarafınızdan almış olduğu 6.813,00 TL yasal sınırlar içinde olduğundan başvurunuza yapılacak işlem bulunmamaktadır.” şeklinde bildirim yapıldığı ifade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 26.05.2023 tarih ve sayılı yazısıyla Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, adı geçen Rektörlüğün 06.06.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1. Sağlık Uygulama Tebliğinin “İlave ücret alınması” başlıklı 1.9.1-(b) maddesinde aynen “(Değişik:RG25/8/2022-31934 Mükerrer) Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında (vakıf üniversiteleri (Mülga ibare:RG-16/3/2023-32134 Mükerrer) hariç) öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, Kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabilir. Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına ait sağlık tesisleri ve üniversitelere ait ilgili birimlerin birlikte kullanımına ilişkin protokolü bulunan sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından ilave ücret alınamaz.” denilmek suretiyle getirilen düzenleme kapsamında, Üniversitelerince tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı mütalaa edildiğinden, başvuruya konu talebin çözümüne yönelik olarak yapılabilecek bir işlem bulunmadığı, 3.2. Başvuranın, Hastanelerinde görmüş olduğu tedavilerinin ödemelerine ilişkin belgelerin ekte sunulduğu, 3.3. Üniversiteleri tarafından yapılan inceleme neticesinde, başvuranın 03.04.2023 tarihinde özel öğretim üyesi muayenesi olduğunun, muayene akabinde 04.04.2023 tarihinde anjiyo tedavisinin uygulandığının, tedavilerine ilişkin 180 TL özel oda ücreti ve 6.717,51 TL mesai dışı ilave öğretim üyesi farkı tahsil edildiğinin anlaşıldığı ve başvurana sunulan sağlık hizmetinin mesai dışı öğretim üyesi kapsamında olduğunu gösteren belgenin ekte yer almakta olduğu, Belirtilmiştir.
4. Kurumumuzun 22.09.2023 tarih ve sayılı yazısıyla Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğünden tekrar bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, adı geçen Rektörlüğün 02.10.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve ekindeki belgelerden özetle; başvuranın 03.04.2023 tarihinde Doç.
Dr. ‘ye özel muayene olduğu, “anjio” işlemine bu muayenede karar verildiği, 04.04.2023 tarihinde de
Doç. Dr. tarafından kendisine “anjiyoplasti ve stent” işlemi yapıldığı, hastanın hiçbir şekilde özel muayene ve özel girişimsel işleme zorlanmadığı, ücretin işlemlerden önce yatırıldığı, bu nedenlerle başvuruya konu ilave ücretin başvurana iadesinin yapılmasının uygun görülmediği anlaşılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 5.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, … sosyal bir hukuk
Devletidir.”; 5.2. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.”; 5.3. “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.”; 5.4. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde (Değişik: 3/10/20014709/22 md.), “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”; 5.5. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”;
6. 04.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun:
/
6.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”;
7. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun:
7.1. “Sağlık hizmetlerinin ödenecek bedellerinin belirlenmesi” 72 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında; “ (Değişik birinci fıkra: 17/4/2008-5754/44 md.) 65 inci madde gereği ödenecek gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin Kurumca ödenecek bedellerini belirlemeye Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu yetkilidir. Komisyon, tıp eğitimini, hizmet basamağını, alt yapı ve kaynak kullanımı ile maliyet unsurlarını dikkate alarak sağlık hizmeti sunucularını fiyatlandırmaya esas olmak üzere ayrı ayrı sınıflandırabilir.
Komisyon, 63 üncü madde hükümlerine göre finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca ödenecek bedellerini; sağlık hizmetinin sunulduğu il ve basamak, Devletin doğrudan veya dolaylı olarak sağlamış olduğu sübvansiyonlar, sağlık hizmetinin niteliği itibarıyla hayati öneme sahip olup olmaması, kanıta dayalı tıp uygulamaları, maliyet-etkililik ölçütleri ve genel sağlık sigortası bütçesi dikkate alınmak suretiyle, her sınıf için tek tek veya gruplandırarak belirlemeye yetkilidir.
(Değişik ikinci fıkra: 21/5/2013-6486/3 md.) Komisyon; Bakanlık, Maliye, Sağlık ve Kalkınma bakanlıkları, Hazine Müsteşarlığı, üniversite sağlık hizmeti sunucuları ile özel sağlık hizmeti sunucularını temsilen
Bakanlıkça belirlenecek birer üye ve Kurumu temsilen iki üye olmak üzere toplam dokuz üyeden oluşur.
Komisyon kararlarını salt çoğunluk ile alır. Komisyon kararları Resmî Gazete’de yayımlanır. Komisyonca gerekli görülen hâllerde sağlık hizmetlerinin türlerine göre birden fazla alt komisyon kurulabilir.
Komisyonun sekretarya işlemleri Kurumca yerine getirilir…” 7.2. “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı (Değişik: 17/4/20085754/45 md.) 73 üncü maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve on ikinci ilgili fıkralarında; “Bu Kanuna göre sağlık hizmetleri, Kurum ile yurt içindeki veya yurt dışındaki sağlık hizmeti sunucuları arasında yapılan sözleşmeler yoluyla ve/veya bu Kanun hükümlerine uygun olarak genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sözleşmesiz sağlık hizmeti sunucularından satın aldıkları sağlık hizmeti giderlerinin ödenmesi suretiyle sağlanır.
Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu tavan dahilinde alınabilecek ilave ücret oranları Kurumca belirlenir. Ancak (…) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (4), (6) ve (8) numaralı alt bentleri kapsamında sayılanlar ile bakmakla yükümlü oldukları kişiler ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılan kişilerden ilave ücret alınamaz. Sağlık Hizmetleri
Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen eşdeğer ilaçların, azami fiyatı ile kişinin talep ettiği eşdeğer ilacın fiyatı arasında oluşacak fark ve optik için tavan uygulanmaz ve bu fıkra kapsamında değerlendirilmez.
Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları ise otelcilik hizmeti ile dördüncü fıkrada belirtilen istisnai sağlık hizmetleri dışında, sağladıkları sağlık hizmetleri için genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu
kişilerden ilave ücret talep edemez. (Mülga ikinci cümle: 21/1/2010- 5947/19 md.) (…) (Ek cümleler:
21/5/2013-6486/4) Ancak yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için Kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin, poliklinik muayenelerinde bir katını, diğer hizmetlerde yüzde ellisini geçmemek üzere, üniversite
yönetim kurulu kararıyla öğretim üyelerinin unvanları itibarıyla belirlenen miktarda ilave ücret alınabilir.
Ancak alınacak ilave ücret bir defada asgari ücretin iki katını geçemez. Bu oranları bir katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Kurum bu fıkra kapsamında ilave ücret alınamayacak sağlık hizmetlerini belirlemeye yetkilidir.
Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, Kurumca belirlenmiş standartların üstündeki talepleri karşılayan otelcilik hizmetleri ile hayati öneme sahip olmama ve alternatif tedavilerin bulunması gibi hususlar göz önüne alınarak Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenen istisnai sağlık hizmetleri için, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden belirlenen hizmet fiyatlarının üç katını geçmemek üzere ilâve ücret alabilir. Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, Kurumca ödenecek sağlık hizmeti bedellerinin yayımlanmasını takiben otuz gün içinde ilâve ücret ödemeleri için belirlenen tavanlar dahilinde belirledikleri sağlık hizmeti fiyatlarını kuruma bildirmek zorundadır. Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları fiyat değişikliklerini 5 iş günü içinde Kuruma bildirirler. Tavanlar dahilinde de olsa Kurumca belirlenen süreden önce bu fiyatlarını artıramazlar.
…
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/ 49 md.) Kurum, fatura denetimi konusunda kriterler koymaya, alternatif geri ödeme modelleri oluşturmaya ve bu konularda tespitler ve denetimler yapmaya ve/veya yaptırmaya, buna bağlı olarak hizmet alımı yapmaya yetkilidir…” 7.3. “İdarî yaptırımlar ve fesih” başlıklı “(Değişik: 17/4/2008-5754/61 md.) 103’üncü maddesinin ilgili fıkralarında; “ Kurumca yapılan inceleme neticesinde; a) Sağlık hizmeti sunulmadığı halde sağlık hizmetini fatura ettiği, b) Faturayı veya faturaya dayanak oluşturan belgeleri, gerçeğe aykırı olarak düzenlediği, c) 64 üncü madde gereğince kapsam dışı tutulan sağlık hizmetlerini, kapsam içinde olan sağlık hizmetleri gibi gösterdiği, d) Sağlık hizmetlerine hak kazanmayan kişilere, sağlık hizmeti sunarak Kuruma fatura ettiği, e) 73 üncü madde gereğince belirlenen tavanın üzerinde ilave ücret aldığı, tespit edilen sağlık hizmeti sunucuları hakkında genel hükümlere göre takip yapılır. Bu fiiller nedeniyle
Kurumun yersiz ödediği tutar 96 ncı maddeye göre geri alınır. Ayrıca bu fiilleri işleyen veya sağlık hizmeti satınalınmasına ilişkin sözleşmelerde belirtilen hükümlere aykırı davrandığı tespit edilen sağlık hizmeti sunucularının Kurum ile yaptıkları sözleşmeleri feshedilebilir ve Kurumca belirlenecek süre içinde tekrar sözleşme yapılmaz…” 8. 24.03.2013 tarihli ve 28597 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık
Uygulama Tebliği’nin; 8.1. “1.4 – Sağlık hizmeti sunucuları (Değişik:RG-25/8/2022-31934 Mükerrer)” başlıklı maddesinde; “1.4.1- Birinci basamak sağlık hizmeti sunucuları 1.4.1.A – Birinci basamak resmi sağlık hizmeti sunucuları
1) Bünyesinde birinci basamak sağlık kuruluşu bulunan ilçe sağlık müdürlüğü
2) Toplum sağlığı merkezi (TSM)
3) Aile sağlığı merkezi (ASM)
4) Halk sağlığı laboratuvarı (L1ve L2)
5) Kurum tabipliği
6) 112 Acil sağlık hizmeti birimleri
7) Üniversiteler bünyesindeki mediko-sosyal birimler
8) Türk Silahlı Kuvvetlerinin birinci basamak sağlık üniteleri
9) Belediyelere ait poliklinikler
10) Birinci basamak ayaktan ve yataklı teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmeti sunan sağlık hizmeti
sunucuları entegre ilçe devlet hastaneleridir (E2 ve E3)
1.4.1.B – Birinci basamak özel sağlık hizmeti sunucuları
1) Evde bakım merkezleri veya birimler
2) İşyeri sağlık ve güvenlik hizmeti sunulan birimler
3) Özel poliklinikler 4) Ağız ve diş sağlığı hizmeti veren özel sağlık kuruluşları
5) 18/12/1953 tarihli ve 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun kapsamında serbest faaliyet
gösteren eczaneler
1.4.2 – İkinci basamak sağlık hizmeti sunucuları
1.4.2.A – İkinci basamak resmi sağlık hizmeti sunucuları
1) Eğitim ve araştırma hastanesi olmayan devlet hastaneleri ve dal hastaneleri ile bu hastanelere bağlı
semt poliklinikleri
2) Entegre ilçe hastanesi (E1)
3) Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezleri
4) Kamu kurumlarına ait ağız ve diş sağlığı hastaneleri
5) Kamu kurumlarına ait olup Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış olan hastaneler, tıp merkezleri ve dal
merkezleri
6) Kamu kurumlarına ait diyaliz merkezleri, üremeye yardımcı tedavi merkezleri, hiperbarik oksijen tedavi
merkezleri, tıbbi laboratuvarlar gibi müstakil olarak ruhsatlandırılan tanı ve tedavi merkezleri.
1.4.2.B – İkinci basamak özel sağlık hizmeti sunucuları
1) Özel hastaneler (ÖH)
2) Özel tıp merkezleri ve dal merkezleri
3) Özel Diyaliz merkezleri,
4) Özel üremeye yardımcı tedavi merkezleri
5) Özel hiperbarik oksijen tedavi merkezleri
6) Tıbbi laboratuvarlar gibi müstakil olarak ruhsatlandırılan özel tanı ve tedavi merkezleri.
1.4.3 – Üçüncü basamak sağlık hizmeti sunucuları
1.4.3.A – Üçüncü basamak resmi sağlık hizmeti sunucuları
1) Sağlık Bakanlığına bağlı eğitim ve araştırma hastaneleri ile bu hastanelere bağlı semt poliklinikleri
2) Tıp Fakülteleri Bulunan Devlet Üniversiteleri Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezleri (U1)
3) Tıp Fakülteleri Bulunan Vakıf Üniversiteleri Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezleri (U2)
1.4.3.B – Üçüncü basamak özel sağlık hizmeti sunucuları
1) Sağlık Bakanlığınca üçüncü basamak hastane olarak basamaklandırılan özel hastaneler (ÖH)
1.4.4 – Sağlık hizmeti sunumu bakımından basamaklandırılamayan sağlık hizmeti sunucuları
1) Optisyenlik müesseseleri
2) Tıbbi cihaz ve malzeme tedarikçileri
3) Kaplıcalar
4) Beşeri tıbbi ürün/ürün sunan ve/veya üreten özel hukuk tüzel kişileri ve bunların tüzel kişiliği olmayan
şubeleri
5) Bu maddenin diğer fıkraları ile 1.4.1, 1.4.2, 1.4.3 numaralı maddelerde yer almayan Sağlık Bakanlığınca
ruhsatlandırılmış ve/veya izin verilmiş sağlık hizmet sunumu bakımından basamaklandırılamayan diğer özelleşmiş tanı ve tedavi ve tedarik merkezleri.” 8.2. “1.9 – İlave ücret” başlıklı maddesinde; “1.9.1 – İlave ücret alınması” maddesinde; “(1) (Değişik:RG-18/3/2014-28945) İlave ücret alınması uygulamasında; a) (Değişik:RG-25/8/2022-31934 Mükerrer) Kurumla sözleşmeli; vakıf üniversiteleri, ikinci ve üçüncü basamak özel sağlık hizmeti sunucuları (Mülga ibare:RG-16/3/2023-32134 Mükerrer) tarafından; Kurumca belirlenen oranı geçmemek kaydıyla kişilerden ilave ücret alınabilir.
b) (Değişik:RG-25/8/2022-31934 Mükerrer) Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında (vakıf üniversiteleri (Mülga ibare:RG-16/3/2023-32134 Mükerrer) hariç) öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, Kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabilir. Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına ait sağlık tesisleri ve üniversitelere ait ilgili birimlerin birlikte kullanımına ilişkin protokolü bulunan sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından ilave ücret alınamaz.
c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sağlık hizmeti sunucularınca SUT ve eklerinde yer alan sağlık hizmetleri işlem bedellerinin tamamı üzerinden Kuruma fatura edilebilen tutarlar esas alınarak kişilerden ilave ücret alınabilir. Ancak SUT eki EK-2/B, EK-2/C, EK-2/Ç listelerinde yer alan işlemlerin bedellerine ilave olarak
Kuruma ayrıca faturalandırılabilen (Değişik ibare: RG-24/12/2014-29215) tıbbi malzeme, ilaçlar ve kan bileşenleri ile SUT eki EK-2/A Listesindeki tutarlara dahil olan işlemler için ayrıca ilave ücret alınamaz.
(2) (Değişik:RG-25/8/2022-31934 Mükerrer) İlave ücretler, genel sağlık sigortalılarınca veya bakmakla yükümlü olunan kişilerce ve/veya sağlık hizmeti sunucularınca Kurumdan talep edilemez…
(5) Sağlık hizmeti sunucusu, sunduğu sağlık hizmetleri öncesinde, alacağı ilave ücrete ilişkin olarak hasta veya hasta yakınının yazılı onayını alır. Bu yazılı onay alınmadan, işlemler sonrasında herhangi bir gerekçe ileri sürerek ilave ücret talebinde bulunamaz.
…
“1.9.4 – Otelcilik hizmetlerinde ilave ücret uygulaması”
“(1) (Değişik ibare:RG-25/8/2022-31934 Mükerrer) Sözleşmeli sağlık hizmeti sunucuları, asgari banyo, TV ve telefon bulunan; 2 yataklı odalarda sundukları otelcilik hizmetleri için SUT eki EK-2/B Listesinde
510.010 kod ile yer alan “Standart yatak tarifesi” işlem bedelinin 1,5 katını, tek yataklı odalarda ise 3
/
katını geçmemek üzere kişilerden ilave ücret alabilir. Günübirlik tedavi kapsamındaki işlemler sırasında verilen otelcilik hizmeti için ise en fazla SUT eki EK-2/B Listesinde yer alan “Gündüz yatak tarifesi” işlem bedelinin 3 katına kadar ilave ücret alınabilir. SUT eki(Değişik ibare: RG-12/11/2013-28819) EK-1/C
Listesinde yer alan istisnai sağlık hizmetlerinde otelcilik hizmetleri için ayrıca ilave ücret uygulanmaz.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ile tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; sosyal güvencesi olmasına rağmen Gaziantep Üniversitesi Hastanesindeki tedavileri sonrasında kendisinden fazla ücret alındığını iddia ederek, parasının iadesini talep etmiştir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu ve Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğü ile yapılan yazışmalar neticesinde özetle; Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesinde başvuranın 03-04.04.2023 tarihlerinde öğretim üyesinden mesai dışı sağlık hizmeti aldığı, bu sağlık hizmeti ile ilgili olarak Sağlık
Uygulamam Tebliğinin “1.9.1 – İlave ücret alınması” maddesi ve “1.9.4 – Otelcilik hizmetlerinde ilave ücret uygulaması” maddesi hükümlerine istianeden başvurandan ilave olarak 180,00 TL özel oda ücreti ve 6.717,51 TL mesai dışı ilave öğretim üyesi ücreti tahsil edildiği anlaşılmıştır.
12. Bilindiği üzere, Anayasamızda “Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler” başlığı altında “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.” denilmek suretiyle “sağlık hakkı” güvenceye bağlanmış, devamında herkesin “sosyal güvenlik hakkına” sahip olduğu belirtildikten sonra, devletin sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği sınırlamasına yer verilmiştir.
13. Sağlık hakkı, insanların sağlıklarının korunması, hastalandıklarında iyileşmeleri, tıbbi bakım görebilmeleri ve tedavi edilebilmeleri için Devletin sağladığı her türlü imkândan yararlanma hakkıdır.
Sağlık hakkı, insanların doğuştan kazandıkları vazgeçilemez ve devredilemez haklarının başında gelmektedir. (AYM, 03.07.2014, E.2013/89, K.2014/116). Sağlık hizmetleri ise, nitelikleri gereği diğer kamu hizmetlerinden farklı olup, sağlık hizmetinin temel hedefi olan insan sağlığı sorunu, ertelenemez ve ikame edilemez (AYM., 22.11.2007, E.2004/114, K.2007/85.).
14. Bununla birlikte hiç kuşkusuz, Devletin bireylere sağlık hizmeti sunma konusundaki yükümlülüğü, ülkenin sosyal ve ekonomik gerçekleriyle yakından ilgili olup, devlet, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılabilmesi noktasında, kaynakların tahsis edildiği alanlara ilişkin bazı sınırlamalar öngörebilmektedir.
Dolayısıyla sağlık hizmeti sunma konusunda devletin pozitif yükümlülüğünün ekonomik sınırları belirlenirken, devletin kamu kaynaklarını kullanma konusundaki takdir hakkı ile tedavi ücretlerinin bireylere yüklediği ekonomik külfet arasında makul bir denge kurulması gerekmektedir (AYM, B.
No.2013/3382, Karar Tarihi : 25/10/2023 4/11/2015).
15. Bu bağlamda, gerek Anayasa’nın yukarıda yer verilen hükümleri gerekse de Anayasa Mahkemesinin sağlık hakkının tanımı ve sağlık hizmetinin diğer kamu hizmetleri arasındaki yeri ve önemine dair yapmış olduğu değerlendirme gözetildiğinde, Anayasamızın 56 ncı maddesinde düzenlenen sağlık hakkının ve 60 ıncı maddesinde düzenlenen sosyal güvenlik hakkının Anayasa’nın 17 nci maddesinde düzenlenen
“yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma hakkı” ile doğrudan bağlantılı olduğu dolayısıyla, bireyin sağlıklı bir yaşam sürmesi için gerekli koşulların devletin güvencesi, gözetim ve denetimi altında
sağlanması durumunda, devletin yaşam hakkı bağlamındaki pozitif yükümlülüğünü yerine getirdiğini söylemenin mümkün olabileceği değerlendirilmiştir.
16. Sosyal Güvenlik Kurumunca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerine ve sürelerine 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 63 üncü maddesinde yer verilmiş olup, 72 nci maddesinde ise kanunda sayılan ve finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca ödenecek bedellerini belirlemeye Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu yetkili kılınmış, Komisyonun bu belirlemeyi yaparken “sağlık hizmetinin sunulduğu il ve basamak”, “Devletin doğrudan veya dolaylı olarak sağlamış olduğu sübvansiyonlar”, “sağlık hizmetinin niteliği itibarıyla hayati öneme sahip olup olmaması”, “kanıta dayalı tıp uygulamaları”, “maliyet-etkililik ölçütleri” ve “genel sağlık sigortası bütçesi” gibi kıstasları dikkate alacağı ifade edilmiştir.
17. Yine, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73 üncü maddesinde, Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık
Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu; ayrıca Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucularının da otelcilik hizmeti ile bu 73 üncü maddenin dördüncü fıkrada belirtilen istisnai sağlık hizmetleri dışında sağladıkları sağlık hizmetleri için genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden ilave ücret talep edemeyecekleri; ayrıca yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için
Kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin, poliklinik muayenelerinde bir katını, diğer hizmetlerde yüzde ellisini geçmemek üzere, üniversite yönetim kurulu kararıyla öğretim üyelerinin unvanları itibarıyla belirlenen miktarda ilave ücret alınabileceği, alınacak ilave ücretin bir defada asgari ücretin iki katını geçemeyeceği ve bu oranları bir katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanının yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinde de “1.9 – İlave ücret” başlığı altında konuyla ilgili ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiş olup, ayrıca sağlık hizmeti sunucusunun, sunduğu sağlık hizmetleri öncesinde, alacağı ilave ücrete ilişkin olarak hasta veya hasta yakınının yazılı onayını alacağı ve bu yazılı onay alınmadan, işlemler sonrasında herhangi bir gerekçe ileri sürerek ilave ücret talebinde bulunamayacağı da hüküm altına alınmıştır.
18. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve tüm bilgi ve belgeler bir arada değerlendirdiğinde; kanun koyucu tarafından sağlık hizmetinin sunulduğu basamağa göre sağlık hizmet sunucularının ilave ücret alma yetkisine ilişkin kriterlerin belirlendiği, başvuruya konu Gaziantep Üniversitesi Hastanesinin üçüncü basamak bir sağlık hizmeti sunucusu ve kamu idaresi sağlık hizmeti sunucu olduğu, adı geçen idarenin kendisine tanınan takdir yetkisi sınırları içerisinde ilave ücret talebinde bulunduğu, başvuranın mesai saati dışı öğretim üyesi muayene ücretini ödeyerek sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu, diğer sağlık hizmetleri ve otelcilik hizmetleri içinde işlemler öncesinde ödeme yaptığı, dolayısıyla faydalanacağı sağlık hizmeti için ilave ücret alındığını bilerek sağlık hizmetinden faydalandığı, ayrıca Sosyal Güvenlik
Kurumunca da ilgili mevzuat kapsamında ilave ücret alınıp alınmadığı hususunun başvuranın talebi üzerine denetlendiği ve mevzuata aykırılık tespiti yapılmadığı anlaşıldığından, başvuranın kendisinden alınan ilave ücretin iadesi talebinin Gaziantep Üniversitesi Rektörlüğünce reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet
anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmüne yer verilmiş olup, ilgili idareler tarafından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, bundan böyle bahse konu ilkeye de uygun davranılması beklenilmektedir.
20. Ayrıca, her ne kadar başvuranın Gaziantep Üniversitesi Hastanesinde sağlık hizmeti alırken işlemler öncesinde ilave ücretleri peşin olarak ödediği, dolayısıyla ilave ücret aldığı alındığını bilerek sağlık hizmetinden faydalandığı anlaşılsa da adı geçen Hastane Yönetiminin Sağlık Uygulama Tebliğinin 1.9.1.
(5) ,inci maddesinde yer alan “Sağlık hizmeti sunucusu, sunduğu sağlık hizmetleri öncesinde, alacağı ilave ücrete ilişkin olarak hasta veya hasta yakınının yazılı onayını alır. Bu yazılı onay alınmadan, işlemler sonrasında herhangi bir gerekçe ileri sürerek ilave ücret talebinde bulunamaz.” hükmü gereğince hasta/hasta yakınlarından talep ettikleri ilave ücretler için ilgili mevzuatı içeren bir aydınlatma metni imzalatarak bir örneğini de hasta/hasta yakınlarına vermelerinin iyi yönetim ilkeleri açısından daha uygun olacağı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Gaziantep İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi