|
ÖZET: Bu karar, başvuranın Tarım ve Orman Bakanlığı’na yaptığı Alo 174 Gıda Hattı başvurusu üzerine gerçekleştirilen denetimin sonucuna ilişkin bilgi talebinin reddedilmesi üzerine ortaya çıkan hukuki uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, denetim sonucunun kendisiyle paylaşılmadığını belirterek, Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na yaptığı itirazın usulden reddedilmesine itiraz etmektedir. Kurul, itirazın yazılı olarak yapılması gerektiği gerekçesiyle başvuruyu kabul etmemiştir.
Kararda, bilgi edinme hakkının demokratik yönetim açısından önemi vurgulanmakta ve başvuranın talebinin, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca, elektronik ortamda başvuru yapılabilmesine olanak tanıyacak düzenlemelerin yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın Alo 174 Gıda Hattı üzerinden yaptığı ihbar ve şikâyetle ilgili denetim sonucunun kendisine bildirilmesi gerektiği ve bu konuda Tarım ve Orman Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması gerektiği karara bağlanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/7819-S.21.12568
BAŞVURU NO : 2020/102057
KARAR TARİHİ : 21/05/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BİLGİ EDİNME DEĞERLENDİRME KURULU
Bilgi edinme talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 04/12/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Tarım ve Orman Bakanlığı Alo 174 Gıda İhbar Hattına – sayı ile başvuruda bulunduğunu, başvurusuna “5996 sayılı Kanun kapsamında şikâyete konu işletmeye denetim yapılmıştır.” cevabının verildiğini, ancak denetimin sonucuna ilişkin herhangi bir bilgi paylaşılmadığını; denetimin sonucu hakkında bilgi verilmesi istemiyle yaptığı başvurusunun ise “Bakanlık, uygun gördüğü hâllerde yapılan kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri, kamuoyunun bilgisine sunabilir.” denilmek suretiyle
10.01.2019 tarihinde reddedildiğini; talebinin denetimin sonucunun kendisi ile paylaşılmasından ibaret
olduğunu, kamuoyu ile paylaşım talep etmediğini; bilgi edinme talebinin reddi üzerine 21.01.2019 tarihli ve sayılı CİMER başvurusu ile Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yaptığı itirazının ise, Kurulun 07.10.2020 tarihli ve / sayılı Kararı ile reddedildiğini; ret gerekçesi olarak, Bilgi Edinme
Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “İtiraz usulü” başlıklı 24. maddesinin birinci fıkrasındaki “itiraz yazılı olarak yapılır” hükmü ile 27.09.2012 tarih ve 2012/2 sayılı İlke Kararında yer verilen “Kurula itirazların yazılı başvuru ile yapılması gerektiği; elektronik posta, faks vb. araçlarla yapılacak itirazların Kurulumuzca işleme alınmayacağı;” ibaresinin ileri sürüldüğünü; iddia ve şikâyetle, talebinin reddine dayanak ilgili mevzuat hükümlerinde ve ilke kararında değişiklik yapılmasını, başvurusunun Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunca yeniden ele alınarak değerlendirilmesini ve Tarım ve Orman Bakanlığınca bilgi edinme başvurusunun reddine ilişkin ileri sürülen gerekçenin incelenerek, gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunun 28/1/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle:
2.1. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “İtiraz usulü” başlıklı 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının; “Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme
Kuruluna itiraz edebilir. İtiraz yazılı olarak yapılır…” hükmünü amir olduğu, diğer yandan Kurullarının 27/09/2012 tarih ve 2012/2 sayılı İlke Kararında “Kurula itirazların yazılı başvuru ile yapılması gerektiği; elektronik posta, faks vb. araçlarla yapılacak itirazların Kurulumuzca işleme alınmayacağı”, ibaresine yer verildiği; bu kapsamda başvuru sahibinin ilgili mevzuatta açık bir şekilde düzenlenmiş olan usule aykırı olarak yaptığı itirazının usulden reddedildiği; 2.2. Bununla birlikte, Kurullarına elektronik ortamda başvuru yapılamamasının vatandaşlar tarafından yakınmalara ve şikâyetlere konu olduğu, bu itibarla; Kurullarına elektronik ortamda başvuru yapılabilmesi konusunun Kurul gündemine alındığı ve UYAP Vatandaş Portalı üzerinden başvuru alınmasının uygun olacağının değerlendirildiği, elektronik ortamda başvuru alınabilmesi için ise gerekli teknik altyapı çalışmalarının yapılması hususunda Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Genel Müdürlüğüne yazı yazıldığı ve en kısa zamanda elektronik ortamda da başvuru alınabilmesinin sağlanmasına yönelik çalışmaların başlatıldığı; 2.3. Diğer yandan başvuranın başvurusunun Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunca yeniden ele alınarak değerlendirilmesi hususundaki istemine ilişkin olarak ise; Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunun Çalışma
Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin “İtirazın usulden incelenmesi” başlıklı 12 inci maddesinin birinci fıkrası 4 üncü bendinde, “Taraflar, kurulun vermiş olduğu bir karara dayanak teşkil eden bilgi veya belgelerde herhangi bir eksiklik, sahtecilik ve benzeri bir durumu tespit etmeleri ya da esası etkileyecek yeni bir bilgi veya belgeye ulaşmaları durumunda Kurula başvurabilirler. Kurul, başvuru üzerine kararını yeniden gözden geçirebilir.”, düzenlemesine yer verildiğini, başvuru sahibinin karara dayanak teşkil eden bilgi veya belgelerde herhangi bir eksiklik, sahtecilik ve benzeri bir durum tespitine yönelik ya da esası etkileyecek yeni bir bilgi veya belge sunmaması karşısında Kurul Kararının yeniden değerlendirilmesinin ilgili mevzuat uyarınca uygun görülmediği; Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 20.02.2021 tarihli ve –
– sayılı cevabi yazısında özetle:
3.1. Gıda güvenilirliğinin temini ve ülkemizde etkin gıda kontrolü yapılmasını sağlamak amacıyla hizmete açılmış olan “Alo 174 Gıda Hattı” nın, gıda güvenilirliğine ilişkin tüketici başvurularını çağrı merkezi aracılığıyla alarak web tabanlı yazılım üzerinden ilgili birime ilettiğini; 3.2. Alo 174 Gıda Hattının hizmete açılmasından bu yana İl ve İlçe Müdürlüklerince gerçekleştirilen hizmetlerin, tüketici taleplerinin de artması sebebiyle Genel Müdürlüklerince değerlendirmeye tabi tutulduğunu ve 29.12.2018 tarih ve – – sayılı talimatın İl Müdürlüklerine
gönderildiğini; bu talimatın 6 ncı maddesinde; Alo 174 Gıda Hattı kapsamında İl ve İlçe Müdürlüklerince başvuru sahiplerine verilen cevapların mutlaka başvuruya konu durumla ilgili gerçekleştirilen iş ve işlemler hakkında bilgiler içermesi gerektiğinin belirtildiği ve bu konuda yol gösterici olması açısından hazırlanan örnek formatların talimata eklendiği; Açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yukarıda bahse konu cevabi yazısının ekinde yer alan belgelere aşağıda yer verilmiştir.
5. İstanbul İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin cevabi yazısında özetle:
5.1. Başvuranın Alo Gıda 174 Hattına 28.08.2018 tarihinde – sayılı şikâyetinin “…Pastanesinin
Maraş Dondurma & Waffle kısmından Waffle-Dondurma aldık. Yediğimiz ürünler sonrası vücut sağlığımızda olumsuzluklar gözlendiğinden, başta waffle ve dondurma malzemeleri olmak üzere, satılan ürünlerin Türk Gıda Kodeksi, hijyen ve etiketleme kurallarına uygunluk açısından gerekli denetimin yapılmasını talep ediyorum.” şeklinde olduğu, şikayete istinaden 5996 sayılı Kanun kapsamında Gıda
Hijyen Yönetmeliği ve Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik ve mevzuatın diğer hükümlerinin kontrolünü içerecek şekilde resmi kontrol yapıldığı ve “5996 sayılı Kanun kapsamında şikâyete konu işletmeye denetim yapılmıştır.” şeklinde başvurana cevap verildiği; 5.2. Başvuranın CİMER’e 31.12.2018 tarihinde yaptığı 1 sayılı şikâyetinin “Tarım Bakanlığı
Alo 174 hattına – sayılı başvurumu Ağustos ayında yaptım. Kasım ayında e-posta ile yaptığım bilgi talebine “Şikayet kaydınızla ilgili olarak, yetkili birim ile görüşüldü ve en kısa sürede kaydınızın sonuç bilgisinin aktarılacağı bilgisi alındı.” cevabı verildi. Akabinde 26 Aralıkta 4 aydır başvuruma cevap alamadığımı ifade ettiğimde 27 Aralıkta “Kaydınızla ilgili olarak, İl Tarım Müdürlüğü ile görüşüldü.
Kaydınızın sonucunu TC Kimlik ve başvuru numaranızla birlikte www.alo174.gov.tr adresinden öğrenebilirsiniz.” şeklinde cevap verildi. 28 Aralıktaki “Sorgulamada denetim sonucuna ilişkin herhangi bir bilgi yer almamaktadır.” şeklindeki tespitime “Denetim içeriği ile alakalı daha detaylı bilgi iletilmesi ile alakalı talep ve şikâyetlerinizi 150 CİMER’ e iletebilirsiniz.” şeklinde cevap verildi. Bunun üzerine 31
Aralık saat 12.39’da 174 no ile görüşme yaptım. yine CİMER ile görüşmem istendi. Denetim yapıldığı bilgisi yeterli bir bilgi midir? Tarım Bakanlığı yetkilileri neden 5 aydır konuyu sürüncemede bırakmaktadır? Müşteri temsilcisine durumu izah ediyorum yine beni CİMERe yönlendiriyor. Sistemde yer alan “5996 sayılı Kanun kapsamında şikayete konu işletmeye denetim yapılmıştır.” ifadesi yeterli midir?
Sonuç Olumlu ise, olumsuz bir şey bulunamadığı, olumsuz ise, sonucunun yazılması gerekmez mi? Bilgi talep ediyor ve gerekli işlemi yapmayan ilgililer hakkında işlem yapılmasını talep ediyorum.”, şeklinde olduğu; 5.3. Söz konusu şikâyete 10/01/2019 tarihinde, “CİMER ve ALO174 Başvurularınız İl ve İlçe
Müdürlüklerimizce incelemeye alınmakta ve 5996 sayılı Kanun kapsamında gerekli iş ve işlemler yapılmaktadır. Aynı zamanda yürürlükteki 5996 sayılı veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem
Kanununun 31 inci maddesinin altıncı fıkrası “Bakanlık, uygun gördüğü hâllerde yapılan kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri, kamuoyunun bilgisine sunabilir.” hükmündedir. Bakanlığımızca
yayınlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin 8 inci maddesinde; onaylı ve kayıtlı işletmeler, onayı askıya alınan işletmeler, onayı iptal edilen işletmeler, Bakanlıkça faaliyeti durdurulan kayıtlı işletmeler, laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıda ve yemi üreten/ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası, kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve/veya satan firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarasının Bakanlık tarafından kamuoyuna duyurabileceği şeklinde düzenleme yer almaktadır. Konu hakkında başvurularınıza cevaplanırken Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik hükümlerine dikkate alınmaktadır.
Bilgilerinize rica ederim.” , şeklinde cevap verildiği; 5.4. Denetim ve kontrollerin üçüncü taraflarla paylaşılması ile ilgili olarak 5996 sayılı Kanun’un 31 inci maddesinin altıncı fıkrasında “Bakanlık, uygun gördüğü hâllerde yapılan kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri, kamuoyunun bilgisine sunabilir. Ancak, iç hukuk ve uluslararası hukuk ile güvence altına alınan, gizli soruşturma ve sürmekte olan adlî ve idarî işlemler, kişisel bilgiler, meslek sırları, gizli müzakereler, uluslararası ilişkiler ve ulusal savunma ile ilgili bilgiler kamuoyuna sunulamaz.” hükmü bulunduğu; ayrıca Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin Şeffaflık ve gizlilik başlıklı 8 inci maddesinin; “(1) Bakanlık resmi kontrollerle ilgili faaliyetlerin üst düzeyde şeffaflık ile yürütülmesini temin eder. Bakanlık, Kanunun 31 inci maddesinin altıncı fıkrasında yer alan hükümler gözetilmek suretiyle, a) Aşağıdaki bilgileri, Bakanlık resmî internet sitesinde duyurmak suretiyle kamuoyunun bilgisine sunar: 1) Onaylı ve kayıtlı işletmeler, 2) Onayı askıya alınan işletmeler, 3) Onayı iptal edilen işletmeler,
4) Bakanlıkça faaliyeti durdurulan kayıtlı işletmeler, 5) Laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı
kesinleşen gıda ve yemi üreten/ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası, 6)
Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve/veya satan firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası. b) Kanunun 26 ncı maddesinin dördüncü fıkrasındaki bilgileri mümkün olan en kısa sürede kamuoyuna duyurur. (2) Bakanlık, yürütülen resmi kontroller sonucunda ilgili mevzuata uygun faaliyet gösterdiğini tespit ettiği işyerlerine, gıda güvenilirliğini teşvik edici uygulamalarda bulunabilir ve bu bilgileri kamuoyu ile paylaşabilir. Bu uygulamalara ilişkin usul ve esaslar bu Yönetmelik kapsamında Bakanlıkça belirlenir.”, şeklinde olduğu; Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 16.05.2018 tarihli ve E.1484032 sayılı görüş yazısı ekinde yer alan
Hukuk Müşavirliği görüşünün de bu doğrultuda olduğu; 5.5. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 16.05.2018 tarihli ve E.1484032 sayılı görüş yazısı gereği şikâyetçilere yapılan işlemlerle ilgili ayrıntılı bilgi verilmediği; 5.6. Ancak; 29.12.2018 tarih ve 3785102 sayılı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün Alo 174 Gıda Hattına yapılan şikâyetler ile ilgili örnek cevap metinlerini içeren talimatından sonra Alo 174 şikâyet hattına yapılan şikâyetlerin cevaplarının ayrıntılı olarak verilmeye başlandığı; 5.7. Denetim ve kontrollerin üçüncü taraflarla paylaşılması ile ilgili olarak gerek 5996 sayılı Kanun’un 31 inci maddesinin altıncı fıkrası gerekse de Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin “Şeffaflık ve gizlilik” başlıklı 8 inci maddesinin dikkate alındığı, söz konusu düzenlemeler gereğince resmi kontrollere ait sonuçların şikâyet edenle paylaşılmasının mümkün olmadığı;
5.8. Alo Gıda Şikâyet hattından Müdürlüklerine iletilen bildirimlerin, ulaşılabilir ve doğru adres bilgisi içermesi durumunda söz konusu şikâyet ile ilgili olarak mutlaka işyerinde denetim ve kontrol yapıldığı; Gıda Kaynaklı Enfeksiyon ve Zehirlenmelere İlişkin Resmi Kontrol Prosedüründe zehirlenme ve enfeksiyon durumlarının, etkilenen kişi ve kaynak sayılarına göre vaka ve salgın olarak değerlendirildiği ve bu tür şikayetlerin sağlık raporu ve/veya resmi bir kurum/sağlık kuruluşundan bildirim ile desteklenmesinin gerektiği, bu bilgiler ışığında gıda kaynaklı vaka/salgın ön bildirim formu doldurulduğu; 5.9. Başvuruya konu – numaralı şikâyet ekinde vaka/ salgın ön bildirim formu bulunmadığı ve başvuru tipinin İhbar ve Şikâyet olarak belirtildiğinin görüldüğü, yine bu şikâyette kaç kişinin etkilendiği ve hangi semptomların oluştuğunun da belirtilmediği, bu doğrultuda şikâyete konu işletmeye gidildiği ve
5996 sayılı Kanun kapsamında başta Gıda Hijyen Yönetmeliği ve Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair
Yönetmelik ve mevzuatın diğer hükümlerinin kontrolünü içerecek şekilde resmi kontrol yapıldığı, düzenlenen “Resmi Kontrol Raporu” ve “Onaylı/Kayıtlı İşletmelere Ait Resmi Kontrol Formu”nun birer örneğinin yazıları ekinde gönderildiği; Açıklamalarına yer verilmiştir.
6. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün İstanbul Valiliğine hitaplı (İstanbul İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü) 16.05.2018 tarihli ve sayılı yazısında
özetle:
“…İl Müdürlüğünüze çeşitli yollara (Alo 174, Bimer, Cimer, Timer, Yeşil Masa vb.) yapılan şikâyetlerde; şikâyetçiye yapılan resmi kontroller sonucu ilgili ayrıntılı bilgiler (tespit edilen eksiklikler, verilen süre, uygulanan yasal yaptırımlar ve yasal dayanakları, idari para cezası miktarı, analiz sonucu vb.) verildiği belirtilmiştir. İlgi (a)’da kayıtlı görüş doğrultusunda söz konusu bilgilerin verilmesi konusunda tereddüt hâsıl olduğu belirtilmiş ve uygulamaya esas olmak üzere şikâyet sahiplerine verilecek bilgiler konusunda
Genel Müdürlüğümüz görüşü istenilmiştir.
İl Müdürlüğünüze ulaşan başvurularda öncelikle resmi kontrolün gerçekleştirildiği ve 5996 sayılı Kanun kapsamında gerekli iş ve işlemlerin tesis edildiğini ifade eden Bakanlığımız kontrol görevini yerine getirdiğini açıklayan cevapların verilmesi uygun olacaktır. Bununla birlikte verilen cevaplarda resmi kontrollerde elde edilen tespit edilen eksiklikler, verilen süre, uygulanan yasal yaptırımlar ve yasal dayanakları, idari para cezası miktarı, analiz sonucu vb. bilgi ve belgelerin paylaşılmasının ilgi (a)’da kayıtlı yazımız ekinde yer alan Bakanlığımız Hukuk Müşavirliği görüşüne aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmektedir.
Zaman zaman 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında talep edilen bilgileri herhangi bir mahkeme kararı verilmeden kişisel veriler içeren bilgilerin paylaşılamayacağına ilişkin verilen cevaplar, Bilgi Edinme Kurulu veya yetkili mahkemelere intikal etmekte ve talep edilen bilgilerin verilmesi yönünde kararlar Bakanlığımıza ulaşmaktadır. Bu gibi durumlarda sadece başvuruda talep edilen bilgilerin
27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bilgi Edinme Hakkı
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas Ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 42’inci maddesinde yer alan
“…..Kanunda ve bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde erişilen bilgi ve belgeler ticari
amaçla çoğaltılamaz, kullanılamaz, erişimi sağlayan kurum ve kuruluştan izin alınmaksızın yayınlanamaz.
Bu madde hükmüne aykırı olarak erişilen bilgi veya belgeleri ticari amaçla çoğaltanlar, kullananlar veya yayınlayanlar hakkında kanunların cezai ve hukuki sorumluluğa ilişkin hükümleri uygulanır.” hükmü belirtilerek başvuru sahibine verilmesinin uygun olacağı hususunda; Gereğini rica ederim.”, şeklindedir.
7. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Hukuk Müşavirliğinin Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne hitaplı
21.03.2018 tarihli ve sayılı yazısında, 11.06.2010 tarih ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki
Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 3 üncü ve 31 inci; 17.12.2011 tarih ve 28145 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin “Şeffaflık ve gizlilik” başlıklı 8 inci ve 10 uncu; 24.03.2016 tarih ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun
3 üncü, 5 inci ve 8 inci maddeleri çerçevesinde yapılan mütalaada:
“İlgi yazınızda özetle: Resmi kurumlar tarafından hizmet aldıkları işletmelerle ilgili, 5996 sayılı Kanun kapsamında yapılan denetim ve kontrollerde edinilen bilgilerin ve analiz sonuçlarının bir örneğinin talep edildiğinden bahisle; resmi kontrol ve denetim sonuçlarının bir örneğinin resmi kurumlara verilip verilemeyeceği ayrıca konu ile ilgili savcılık soruşturmasının devam etmesi durumunda yine savcılık haricindeki resmi kurumlardan denetim sonucu konusunda gelen talepler söz konusu olduğunda kamu yararı da düşünülerek işletme hakkında bilgilendirme yapılıp yapılamayacağı… denilerek Hukuk
Müşavirliğimizin görüşü talep edilmiştir.
…
Yukarıda verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar kapsamında ilgi yazınız değerlendirildiğinde:
5996 sayılı Kanunda gıda işletmeleri ile ilgili hangi bilgilerin, hangi şartlarda kamuoyuna sunulacağı
hususları açıkça düzenlenmiş olup; Bakanlığımız birimleri tarafından, gıda işletmelerinde gerçekleştirilen resmi kontrol sonucu elde edilen bilgi ve elde edilen analiz sonuçlarının diğer resmi kurumlar ile paylaşılmasının uygun olmayacağı mütalaa edilmektedir.”, şeklindedir.
8. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün İl Müdürlüklerine hitaplı 29.12.2018
tarihli ve sayılı yazısında özetle:
“Bilindiği üzere gıda güvenilirliğinin temini ve ülkemizde etkin gıda kontrolü yapılmasını sağlamak amacıyla “Alo 174 Gıda Hattı” hizmete açılmış olup gıda güvenilirliğine ilişkin tüketici başvuruları çağrı merkezi aracılığıyla alınarak web tabanlı yazılım üzerinden ilgili birime iletilmektedir. Alo 174 Gıda
Hattının hizmete açılmasından bu yana İl ve İlçe Müdürlüklerimizce gerçekleştirilen hizmetler tüketici talepleri de dikkate alınarak Genel Müdürlüğümüzce değerlendirmeye tabi tutulmuş ve 19.12.2011 tarih
42261 sayılı talimatımızın güncellenmesine karar verilmiştir. Bu kapsamda aşağıda belirtilen hususlara
dikkat edilmesi gerekmektedir:
6. Alo 174 Gıda Hattı kapsamında İl ve İlçe Müdürlüklerimizce başvuru sahiplerine verilen cevaplar mutlaka başvuruya konu durumla ilgili gerçekleştirilen iş ve işlemler hakkında bilgiler içermelidir. Bu konuda yol gösterici olması açısından hazırlanan örnek formatlar ekte yer almaktadır.
8. Alo 174 Gıda Hattı kapsamında yapılan denetimlerde işyerlerine eksiklikler nedeniyle süre verilmesi veya başvuruya konu ürünlerden numune alınması durumunda, süre sonunda gerçekleştirilen işlemler veya analiz sonuçlarına göre yapılan iş ve işlemler hakkında başvuru sahiplerine yeniden bilgi verilerek başvurular sonlandırılmalıdır.”,şeklindedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
9. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 9.1. “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde, “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (Ek fıkra: 3/10/2001-4709/16 md.) Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. …”;
9.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde, “…(Ek fıkra:
7/5/2010-5982/8 md.) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (Ek fıkra:
7/5/2010-5982/8 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”; 10. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 10.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinde, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 11. 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 11.1. “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”; 11.2. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4. maddesinde, “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. …”; 11.3. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinde, “ Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”; 11.4. “Başvuru usulü” başlıklı 6. maddesinde, “ … Bu başvuru, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla da yapılabilir. Dilekçede, istenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilir.”;
11.5. “Gizli bilgileri ayırarak bilgi veya belge verme” başlıklı 9. maddesinde, “İstenen bilgi veya belgelerde, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanlar birlikte bulunuyor ve bunlar birbirlerinden ayrılabiliyorsa, söz konusu bilgi veya belge, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler çıkarıldıktan sonra başvuranın bilgisine sunulur. Ayırma gerekçesi başvurana yazılı olarak bildirilir.”; 12. 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 12.1. “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “(1) Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır.”; 12.2. Resmî kontroller, itiraz hakkı ve resmî sertifikalar başlıklı 31. maddesinde, “(1) Resmî kontroller, uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilir. Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar. …(6) Bakanlık, uygun gördüğü hâllerde yapılan kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri, kamuoyunun bilgisine sunabilir. Ancak, iç hukuk ve uluslararası hukuk ile güvence altına alınan, gizli soruşturma ve sürmekte olan adlî ve idarî işlemler, kişisel bilgiler, meslek sırları, gizli müzakereler, uluslararası ilişkiler ve ulusal savunma ile ilgili bilgiler kamuoyuna sunulamaz. …(11) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.” 13. 27/4/2004 tarihli ve 25445 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 13.1. “Elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla yapılacak başvurular” başlıklı 10. maddesinde, “Bilgi edinme başvurusu, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla da yapılabilir. …” 13.2. “İtiraz usulü” başlıklı 24. maddesinde, “Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edebilir. İtiraz yazılı olarak yapılır. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. …”; 13.3. “Denetim ve ceza hükümleri” başlıklı 42. maddesinde, “…Kanunda ve bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde erişilen bilgi ve belgeler ticari amaçla çoğaltılamaz, kullanılamaz, erişimi sağlayan kurum ve kuruluştan izin alınmaksızın yayınlanamaz. Bu madde hükmüne aykırı olarak erişilen bilgi veya belgeleri ticari amaçla çoğaltanlar, kullananlar veya yayınlayanlar hakkında kanunların cezai ve hukuki sorumluluğa ilişkin hükümleri uygulanır.”; 14. 07.06.2006 tarihli ve 26191 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Değerlendirme
Kurulunun Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in
14.1. “İtirazın usulden incelenmesi” başlıklı 12. maddesinde, “…(3) Aynı kişi tarafından, aynı maddi ve hukukî sebebe dayanılarak yapılan ikinci itiraz incelenmeksizin reddedilir. (4) Taraflar, Kurulun vermiş olduğu bir karara dayanak teşkil eden bilgi veya belgelerde herhangi bir eksiklik, sahtecilik ve benzeri bir durumu tespit etmeleri ya da esası etkileyecek yeni bir bilgi veya belgeye ulaşmaları durumunda Kurula başvurabilirler. Kurul, bu başvuru üzerine kararını yeniden gözden geçirebilir.”; 15. 17.12.2011 tarihli ve Resmî Gazetede yayımlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair
Yönetmelik’in 15.1. “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “(1) Bu Yönetmeliğin amacı; insan ve hayvanlara yönelik doğrudan veya çevre aracılığıyla oluşabilecek risklerin önlenmesine, bertaraf edilmesine veya kabul edilebilir seviyelere indirilmesine, gıda ve yemin etiketlenmesi ile tüketicileri bilgilendirmeye yönelik diğer bilgi şekilleri de dâhil olmak üzere tüketici menfaatlerinin korunmasına ve haksız rekabetin önlenmesi ile gıda ve yemin resmi kontrollerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”; 15.2. “Şeffaflık ve gizlilik” başlıklı 8. maddesinde, “(1) Bakanlık resmi kontrollerle ilgili faaliyetlerin üst düzeyde şeffaflık ile yürütülmesini temin eder. Bakanlık, Kanunun 31 inci maddesinin altıncı fıkrasında yer alan hükümler gözetilmek suretiyle, a) Aşağıdaki bilgileri, Bakanlık resmî internet sitesinde duyurmak suretiyle kamuoyunun bilgisine sunar: 1) Onaylı ve kayıtlı işletmeler, 2) Onayı askıya alınan işletmeler, 3)
Onayı iptal edilen işletmeler, 4) Bakanlıkça faaliyeti durdurulan kayıtlı işletmeler, 5) Laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıda ve yemi üreten/ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası, 6) Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve/veya satan firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası. b) Kanunun 26 ncı maddesinin dördüncü fıkrasındaki bilgileri mümkün olan en kısa sürede kamuoyuna duyurur. (2) Bakanlık, yürütülen resmi kontroller sonucunda ilgili mevzuata uygun faaliyet gösterdiğini tespit ettiği işyerlerine, gıda güvenilirliğini teşvik edici uygulamalarda bulunabilir ve bu bilgileri kamuoyu ile paylaşabilir. Bu uygulamalara ilişkin usul ve esaslar bu Yönetmelik kapsamında
Bakanlıkça belirlenir.
16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 16.1. “Tavsiye kararı” başlıklı 32. maddesinde, “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olduğu kanaatine varılması hâlinde tavsiye kararı verilir…”; Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
17. Kamu Denetçisi araştırma ve incelemesi neticesinde: Kişilerin bilgi edinme taleplerinin reddi halinde
Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yapacakları itiraza ilişkin başvuru usulünü düzenleyen ilgili mevzuatta, kişinin kimliğinin belirlenebilir olması koşuluyla elektronik ortamda yapılacak başvuruların da kabulüne olanak tanıyacak değişikliğin yapılması, ayrıca elektronik ortamda başvuru alınabilmesi için hâlihazırda yürütülmekte olan teknik altyapı çalışmalarının da ivedilikle sonuçlandırılması yönlerinden
Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna tavsiyede bulunulmasını; Başvuranın, Alo 174 Gıda hattı üzerinden yaptığı ihbar ve şikâyetine ilişkin idaresince yapılan denetim sonucunda gerçekleştirilen iş ve işlemler hakkında başvuru sahibine, 4982 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde cevap verilmesi, verilecek cevapta
Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 42.
maddesi hükmünün de hatırlatılması yönünde Tarım ve Orman Bakanlığına tavsiyede bulunulmasını; önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 18. Başvuran özetle, Alo 174 Gıda Hattına yaptığı başvurusuna Tarım ve Orman Bakanlığınca “5996 sayılı
Kanun kapsamında şikâyete konu işletmeye denetim yapılmıştır.” cevabının verildiğini, denetimin sonucu hakkında bilgi verilmesi istemiyle yaptığı başvurusunun ise reddedildiğini; bilgi edinme talebinin reddi üzerine Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yaptığı başvurusunun ise itirazın yazılı olarak yapılması gerektiği, elektronik posta, faks vb. araçlarla yapılacak itirazların işleme alınmayacağı belirtilerek usulden reddedildiğini; iddia ve şikâyetle, bilgi edinme talebinin reddine dayanak ilgili mevzuat hükümlerinde ve ilke kararında değişiklik yapılmasını, başvurusunun Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunca yeniden ele alınarak değerlendirilmesini ve Tarım ve Orman Bakanlığınca bilgi edinme başvurusunun reddine ilişkin ileri sürülen gerekçenin incelenerek gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
19. Dosyası kapsamına idarelerin sunduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden olayların özetle şöyle geliştiği anlaşılmıştır. Başvuran, 28.08.2018 tarihinde Alo 174 Gıda Hattına ihbar ve şikâyet başvurusunda bulunmuş, şikayetinde tükettiği ürünler sonrasında beden sağlığında olumsuzluklar gözlediğinden bahisle satılan ürünlerin Türk Gıda Kodeksi, hijyen ve etiketleme kurallarına uygunluk açısından denetlenmesini talep etmiştir. Adalar Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü yetkilileri tarafından şikâyete konu işletme, 5996 sayılı Kanun ve Gıda Hijyen Yönetmeliği ile Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair
Yönetmelik hükümleri çerçevesinde 12/9/2018 tarihinde yerinde denetlenmiş, denetime ilişkin gıda resmi kontrol raporu ve onaylı-kayıtlı işletmelere ait kontrol formu oluşturulmuş, sisteme 14/9/2018 tarihinde söz konusu işletmeye denetim yapıldığı bilgisi girilmiştir. Başvuran, 31.12.2018 tarihinde CİMER’e başvuruda bulunarak, Alo 174 Gıda hattına yaptığı başvurusu sonucunda şikâyete konu işletmeye denetim yapıldığını öğrendiğini ancak denetimin sonucu hakkında tarafına bilgi verilmediğini belirterek, denetimin sonucu hakkında bilgilendirilmeyi talep etmiş, talebi, 5996 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin altıncı fıkrası gerekçe gösterilerek 10/1/2019 tarihinde reddedilmiştir. Başvuran bu kez bilgi edinme talebinin reddi üzerine 21/1/2019 tarihinde CİMER üzerinden itirazen Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna başvuruda bulunmuş, Kurulun 07.10.2020 tarihli ve / sayılı Kararı ile başvurusu, Bilgi Edinme Hakkı
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “İtiraz usulü” başlıklı 24.
maddesinin birinci fıkrasındaki “itiraz yazılı olarak yapılır” hükmü ile 27.09.2012 tarih ve 2012/2 sayılı
İlke Kararında yer verilen “Kurula itirazların yazılı başvuru ile yapılması gerektiği; elektronik posta, faks vb. araçlarla yapılacak itirazların Kurulumuzca işleme alınmayacağı;” şeklindeki düzenlemeye aykırı olduğu belirtilerek oy çokluğu ile usulden reddedilmiştir.
20. Başvuruya konu talep, Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itirazen yapılan başvuruların usul denetimine ilişkin olup başvuran talebinin reddine dayanak gösterilen Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “İtiraz usulü” başlıklı 24. maddesinin birinci fıkrasındaki, itirazın yazılı olarak yapılacağına dair hüküm ile 27.09.2012 tarih ve 2012/2 sayılı İlke
Kararında yer verilen “Kurula itirazların yazılı başvuru ile yapılması gerektiği; elektronik posta, faks vb.
araçlarla yapılacak itirazların Kurulumuzca işleme alınmayacağı;” şeklindeki düzenlemede değişiklik yapılarak, Kurula başvuru usulünde elektronik başvuru yollarının da kabul edilmesini talep etmekte, ayrıca
Kurulun talebini bu açıdan yeniden ele alıp değerlendirmesini istemektedir.
21. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9/10/2003 tarihli ve
4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal
güvenceye kavuşturulmuştur.
22. Bilgi edinme hakkı, bireylerin kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında idari makamlara başvuruda bulunmaları ve kendileri veya faaliyet alanlarıyla ilgili konularda bilgi edinmelerine yönelik bir hak olup, hakkın kullanılması demokratik ve şeffaf yönetimin gereğidir (Danıştay 8. Dairesi, 2014/8893 E. ve
2015/3715 K. sayılı kararı). Bu husus 4982 sayılı Kanunun gerekçesinde de şöyle ifade edilmiştir:
“Demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerinden olan bilgi edinme hakkı, bireylere daha yakın bir yönetimi, halkın denetimine açıklığı, şeffaflığı sağlama işlevlerinin yanı sıra halkın Devlete karşı duyduğu kamu güvenini daha yüksek düzeylere çıkarmada önemli bir rol oynamaktadır. Kullanılan bu hak sayesinde hem halkın Devleti denetimi kolaylaşmakta hem de Devletin demokratik karakteri güçlenmektedir.” 23. 4982 sayılı Kanun kapsamında yapılacak başvurularda izlenecek usul ve yöntem Kanunun “Başvuru usulü” başlıklı 6. maddesinde düzenlenmiş olup buna göre başvurunun, kişinin kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olması kaydıyla, elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla yapılabilmesi mümkündür. Benzer bir düzenlemeye Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında
Yönetmelik’in 10. maddesinde de yer verilmiştir. Görüldüğü üzere, söz konusu düzenlemeler ile kişinin kimliğinin ve imzasının belirlenebilir olması koşuluyla elektronik ortamda yapılacak başvuruların kabulüne olanak tanınmaktadır.
24. Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yapılacak itiraz başvurularında izlenecek usule ise Yönetmeliğin
“İtiraz usulü” başlıklı 24. maddesinde yer verilmiş olup buna göre bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde itirazını Bilgi Edinme
Değerlendirme Kuruluna “yazılı olarak” yapabilecektir. İtirazın yazılı olarak yapılmasından ne anlaşılması gerektiği ise, 27.09.2012 tarih ve 2012/2 sayılı İlke Kararı ile açıklığa kavuşturulmakta olup buna göre
Kurul, elektronik posta, faks vb. araçlarla yapılacak itirazları işleme almayacaktır.
25. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Kanun koyucunun bireylere daha yakın bir yönetim anlayışını gerçekleştirmek amacıyla, içinde bulunduğumuz bilgi ve teknoloji çağının bir gereği olarak elektronik ortamda bilgi edinme başvurularının kabulüne olanak tanırken; kişilerin bilgi edinme talebinin reddi halinde Kurula, kimliğinin ve imzasının veya yazının kimden neşet ettiğinin tespitine yarayacak başka bilgilerin yasal olarak belirlenmesi mümkün olan CİMER üzerinden ilettikleri
başvurularının işleme alınmaması yönündeki uygulamanın, 4982 sayılı Kanun’un amacı ile bağdaşmadığı değerlendirilmiştir.
26. Nitekim Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulu da, Kurullarına elektronik ortamda başvuru yapılamamasının vatandaşlar tarafından sıklıkla yakınma ve şikâyetlere konu olduğunu, konunun Kurul gündemine alınarak UYAP Vatandaş Portalı üzerinden başvuru alınmasının uygun olacağının değerlendirildiğini, elektronik ortamda başvuru alınabilmesi için ise gerekli teknik altyapı çalışmalarının yapılması hususunda Adalet Bakanlığı ile çalışmalara başlandığını belirtmiştir.
27. Yukarıdan bu yana yapılan tespit ve değerlendirmeler ışığında, kişilerin bilgi edinme taleplerinin reddi halinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yapacakları başvuru usulünü düzenleyen ilgili mevzuatta, kişinin kimliğinin belirlenebilir olması koşuluyla elektronik ortamda yapılacak başvuruların da kabulüne olanak tanıyacak değişikliğin yapılması ayrıca elektronik ortamda başvuru alınabilmesi için hâlihazırda yürütülmekte olan teknik altyapı çalışmalarının da ivedilikle sonuçlandırılması yönlerinden Bilgi Edinme
Değerlendirme Kuruluna tavsiyede bulunulması gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır.
28. Başvuran Kurumumuza yaptığı şikâyet başvurusunda ayrıca, Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunca itirazının yeniden değerlendirilmesini talep etmiştir.
29. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları, 07.06.2006 tarihli ve 26191 sayılı
Resmî Gazetede yayımlanan Yönetmelik ile düzenlenmiş olup “İtirazın usulden incelenmesi” başlıklı 12.
maddesinde, Kurulun usul incelemesi kapsamına hangi hususların girdiği ve Kurula ikinci defa yapılan itirazların hangi koşulda yeniden incelemeye tabi olabileceği hüküm altına alınmıştır. Söz konusu düzenlemeye göre aynı kişi tarafından, aynı maddi ve hukukî sebebe dayanılarak yapılan ikinci itiraz incelenmeksizin reddedilecektir. Bununla birlikte Kurul, ancak taraflardan birinin, Kurulun vermiş olduğu bir karara dayanak teşkil eden bilgi veya belgelerde herhangi bir eksiklik, sahtecilik ve benzeri bir durumu tespit etmeleri ya da esası etkileyecek yeni bir bilgi veya belgeye ulaşmaları durumunda, Kurula yapacakları başvuru üzerine kararını yeniden gözden geçirebilir. Yukarıda yer verilen düzenleme çerçevesinde bir inceleme yapıldığında; başvuranın aynı maddi ve hukuki sebebe dayanarak ikinci kez bir inceleme talep ettiği, ancak Kurulun kararını gözden geçirmesini gerektirecek yeni bir bilgi veya belgeyi dosyasına sunmadığı görülmekle, idarenin söz konusu talebe ilişkin 2 numaralı paragrafta yaptığı açıklamasının yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygun olduğu değerlendirilmiştir.
30. Başvuran Kurumumuza yaptığı şikâyet başvurusunda ayrıca, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bilgi edinme başvurusunun reddine ilişkin ileri sürülen gerekçenin incelenmesini ve gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
31. Bu doğrultuda, başvuru konusu talep hakkında yürütülen inceleme ve araştırma çerçevesinde Tarım ve
Orman Bakanlığından şikâyet konusu talebin 4982 sayılı Kanun’un “Gizli bilgileri ayırarak bilgi veya belge verme” başlıklı 9. maddesi ve bilgi edinme hakkının sınırlarına ilişkin dördüncü bölüm (15 ila 28.
maddeler) çerçevesinde değerlendirilmesi talep edilmiş; ilgili idaresince ‘denetim ve kontrollerin üçüncü taraflarla paylaşılması ile ilgili olarak; gerek 5996 sayılı Kanun’un 31 inci maddesinin altıncı fıkrası gerekse de Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin “Şeffaflık ve gizlilik” başlıklı 8 inci
maddesinin dikkate alındığı, söz konusu düzenlemeler gereğince resmi kontrollere ait sonuçların şikâyet edenle paylaşılmasının mümkün olmadığı’ şeklinde değerlendirmede bulunulmuştur.
32. Söz konusu düzenlemeler incelendiğinde: 5996 sayılı Kanun’un 31. maddesinin altıncı fıkrasında, Bakanlığın, uygun gördüğü hâllerde yapılan kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri, kamuoyunun bilgisine sunabileceği; ancak iç hukuk ve uluslararası hukuk ile güvence altına alınan, gizli soruşturma ve sürmekte olan adlî ve idarî işlemler, kişisel bilgiler, meslek sırları, gizli müzakereler, uluslararası ilişkiler ve ulusal savunma ile ilgili bilgilerin kamuoyuna sunulamayacağı hususunun düzenlendiği; Gıda ve Yemin
Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin “Şeffaflık ve gizlilik” başlıklı 8. maddesinde de, Bakanlığın
Kanunun 31. maddesinin altıncı fıkrasında yer alan hükümleri gözetmek suretiyle hangi bilgileri kamuoyunun bilgisine sunabileceğinin tek tek sayılmak suretiyle belirtildiği görülmüştür. Buna göre
Bakanlık; onaylı ve kayıtlı işletmeler; onayı askıya alınan işletmeler; onayı iptal edilen işletmeler; Bakanlıkça faaliyeti durdurulan kayıtlı işletmeler; laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıda ve yemi üreten/ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası; kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve/veya satan firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarası; bilgilerini resmî internet sitesinde duyurmak suretiyle kamuoyunun bilgisine sunabilecektir.
33. Başvuran talebinin, denetimin sonucu hakkında “olumlu” ya da “olumsuz” kendisine bilgi verilmesinden ibaret olduğunu, kamuoyuna bilgilendirme yapılmasını talep etmediğini belirterek idarenin ret gerekçesine itiraz etmektedir.
34. Bilindiği üzere, kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usuller 4982 sayılı Bilgi
Edinme Hakkı Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. 4982 sayılı Kanun’un lafzının ve gerekçesinin incelenmesinden, “açıklık ve şeffaflık” ilkesinin kural “gizlilik” ilkesinin istisna olduğu anlaşılmakla, bu husus Kanun’un 5. maddesinde, “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak… yükümlüdürler.”, şeklinde ifade bulmuştur.
Kanunun “Gizli bilgileri ayırarak bilgi veya belge verme” başlıklı 9. maddesinde de, istenen bilgi veya belgelerde, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanların birlikte bulunması ve birbirlerinden ayrılabiliyor olması durumunda söz konusu bilgi veya belgenin, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler çıkarıldıktan sonra başvuranın bilgisine sunulacağı düzenlenmiştir. Kanunun “Gizliliği kaldırılan bilgi veya belgeler” başlıklı 28. maddesinde de, gizliliği kaldırılmış olan bilgi veya belgelerin, bu Kanunda belirtilen diğer istisnalar kapsamına girmiyor ise, bilgi edinme başvurularına açık hâle geleceği hüküm altına alınmış, bilgi edinme hakkına getirilen istisnalara ise
Kanunun “Bilgi Edinme Hakkının Sınırları” başlıklı dördüncü bölümünde, 15. ila 28. maddeler arasında tahdidi olarak yer verilmiştir.
35. Buraya kadar yapılan açıklamalardan özetle, demokratik ve şeffaf yönetimin bir gereği olarak kişilerin bilgi edinme taleplerinin karşılanmasında kamu kurum ve kuruluşlarınca yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde bir değerlendirmede bulunulması gerektiği, bu değerlendirme yapılırken bilgi veya belgenin açıklanması veya açıklanmaması durumunda elde edilecek bireysel yarar ile kamusal yarar arasındaki dengenin de mutlak surette gözetilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
36. İdare tarafından dosyasına sunulan bilgi ve belgelerden, başvuranın talebinin reddine dayanak olarak her ne kadar 21.03.2018 tarihli ve E.877995 sayılı Hukuk Müşavirliği görüşü ileri sürülmüşse de, söz konusu görüşün, öncelikle resmi kurumlara, hizmet aldıkları işletmelerle ilgili, 5996 sayılı Kanun kapsamında yapılan denetim ve kontrollerde edinilen bilgilerin ve analiz sonuçlarının bir örneğinin verilip verilemeyeceğine ilişkin olduğu; öte yandan mütalaaya gerekçe olarak gösterilen 6698 sayılı Kişisel
Verilerin Korunması Kanunu’nun kapsamına ‘kişisel verisi işlenen gerçek kişiler’in girdiği, kişisel verisi işlenen tüzel kişilerin bu kanun kapsamı dışında tutulduğu; veri işleme faaliyetini gerçekleştiren kişiler açısından ise gerçek kişi, tüzel kişi ayrımına gidilmediği (bkz.100 Soruda Kişisel Verilerin Korunması
Kanunu, KVKK Yayınları, ISBN: 978-975-19-6883-8, Nisan 2018, Ankara, s.14) hususları gözetildiğinde, başvuranın talebinin reddine dayanak olarak işbu görüşe iştirak edilmemiştir.
37. Öte yandan, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün İstanbul İl
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü’ne hitaplı 16.05.2018 tarihli ve E.1484032 sayılı yazısında, her ne kadar Alo 174 üzerinde yapılan şikâyetlerde başvuru sahiplerine, ‘resmi kontrolün gerçekleştirildiği ve
5996 sayılı Kanun kapsamında gerekli iş ve işlemlerin tesis edildiği’ni ifade eden cevapların verilmesi,
başkaca bilgi verilmemesi gerektiği belirtilmişse de, devamında 4982 sayılı Kanun kapsamında talep edilen bilgilerin Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu veya yetkili mahkemelere intikal ettiği ve talep edilen bilgilerin verilmesi yönünde kararların Bakanlıklarına ulaştığı belirtilerek bu gibi durumlarda, sadece başvuruda talep edilen bilgilerin, Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller
Hakkında Yönetmelik’in 42. maddesi hükmü belirtilerek başvuru sahibine verilmesinin uygun olacağının değerlendirildiği, görülmüştür. Yönetmeliğin “Denetim ve ceza hükümleri” başlıklı 42. maddesinde ise, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde erişilen bilgi ve belgelerin ticari amaçla çoğaltılamayacağı, kullanılamayacağı, erişimi sağlayan kurum ve kuruluştan izin alınmaksızın yayımlanamayacağı belirtilmiş, bu hükme aykırı hareket edenler hakkında kanunların cezai ve hukuki sorumluluğa ilişkin hükümlerinin uygulanacağının kural altına alındığı görülmüştür.
38. Başvuru konusu isteme ilişkin değerlendirmeleri içeren son yazı Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve
Kontrol Genel Müdürlüğünün İl Müdürlüklerine hitaplı 29.12.2018 tarihli ve E.3785102 sayılı yazısı olup, 6. maddesinde; Alo 174 Gıda Hattı kapsamında İl ve İlçe Müdürlüklerince başvuru sahiplerine verilen cevapların mutlaka başvuruya konu durumla ilgili gerçekleştirilen iş ve işlemler hakkında bilgiler içermesi gerektiği, 8. maddesinde de; Alo 174 Gıda Hattı kapsamında yapılan denetimlerde işyerlerine eksiklikler nedeniyle süre verilmesi veya başvuruya konu ürünlerden numune alınması durumunda, süre sonunda gerçekleştirilen işlemler veya analiz sonuçlarına göre yapılan iş ve işlemler hakkında başvuru sahiplerine yeniden bilgi verilerek başvuruların sonlandırılması gerektiği” şeklinde talimat verildiği görülmüştür.
39. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalardan özetle, başvuranın Alo 174 Gıda hattı üzerinden yaptığı ihbar ve şikâyetine ilişkin yapılan denetim sonucunda gerçekleştirilen iş ve işlemler hakkında başvuru sahibine, 4982 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde cevap verilmesi, verilecek cevapta Bilgi Edinme Hakkı
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 42. maddesi hükmünün de hatırlatılması gerektiği kanaati ve sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme
40. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkele”i” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarelerin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, makul “sürede karar verme”
“nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandıkları değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
41. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından yerinde görülerek kabul edilmesi hâlinde; ilgili merci Kurumun önerisi üzerine (30) otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis etmez veya eylemde bulunmaz ise (varsa) dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare
Mahkemeleri nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE; 1. Kişilerin, bilgi edinme taleplerinin reddi halinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yapacakları itiraza ilişkin başvuru usulünü düzenleyen ilgili mevzuatta, kişinin kimliğinin belirlenebilir olması koşuluyla elektronik ortamda yapılacak başvuruların da kabulüne olanak tanıyacak değişikliğin yapılması, ayrıca elektronik ortamda başvuru alınabilmesi için hâlihazırda yürütülmekte olan teknik altyapı çalışmalarının da ivedilikle sonuçlandırılması hususlarında BİLGİ EDİNME DEĞERLENDİRME
KURULUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
2. Başvuranın, Alo 174 Gıda Hattı üzerinden yaptığı ihbar ve şikâyetine ilişkin idaresince yapılan denetim sonucunda gerçekleştirilen iş ve işlemler hakkında başvuru sahibine, 4982 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde cevap verilmesi, verilecek cevapta Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 42. maddesi hükmünün de hatırlatılması hususlarında TARIM
VE ORMAN BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, Başvurana, Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna ve Tarım ve Orman Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi