|
ÖZET: Danıştay kararında, Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığı’ndaki sosyal tesislerden sivil memurların yararlanma talebi üzerine yapılan başvuru incelenmiştir. Başvuran Sivil Memurlar Sendikası, sivil memurların 20 yıldır kullandığı yüzme havuzunun 2018 yılında kapatıldığını ve bu durumun mağduriyet yarattığını öne sürmüştür. İdare, sosyal tesislerin kullanımına ilişkin düzenlemeleri, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde belirlediğini, tesislerin C kategorisinde yalnızca subay ve astsubayların yararlanabileceğini belirtmiştir.
Danıştay, idarenin sosyal tesislerden yararlanma konusunda farklı kategoriler belirleme yetkisini hukuken geçerli bulmuş, bu ayrımın kamu yararını gözettiğini ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağladığını ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu karar, kamu denetçiliği ilkeleri ve idarenin takdir yetkisi açısından önemli bir içtihat oluşturmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7799-S.11935
BAŞVURU NO : 2019/5495
KARAR TARİHİ : 29/08/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENELKURMAY BAŞKANLIĞI
Gölcük’te bulunan askeri sosyal tesislerden sivil memurların
BAŞVURUNUN KONUSU :
yararlanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Sivil Memurlar Sendikası (SİME-SEN ) Ankara Şubesi tarafından yapılan başvuruda özetle; Donanma Komutanlığı bağlısı Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığından üyeleri ile yaptıkları görüşmeler sonucu üyelerinin sosyal tesislerden yararlanma konusunda mağduriyet yaşadıklarını öğrendikleri, Üs içerisinde bulunan sosyal tesislerin tamamının özellikle yüzme havuzunun 2018 yılı Haziran ayının 3’üncü haftasından itibaren sivil memur ve ailelerinin kullanımına yasaklandığı, 20 yıldır sivil memur ve ailelerinin kullandığı havuzlara girişlerin artık engellendiği, Kocaeli-Yalova civarında bulunan yüzlerce sivil memur ve ailelerinin bu konuda mağduriyet yaşadıkları, söz konusu bölgede sivil memur ve ailelerinin yararlanabileceği başka sosyal tesis bulunmadığı belirtilerek; sosyal tesislerden sivil memurlar ve ailelerinin de yararlandırılmasının sağlanması talep edilmiştir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Genelkurmay Başkanlığından 26/03/2019 tarihli ve … sayılı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığından 08/07/2019 tarihli ve …
sayılı yazılarımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, 13/05/2019 ve 24/07/2019 tarihli yazılarla verilen cevaplarda özetle; 2.1. TSK personeli ve ailelerinin. Orduevi, askeri gazino, kışla gazinosu, vardiya yatakhanesi ve sosyal tesislerden “MY 58-4 TSK Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinolar, Kışla
Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri İle Eğitim Merkezleri Yönergesi”nde belirtilen esaslar dahilinde istifade etmekte olduğu, 2.2. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı bağlısı bahse konu sosyal tesislerden personel ve ailelerinin, anılan Yönergede yer alan kategorilere göre istifade edilmesine yönelik Dz.K.K.lığının …
sayılı emrin yayımlandığı, 2.3. Şikayet konusu olan açık yüzme havuzunun da bünyesinde bulunduğu Gölcük Orduevleri
Müdürlüğünün C kategorili orduevi kapsamında olduğu ve anılan Yönerge gereğince subay, astsubay ve aileleri tarafından istifade edilebileceği, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 1982 Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun “Sosyal Hizmetler” başlığı altındaki “Orduevleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları veya vardiya yatakhaneleri ile diğer tesisler” başlıklı 98’inci maddesi: “Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, mesleki, sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak maksadıyla ve Genelkurmay Başkanlığının izni ile; a) Orduevi ve bağlısı şubeler, b) Askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri, kurulabilir. Orduevi ve bağlısı şubeler ile askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhanelerinin kadro, kuruluş, idare, yapılacak denetleme ve işletme şekilleri, verilecek hizmetler, üye aidatı ve kart ücreti alınmasına ilişkin usul ve esaslar, ihtiyaçların tespit ve temini ile elde edilen gelirlerin harcanacağı yerler ve diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yönetmelik ile belirlenir…”; 6. 20/08/2000 tarihli ve 24146 sayılı Resmî Gazete yayımlanan “Türk Silahlı Kuvvetleri
Ordu Evleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim
Merkezleri Yönetmeliğinin; 6.1. “Dayanak” başlıklı 4’üncü maddesi: “Bu Yönetmelik, 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98 inci, 99 uncu, 100 üncü, 101 inci, 103 üncü, 106 ncı ve 107 nci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.”, 6.2. “Genel Esaslar” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrası: “Subay, istisnai memur, Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilen sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların üye aidatı ödeyen emeklileri tesislerin tabii üyeleridir. Bu kişilerden kendileri ve hak sahibi aile fertleri adına üye aidatı alınır. Hak sahipleri dışında giriş kartı verilerek tesislerden istifade edeceklerden ise kart ücreti alınır. Ordu evi veya ordu evi şubeleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri, Yönergede belirtilen usuller doğrultusunda; istifade edecek personele göre kategorilere, imkânlarına göre de sınıflara ayrılabilir.”, 6.3. “Tesislerden Faydalanma” başlıklı 11’inci maddesi: “Tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, (29/9/2006 tarihli ve 2006/11081 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 131 inci maddesinin birinci fıkrası esaslarına uygun şekilde) emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esasları, Genelkurmay Başkanlığınca verilen emir ve talimatlara göre yürütülür.”, 7. MY 58-4 (A) Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları ve
Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesinin; 7.1. Tesislerin Kuruluşu, Kapatılması ve İdaresi İle Kullanılmasına İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı 2’nci bölümünün 1’inci maddesinin (a) fıkrası: “ Orduevi ve bağlısı şubeler, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri: Eğitim, seminer, konferans, sempozyum, mesleğe ve hizmete yönelik çalışmalarda kullanılmak, öncelikle Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin birlik intikali, atama, kurs, geçici görev veya sağlık teşkillerinden faydalanma kapsamındaki barınma ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî ve sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak, dayanışmayı artırmak, sosyal ve moral ihtiyarlarını karşılamak maksadıyla, 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunumun 98 inci maddesine göre; bölgenin ihtiyaç durumu, personelin yoğunluğu ile birlik veya kurumun yararı değerlendirilerek
Genelkurmay Başkanlığının izni ile kurulabilir.”, 7.2. Orduevleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhanelerinden
Faydalanma Esasları başlıklı 3’üncü bölümünün 1’inci maddesinin (a) fıkrası:
“Tesislerden faydalanan bütün personel, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanun ve
Yönetmeliği’nin ilgili maddelerine, TSK Orduevleri, Askerî Gazinolar Kışla Gazinoları ve
Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği ve bu kapsamda hazırlanan Yönerge esaslarına uymak zorundadırlar.”, (b) fıkrası: “TSK personelinin halka açılan pencereleri olan bu tesislerde, TSK personeli arasındaki birlik ve beraberliğinin zarar görmemesi için personelin mensubu olduğu Kuvvet gözetilmeksizin hizmet verilmesi, muvazzaf/emekli tüm personele yasal mevzuat çerçevesinde nazik tutum ve davranış içerisinde bulunulması ve personelin en iyi duygularla bu tesislerden ayrılması için sıralı komutanlıklarca gerekli tedbirler alınır.”, 7.3. 2’nci maddesinin (a) fıkrası: “Tesisler, bu tesislerden istifade esaslarını belirlemek amacıyla EK-B’deki kategorilere ayrılır. Tesislerin kategorileri, EK-B’deki makamlar tarafından belirlenir. Orduevleri ile eğitim merkezlerinin isim ve kategorileri EK-C’dedir.”, 7.4. 3’üncü maddesi: “ Tesislerden, kategorilerine göre istifade hakkı bulunan; a. Subay, istisnai memur, TSK’da istihdam edilen sivil öğretim elemanı ve astsubaylar, b. Üye aidatını ödeyen subay, istisnai memur, TSK’da istihdam edilen sivil öğretim elemanı ve astsubayların emeklileri, c. Yukarıda yazılı olanların; (1) Eşleri, (2) Anne, baba ve bakmakla yükümlü oldukları büyük ebeveynleri, (3) Muvazzaf personel ile şehit/malul gazi/muharip gazi/vazife malulü/harp malulü personelin bekâr çocukları, (4) Emekli personelin evli olmayan kız çocukları, evli olmayan 36 yaşından gün almamış erkek çocukları, (5) Malul ve muhtaç çocukları/kardeşleri, (6) 36 yaşından gün almamış evli olmayan erkek ve kız kardeşleri istifade edebilirler.
…..
e. TSK’da görevli ve emekli devlet memuru, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile bunların 3’üncü madde c fıkrasında belirtilen aile fertleri kategorilerine göre (EK-B) tesislerden istifade edebilir.”,
7.5. EK-B’de yer alan TESİS KATEGORİ ÇİZELGESİ:
İSTİFADE
TESİS KATEGORİSİNİ
KATEGORİ TESİS TÜRÜ
EDECEK
BELİRLEYECEK MAKAM
PERSONEL
Subay, İstisnai Memur,
A
Orduevi Eğitim Merkezi
Sivil Öğretim
Elemanı
Gnkur.Bşk.lığı
B Astsubay
Orduevi Eğitim Merkezi
Gnkur.Bşk.lığı
Orduevi Eğitim Merkezi
Subay /
C
Astsubay*
Askerî Gazino Kışla Tesisin bağlı olduğu asgari tugay
Gazinosu Vardiya ve eşidi birlik
Yatakhanesi komutanı/karargâh/kurum amiri
Tesisin bağlı olduğu asgari tugay
D Devlet Memuru Vardiya Yatakhanesi ve eşidi birlik komutanı/karargâh/kurum amiri
E Uzman Erbaş Vardiya Yatakhanesi
Askerî Gazino Kışla Tesisin bağlı olduğu asgari tugay
Yukarıdakilerin
F
Gazinosu Vardiya ve eşidi birlik
Hepsi
Yatakhanesi komutanı/karargâh/kurum amiri
7.6. EK-C ’de yer alan ORDUEVLERİ LİSTESİ’nin 28’inci sırası:
BAĞLI OLDUĞU
S.
ORDUEVİ ADI KATEGORİSİ
NO. KOMUTANLIK
28. Gölcük Orduevleri Md.lüğü Donanma K.lığı
C
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere SİME-SEN Ankara Şubesi tarafından yapılan başvuruda; üyelerinin Donanma Komutanlığı bağlısı Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığında bulunan sosyal tesislerden yararlanma konusunda mağduriyet yaşadıklarını öğrendikleri, Üs içerisinde bulunan sosyal tesislerin tamamının özellikle yüzme havuzunun 2018 yılı Haziran ayının 3’üncü haftasından itibaren sivil memur ve ailelerinin kullanımına yasaklandığı, 20 yıldır sivil memur ve ailelerinin kullandığı havuzlara girişlerin artık engellendiği, KocaeliYalova civarında bulunan yüzlerce sivil memur ve ailelerinin bu konuda mağduriyet yaşadıkları, söz konusu bölgede sivil memur ve ailelerinin yararlanabileceği başka sosyal tesis bulunmadığı belirtilerek; sosyal tesislerden sivil memurlar ve ailelerinin de yararlandırılmasının sağlanmasının talep edildiği anlaşılmaktadır.
10. 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98’inci maddesiyle TSK personelinin sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, mesleki, sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak maksadıyla Genelkurmay Başkanlığının izni ile “Orduevi ve bağlısı şubeler” ve “Askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri” kurulabileceği, söz konusu yerlerin kadro, kuruluş, idare, yapılacak denetleme ve işletme şekilleri, verilecek hizmetler, üye aidatı ve kart ücreti alınmasına ilişkin usul ve esasların ise yönetmelik ile belirleneceği hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede, Türk Silahlı
Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim
Merkezleri Yönetmeliğinin 10’uncu maddesinde, ordu evi veya ordu evi şubeleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezlerinin, Yönergede belirtilen usuller doğrultusunda, istifade edecek personele göre kategorilere, imkânlarına göre de sınıflara ayrılabileceği; 11’inci maddesinde ise tesislere giriş, giriş kartları, kıyafet, emniyet, tesislerden istifade, tertip, düzen ve hizmet esasları, Genelkurmay
Başkanlığınca verilen emir ve talimatlara göre yürütüleceği düzenlenmiştir.
11. Öte yandan konuyla ilgili olarak “MY 58-4 (A) Türk Silahlı Kuvvetleri Orduevleri, Askerî
Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesi”ne bakıldığında; tesislerden faydalanan bütün personelin mevzuatta belirlenen esaslara uyma konusunda zorunlu tutulduğu görülmüştür. Ayrıca anılan Yönergeyle; tesisler ile bu tesislerden istifade esaslarını belirlemek amacıyla kategorilere göre bir ayrım yapılma yoluna gidildiği anlaşılmıştır. Bu bağlamda, takdir hakkı çerçevesinde tesisler; A, B, C, D, E ve F şeklinde kategorilere ayrılarak her kategoriye göre hangi personelin yararlanacağı kurala bağlanmıştır.
12. Başvuruya konu olayda, Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığı (C) kategorisinde yer almaktadır. (C) kategorisinde, istifade edecek personel olarak Subay, Astsubay unvanlı personel ile aileleri sayılmıştır. TSK’nın personel sayısı düşünüldüğünde, İdarenin personeline sunduğu sosyal imkanlardan faydalanma noktasında bazı ayrımlara gitmesini makul görmek gerekir. Nitekim, bütün personelin aynı anda söz konusu hizmetten faydalanmasının, sosyal tesislerin, personelin huzur ve moralini sağlama işlevini tam anlamıyla yerine getiremeyeceği açık bir durumdur.
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin farklı kategoriler belirlemesine ilişkin takdir yetkisinin somut ve yeterli olduğu, ayrıca kişi yararı ile kamu yararı arasındaki dengenin korunduğu, bununla birlikte kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması ilkesinin de gözetildiği, bu nedenlerle takdir yetkisinin kötüye kullanımın söz konusu olmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve GENELKURMAY BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi