Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuran emekli askeri personelin, askeri sosyal tesislere girişte araç ruhsatı teslim alma uygulamasının hukuksuz olduğunu iddia etmesi üzerine yapılan incelemede, uygulamanın yasal dayanağının bulunduğu sonucuna varılmıştır. İdare, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, nizamiyelerdeki giriş-çıkış kontrollerinin emniyet amacıyla yapıldığını belirtmiştir. Başvuranın, 2018 yılına kadar sadece askeri kimlik kontrolü ile tesislere giriş yapabildiği, sonrasında ise araç ruhsatı tesliminin de talep edildiği ifade edilmiştir.

İdare, bu uygulamanın, güvenlik tedbirleri kapsamında ve tüm emekli askeri personel için geçerli olduğunu, dolayısıyla başvuranın sosyal tesislere girişinin engellenmediğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın iddiaları hukuksuz bulunmuş ve başvurusu reddedilmiştir. Bu karar, askeri tesislerde güvenlik önlemlerinin uygulanmasının gerekliliğini ve hukuki dayanağını ortaya koymaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 3275-3275

BAŞVURU NO : 2018/10714

KARAR TARİHİ : 12/02/2019

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : Milli Savunma Bakanlığı (Genelkurmay Başkanlığı)

BAŞVURUNUN KONUSU : Askeri sosyal tesislere girişte araç ruhsatı alınması yönündeki uygulamaya karşı yapılan şikâyete ilişkindir.

BAŞVURU TARİHİ : 03/09/2018

1.1. Emekli bir askeri personel olarak, orduevi, askeri gazinolar ve sosyal tesislere ilişkin 20/08/2000 tarihli Yönetmeliğin 10/a maddesi gereğince, askeri sosyal tesislere giriş ve yararlanma konusunda yasal hak sahibi olduğunu; 1.2. Öte yandan, Mart 2018 tarihinden bu yana askeri sosyal tesislere girişte, emniyet tedbirleri ile alakası olmayan “araç ruhsatı teslim alma” uygulamasına gidildiğini; bu uygulama ile tesislerden faydalanmasının engellendiğini iddia etmiş; 1.3. Hukuki dayanağı mevcut olmayan ve özellikle emekli askeri personelin askeri sosyal tesislere girişini engellemeye yönelik olan bu uygulamanın -mevcut ise- hukuki dayanağının açıklanmasını, araç ruhsatı teslim alma uygulamasının 2018 yılına kadar mevcut olmadığı dikkate alındığında hukuksuz olduğu anlaşılan mevcut uygulamanın icra edilmesi konusunda yazılı/sözlü emir veren yetkili personel hakkında gerekli yasal işlemlerin yapılmasını, söz konusu uygulamaya son verilmesini ve neticeden tarafına yazılı olarak bilgi verilmesini talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Başvurudaki iddialara ilişkin olarak, Kurumumuzca 18/09/2018 tarihli ve … sayılı yazı

ile; askeri sosyal tesislerden istifade ve hizmet esaslarını belirlemeye yetkili olan

Genelkurmay Başkanlığı’ndan detaylı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş; ilgili İdare ise

17/10/2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazısı ile:

2.1. Emekli Jandarma Astsubay Başçavuş …’nun, 1985-2009 yılları arasında

Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yaptığını ve 16/09/2009 tarihinde emekli olduğunu; 2.2. Askeri sosyal tesislerin, “subay”, “astsubay”, “subay ve astsubay”, “devlet memuru”, “uzman erbaş” ve “hepsi” olmak üzere, faydalanma durumuna göre kategorilere ayrılmış olduğunu; bu çerçevede, astsubaylar ile bunların emeklilerinin, “astsubay”, “subay ve astsubay” ile “hepsi” kategorisindeki tesislerden hak sahibi aile fertleriyle beraber yararlanma hakkına zaten sahip olduklarını; 2.3. …’nun, Polatlı Topçu ve Füze Okulu Komutanlığı (Top.ve Fz.Okl.K.lığı) Kışla

Gazino Müdürlüğü’ne girişte araç ruhsatının teslim alınması yönündeki uygulamayı şikayet konusu yaptığını; söz konusu uygulamanın, Top.ve Fz.Okl.K.lığı İnönü

Kışlası Nizamiyelerinde (2 No’lu Nizamiye -aynı zamanda sosyal tesis nizamiyesidir, 3 No’lu Nizamiye ve Lojman Nizamiye) birlik tarafından verilen Özel Araç Giriş

Kartı olmayan personelin, askeri kimlik kartının kontrol edilmesi, araç ruhsatının teslim alınarak karşılığında geçici araç giriş kartı ile içeri alınması uygulamasından oluştuğunu; 2.4. … Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve işbirliği

Yönergesi’nin “Özel Araç Giriş Kartı; görevli subay, astsubay, devlet memuru ve işçilere ait ticari olmayan özel araçların özel park yerlerine ve özel eğitim merkezleri ile lojman bölgelerine giriş-çıkışta tanınabilmesi maksadıyla düzenlenir.” maddesi gereği, Özel Araç Giriş Kartının garnizonda görev yapan askeri personele verilmekte olduğunu; diğer ifadeyle, garnizonda görevli olmayan şahısların (diğer

TSK personeli ve emekli subay, astsubay, devlet memuru/işçi vs.) özel araçları için

Özel Araç Giriş Kartı düzenlenememekte olduğunu; bu kişilerin, askeri kimlik kartı kontrolü ve araç ruhsat teslimi sonucunda tesislere girmesine müsaade edildiğini; 2.5. … (C) Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve

İşbirliği Yönergesi’nin İkinci Bölümü EK-A’da yer alan “Birlik Emniyet Planı” ile birlikte esasa bağlanması gereken hususlarda, araçların kontrolüne yönelik alınacak önlemlerin (askeri ve özel araçların aranması ile ilgili prensiplerin) birlik tarafından belirleneceğinin emredildiğini; ayrıca, “KKYY 31-2-7 Kışla

Nizamiyeleri, Yol Kontrol Noktaları ve Üs Bölgelerinin Emniyeti Yardımcı Yayını”nın

Üçüncü Bölüm’ünün 3’üncü maddesinde, “Kışla Nizami Yelerinin Emniyeti İçin

Alınması Gereken Tedbirler” başlığı altında yer alan “Kışla veya tesislere araçla girişlerde uygulanacak esaslar belirlenmelidir.” şeklindeki hüküm ile, birliğe dair özellikler nedeniyle, söz konusu hususu birliklerin düzenlemesinin emredildiğini; bu kapsamda, Top.ve Fz.Okl.K.lığı’nın 13 Mart 2017 tarihli Nizamiye Devamlı

Talimatı’nda yer verilen, “Kışla Gazino Müdürlüğü girişi olan 2 No.lu Nizamiye ve araç giriş kapısı olarak belirlenen diğer kışla nizamiyelerinde, özel araç park yerine girecek askeri ve ziyaretçi personel araçlarının “Araç Giriş Kartı” kontrol edilecek, kimlik ve araç ruhsat bilgileri kontrol edilecek, nizamiye takip otomasyon programına kayıtları yapılacak, kimlikleri iade edilecek, araç ruhsatı alınarak araç giriş kartı verilmesine müteakip araç altı, bagajı, içi ve kasası kontrol edilerek içeriye gönderilecektir.” şeklindeki talimat ile, araçların nizamiyelerde kontrolüne yönelik alınacak önlemlerin düzenlenmiş olduğunu; 2.6. Nizamiye kontrollerinin, İç Hizmet Kanunu’nun 79’uncu maddesi ile İç

Hizmet Yönetmeliği’nin 611-615’inci maddelerine istinaden, her türlü giriş ve çıkışı kontrol altına almak maksadıyla yapıldığını; birliklerin dışarıya açılan kapısı olan nizamiyelerin, her türlü sabotaj, eylem ve saldırıya karşı risk seviyesi en yüksek olan yerler arasında yer aldığını; bu kapsamda, kontrollerin ve araç giriş kartı bulunmayan, ancak sosyal tesise/orduevlerine girmeye hak sahibi olan şahısların araç ruhsatlarının alınması uygulamasının, … Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı

Koyma, Koruyucu Güvenlik ve İşbirliği Yönergesi ve KKYY 31-2-7 Kışla

Nizamiyeleri, Yol Kontrol Noktaları ve Üs Bölgelerinin Emniyeti Yardımcı Yayını doğrultusunda hazırlanan Top.ve Fz.Okl.K.lığı’nın 17 Nisan 2017 tarihli Lojman

Emniyeti Devamlı Talimatı ve Top.ve Fz.Okl.K.lığı’nın 13 Mart 2017 tarihli

Nizamiye Devamlı Talimatı gereğince, Sakarya Sitesi Lojmanları Nizamiyesinde ve İnönü Kışlası 2 No’lu Nizamiyede (aynı zamanda sosyal tesis nizamiyesidir) giriş ve çıkışları kontrol altına almak, her türlü sabotaj, eylem ve saldırıya karşı emniyeti sağlamak, ayrıca idari olarak da kantin ve sosyal tesisler bölgesine kontrolsüz ve uzun süreli araç parkı yapılmasını engellemek (gece kalmaksızın

Sosyal Tesisten istifade eden şahısların çıkış yapıp yapmadıklarının takibi ve tatil vb.

nedenle Garnizon’dan uzun müddet ayrılan hak sahibi şahısların araçlarını uzun süre ve kontrolsüz bir şekilde araç park alanında bırakmalarının İdare olarak önüne geçme) maksadıyla yapılmakta olduğunu; 2.7. Ayrıca Kşl.Gzn.Md.lüğü’nün kullandığı nizamiyenin aynı zamanda bir kışla nizamiyesi (İnönü Kışlası 2 No’lu Nizamiye) olduğunu; bu nedenle kışla nizamiyelerinde uygulanması gereken tedbirlerin bu nizamiyede de aynı şekilde uygulanmak durumunda olduğunu; nizamiyeler, kışlalara her türlü giriş-çıkışın kontrollü ve emniyetli bir şekilde yapılması maksadıyla kurulmuş olan yerler olduğundan ve özellikle araçlı veya araçsız bombalı saldırılarda önemli hedef teşkil ettiğinden, alınan tedbirlerin, başvuranın sadece kendisine yönelik bir uygulama olmadığını; başvuran gibi birlik personeli olmayan, diğer birliklerde çalışan veya emekli olan tüm şahıslara ilgili mevzuat kapsamında uygulandığını; bu işlemlerin, şahıslara zorluk çıkarmak veya sosyal tesislere girişlerini engellemek amacı ile de yapılmadığını; diğer ifadeyle bu uygulamaların maksatlı değil, emniyete ve idari tedbirlere yönelik olduğunu; başvuranın kurallara uyması halinde (kimlik ve ruhsat kontrolü/teslimi) sosyal tesislere girişinin kesinlikle engellenmediğini; 2.8. Ülkemizi tehdit eden çeşitli hain terör örgütlerinin eylemlerine ilişkin alınan duyumların/ikazların, son dönemde, emredilen bu tedbirlerin uygulamalarının daha sıkı denetlenmesine, ayrıyeten kontrollerin esnetilmeksizin harfiyen uygulanmasına sebebiyet verdiğini; Kurumumuza bildirmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine

başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci

maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5) 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun:

5.1. “Askerlikte Nöbet Hizmetleri” başlığı altında yer alan 79’uncu maddesinde; “a) Her bir askeri kıta ve kıtası bulunan karargah ve askeri kurumlar nerede bulunursa bulunsun subay veya astsubay kumandasında bir nizam karakolu çıkarmaya mecburdurlar. Bu nizam karakolunun vazifesi yakın emniyet, gözetleme, muhafaza ve disiplindir…Nizam karakol personeli seferi teçhizatlı ve silahlı bulunur.

b) Eğer bir kışlada, konakta veya ordugahta başka başka sınıflardan birlikler bulunuyorsa nizam karakol vazifesi kumandanın tertibi üzerine münavebe ile yapılır.

Kıtası olmıyan karargah ve askeri kurumların karakol nöbetçi ve devriyeleri o mevkideki en yakın nizam karakolundan temin olunur.” 5.2. “Sosyal Hizmetler” başlığı altındaki “Orduevleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları veya vardiya yatakhaneleri ile diğer tesisler” başlıklı 98’inci maddesinde; “Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, mesleki, sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak maksadıyla ve Genelkurmay Başkanlığının izni ile; a) Orduevi ve bağlısı şubeler, b) Askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri, kurulabilir.

Orduevi ve bağlısı şubeler ile askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhanelerinin kadro, kuruluş, idare, yapılacak denetleme ve işletme şekilleri, verilecek hizmetler, üye aidatı ve kart ücreti alınmasına ilişkin usul ve esaslar, ihtiyaçların tespit ve temini ile elde edilen gelirlerin harcanacağı yerler ve diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yönetmelik ile belirlenir…”

6) Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliği’nin 610, 611 ve 612’nci maddelerinde;

“Karakol ve nöbetçiler kanun ve nizamlarla tâyin edilen yerlere konur… Her kıt’a ve kıt’ası bulunan karargâh ve kurumlarda bir nizam karakolu bulunur… Emniyet karakolları ve nöbetçiler askerlikçe mühim olan noktalara, cephanelik, harb silâh ve vasıtaları, ambar ve kasa ile mahpusların muhafazası için çıkarılırlar. Bunlar haricinde askerlikçe mühim olan yerlere karakol ve nöbetçi çıkarılması garnizon kumandanının emir ve müsaadesi ile olur…

Kıt’a bulunmıyan kurumlardaki nöbet ve devriye hizmetleri için iş bu müesseselere garnizon kumandanının emriyle ayrı karakollar tahsis edilebilir.”

7) Türk Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya

Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’nin:

7.1. “Genel Esaslar” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Subay, istisnai memur, Türk

Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilen sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların üye aidatı ödeyen emeklileri tesislerin tabii üyeleridir. Bu kişilerden kendileri ve hak sahibi aile fertleri adına üye aidatı alınır. Hak sahipleri dışında giriş kartı verilerek tesislerden istifade edeceklerden ise kart ücreti alınır. Ordu evi veya ordu evi şubeleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri, Yönergede belirtilen usuller doğrultusunda; istifade edecek personele göre kategorilere, imkânlarına göre de sınıflara ayrılabilir. Üyeler dışında, Türk

Silahlı Kuvvetler mensubu görevli, emekli, müstafi personel ile bunların (vefat eden personel dâhil) yakınlarından kimlerin hangi tesislerden istifade edeceği ve istifade şekli Genelkurmay Başkanlığınca hazırlanan Yönergeler ile belirlenir. Bu kişilere verilecek giriş kartı için ücret alınır. Alınacak bu ücret her yıl Genelkurmay Başkanlığı tarafından belirlenir… Genelkurmay Başkanlığı tarafından uygun görülen kişiler, verilecek özel giriş kartları ile Yönergede belirtilecek tesislere günübirlik olarak girebilirler. Ayrıca, Yönergede belirtilen makamlar tarafından uygun görülen kişilere verilecek giriş kartları sadece bulunduğu garnizondaki ordu evi ve askerî gazinolar ile bu makamlar tarafından belirlenen kışla gazinolarından günübirlik istifade için geçerlidir…” 7.2. “Tesislerden Faydalanma” başlıklı 11’inci maddesinde; “Tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, (…) emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esasları, Genelkurmay Başkanlığınca verilen emir ve talimatlara göre yürütülür.”

8) MY 58-4 (A) Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları

ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesi’nin “Diğer Esaslar” başlıklı

Yedinci Bölüm’ünün “Emniyet” başlığı altında; “a. Tesislerin iç ve dış emniyeti ile yangına karşı (gündüz-gece) emniyet tedbirleri, tesis müdürlüğünce alınır. b. Tesislerin bağlı olduğu komutanlık, karargâh ve kurum amirliklerince; gerekli emniyet ve disiplin tedbirleri alınarak, takip ve kontrolü sağlanır. c. Terör vb. olayların engellenebilmesi amacıyla, tesis müdürlüklerince girişlerde araç aranması, kimlik kontrolü ve diğer hususlarda gerekli tedbirler alınır ve titizlikle takip edilir.”

Hükümlerine yer verilmiştir.

9) Ayrıca ilgili İdarenin Kurumumuza gönderdiği bilgilerden;

9.1. … Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve

İşbirliği Yönergesi’nin Üçüncü Bölüm’ünün 15’inci maddesinin “e” fıkrasında, lojmanlar bölgesinde alınacak koruyucu güvenlik önlemlerine ilişkin olarak, “(1)

Misafir olarak gelen şahıslar için kayıt sistemi oluşturulması ve bu personelin kimlik kartlarının alınarak geçici giriş kartı verilmesi, (2) Geçici giriş kartı ile giriş yapan şahısların, giriş maksadı doğrultusunda makul bir sürede çıkış yapıp yapmadıklarının takip edilmesi gerektiği”nin belirtildiği; keza aynı Yönergende, “Özel Araç Giriş Kartı; görevli subay, astsubay, devlet memuru ve işçilere ait ticari olmayan özel araçların özel park yerlerine ve özel eğitim merkezleri ile lojman bölgelerine giriş-çıkışta tanınabilmesi maksadıyla düzenlenir.” ibarelerine yer verildiği; Yönergenin İkinci Bölümü EK-A’da yer alan “Birlik Emniyet Planı” ile birlikte esasa bağlanması gereken hususlarda ise, araçların kontrolüne yönelik alınacak önlemlerin (askeri ve özel araçların aranması ile ilgili prensiplerin) birlik tarafından belirleneceğinin emredildiği; 9.2. KKYY 31-2-7 Kışla Nizamiyeleri, Yol Kontrol Noktaları ve Üs Bölgelerinin

Emniyeti Yardımcı Yayını’nın Üçüncü Bölüm’ünün 3’üncü maddesinde, “Kışla

Nizami Yelerinin Emniyeti İçin Alınması Gereken Tedbirler” başlığı altında, “Kışla veya tesislere araçla girişlerde uygulanacak esaslar belirlenmelidir.” şeklinde bir talimatın yer aldığı; 9.3. Söz konusu Yönerge ve talimat doğrultusunda, Top.ve Fz.Okl.K.lığı’nın da kışla veya tesislere araçla girişlerde uygulanacak esasları belirlediği; bu kapsamda 13 Mart

2017 tarihli Nizamiye Devamlı Talimatı’nda “Kışla Gazino Müdürlüğü girişi olan 2

No.lu Nizamiye ve araç giriş kapısı olarak belirlenen diğer kışla nizamiyelerinde, özel araç park yerine girecek askeri ve ziyaretçi personel araçlarının “Araç Giriş Kartı” kontrol edilecek, kimlik ve araç ruhsat bilgileri kontrol edilecek, nizamiye takip otomasyon programına kayıtları yapılacak, kimlikleri iade edilecek, araç ruhsatı alınarak araç giriş kartı verilmesine müteakip araç altı, bagajı, içi ve kasası kontrol edilerek içeriye gönderilecektir.” şeklinde açık bir düzenlemenin yer aldığı;

Anlaşılmıştır.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, İdarenin sunduğu bilgi ve belgelerin

ve ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; İdarenin kendisine verilen yetki çerçevesinde, yazılı kurallara bağlı olarak hareket ettiği görüldüğünden ve şikâyet konusu yapılan uygulamada hukuka veya hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvuranın iddia ve taleplerinin reddi gerektiği yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

11) Emekli Jandarma Astsubay olan başvuran özetle; Ankara’nın Polatlı ilçesinde

ikamet etmekte olduğunu; daha önceden Polatlı Topçu ve Füze Okulu Komutanlığı’nın askeri sosyal tesislerine (burada bulunan orduevi ve askeri kantine) özel aracıyla gittiğinde, nizamiyede sadece askeri kimlik kartı kontrolü ve araç araması yapılmakta iken, son dönemde (Mart 2018 tarihinden beri), bu tedbirlere ilave olarak trafiği engelleyecek şekilde araçlarının park ettirildiğini ve araçtan inerek nizamiyedeki görevlilere araç ruhsatlarını teslim etmelerinin istendiğini; emekli bir askeri personel olarak askeri sosyal tesislere girişinin bu suretle engellendiğini iddia etmiş; hukuki dayanağı mevcut olmayan ve özellikle emekli askeri personelin askeri sosyal tesislere girişini engellemeye yönelik olan bu uygulamaya son verilmesi, 2018 yılına kadar araç ruhsatı teslim alma uygulamasının mevcut olmadığı dikkate alındığında, hukuksuz olduğu anlaşılan uygulamanın icra edilmesi konusunda yazılı/sözlü emir veren yetkili personel hakkında gerekli yasal işlemlerin yapılması ve neticeden tarafına yazılı olarak bilgi verilmesi talebinde bulunmuştur.

12) Askeri sosyal tesislerden istifade ve hizmet esaslarını belirlemeye yetkili olan

Genelkurmay Başkanlığı ise, bu iddialar karşısında özetle; nizamiye kontrollerinin Türk

Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 79’uncu maddesi ile İç Hizmet Yönetmeliği’nin 611615’inci maddelerine istinaden, her türlü giriş ve çıkışı kontrol altına almak maksadıyla yapıldığını; birliklerin dışarıya açılan kapısı olan nizamiyelerin, her türlü sabotaj, eylem ve saldırıya karşı risk seviyesi en yüksek olan yerler arasında yer aldığını; bahse konu Topçu ve

Füze Okulu Komutanlığı Kışla Gazino Müdürlüğü’nün (Top.ve Fz.Okl.K.lığı

Kşl.Gzn.Md.lüğü’nün) kullandığı 2 No’lu Nizamiye’nin ve de askeri kantin için kullanılan (Sakarya Sitesi) Lojman Nizamiye’nin aynı zamanda birer kışla nizamiyesi (İnönü Kışlasına ait nizamiyeler) olduğunu; bu nedenle kışla nizamiyelerinde uygulanması gereken tedbirlerin söz konusu noktalarda da aynı şekilde uygulanmak durumunda olduğunu; sosyal tesislere/orduevlerine girmeye hak sahibi olan, diğer yandan Birlik tarafından verilen Özel Araç

Giriş Kartı bulunmayan şahısların araç ruhsatlarının alınarak kendilerine geçici bir araç giriş kartı verilmesi yönündeki uygulamanın, Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu

Güvenlik ve İşbirliği Yönergesi ve Kışla Nizamiyeleri, Yol Kontrol Noktaları ve Üs

Bölgelerinin Emniyeti Yardımcı Yayını doğrultusunda hazırlanan Top.ve Fz.Okl.K.lığı’nın 17

Nisan

2017 tarihli, “Lojman Emniyeti Devamlı Talimatı” ve aynı şekilde Top.ve Fz.Okl.K.lığı’nın 13

Mart 2017 tarihli “Nizamiye Devamlı Talimatı” gereğince, bahse konu nizamiyelerde giriş ve çıkışları kontrol altına almak, her türlü sabotaj, eylem ve saldırıya karşı emniyeti sağlamak, ayrıca idari olarak da kantin ve sosyal tesisler bölgesine kontrolsüz ve uzun süreli araç parkı yapılmasını engellemek (gece kalmaksızın sosyal tesisten istifade eden şahısların çıkış yapıp yapmadıklarının takibi ve tatil vb. nedenlerle Garnizon’dan uzun müddet ayrılan hak sahibi şahısların araçlarını uzun süre ve kontrolsüz bir şekilde araç park alanında bırakmalarının

İdare olarak önüne geçme) maksadıyla uygulanmakta olduğunu; ayrıca, alınan bu tedbirlerin başvuranın sadece kendisine yönelik bir uygulama olmadığını; başvuran gibi, birlik personeli olmayan, diğer birliklerde görev yapan veya emekli olan tüm şahıslara, ilgili mevzuat gereğince aynı tedbirlerin uygulandığını; bu işlemlerin, şahıslara zorluk çıkarmak veya sosyal tesislere girişlerini engellemek amacı ile de yapılmadığını; diğer ifadeyle bu uygulamaların maksatlı değil, emniyete ve idari tedbirlere yönelik olduğunu; Ülkemizi tehdit eden çeşitli hain terör örgütlerinin eylemlerine ilişkin alınan duyumların/ikazların, son dönemde, emredilen bu tedbirlerin uygulamalarının daha sıkı denetlenmesine, ayrıyeten kontrollerin esnetilmeksizin harfiyen uygulanmasına sebebiyet verdiğini; bununla birlikte, başvuranın kurallara uyması halinde (askeri kimlik kartının kontrol edilmesi ve araç ruhsatının teslim alınarak karşılığında geçici araç giriş kartı verilmesi) sosyal tesislere girişinin kesinlikle engellenmediğini belirtmiştir.

13) Başvuranın iddialarını; ilki, “araç ruhsatı alma uygulamasının hukuksuz olduğu/yasal

dayanak içermediği”; diğeri, “söz konusu uygulama nedeniyle emekli bir askeri personel olarak askeri sosyal tesislere girişinin engellendiği” iddiası olmak üzere, iki başlık altında

incelemek mümkündür:

14) “Araç ruhsatı alma uygulamasının hukuksuz olduğu/yasal dayanak içermediği”

yönündeki iddia bakımından:

14.1. İdarenin de belirttiği üzere, 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet

Kanunu’nda nizam karakollarının vazifeleri arasında yakın emniyet, gözetleme, muhafaza ve disiplin de sayılmış; 211 sayılı söz konusu Kanun’un 98’inci maddesine dayanılarak hazırlanan ve askeri sosyal tesislerle ilgili temel mevzuatı oluşturan Türk

Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya

Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği’nin “Tesislerden Faydalanma” başlıklı maddesinde ise, tesislere giriş, emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esaslarının Genelkurmay Başkanlığı’nca verilen emir ve talimatlara göre yürütüleceği belirtilmiştir.

14.2. Bu doğrultuda, Genelkurmay Başkanlığı’nca hazırlanan MY 58-4 (A) Türk

Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya

Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesi’nin “Emniyet” başlığı altında ise, tesislerin iç ve dış emniyeti ile ilgili emniyet tedbirlerinin, tesis müdürlüğünce alınacağı açık olarak belirtilmiş; ayrıca tesislerin bağlı olduğu komutanlık, karargâh ve kurum amirliklerince, gerekli emniyet ve disiplin tedbirlerinin takip ve kontrolünün sağlanacağı, terör vb. olayların engellenebilmesi amacıyla ise, tesis müdürlüklerince girişlerde araç aranması, kimlik kontrolü ve diğer hususlarda gerekli tedbirlerin alınarak titizlikle takip edileceği düzenlenmiştir.

14.3. Ayrıyeten, … Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu

Güvenlik ve İşbirliği Yönergesi’nde, araçların kontrolüne yönelik alınacak önlemlerin (askeri ve özel araçların aranması ile ilgili prensiplerin) birlik tarafından belirlenmesinin emredildiği; keza KKYY 31-2-7 Kışla Nizamiyeleri, Yol Kontrol Noktaları ve Üs Bölgelerinin Emniyeti Yardımcı Yayını’nın “Kışla

Nizami Yelerinin Emniyeti İçin Alınması Gereken Tedbirler” başlığı altında da benzer bir emrin yer aldığı; diğer ifadeyle birliğe dair özellikler nedeniyle, söz konusu hususlarda düzenleme yapma yetkisinin birliğe bırakıldığı anlaşılmaktadır.

14.4. Bu doğrultuda, Topçu ve Füze Okulu Komutanlığı’nın da 13 Mart 2017 tarihli “Nizamiye Devamlı Talimatı” ve 17 Nisan 2017 tarihli “Lojman Emniyeti

Devamlı Talimatı” ile, kendi iç düzenlemelerini/yazılı kurallarını oluşturduğu; ayrıyeten, Nizamiye Devamlı Talimatı’nda “Kışla Gazino Müdürlüğü girişi olan 2

14.5. Dolayısıyla; emekli astsubay olan başvuran, her ne kadar “araç ruhsatı teslim alma” uygulamasının hukuksuz olduğunu/yasal dayanağının bulunmadığını iddia ederek, aslında kolaylıkla yerine getirebileceği bir uygulama hakkında şikâyette bulunsa da, yapılan inceleme neticesinde, İdarenin bu yönde bir uygulamaya gitmesinin önünde herhangi bir hukuki engel bulunmadığı; başvuranın iddialarının aksine, İdarenin kendisine verilen yetki çerçevesinde nizamiyelerdeki kontrollere ilişkin usulleri önceden yazılı olarak kurala bağladığı görülmüştür.

Topçu ve Füze Okulu Komutanlığı’nın 2017 yılına ait Devamlı Talimatı’nda zaten yer alan bir tedbiri uygulamaya son dönemde özellikle dikkat etmesi ise, başvuranın iddia ettiği gibi idarenin şu anki uygulamada hukuksuz davrandığı anlamına gelmemekte, aksine söz konusu uygulamayı daha önceden de yapma yetkisine sahip olduğunu göstermektedir.

14.6. Ayrıyeten, askeri kurumlar/tesisler bir yana, bazı üniversitelerin dahi mezun olan öğrencilerinden, özel araçlarıyla kampüse giriş yapmak istediklerinde, araç ruhsatını teslim aldıkları ve yerine geçici araç giriş kartı verdikleri düşünüldüğünde, en önemlisi ise, son dönemde yaşadığımız vahim hadiseler ve hain terör saldırıları dikkate alındığında, askeri nizamiyelerde bu tür tedbirlerin alınmasının gayet makul ve de anlaşılabilir, hatta bir anlamda zorunlu olduğu değerlendirilmektedir.

14.7. Bu hususlara ilave olarak; başvuranın, “araç ruhsatı alma” uygulamasını şikâyet ederken, trafiği engelleyecek şekilde park ettirildiklerini de iddia ettiği görülmüştür.

Öte yandan, İdarenin Kurumumuza gönderdiği bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Özel Araç Giriş Kartı olmayanların, kimlik ve araç kontrolüne ilave olarak, kayıt yaptırmak üzere kayıt odası yanındaki park yerine yönlendirildikleri; ayrıyeten park yeri için ayrıca yazılı uyarının bulunduğu; söz konusu park yerine geçici olarak park eden kişilerin, kimlik kartlarını gösterdikten ve araç ruhsatlarını teslim ettikten sonra geçici araç giriş kartlarını alarak, bu geçici park yerinden kısa sürede ayrıldıkları; tesisten çıkışta ise araç ruhsatlarını geri aldıkları; diğer ifadeyle, idarenin askeri bir kurum olarak söz konusu uygulamayı yaparken zaten belli bir nizam içinde hareket ettiği anlaşılmaktadır.

14.8. Açıklanan tüm bu sebeplerle, başvuranın, “araç ruhsatı teslim alma uygulamasının” hukuksuzluğu yönündeki iddiasının yerinde olmadığı ve reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

15) “Söz konusu uygulama nedeniyle emekli bir askeri personel olarak askeri sosyal

tesislere girişinin engellendiği; uygulamanın aslında emekli personelin sosyal tesislere

girişini engellemeye yönelik olduğu” yönündeki iddia bakımından:

15.1. Emekli bir Jandarma Astsubayı olan başvuranın, ikamet ettiği Polatlı’daki

Topçu ve Füze Okulu Komutanlığı’na bağlı askeri soysal tesislerden (orduevinden ve askeri kantinden) 2014 yılından beri zaman zaman zaten istifade ettiği; 2018 yılına kadar, söz konusu tesislere özel aracıyla giriş yaptığında, (aracından inmeden)

emekliler için verilen askeri kimlik kartını nizamiyedekilere göstermesi ve yapılan araç kontrolü yeterliyken, 2018 yılından itibaren söz konusu uygulamalara ilave olarak, aracını gösterilen yere geçici olarak park etmesinin ve araç ruhsatını geçici araç giriş kartı karşılığında nizamiyedekilere (kayıt odasına) teslim etmesinin istendiği; başvuranın ise bu uygulamadan fazlasıyla rahatsız olduğu; nitekim konu hakkında idareye mükerrer kez başvuruda bulunduğu; bu başvurularda ise söz konusu uygulama hakkında tüm yasal haklarını arayacağını, iptal ve tam yargı davası açacağını, Cumhurbaşkanlığına, Başbakanlığa ve Kurumumuza başvuracağını yetkililere bildirdiği; ilgili İdarenin gönderdiği açıklamaları yeterli bulmadığı ve netice olarak da

Kurumumuza söz konusu uygulama hakkında şikâyette bulunduğu; en önemlisi söz konusu uygulamayı kendisine ve kendisi gibi emekli askeri personele maksatlı olarak yapılan, şahsının söz konusu tesislere “girişini engellemeye yönelik” bir uygulama olarak nitelediği görülmektedir. Emekli bir astsubay olan başvuranın, kendisini o garnizonda görev yapan/lojmanda ikamet eden askeri personel ile eş tuttuğu, özel aracıyla giriş yaptığında, onlar gibi hızlı bir şekilde, diğer ifadeyle aracını geçici olarak park etmeksizin/aracından inip kayıt odasına gitmek zorunda olmaksızın, anılan tesislere -sadece kimliğini göstererek- girebilmeyi talep ettiği/beklediği anlaşılmaktadır. Her ne kadar emekli astsubay olan başvuranın kendisi, söz konusu tesislerden istifade etme konusunda hak sahibi ise de, başvuranın özel aracıyla bu tesislere girmek istediğinde, (Birlikte görevli personel gibi Özel Araç

Giriş Kartına sahip olmadığı için) farklı bir uygulamaya tabi tutulması gayet anlaşılabilir bir durumdur. Başvuranın yürüyerek tesise girmesi halinde kimliğini göstermesinin yeterli olacağı dikkate alınırsa, yapılan uygulamanın da kişinin şahsına yönelik değil, özel aracına yönelik olduğu anlaşılabilmektedir.

15.2. Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden; … Silahlı Kuvvetler İstihbarata

Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve İşbirliği Yönergesi’nde, “Özel Araç Giriş

Kartı; görevli subay, astsubay, devlet memuru ve işçilere ait ticari olmayan özel araçların özel park yerlerine ve özel eğitim merkezleri ile lojman bölgelerine girişçıkışta tanınabilmesi maksadıyla düzenlenir.” şeklinde bir emrin yer aldığı; bu düzenlemeye göre, Özel Araç Giriş Kartının sadece görevde olan personele verilebildiği; diğer ifadeyle, garnizonda görevli olmayan şahısların (diğer TSK personeli ve emekli subay, astsubay…vs.) özel araçları için Özel Araç Giriş Kartı düzenlenememekte olduğu; söz konusu personelin, özel araçlarıyla aynı zamanda kışla nizamiyesi olan 2 No’lu Nizamiye ve Lojman Nizamiyesi’nden geçmek istemesi halinde, bir önceki paragrafta da açıklandığı üzere, önceden belirlenmiş yazılı kurallar gereği, araç ruhsatını teslim etmesi gerektiği; bu uygulamanın ise sadece başvurana yönelik değil, emekli olan, keza garnizonda görevli olmayan tüm şahıslara yönelik olduğu görülmektedir.

15.3. Artık görevde olmayan/emekli olan başvurana Özel Araç Giriş Kartı verilmesi, ilgili düzenlemeler gereği zaten mümkün değildir. Başvuranın sosyal tesislerden/lojman içerisindeki askeri kantinden yararlanması önünde ise bir engel bulunmadığı; fakat aslında başvuranın kendisinin kurallara/tedbirlere uymak, diğer ifadeyle aracını gösterilen yere park ederek araç ruhsatını teslim etmek istemediği anlaşılmaktadır. Nitekim İdare de kurallara uyması halinde başvuranın sosyal tesislere girişinin engellenmesinin hiçbir suretle söz konusu olmayacağını zaten belirtmektedir. Dolayısıyla, başvuranın ikinci iddiasının da yerinde olmadığı ve reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

16) NETİCE İTİBARİYLE; nizamiye kontrolleri, ilgili mevzuat gereğince, her türlü giriş

ve çıkışı kontrol altına almak maksadıyla yapıldığından; askeri birliklerin dışarıya açılan kapısı olan nizamiyeler, her türlü sabotaj, eylem ve saldırıya karşı risk seviyesi en yüksek olan yerler arasında yer aldığından; başvuranın kullandığı nizamiyeler ise aynı zamanda birer kışla nizamiyesi olduğundan; emekli bir astsubay olarak sosyal tesislerden istifade etme hakkı olmakla birlikte, Özel Araç Giriş Kartı hak sahibi olmayan, bu nedenle de Devamlı Talimat gereğince araç ruhsatını geçici araç giriş kartı alabilmek için teslim etmek durumunda olan başvuranın, şikâyet konusu yaptığı bu uygulamanın ise, bizzat kendisine yönelik olmadığı ve görevli olmayan tüm personele ilgili yazılı kurallar doğrultusunda uygulandığı anlaşıldığından; en önemlisi ise, söz konusu uygulamanın, belirtilen nizamiyelerde giriş ve çıkışları kontrol altına almak, her türlü sabotaj, eylem ve saldırıya karşı emniyeti sağlamak, ayrıca idari olarak da kantin ve sosyal tesisler bölgesine kontrolsüz ve uzun süreli araç parkı yapılmasını engellemek/ kişilerin çıkış yapıp yapmadıklarının takibini yapabilmek maksadıyla, idareye verilen yetki çerçevesinde yapıldığı görüldüğünden; keza Ülkemizin son dönemde karşı karşıya kaldığı hain terör saldırıları da dikkate alındığında, güvenlik tedbirlerinin askeri kurumlarda sıkı sıkıya uygulanmasının gayet anlaşılabilir olduğu değerlendirildiğinden, yukarıda yapılan açıklamalar, İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgeler ve ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, başvuranın iddialarının yerinde olmadığı, bu nedenle de “hukuksuz uygulamaya son verilmesi” ve “hukuksuz olduğu anlaşılan uygulamanın icra edilmesi konusunda yazılı/sözlü emir veren yetkili personel hakkında gerekli yasal işlemlerin yapılması” yönündeki taleplerinin REDDİ GEREKTİĞİ SONUÇ

VE KANAATİNE VARILMIŞTIR.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de

yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge taleplerine zamanında ve gerekçeli olarak cevap verdiği; bu çerçevede, iyi yönetim ilkeleri arasında sıralanan “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması ve geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı memnuniyetle gözlenmiştir.

18) Diğer yandan, İdarenin Kurumumuzun bilgi-belge talep yazısına cevaben gönderdiği

…sayılı yazının ekini oluşturan ve başvuranın iddialarına karşı İdarenin açıklamalarını içeren

EK-A’nın, Kurumumuza eksik olarak gönderildiği (tablodaki 8 no’lu satırın karşısında yer alan açıklamanın yarıda kaldığı) görülmüş; bunun üzerine, üst yazıda irtibat kişisi yer almadığından, Kurumumuzca yazının imza makamı olan Genelkurmay Başkanlığı Merkez Daire (Sos.Hiz.Ş.)

ile temasa geçilmeye çalışılmış; konu hakkında irtibatlandırıldığımız Genelkurmay Başkanlığı personelinden ise, kendilerinin kayıtlarında da bahse konu Ek’in eksik olduğu (4 sayfadan oluştuğu), zaten söz konusu Ek’in Kara Kuvvetleri Komutanlığı’ndan alınmakla Kurumumuza iletildiği öğrenilmiştir. İlgili İdareden, Kara Kuvvetleri Komutanlığı ile temasa geçilerek cevabi yazının Kurumumuza eksiksiz olarak gönderilmesi istenmiş; fakat gerek Genelkurmay

Başkanlığı’nda gerekse Kuvvet Komutanlığı’nda yazıyı hazırlayan ve her ikisi de izinli olduğu belirtilen personel nedeniyle söz konusu eki temin etmek, ilgili idare ile birden fazla kez temasa geçilmiş olmasına rağmen mümkün olamamıştır. Kurumumuz ile Milli Savunma Bakanlığı arasında mevcut olan yakın işbirliği ve sağlıklı ilişkiler çerçevesinde; Kurumumuzun bilgibelge taleplerini eksiksiz biçimde yanıtlaması ve kendisine muhatap bir yazıyı yanıtlarken, ilgili Kuvvet Komutanlıklarından alacağı/derleyeceği bilgileri ancak kontrolünü yaptıktan sonra Kurumumuza iletmesi beklenen İdarenin, bundan böyle söz konusu hususa da dikkat edeceğine duyulan güven tamdır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19) 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının

başvurana tebliğ tarihinden itibaren, Polatlı Topçu ve Füze Okul Komutanlığı’nın idari eylemine karşı, (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; ilgili İdarenin söz konusu eylemine karşı Ankara İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, BAŞVURANA ve MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI GENELKUR

MAY

BAŞKANLIĞI’NA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi