Bilgi edinme başvurusunun devletin dış ilişkilerine zarar verebileceği gerekçesiyle reddedilmesi hukuka uygun mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2019/7114-S.10848

BAŞVURU NO : 2019/4279

KARAR TARİHİ : 09/08/2019

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI

Bilgi edinme başvurusu hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 20/02/2019

I. BAVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

(1) Başvuran tarafından, 12.11.2018 tarihli ve … numaralı CİMER üzerinden yaptığı başvurusu ile Kültür ve Turizm Bakanlığından Danimarka David Sammling Müzesi’nde bulunan Cizre

Ulu Camii’ne ait kapı tokmağının Türkiye’ye getirilmesine ilişkin nasıl bir çalışma yürütüldüğü bilgisi ve bu süreçte hangi aşamada olunduğuna ilişkin bilgi ile konuyla ilgili Danimarka yetkili makamlarının vermiş olduğu yanıtların bir örneği talep edildiği, ancak anılan Bakanlık tarafından 18.02.2019 tarihinde verdiği cevabın başvurusunu karşılayacak nitelikte olmadığı iddia edilerek söz konusu başvuruda istenilen bilgi ve belgelerin tarafına iletilmesi ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununda belirtilen süre içerisinde cevap vermeyen ilgili

Bakanlığın uyarılması talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

(2) Kültür ve Turizm Bakanlığının başvuru konusuna ilişkin 30/05/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; (2.1) Başvuru sahibi bilgi ve belge talebi 4982 sayılı Kanunun 16. ve 17. maddesi gereği reddedildiği, Davids Samling Müzesi’nde bulunan söz konusu kapı tokmağı ve diğer Türkiye kökenli eserlerle ilgili bilgi ve belge paylaşımı Kanunun 16. maddesinde belirtilen “açıklanması hâlinde Devletin dış ilişkilerine açıkça zarar verecek” bilgi ve belge olması itibarıyla uygun görülmediği, Bakanlıklarınca uluslararası alanda topraklarımızdan yasa dışı yollarla çıkarılmış çok sayıda kültür varlığının diplomatik, hukuki ve muhtelif süreçler takip edilerek ülkemize iadesi yönünde çalışmalar yürütüldüğü, bu doğrultuda, henüz sonuçlanmamış olan Davids

Samling Müzesi’nde bulunan ülkemiz kökenli kültür varlıklarının Türkiye’ye iadesine yönelik çalışmalarının ve bu süreçte üretilen bilgi ve belgelerin paylaşılması söz konusu Müze ile olan müzakerelerde ve dosyanın geleceğine olmuşuz etki yapabileceği değerlendirildiği, (2.2) Ayrıca, söz konusu Kanun’un 17. maddesinde “Açıklanması ya da zamanından önce açıklanması hâlinde, ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek” nitelikteki bilgi ve belgelerin

Kanun kapsamı dışında olduğu ifade edildiği, bilindiği üzere, yasa dışı yollarla ülke dışına çıkarılan kültür varlıklarının ülkemize iadesi sürecinde zaman zaman başvurulan hukuki davalar, Bakanlığın bütçesinden önemli miktarlarda masraflara neden olduğu, başvuruda talep edilen bilgi ve belgenin paylaşılması hâlinde, Davids Samling Müzesi’nde bulunan kültür varlıklarımızın Türkiye’ye iadesi sürecine etki edebileceği ve dolayısıyla böylesi bir dununun dava yoluna gidilmesini zorunlu kılabileceği ve neticede ülkemizin ekonomik çıkarlarına zarar verebileceği düşünüldüğü, (2.3) Başvuru sahibinin şikâyetinde söz konusu kültür varlığının ülkemize iadesi amacıyla yürütülen süreçte hangi yolların kullanıldığı bilgisinin paylaşılması yönünde talebi yer aldığı, ülkemiz topraklarından yasa dışı yollarla çıkarılmış herhangi bir kültür varlığının Türkiye’ye iadesini sağlamak için zaman zaman uzun bir süreç gerektiren, çeşitli Bakanlık ve kuramlarla işbirliği ve koordinasyon içinde çok boyutlu ve çok yönlü bir çalışma yürütülmekte olup, uluslararası antlaşmalar ve kültürel diplomasi gibi muhtelif kanallarla amaca yönelik hareket planı takip edildiği, şikâyete konu olan Davids Samling Müzesi’nde bulunan kültür varlıklarımızla ilgili Bakanlığın girişimlerinin yanında, dosyaya ilişkin içeriğin zenginleştirilmesi ve güçlendirilmesine yönelik faaliyetler de yürütüldüğü, yazı ekinde iletilen ve başvuru sahibine cevaben kaleme alman yazıda, Bilgi Edinme Hakkı Kanununun

Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesinde talep edilen bilgi ve belgenin mezkûr maddenin “tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler” ifadesine istinaden gerekçe gösterilmiş olup, yine bahse konu Yönetmelik’in dayanağını teşkil eden 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı

Kanunu’nun 16. ve 17. maddeleri kapsamında ilgi yazımıza cevaben kanuni dayanakları açıklanmaya çalışıldığı, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

(3) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi, herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğunu güvence altına almıştır.

(4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun, şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.

(5) 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun; (5.1) Bilgi edinme hakkının kullanımına ilişkin esas ve usullerin belirlendiği “Amaç” başlıklı

1 inci maddesinde, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık

ilkelerine atıf yapılmıştır.

(5.2) “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesinde, kurum ve kuruluşların, bu

Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü olduğu ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanamaz olduğu hususunda amir hüküm taşımaktadır.

(5.3) “Devlet sırrına ilişkin bilgi veya belgeler” başlıklı 16 ncı maddesinde; “Açıklanması hâlinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla Devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.” hükmü yer almaktadır.

(5.4) “Ülkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin bilgi veya belgeler” başlıklı 17 nci maddesinde; “Açıklanması ya da zamanından önce açıklanması hâlinde, ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek veya haksız rekabet ve kazanca sebep olacak bilgi veya belgeler, bu

Kanun kapsamı dışındadır.” hükmü yer almaktadır.

(5.5) “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 11 inci maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar.

Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir.” hükmü yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

(6) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Kısmen

Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme (7) Şikâyet başvurusu, (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, CİMER üzerinden yaptığı başvurusu ile Kültür ve Turizm Bakanlığından Danimarka David Sammling Müzesi’nde bulunan Cizre Ulu Camii’ne ait kapı tokmağının Türkiye’ye getirilmesine ilişkin nasıl bir çalışma yürütüldüğü ve bu süreçte hangi aşamada olunduğuna ilişkin bilgi ile konuyla ilgili

Danimarka yetkili makamlarının vermiş olduğu yanıtların bir örneğini talep ettiği, ancak anılan

Bakanlık tarafından verdiği cevabın başvurusunu karşılayacak nitelikte olmadığı iddia edilerek söz konusu başvuruda istenilen bilgi ve belgelerin tarafına iletilmesi ve 4982 sayılı Bilgi

Edinme Hakkı Kanununda belirtilen süre içerisinde cevap vermeyen ilgili Bakanlığın uyarılması talebi ile Kurumumuza iletilmiştir.

(8) Bilgi edinme hakkının öneminden hareketle, Anayasa ile güvence altına alınan bilgi edinme hakkının kullanımının zorlaştırılması veya imkânsız hale getirilmesinin önüne geçmek amacı ile 4982 sayılı mezkûr Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları, bu

Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri alma yükümlüğünde bırakılmıştır. Bu noktada 4982 sayılı Kanunda, bilgi edinme hakkının istisnaları tek tek sayılmış olup; Kanunun Dördüncü

Bölümünde 15 ila 27 nci maddeleri arasında yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.

(9) Başvuranın bilgi edinme hakkı çerçevesinde talep ettiği bilgi belgenin anılan İdare tarafından (5.3) ve (5.4) numaralı paragraflarda da yer verilen ilgili Kanunun 16 ile 17 inci maddesinin gerekçe gösterilerek yerine getirilmediği anlaşılmıştır.

(10) Söz konusu bilgi edinme başvurusuna anılan Bakanlık tarafından ilgili Kanunun 16 ncı maddesi gerekçe gösterilerek olumsuz cevap verilmesi açısından bakıldığında; anılan Kanun maddesinde açıklanması hâlinde Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla Devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğu düzenlenmiştir. Bu doğrultuda başvuranın talep ettiği bilgi ve belgelerin henüz sonuçlanmamış olan Davids Samling

Müzesinde bulunan ülkemize ait kültür varlığının iadesine yönelik çalışmalara ilişkin olduğu, söz konusu iade sürecinin devam ettiği dikkate alındığında konuya ilişkin bilgi ve belgelerin paylaşılması durumunda iade sürecini ve ülkemizin dış ilişkilerini olumsuz etkileyeceği değerlendirmesi nedeniyle niteliği gereği şimdilik gizli kalması gereken bilgi ve belge olduğu düşünülerek talep edilen bilgi ve belgeler bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğu kanaatine varılmıştır.

(11) Başvuranın bilgi edinme başvurusuna olumsuz cevap verilmesinin bir diğer gerekçesi olan ilgili Kanunun 17 nci maddesi açısından bakıldığında; anılan Kanun maddesinde açıklanması ya da zamanından önce açıklanması hâlinde, ülkenin ekonomik çıkarlarına zarar verecek bilgi veya belgelerin bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğu ifade edilmiştir. Buradan hareketle

Bakanlığın cevabi yazısında belirttiği bilgi edinme başvurusunda talep edilen bilgi ve belgelerin açıklanmasının ülkemize ait kültür varlığın iadesi sürecine olumsuz etki edebileceği ve dolayısıyla böyle bir durumda dava yoluna gidilmesini zorunlu kılabileceği, bu nedenle söz konusu dava süreçlerinin Bakanlığın bütçesinde önemli miktarda masraflara neden olacağı yorumunun yukarıda yer verilen Kanun maddesine aykırılık oluşturmadığı düşünülmektedir.

(12) Ayrıca başvuranın CİMER üzerinden 12.11.2018 tarihinde yaptığı bilgi edinme başvurusuna anılan Bakanlık tarafından ilgili Kanunda belirtilen onbeş iş gününde cevap vermediği bu nedenle başvuranın bu konuda ilgililerin uyarılması talebinin yerinde olduğu tespit edilmiştir.

(13) Başvurunun içeriği, idareden gelen bilgi ve belgeler ile tüm dosya içeriği birlikte incelenerek Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuran tarafından bilgi edinme hakkı kapsamında anılan Bakanlıktan talep edilen bilgi ve belgelerin 4982 sayılı Bilgi

Edinme Hakkı Kanunun 16 ncı ve 17 nci maddeleri gerekçe göstererek olumsuz cevap verilmesi işleminin yukarıda açıklanan sebeplerle hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, ancak anılan

Bakanlığın Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen bilgi edinme başvurularına cevap verme süresine uygun hareket etmediği sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme (14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak “makul sürede karar verme” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

(15) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup başvuru konusu işleme karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle ŞİKAYETİN KISMEN KABULÜ VE KISMEN REDDİNE; (1) Başvuran tarafından bilgi edinme hakkı kapsamında istenilen bilgi ve belgelerin tarafına verilmesi talebinin açıklanan gerekçelerle REDDİNE, (2) 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunun 11 nci maddesinde belirtilen bilgi edinme hakkı başvurularına cevap verme süresine uygun hareket etmesi hususunda Kültür ve Turizm

Bakanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞINA tebliğine,

6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Kültür ve Turizm

Bakanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi