|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın askerlik hizmeti sırasında yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle 6496 sayılı Kanun kapsamında tazminat talep ettiği, ancak başvurusunun zaman aşımına uğradığı ve gerekli sağlık raporunun bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği belirtilmektedir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 47. maddesi uyarınca, tazminatın verilebilmesi için belirli şartların sağlanması gerektiği, başvuranın bu şartları yerine getirmediği ifade edilmektedir.
Başvuranın, 31 Temmuz 2013 tarihinden itibaren 5 yıl içinde başvuru yapmadığı için zaman aşımına uğradığı ve sağlık raporunun eksikliği nedeniyle tazminat talebinin karşılanmasının mümkün olmadığı vurgulanmaktadır. Bu durum, hukuki belirlilik ilkesine uygun olarak değerlendirilmiş ve başvuranın talebinin reddi yönünde karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın tazminat talebinin hukuka uygun bir şekilde reddedildiği sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/65537-S.20.71206
BAŞVURU NO : 2020/2876
KARAR TARİHİ : 23/07/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
Başvuranın 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında
BAŞVURUNUN KONUSU :
nakdi tazminat ve yardımdan yararlanma istemi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Askerliğini yaparken rahatsızlandığını, Ankara
Mevkii Askeri hastanesinde sağ böbreği çürüdüğü için ameliyata alındığını, “askerliğe elverişli değildir raporu” verilip terhis edildiğini, 23/05/2015 tarihinde çıkan 6496 sayılı kanun kapsamında tazminat ve yardım başvurusu için 02/2019’dan beri Mehmetçik Vakfı’na yazılı olarak müracaatta bulunduğunu ve uzun süre cevap verilmediğini, 06/02/2020 tarihinde Milli
Savunma Bakanlığı tarafından gelen cevabi yazıda 31 Temmuz 2013 tarihinden itibaren 5 yıl içerisinde başvuru yapılmadığı için zaman aşımı olduğunu, aynı zamanda Sağlık Raporunun bulunmadığı gerekçesiyle tazminat ve yardım yapılamadığını, malulen aylık bağlanması için
Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılabileceğinin belirtildiğini, ancak SGK Başkanlığına müracaat etmediğini, çünkü engelli kadrosunda Milli Eğitim Kurumunda çalışmakta olduğunu, eğer müracaat ederse malulen emekli işlemi yapılacağını, dolayısıyla malulen emekliliğin şu an ki görevine de engel olacağını belirtmektedir. Başvuran, 6496 sayılı Kanun kapsamında tazminat ve ek yardım talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 27/03/2020 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına
istinaden Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 04/05/2020 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuru konusu husus hakkında tesis edilen işlemlerin 7179 sayılı Askeralma Kanunu ve
Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale Gelenlere Tazminat
Ödenmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında yapıldığı,
2.2) Sağlık Raporlarının değerlendirilmesi işlemlerinin MSB Askeri Sağlık Hizmetleri Genel
Müdürlüğünce ve teşkil edilen bir komisyon vasıtasıyla, tazminat kararı alınması işlemleri ise
MSB Personel Genel Müdürlüğünce yürütülmekte olduğu, konu ile ilgili halen devam eden mevzuat değişikliği çalışmaları nedeniyle tazminat sürecinin uzun sürdüğü,
2.3) Mehmetçik Vakfının MSB ile organik bağı olmadığı ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu
kapsamında teşkil edilmiş ve vefat eden, malul olan erbaş ve erlere çeşitli oranlarda yardımlar yapmakta olduğu,
2.4) Başvuru konusu tazminat ve yardım hususu ile ilgili olarak SGK Başkanlığının görevinin
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında vazife malullüğü
işlemlerini yürütmek ve uygun olduğu takdirde aylık bağlamak olduğu,
2.5) Başvuranın yardım ve tazminata hak etmesi durumunda SGK Başkanlığınca malulen
emekli edilip edilmeyeceği hususunun SGK başkanlığının tasarrufunda olduğu,
2.6) Benzer durumda olan personel ile ilgili uygulamalarda; Kanun ve Yönetmelik kapsamına
girdiği değerlendirilen dosyaların tazminat kararı alınması maksadıyla Milli Savunma
Bakanlığına gönderildiği, kapsama girmeyan dosyalar ile ilgili şahıslara gerekçeleriyle birlikte olumsuz görüş bildirildiği,
2.7) Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale Gelenlere Tazminat
Ödenmesi Hakkında Yönetmelik’in 15’inci maddesi gereğince, “Askerliğe
Elverişli Değildir” kararlı sağlık raporu tarihinin 04/03/2005 olması nedeniyle, askerlik yükümlülüğünü yerine getirirken ölen veya sakatlanan kişilere tazminat ödenmesi hususunda geçmişe yönelik bir uygulama yapılacağının düzenlenmediği dolayısıyla tazminat talebinin karşılanmasının mümkün olmadığının değerlendirildiği,
Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın;
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
3.2) “Vatan Hizmeti” başlıklı 72 nci maddesinde; “Vatan hizmeti, her Türkün hakkı ve
ödevidir. Bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağı kanunla düzenlenir.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun;
5.1) “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde: “….b) Askerlik Hizmeti: Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının 72 nci maddesine göre her Türkün hak ve ödevi olan vatan hizmetinin bu Kanun esaslarına göre yerine getirilmesini,… s) Sağlık kararı: Yükümlülerin askerliğe elverişli olup
olmadıkları hakkında tek hekim veya sağlık kurullarınca verilen kararı, ş) Sağlık kurulu:
Sağlık Bakanlığınca belirlenen sağlık raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşları bünyesinde oluşturulan heyeti,… z)…jj ) Yükümlü: Askerlik hizmetini bu Kanun hükümleri gereğince yerine getirmek veya yerine getirmiş sayılmak zorunda olan erkek Türk vatandaşını, ifade eder.”
5.2) “Askerlik yükümlülüğü” başlıklı 4’üncü maddesinde: “(1) Türkiye Cumhuriyeti
vatandaşı olan her erkek, askerlik hizmeti yapmaya mecburdur. (2) Askerlik hizmeti bu Kanun hükümlerine göre yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve er olarak yerine getirilir. (3)
Askeralma işlemleri Bakanlıkça yürütülür….”,
5.3) “Tazminat” başlıklı 47’nci maddesinde: (1) Bu Kanun kapsamında askerlik
yükümlülüğünü yerine getirenlere; askere sevk edildiği tarihten geçerli olmak üzere; erbaş ve erler için askerlik hizmet süresinin bitiş tarihine, yedek subay veya yedek astsubaylar için sınıf okulunda geçen sürenin bitiş tarihine kadar ölenler ile sakatlanma sebebiyle süresinden önce terhis edilenlerden veya süresinde terhis edilmiş olsa bile yapılan tedaviye rağmen askerliğe elverişsiz hâle gelecek şekilde sakatlanmış olanlardan, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu veya 5510 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanmaması veya 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun gereğince tazminat ödenmemesi kaydıyla; ölenlerin dul ve yetimlerine 400.000 gösterge rakamının, sakatlananlara ise Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında
Nizamname hükümlerine göre tespit edilecek sakatlık derecelerine göre aşağıda belirlenen gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktar kadar, bir defaya mahsus olmak üzere tazminat ödenir. Ancak, tazminata konu durumun gerçekleştiği tarihte bakaya, firar, hava değişimi/izin tecavüzünde bulunanlar ile kendini askerliğe yaramayacak hâle getirmek ve askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçundan hüküm giyenlerin, suça konu eylemleri sonucu ölüm ve sakatlanma nedeniyle ve intihar sonucu meydana gelen ölüm ve sakatlanma olaylarında bu ödeme yapılmaz. Bu tazminattan damga vergisi dışında herhangi bir vergi kesintisi yapılmaz ve bu tazminat haczedilemez. Tazminatın ödenmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir.
Sakatlık Derecesi Ödenecek Tazminat Göstergesi
1 400.000
2 360.000
3 330.000
4 300.000
5 270.000
6 240.000
5.4) “Yürürlük” başlıklı 64’üncü maddesinde: “Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.”
6) Mülga 1111 Sayılı Askerlik Kanunu’nun;
6.1) Ek Madde 8’inci maddesinde (Ek: 13/7/2013-6496/10 md.); “Bu Kanun kapsamında
askerlik yükümlülüğünü yerine getirenlere; askerliğe sevk edildiği tarihten, askerlik hizmet süresinin bitiş tarihine kadar ölenler ile sakatlanma sebebiyle süresinden önce terhis edilenlerden veya süresinde terhis edilmiş olsa bile yapılan tedaviye rağmen askerliğe elverişsiz hâle gelecek şekilde sakatlanmış olanlardan, 5434 sayılı Kanun veya 5510 sayılı
Kanun kapsamında aylık bağlanmaması veya 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun gereğince tazminat ödenmemesi kaydıyla; ölenlerin dul ve yetimlerine (400.000) gösterge rakamının, sakatlananlara ise Vazife Malullüklerinin
Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname hükümlerine göre tespit edilecek sakatlık derecelerine göre aşağıda belirlenen gösterge rakamlarının memur maaş katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktar kadar, bir defaya mahsus olmak üzere tazminat ödenir. Ancak, söz konusu olayların gerçekleştiği tarihte bakaya, firar, izin tecavüzü, hava değişimi tecavüzünde bulunanlar ile kendini askerliğe yaramayacak hâle getirmek ve askerlikten kurtulmak için hile kullanmak suçundan hüküm giyenlerin, suça konu eylemleri sonucu ölüm ve sakatlanma nedeniyle ve intihar sonucu meydana gelen ölüm ve sakatlanma olaylarında bu ödeme yapılmaz. Bu tazminattan damga vergisi dışında herhangi bir vergi ve kesinti yapılmaz ve bu tazminat haczedilemez. Tazminatın ödenmesine ilişkin usul ve esaslar İçişleri ve Millî
Savunma bakanlıkları tarafından müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.”
7) 23/05/2015 Tarihli 29364 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Askerlik Yükümlülüğünü
Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale Gelenlere Tazminat Ödenmesi Hakkında
Yönetmelik’in;
7.1) “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, 1076 sayılı Kanuna veya 1111
sayılı Kanuna tabi olarak askerlik yükümlülüğünü yerine getirirken, 5434 sayılı Kanun veya
5510 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanmaması veya 2330 sayılı Kanun kapsamında
tazminat ödenmemesi kaydıyla, ölenlerin dul ve yetimleri ile askerliğe elverişsiz olacak şekilde engelli hale gelenleri kapsar.”
7.2) “Tazminatın ödenmesinin şartları” başlıklı 4’üncü maddesinde; “ (1) Bu Yönetmelik
kapsamında;
…
b) 1111 sayılı Kanuna tabi yükümlüye tazminat ödenebilmesi için, ölümünün veya askerliğe elverişsiz olacak şekilde engelli hale gelmesinin; askerlik hizmetinden sayılan süreler içerisinde olmak kaydıyla (askerliğe başlamadan önce bir hastalığı veya bir olaya veya kazaya bağlı rahatsızlığı olan ancak, askerliğe başladıktan sonra bu hastalığı veya olaya veya kazaya bağlı rahatsızlığı tespit edilenler hariç) askerliğe sevk edildiği tarih ile askerlik hizmet süresinin bitim tarihi arasında meydana gelmiş olması, c) Yükümlünün gerek süresinden önce, gerekse süresinde terhis edilmiş olsa bile, devam eden tedavisi sonucunda askerliğe elverişsiz hale gelecek şekilde engelli hale gelmesi, d) Engelli hale gelenlerin kendisinin veya vasisinin, ölenlerin dul ve yetimlerinin müracaatı, e) İlgili komisyon tarafından tazminat ödenmesi kararı verilmesi gereklidir.”
7.3) “Ödenecek tazminat tutarı” başlıklı 6’ıncı maddesinde; “…(2) Engelli hale gelenlere,
Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname hükümlerine göre tespit edilecek maluliyet derecelerine göre aşağıda belirtilen gösterge rakamlarının tazminat verilmesine dair karar tarihindeki memur maaş katsayısıyla çarpımı sonucu bulunan tutar kadar ödeme yapılır.
Sakatlık Derecesi Ödenecek Tazminat Göstergesi
1 400.000
2 360.000
3 330.000
4 300.000
5 270.000
6 240.000
(3) Bu tazminat bir defaya mahsus ödenir. Daha sonra engelli durumunun arttığı ve maluliyet derecesinin yükseldiği gerekçesiyle yeni bir ödeme yapılmaz. Ayrıca tazminattan damga vergisi dışında herhangi bir vergi ve kesinti yapılmaz ve ödenecek tazminat haczedilemez.
7.4) “Tazminat kararına esas belgeler ve belgeleri temin edecek makamlar” başlıklı 8’inci
maddesinde; “ (1) Müracaat sahipleri aşağıdaki belgeleri temin ederler:
a) Engelli hale gelmede;
1) Tazminat talep dilekçesi ve banka İBAN numarası,
2) (Değişik:RG-27/4/2019-30757) Sağlık Bakanlığınca belirlenen Türk Silahlı Kuvvetleri,
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşları tarafından 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümlerine göre düzenlenerek yükümlüye verilmiş olan “Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı sağlık kurulu raporu,
3) 5434 sayılı Kanun veya 5510 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanmasına ilişkin işlemlere
başlanıp başlanmadığı ve malul kabul edilmediğine dair Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı veya İl Sosyal Güvenlik Merkezlerinden son bir ay içerisinde alınacak belge,
4) Terhis belgesi
…
(2) İdare tarafından aşağıdaki belgeler düzenlenir:
a) Engelli hale gelenlerde;
1) Varsa olayın cereyan tarzı ile engelli hale gelmeye konu teşkil eden durumu açıklayan kaza
veya olay tutanakları ve raporları, olayla ilgili adli ve idari tahkikat raporları,
2) (Değişik:RG-27/4/2019-30757) Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve
Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde düzenlenmiş
“Askerliğe Elverişli Değildir” kesin kararlı rapor esas alınmak suretiyle, Millî Savunma
Bakanlığı Lojistik Genel Müdürlüğü Sağlık Dairesi Başkanlığınca, Vazife Malullüklerinin
Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname hükümlerine göre belirlenmiş engellilik derecesine yer veren belge,
3) 2330 sayılı Kanun kapsamında tazminat ödenmediğine dair askerlik hizmetini yaptığı Kuvvet
Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca düzenlenecek belge,
4) Kişinin engelli hale gelmesine neden olan durumun gerçekleştiği tarihte, bakaya, firar, kısa
süreli kaçma, izin tecavüzü, hava değişimi tecavüzünde bulunup bulunulmadığını belirten belge,
5) Kendini askerliğe elverişsiz hale getirmek ve/veya askerlikten kurtulmak için hile yapmak
suçundan hüküm verilip verilmediği hususlarına açıklık getiren belgeler.”,
7.5) “Tazminat komisyonu teşkili ve onay makamı” başlıklı 10’uncu maddesinde; “(1) Bu
Yönetmeliğe göre tazminat ödenmesi kararı Millî Savunma Bakanlığında, Jandarma Genel
Komutanlığında ve Sahil Güvenlik Komutanlığında kurulacak bir komisyon tarafından verilir.”,
7.6) “Başvuru Süresi” başlıklı 13’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik kapsamında yapılacak
müracaat süresi ölümün meydana geldiği, engelli hale gelmede ise kati rapor onay tarihinden itibaren beş yıldır. Yargıya intikal eden olaylarda yargılama süreci bu süreden hariç tutulur.”,
7.7) “Tazminatın etkisi ve diğer hususlar” başlıklı 14’üncü maddesinde; “(1) Bu
Yönetmelik hükümlerine göre ödenecek tazminat, uğranılan maddi ve manevi zararların karşılığıdır.
…
(3) Kendisine veya dul ve yetimlerine bu Yönetmelik kapsamında tazminat ödenenlerden; a) Sonradan 5434 sayılı Kanun veya 5510 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlandığının, b) 2330 sayılı Kanun gereğince tazminat ödendiğinin, tespit edilmesi durumunda bu Yönetmelik kapsamında ödenen tutarlar ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde geri istenir.
(4) Bu Yönetmelik kapsamında belirlenen engellilik derecesi, sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca tesis edilecek işlemlerde esas alınmaz.”
7.8) “Yürürlük” başlık 15’inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik 31/7/2013 tarihinden geçerli
olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları,
İdarenin konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Askerliğini yaparken rahatsızlandığını,
Ankara Mevkii Askeri hastanesinde sağ böbreği çürüdüğü için ameliyata alındığını, daha sonra
“askerliğe elverişli değildir raporu” verilip terhis edildiğini, 23/05/2015 tarihinde çıkan 6496 sayılı kanun kapsamında tazminat ve yardım başvurusu için 02/2019’dan beri Mehmetçik
Vakfı’na yazılı olarak müracaatta bulunduğunu ve uzun süre cevap verilmediğini, 06/02/2020 tarihinde Milli Savunma Bakanlığı tarafından gelen cevabi yazıda 31 Temmuz 2013 tarihinden itibaren 5 yıl içerisinde başvuru yapılmadığı için zaman aşımı olduğunu, aynı zamanda Sağlık
Raporunun bulunmadığı gerekçesiyle tazminat ve yardım yapılamadığını, malulen aylık bağlanması için Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılabileceğinin belirtildiğini, ancak
SGK Başkanlığına müracaat etmediğini, çünkü engelli kadrosunda Milli Eğitim Kurumunda çalışmakta olduğunu, eğer müracaat ederse malulen emekli işlemi yapılacağını dolayısıyla şu an ki görevine de engel olacağını belirterek; 6496 sayılı Kanun kapsamında tazminat ve ek yardım talep etmektedir.
10) Vatan hizmetinin, her Türkün hakkı ve ödevi olduğu; bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya
kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağının kanunla düzenleneceği Anayasamızın 72’nci maddesinin amir hükmüdür. Bu çerçevede, 7179 sayılı
Askeralma Kanununun “Askerlik yükümlülüğü” başlıklı 4’üncü maddesinde, Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkeğin, askerlik hizmeti yapmaya mecbur olduğu düzenlenmiştir. Anılan hüküm uyarınca askerlik hizmeti, bahse konu Kanun hükümlerine göre yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve er olarak yerine getirilmektedir.
11) Askerlik hizmetini yerine getirirken ölenler ve sakatlananlar için 7179 sayılı Kanunun
47’nci maddesinde, tazminat ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. Buna göre nakdi tazminat verilebilmesi için “askere sevk edildiği tarihten geçerli olmak üzere; erbaş ve erler için askerlik hizmet süresinin bitiş tarihine, yedek subay veya yedek astsubaylar için sınıf okulunda geçen sürenin bitiş tarihine kadar ölenler ile sakatlanma sebebiyle süresinden önce terhis edilenlerden veya süresinde terhis edilmiş olsa bile yapılan tedaviye rağmen askerliğe elverişsiz hâle gelecek şekilde sakatlanmış olanlardan, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığı Kanunu veya 5510 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanmaması veya 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun gereğince tazminat ödenmemesi kaydıyla; ölenlerin dul ve yetimlerine 400.000 gösterge rakamının, sakatlananlara ise Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname hükümlerine göre tespit edilecek sakatlık derecelerine göre aşağıda belirlenen gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktar kadar, bir defaya mahsus olmak üzere tazminat ödenir” hükmü bulunduğu, devamında ise tazminatın ödenmesine ilişkin usul ve esasların İçişleri ve Millî Savunma Bakanlıkları tarafından müşterek hazırlanan yönetmelikle düzenleneceği yer almaktadır.
12) Öte yandan İdarenin Kurumumuza gönderdiği bilgi ve belgelerden, başvuranın mülga 1111
sayılı Askeralma Kanunu yürürlükte iken tazminat hükümlerinden yararlanmak için başvuruda bulunduğu, tazminat işlemlerinin mülga Kanuna dayanılarak çıkarılan Askerlik
Yükümlülüğünü Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale Gelenlere Tazminat Ödenmesi
Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılmadığı anlaşılmıştır. Anılan Yönetmeliğin 13’üncü maddesinde; Yönetmelik kapsamında yapılacak müracaat süresinin ölümün meydana geldiği, engelli hale gelmede ise kati rapor onay tarihinden itibaren beş yıl olduğu, yargıya intikal eden olaylarda yargılama sürecinin bu süreden hariç tutulacağının yer aldığı görülmektedir.
13) Somut olayda, başvuranın 23/05/2015 tarihinde çıkan 6496 sayılı kanun kapsamında
tazminat ve yardım başvurusu için 02/2019 tarihinde Mehmetçik Vakfı’na yazılı olarak müracaatta bulunduğu ve uzun süre cevap verilmediği, 06/02/2020 tarihinde Milli Savunma
Bakanlığına başvurusu sonucunda gelen cevabi yazıda 31 Temmuz 2013 tarihinden itibaren 5 yıl içerisinde başvuru yapılmadığı için zaman aşımı olduğu, aynı zamanda Sağlık Raporunun bulunmadığı gerekçesiyle tazminat ve yardım yapılamayacağı, malulen aylık bağlanması için
Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılabileceğinin belirtildiği gerekçesi ile ret cevabı verildiği, diğer taraftan 26/06/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7179 sayılı Askeralma
Kanunu’nun 63’üncü maddesi ile 1111 sayılı Askerlik Kanununun yürürlükten kaldırıldığı ve başvuranın mülga 1111 sayılı Kanuna 13/7/2013 tarihinde 6496 Sözleşmeli Erbaş Ve Er
Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10 maddesi ile eklenen Ek 8’inci maddesindeki düzenlemelerden yararlanmak için Mehmetçik Vakfına müracaatta bulunduğu tespit edilmiştir. Ancak bu başvuruya uzun süre cevap verilmemesi üzerine kurumumuza başvuru yaptığı ve 02/2020 tarihinde Milli Savunma Bakanlığı tarafından cevap verildiği, 7179 sayılı Askeralma Kanunu 47 nci maddesinde de tazminat ile ilgili benzer düzenlemelere yer verildiği, başvuranın tazminat ile ilgili hükümlerden yararlanma talebinin ise Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale Gelenlere Tazminat
Ödenmesi Hakkında Yönetmelik’in 15’inci maddesi “Bu Yönetmelik 31/7/2013 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer” hükmü gereğince ve başvuranın
“Askerliğe Elverişli Değildir” kararlı sağlık raporu tarihinin 04/03/2005 olması nedeniyle, askerlik yükümlülüğünü yerine getirirken ölen veya sakatlanan kişilere tazminat ödenmesi hususunda geçmişe yönelik bir uygulama yapılacağının düzenlenmediği, dolayısıyla tazminat talebinin karşılanmasının mümkün olmadığının değerlendirildiği görülmüştür.
14) Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale Gelenlere Tazminat
Ödenmesi Hakkında Yönetmelik’in 31/07/2013 tarihinde yayımlandığı ve yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdiği göz önünde bulundurulduğunda yönetmeliğin geriye yürümesi (geçmişe etkililik) konusunda bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Hukuk kurallarının zaman bakımından uygulanmasında temel ilke, bunların yürürlükte oldukları zaman diliminde uygulanmaları gerekliliğidir. Hukuk kuralları yürürlüğe girdiği andan itibaren uygulanmalıdır.
Tüm yazılı hukuk kurallarının (kanunlar, tüzükler, yönetmelikler) yürürlüğe girmesi için yayınlanmaları zorunludur. Yazılı hukuk kurallarının ne zaman yürürlüğe gireceği konusundaki düzenlemeler genellikle kendi içerisindeki hükümlerinde mevcuttur.
15) Anayasanın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden birisi hukuki
belirliliktir. Belirlilik ilkesi gereği; normlar öngörülebilir olmalı, bireyler tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmelidir. Somut olay özelinde, mülga 1111 sayılı Askerlik
Kanunu ve sonrasında 26/06/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7176 sayılı Askeralma Kanuna dayanılarak çıkarılan Askerlik Yükümlülüğünü Yerine Getirirken Ölen veya Engelli Hale
Gelenlere Tazminat Ödenmesi Hakkında Yönetmelik’in 13’üncü ve 15’inci maddesinde başvuranın tazminat için müracaatta bulunma süresi ve tazminattan yararlanma süresinin tespiti konusunda bir kuralın belirlendiği dolayısıyla hukuki belirlilik ilkesiyle bağdaştığı görülmektedir.
16) Diğer taraftan başvuranın, halen Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde engelli kadrosunda
çalıştığı, 23/05/2015 tarihinde çıkan 6496 sayılı kanun kapsamında tazminat ve yardımdan yararlanmak için 02/2019 tarihinde Mehmetçik Vakfı’na başvuru yaptığı, “Askerliğe Elverişli
Değildir” kararlı sağlık raporu tarihinin 04/03/2005 olması nedeniyle Yönetmelik kapsamında yapılacak müracaat süresinin engelli hale gelmede kati rapor onay tarihinden itibaren beş yıl olduğu ve Yönetmeliğin 31/07/2013 tarihinde yürürlüğe girdiği göz önünde bulundurulduğunda 31/07/2018 tarihine kadar müracaat etmediği gerekçesiyle 7179 sayılı
Askeralma Kanunu’nun 47’nci maddesinden yararlanmasına imkan bulunmadığı değerlendirilmektedir.
17) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 47’nci maddesi kapsamında nakdi tazminat ve yardımdan yararlanmamasının, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana uzun süre cevap vermediği bu nedenle “makul sürede karar verme” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI’NA ve KARA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi