Ceza infaz kurumunun çevrimiçi sınavlara katılım taleplerini reddetmesi eğitim hakkını ihlal eder mi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda tutuklu bulunurken, Ankara Üniversitesi’nde kayıtlı olduğu Psikoloji bölümünün vize sınavlarına girememiştir. Bunun nedeni, UYAP domain şifresinin geç alınmasıdır. Ceza infaz kurumunun çevrimiçi sınavlara katılma taleplerini reddetmesi, gerekli altyapının yetersizliğiyle ilişkilidir. Başvuran, vize mazeret sınavı talep etmiş, ancak bu sınav tarihleri kendisine geç bildirilmiştir. İlgili mevzuat, tutuklu ve hükümlülerin eğitim haklarını korumakla birlikte, bu süreçte idarenin üzerine düşen yükümlülüklerin yerine getirildiği tespit edilmiştir. Başvuranın vize sınavlarına katılamaması, eğitim hakkını ihlal edecek bir durum olarak değerlendirilmemiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu süreçte, idarenin herhangi bir hukuka aykırılığı tespit edilmemiştir. Eğitim hakkının ihlali iddiası, somut olayda geçerlilik taşımamaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/12433-S.21.19966 –

BAŞVURU NO : 2021/4983

KARAR TARİHİ : 27/08/2021

RET KARARI TCKN:

BAŞVURUYA KONU İDARE : Adalet Bakanlığı

Ankara Üniversitesi Rektörlüğü

Başvuranın, UYAP domain şifresinin geç alınması nedeniyle vize

BAŞVURUNUN KONUSU :

sınavlarına giremediğinden bahisle mağduriyetinin giderilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 03/03/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda, 2020-2021 eğitim-öğretim yılı ile Ankara Üniversitesi Psikoloji bölümüne kaydını yaptıran, Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda tutuklu olarak bulunan başvuran, bulunduğu ceza infaz kurumunun gerekli yazışmaları geç yapması nedeniyle, çevrimiçi derslerden yararlanabilmek ve sınava girebilmesi için alınması gereken UYAP Domain şifresinin, vize sınav tarihlerinden sonra geldiğini, bu nedenle vize sınavlarını kaçırdığını, ilgili Üniversite’den talep ettiği vize mazeret sınavlarının kabul edildiğine ilişkin yazının da kendisine geç ulaşması nedeniyle vize mazeret sınavlarına da giremediğini, bu nedenle genel not ortalamasının düştüğünü, idareler arası yazışmalar nedeniyle mağdur olduğunu, 3 yıl sonra mezun olduğunda akademik kariyer yapmak istediğinde bu durumun karşısına engel olarak çıkacağını ifade ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden 30/03/2021 tarih, S. sayılı ve 15/06/2021 tarih, S. sayılı yazılarımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili Genel Müdürlüğün 29/06/2021 tarihli cevabi yazısında; 2.1. “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Öğretimden Yararlanma” başlıklı 76’ncı maddesinin birinci fıkrası, Aynı Kanunun 92’nci maddesinin birinci fıkrası ve 27.07.2007 tarihli ve “Genç

ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler” konulu 46/1

No’lu Genelgenin “F- Yüksek Öğretim Çalışmaları” başlıklı bölümünün birinci fıkrası uyarınca kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü/tutukluların yaygın eğitimden yararlanmalarına imkan bulunduğu ve okullarının kabul etmesi ve aktif öğrenci olmaları halinde ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılabildiği, 2.2. Diğer taraftan, öğretimden yararlanma, sınavlara katılma ve uzaktan eğitim süreçleri hakkında iş ve işlemlerin Genel Müdürlüğümüzün 07.10.2020 tarihli ve sayılı yazısı dikkate alınarak mevzuat hükümleri uyarınca yerine getirildiği, 2.3. Hükümlü/tutukluların bilgisayar ve internetten yararlanma olanaklarına ilişkin olarak ceza infaz kurumu kurulları tarafından karar alındığı, söz konusu kararlara karşı hükümlü/tutuklular tarafından kararın öğrenilmesinden itibaren 15 gün içerisinde infaz hâkimliğine, infaz hâkimliğinin kararına karşı da

1 hafta içerisinde ağır ceza mahkemesine itiraz hakkının bulunduğu,

2.4. Bu kapsamda, Kurum İdare ve Gözlem Kurulunun 19.11.2020 tarihli ve / sayılı kararı ile anılan Kurumda barındırılan ve lisans/önlisans eğitimine devam etmekte olan hükümlü/tutukluların çevrim içi sınavlara katılabilmesine ve gerekli evraklar hakkında bilgilendirilmesine karar verildiği, söz konusu karar uyarınca eğitimine devam eden hükümlü/tutukluların UYAP bağlantılı bilgisayar üzerinden sınavlara katılabilmeleri amacıyla Genel Müdürlüğümüzden talep edilecek domain şifreleri için öğrenci numarası ve şifresi ile “Kayıtlı olunan üniversitenin internet üzerinden derslere devamın zorunlu olup olmadığını belirten yazısı, hükümlü tutuklu dilekçesi, güncel öğrenim belgesi, eğitim görülecek internet sayfalarının link bilgilerini” gerektiğinin hükümlü/tutuklulara tebliğ edildiği, 2.5. Bunun üzerine, adı geçenin 20.11.2020 tarihine kurum idaresine belgelerini teslim ettiği ancak söz konusu belgelerde eksiklik olması sebebiyle kurum idaresince kayıtlı bulunduğu Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinden 20.11.2020 tarihli ve / sayılı yazı ile gerekli bilgi ve belgelerin talep edildiği, söz konusu yazıya anılan Fakülte tarafından cevap verilmemesi üzerine kurum idaresince 14.12.2020 tarihli ve / sayılı ikinci bir yazı gönderildiği, Ankara Üniversitesinin

18.12.2020 tarihli ve E. sayılı yazısı ve eklerinin Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığının 04.01.2021

tarihli ve sayılı yazısı ile 06.01.2021 tarihinde ceza infaz kurumuna fiziki olarak iletildiği ve derhal kurum eğitim birimince gerekli işlemlerin başlatıldığı, 2.6. Bunun yanında, Ankara Üniversitesinin 18.12.2020 tarihli ve E. sayılı yazısında, “Öğrenciler derslere, uygulamalara, öğretim elemanlarınca uygun görülen çalışmalara ve sınavlara katılmak zorundadırlar.” ifadelerine yer verilmesi nedeniyle adı geçenin çevrim içi sınavlara katılımı ile ilgili ders devam durumunun daha net anlaşılabilmesi amacıyla kurum idaresince 31.12.2020 tarihli ve / sayılı yazı ile bilgi talebinde bulunulduğu, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi

Dekanlığının 13.01.2021 tarihli ve E. sayılı cevabi yazısında ise “…. adı geçen öğrencimizin seçmiş olduğu derslere katıldığı, ders videolarını takip ettiği ve ders materyallerini incelediği Dekanlığımıza bildirilmiştir. Adı geçen öğrencimizin derslere devam etmesi nedeniyle online sınavlara katılma hakkı bulunmaktadır.” ifadelerinin yer aldığı, 2.7. Diğer taraftan, yine kurum idaresince adı geçenin çevrim içi sınavlara katılabilmesi için Genel

Müdürlüğümüzden talep edilen Uyap domain şifresinin 14.01.2021 tarihli ve E. / sayılı yazı ekinde

anılan Kuruma bildirildiği, Bunun yanı sıra, adı geçen her ne kadar mazeret sınavlarının tarihlerinin kendisine 21 gün geç tebliği edildiğini iddia etmiş ise de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya

Fakültesi Dekanlığının 05.01.2021 tarihli ve E. sayılı “mazeret sınav programı” içerikli yazısının

Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığının 21.01.2021 tarihli ve / sayılı yazısı ile işlem tesis edilmek suretiyle kurum eğitim birimine 25.01.2021 tarihinde imza karşılığında teslim edildiği, adı geçenin de bu kapsamda 28.01.2021 günü ayrıntılı olarak bilgilendirildiği ve kendisine gerekli rehberlik hizmetinin verildiği, 2.8. UYAP YÖKSİS bilgi sorgulama ekranından alınan bilgilere göre adı geçenin Erciyes Üniversitesi

Fen Fakültesi Matematik Bölümünden 08.02.2011 tarihinde 2,01 diploma notu ile, Atatürk Üniversitesi

Açık Öğretim Fakültesi İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümünden 29.12.2019 tarihinde 2,72 diploma notu ile mezun olduğunun, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ile Ankara Üniversitesinde aktif öğrenci olduğunun tespit edildiği, 2.9. Ayrıca adı geçenin Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Psikoloji Bölümündeki örgün öğrenciliğini kapalı ceza infaz kurumunda kaldığı süre içerisinde devam ettirmek istediğini belirttiği anlaşılmış olup adı geçenin eğitim ve öğretim durumuna ilişkin bilgi ve belgelerin ekte gönderildiği, 2.10.Bahse konu kurumda, ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kuralların, hükümlülerin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, doğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken ve siyasî veya diğer fikir yahut düşünceleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları yönünden ayırım yapılmaksızın ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınmaksızın uygulandığı, bu uygulamada ulaşılmak istenilen temel amacın, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak olduğu, 2.11. Ayrıca, ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutukluların kurum uygulamalarına karşı öncelikle infaz hâkimliklerine şikâyet, infaz hâkimliği kararlarına karşı da ağır ceza mahkemelerine itiraz edebildikleri, kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararlara karşı ise, süresinde bu kararı veren

Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz imkânının bulunduğu, yargı bağımsızlığına sahip hâkim kararlarına karşı idarenin hiçbir şekilde telkin veya tavsiye suretiyle müdahale imkânı bulunmadığı, 2.12. Diğer yandan, adı geçenin eğitimine devam edebilmesi için gerekli tüm tedbirlerin alındığı, bu yöndeki iş ve işlemlerin kurum idaresince yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca eksiksiz olarak yerine getirildiği, bahse konu başvuruda geçen iddialara ilişkin olarak, ceza infaz kurumu idaresi ve görevli personelin görevleri yönünden herhangi bir kusur ve ihmalinin bulunmadığı,”

Bilgileri edinilmiştir.

3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’nden 30/03/2021 tarih, S. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili Ankara Üniversitesi

Dil Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığının 12/04/2021 tarihli cevabi yazısında;

3.1. “ hakkında tutuklu bulunduğu cezaevi kurumu ile yapılan tüm resmi yazışmaların gönderildiği, 3.2. . öğrenim durumunu gösteren öğrenci belgesi ve transkriptin gönderildiği, 3.3. Öğrenci Bilgi Sistemi ve ekampus.ankara.edu.tr web adresine erişim için verilen kullanıcı ve şifre bilgileri 18.12.2020 tarih ve sayılı yazımız ekinde gönderilen ders kayıt formunda belirtildiği, 3.4. Adı geçen öğrencimizin mazeret sınav talebi Yönetim Kurulumuz tarafından uygun bulunmasına rağmen mazeret sınavına katılmamış ve tekrar mazeret sınav hakkı talep etmiştir. Ancak Üniversitemiz

Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliğinin 31. maddesinin 5. bendinde yer alan “mazeret sınavlarına girmeyen öğrencilere ikinci bir mazeret sınav hakkı verilmez” hükmü gereği ilgili öğrencinin ikinci kez mazeret sınav talebi reddedildiği,”

Bilgileri edinilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinin 1.

fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun “Öğretimden Yararlanma” başlıklı 76. maddesinin 1. fıkrasında; “Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır.”, 6.1. “Kapalı ceza infaz kurumu dışına çıkma hâlleri” başlıklı 92. maddenin 1. fıkrasında; “Hükümlü; izin, hastaneye, Cumhuriyet Başsavcılığına veya duruşmaya sevk, eğitim, öğretim, işyurdu, cezanın ertelenmesi, salıverilme, nakil, deprem, sel gibi doğal afet ve yangın hâlleri dışında ve yetkili makamca verilmiş yazılı bir emir olmadıkça kapalı kurumun dışına çıkarılamaz. (Ek cümle: 15/8/2016-KHK-674/16 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/16 md.) 9 uncu maddenin ikinci fıkrasında yazılı suçlardan hükümlü ve tutuklu olanların, ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberleşmelerine imkân sağlayabileceği, yol, kalınacak ceza infaz kurumu ya da sınav merkezi veya okulda güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde kurum dışına çıkmaları Cumhuriyet başsavcılığı tarafından kısıtlanabilir.”;

7. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında

Yönetmelik’in “Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı” başlıklı 75. maddesinin 3, 4 ve 5. fıkralarında; “Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitim evlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir. Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz.”, “Bu haklar, idare ve gözlem kurulu kararı ile tehlikeli hükümlü oldukları saptananlar veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.” ve “İşlediği suçun nitelik ve işleniş biçimi göz önüne alındığında, toplum için ciddi bir tehlike oluşturan, kurumdaki tutum ve davranışlarıyla, suç işlemek amacıyla kurulan silâhlı örgütün yöneticiliğini yapmaya devam eden, bu konuda herhangi bir yöntemle, kurum içi veya dışındaki kişilere talimat veya mesaj veren hükümlülerin, idare ve gözlem kurulu kararıyla televizyon yayınlarını izlemesine ve bilgisayar ile internetten yararlanmasına izin verilmez.” ; 7.1. “Ders araç ve gereçleri” başlıklı 91. maddesinin 1. fıkrasında; “Eğitim ve öğretimle ilgili araç ve gereçleri sağlayamayan hükümlülere, bu araç ve gereçler kurum tarafından sağlanır.”, 8. 08/08/2017 tarihli ve 30148 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara

Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin “Mazeret sınavı” başlıklı 31.

maddesinin ilgili fıkralarında; “ (1) Ara sınav için Senato tarafından belirlenen haklı ve geçerli sebepler kapsamında mazeret kabul edilir. (5) Mazeret sınavlarına girmeyen öğrencilere ikinci bir mazeret sınav hakkı verilmez. (6) Uzaktan öğretim programlarında sınavlara girmeyen öğrenciler için mazeret kabul edilmez.”; 9. 27/07/2007 tarihli ve “Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme

İşlemleri ve Diğer Hükümler” konulu 46/1 No’lu Genelgenin “F- Yüksek Öğretim Çalışmaları” başlıklı bölümünün 1. fıkrasında; “Herhangi bir yükseköğretim kurumuna devam ederken tutuklanan veya hüküm giyen öğrencilerin ya da ceza infaz kurumundayken üniversite sınavını kazanan hükümlü ve tutukluların kapalı ceza infaz kurumlarından, okullarının kabul etmesi durumunda, dış güvenlik görevlisi muhafazasında, açık ceza infaz kurumlarından iç güvenlik görevlisi nezaretinde ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılmaları sağlanacaktır. Talebi olması hâlinde okullarının kabul etmesi koşuluyla kayıt dondurma işlemi yapılması için girişimlerde de bulunulacaktır.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden 11. 18/04/2019 tarihinden bu yana Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda tutuklu olarak bulunan başvuran, 2020 yılı Eylül ayında kayıt olduğu Ankara Üniversitesi Psikoloji bölümünün güz

dönemi vize sınavlarına, idareler arası yazışmalar nedeniyle, domain şifresinin geç alınması nedeniyle giremediğini, ilgili Üniversite’den talep ettiği vize mazeret sınavlarının kabul edildiğine ilişkin yazının da kendisine geç ulaşması nedeniyle vize mazeret sınavlarına da giremediğini ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

12. 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 76. maddesi uyarınca kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmalarının sağlanacağı; “Genç ve Yetişkin Hükümlü ve

Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler” konulu 46/1 No’lu Genelgenin “FYüksek Öğretim Çalışmaları” başlıklı bölümünde ise ceza infaz kurumundayken üniversite sınavını kazanan hükümlü ve tutukluların kapalı ceza infaz kurumlarından, okullarının kabul etmesi durumunda, dış güvenlik görevlisi muhafazasında, ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılmaları sağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Bir diğer ifadeyle, idarenin yükümlülüğü, okullarının kabul etmesi durumunda, tutuklu/hükümlülerin sınavlara katılmalarını sağlamak olarak düzenlenmiştir.

13. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in 75. maddesinde, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerin kullanımına izin verilebileceği; yine eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabileceği ancak ilgili kurumun kararı ile belirli suçlardan mahkumlar yönünde kısıtlamalar getirilebileceği hüküm altına alınmıştır.

14. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün “Uzaktan Eğitim” Konulu 25/04/2019 tarihli ve E.763/66897 sayılı yazısında; “Uzaktan eğitim veren yükseköğretim kurumundan, ders takiplerinin internet aracılığı ile canlı sanal sınıf üzerinden devam zorunluluğu olup olmadığı, kayıtlı ders videolarını izleme zorunluluğu olup olmadığı, e-öğrenme sisteminden ders çalışma zorunluluğu olup olmadığı, bilgisayar kullanmadan yalnızca online sınavlara girerek ve ders materyalleri çıktısı ile öğrenime devam edilip edilemeyeceği konuları ile ilgili bilgilerin alınması gerekmektedir.” bilgilerine yer verilmiştir.

15. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, “hükümlüler”in bir mahkeme tarafından verilen mahkumiyetin infazı için tutuldukları süreye karşılık gelen süre boyunca (Epistatu/Ramanya, B. No: 29343/10, 24/9/2013), “tutuklular”ın ise devam etmekte olan bir yargılama esnasındaki yasal tutukluluk süresi zarfında (Baltan/Türkiye, B. No: 32777/09, 27/3/2012) tam zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesinin ek 1 No.lu

Protokol’ün 2. maddesinin birinci cümlesi kapsamında eğitimden yoksun bırakma olarak değerlendirilemeyeceği görüşündedir. Bu kapsamda AİHM, Sözleşme’ye hükümlü veya tutukluların ceza infaz kurumunda bulundukları süre zarfında fiilen eğitimlerine devam edememelerinin eğitim hakkını ihlal ettiğine ilişkin başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulmaktadır (Durmaz, Işık, Unutmaz ve

Sezal/Türkiye, B. No: 46506/99, 46569/99, 46570/99, 4/9/2001).

16. Kurumumuza yapılan başvuru, başvuranın sınavlara girebilmesi için domain şifresinin alınması ile domain şifresinin vize sınavlarından sonra alınması nedeniyle başvuranın vize sınavlarına ve

Üniversite’den talep ettiği vize mazeret sınavlarına girip girememesi olarak iki aşamada incelenecektir.

17. Başvuranın sınavlara girebilmesi için domain şifresinin alınması hususunda dosya kapsamında yapılan incelemede;

17.1. Başvuranın 18/04/2019 tarihinden itibaren Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunduğu, 17.2. Başvuranın 03/09/2020 tarihinde Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesi Psikoloji bölümüne kayıt olduğu, 17.3. Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu’nun 10/09/2020 tarihli kararıyla çevrimiçi (online) sınavlara katılmak isteyenlerin öğrenci sayısının fazlalığı, kurumun çevrimiçi (online) sınavların gerçekleştirilmesi için yeterli alt yapı ve donanımın bulunmadığı gerekçeleri ile çevrimiçi (online) sınavlara kurumda katılma taleplerinin reddedildiği, 17.4. Başvuranın 22/09/2020 tarihli Üniversiteye hitaben yazmış olduğu dilekçesinde, uzaktan eğitim imkan ve koşullarını, ders materyallerini ne şekilde edinebileceğini sorduğu; aynı gün ceza infaz kurumundan, Başsavcılığa, oradan da aynı gün ilgili Üniversiteye üst yazının yazıldığı, 17.5. Bunun üzerine Üniversite’nin 09/10/2020 tarihli cevabi yazısında, “seçmiş olduğu dersleri ekampus.ankara.edu.tr adresinden online olarak takip edebilir.” bilgisinin verildiği; 17.6. Başvuranın 19/10/2020 tarihli, Ankara Üniversitesine hitaben yazmış olduğu dilekçesinde, sınav sorularının mail ya da posta yoluyla infaz kurumuna gönderilmesini ve gözetmen eşliğinde ceza infaz kurumunda sınavlara katılma talebinde bulunduğu; bu taleplerinin Üniversite Yönetim Kurulu’nun 17/12/2020 tarihli kararıyla reddedildiği; 17.7. Eskişehir 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin bir başka hükümlü hakkındaki kararıyla, başvuranın da çevrimiçi (online) sınavlara kurumda katılma taleplerinin Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu

İdare ve Gözlem Kurulu’nun 19/11/2020 tarihli kararıyla kabul edildiği, bu kararla birlikte birtakım kararların alındığı, bunlar arasında gerekli altyapının oluşturulması için Ceza ve Tevkifevleri Genel

Müdürlüğü’ne yazı yazılmasına karar verildiği, ayrıca öğrenci olan tutuklu ve hükümlülerin kayıtlı olduğu Üniversitelerden derse devam zorunluluğunun olup olmadığının sorulmasına karar verildiği, 17.8. Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun, Eskişehir CBS Muhabere Bürosuna hitaben yazmış olduğu 20/11/2020 tarihli yazısında “Adı geçenin ders takiplerinin internet aracılığı ile canlı sanal sınıf üzerinden devam zorunluluğu olup olmadığı, kayıtlı ders videolarını izleme zorunluluğu olup olmadığı, e-öğrenme sisteminden ders çalışma zorunluluğu olup olmadığı, yalnızca online sınavlara girerek ve ders materyalleri çıktısı ile öğrenime devam edilip edilemeyeceği hususlarındaki durum bilgisi ile; Adı geçenin internet üzerinden derslere devamının zorunlu olup olmadığını belirten yazı (…)” hususlarının Ankara Üniversitesi’ne sorulmasının istendiği; 17.9. Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun, Eskişehir CBS Muhabere Bürosuna hitaben yazmış olduğu 14/12/2020 tarihli yazısında (aynı gün ilgili CBS tarafından gönderilen) “Adı geçenin ders takiplerinin internet aracılığı ile canlı sanal sınıf üzerinden devam zorunluluğu olup olmadığı, kayıtlı ders videolarını izleme zorunluluğu olup olmadığı, e-öğrenme sisteminden ders çalışma zorunluluğu olup olmadığı, yalnızca online sınavlara girerek ve ders materyalleri çıktısı ile öğrenime devam edilip edilemeyeceği hususlarındaki durum bilgisi ile; Adı geçenin internet üzerinden derslere devamının zorunlu olup olmadığını belirten yazı (…)” hususlarının Ankara Üniversitesi’ne sorulmasının istendiği;

17.10. Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesinin 18/12/2020 tarihli cevabi yazısında; “Ankara

Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 38. maddesi uyarınca “Öğrenciler derslere, uygulamalara, öğretim elemanlarınca uygun görülen çalışmalara ve sınavlara katılmak zorundadırlar.” hükmü gereği Fakültemizde derslere devam zorunluluğu bulunmaktadır. (…)” bilgilerine yer verildiği; Bunun üzerine; 17.10.1. Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun, Eskişehir CBS Muhabere Bürosuna hitaben yazmış olduğu 31/12/2020 tarihli yazısında (CBS’nin aynı tarihli üst yazısıyla gönderilen), “adı geçen öğrencinin dönem derslerindeki devam durumunun değerlendirilerek çevrimiçi (online) sınavlara katılıp katılamayacağının” Ankara Üniversitesi’ne sorulmasının istendiği; 17.10.2. Ayrıca Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun, Eskişehir CBS Muhabere Bürosuna hitaben yazmış olduğu 31/12/2020 tarihli yazısında, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden başvuranın UYAP Domain şifresinin talep edildiği; 17.11. Ankara Üniversitesi’nin 13/01/2021 tarihli yazısında, “başvuranın seçmiş olduğu derslere katıldığı, ders videolarını takip ettiği ve ders materyallerini incelediği, öğrencinin derslere devam etmesi nedeniyle sınavlara katılabileceği” bilgisine yer verdiği; 17.12. Genel Müdürlüğün cevabi yazısı ve başvuranın dilekçesindeki ifadeleri uyarınca, UYAP domain şifresinin 14/01/2021 tarihinde başvurana bildirildiği, Görülmüştür.

18. Her ne kadar başvuran, domain şifresi alınması için gerekli belgeleri ceza infaz kurumuna verdiğini ifade etmişse de, çevrimiçi derslere katılma zorunluluğunun olup olmadığına ilişkin bir bilginin bulunmadığı, Üniversite’nin 09/10/2020 tarihli cevabi yazısında, “seçmiş olduğu dersleri ekampus.ankara.edu.tr adresinden online olarak takip edebilir.” bilgisini verdiği görülmüştür.

19. Yapılan değerlendirmede, domain şifresi alınabilmesi için “Kayıtlı olunan üniversitenin internet üzerinden derslere devamın zorunlu olup olmadığını belirten yazısının” yer alması gerektiği, ceza infaz kurumunun bu bilgiyi edinmek için ilgili Üniversiteye 20/11/2020 tarihinde yazı yazdığı; ilgili üniversitenin cevap vermemesi nedeniyle kurumun yeniden 14/12/2020 tarihinde yazı yazdığı; Ankara

Üniversitesinin 18/12/2020 tarihli yazısının ceza infaz kurumuna geldiği, 31/12/2020 tarihi ile kurumun doğrudan domain şifresi alınması işlemlerine başladığı, 14/01/2021 tarihinde domain şifresinin alındığı, domain şifresi alınması noktasında ilgili ceza infaz kurumunun üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiği görülmüş olup, idarenin işleminde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.

20. Başvuranın Üniversite’den talebi üzerine kabul edilen vize mazeret sınavlarına girememesi hususunda yapılan incelemede; 20.1. Başvuranın Ankara Üniversitesi’ne hitaben yazmış olduğu 11/12/2020 tarihli dilekçesinde, domain şifresi gelmediği için vize sınavlarına katılamadığını, bu nedenle vize mazeret sınavı talep ettiği (CBS’nin aynı tarihli üst yazısı ile Üniversite’ye gönderildiği);

20.2. Ankara Üniversitesi 05/01/2021 tarihli yazısında başvuranın vize mazeret sınavı talebini kabul ettiği, ancak vize mazeret sınav tarihlerini yazısından hemen ertesi gün başlamak üzere 06/01/2021 ve 07/01/2021 tarihleri olarak belirlediği; 20.3. Ankara Üniversitesinin 05/01/2021 tarihli yazısı, Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığı Muhabere

Bürosu’nun 21/01/2021 tarihli üst yazısı ile ilgili ceza infaz kurumuna tebliğ edildiği; 28/01/2021 tarihinde de başvurana Üniversite’nin 05/01/2021 tarihli yazısının tebliğ edildiği; 20.4. Başvuran 15/01/2021 tarihli, Ankara Üniversitesi’ne hitaben yazdığı dilekçesi ile domain şifresinin kendisine 14/01/2021 tarihinde verildiğini, bu nedenle vize mazeret sınavı talep ettiği; 20.5. Ankara Üniversitesinin 25/01/2021 tarihli yazısında, başvuranın vize mazeret sınavı talebinin

“mazeret sınavlarına girmeyen öğrencilere ikinci bir mazeret sınav hakkı verilmez” hükmü gereği reddedildiği; Bu yazının Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığı Muhabere Bürosu’nun 18/02/2021 tarihli üst yazısı ile ilgili ceza infaz kurumuna tebliğ edildiği; 20.6. Başvuranın 12/04/2021 tarihli transkriptine bakıldığında, İstatistiğe Giriş (PSİ 105) dersinin not ortalamasının C3 olduğu, Psikolojiye Giriş (PSİ-131) dersinin not ortalamasının C1 olduğu, Fizyoloji (PSİ-123) dersinin not ortalamasının F1 olduğu; iki dersten geçtiğinin görüldüğü, Fizyoloji dersi ile ilgili olarak da başvuranın Kurumumuza yazmış olduğu dilekçesinde bütünleme sınavına girerek notunun şartlı geçer hale geldiğini ifade ettiği; 20.7. 2020-2021 eğitim-öğretim yılı güz dönemi akademik takvime bakıldığında; 05/10/2020 tarihinde derslerin başladığı; ara sınav döneminin 23/11/2020-07/12/2020 olduğu; yıl sonu sınav döneminin 09/01/2021-24/01/2021; bütünleme sınav döneminin 30/01/2021- 07/02/2021 olduğu, Görülmüştür.

21. Mazeret sınavları bakımından ceza infaz kurumunun ve Başsavcılığın görevinin, başvuranın talebinin ilgili Üniversite’ye iletmekle kısıtlı olduğu, başvuranın mazeret sınavı talebinin aynı gün üst yazıyla ceza infaz kurumundan ve Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan Üniversite’ye iletildiği görülmüştür.

22. Üniversite’nin cevabi yazısı ceza infaz kurumuna geç ulaştığından başvuran vize mazeret sınavına girememiştir. Ancak Üniversite’nin üst yazı tarihinden hemen ertesi iki güne konulan sınavlara, başvuranın haberdar olup girme olasılığı oldukça düşük olup, buradaki kusurun ceza infaz kurumuna ait olmadığı da açıktır. Tüm bu nedenlerle bu noktada Adalet Bakanlığı’nın herhangi bir kusurunun olmadığı ifade etmek gerekmektedir.

23. Başvuranın vize ve vize mazeret sınavına giremediği üç dersi ile ilgili olarak, Kurumumuza yazdığı dilekçesinde, başvuran final sınavlarına girdiğini, vize sınavlarının not ortalamasında sıfır olarak alındığını ve her üç dersini de geçtiğini ifade etmiştir. Başvuran şartlı notla geçmesi nedeniyle 3 yıl sonra mezun olduğunda, yüksek lisans yapmak istediğinde düşük ders ortalamasının kendisine engel olacağını belirtmiştir. Ancak bu durum başvuranın menfaatini etkilerse de başvuranın derslerden geçmiş olması nedeniyle eğitim hakkını zedeleyecek ölçüde bir ihlale neden olmadığı değerlendirilmiştir.

24. Sonuç olarak 2020-2021 eğitim-öğretim yılı tamamlanmış, başvuranın ilk döneme ait derslerini şartlı notla da olsa geçtiği ve akademik takvim uyarınca ilk dönem ek sınav not giriş bitiş tarihinin dahi

21/02/2021 tarihinde sonuçlandığı görülmüştür. Başvuranın ise telafi etmek istediği vize sınavı olup, şu aşamada bunun fiilen imkansız olduğu değerlendirilmiştir. Başvuranın ileride doğması kesinlik taşımayan, ihtimal dahilinde bir zararla ilgili olarak talepte bulunduğu görülmüş olup, Ankara

Üniversitesi’nin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6. maddesinde “İyi yönetim ilkelerine” yer verilmiştir.

26. Başvuranın vize mazeret sınavları yönünden yapılan değerlendirmede; 26.1. Başvuranın, domain şifresinin gelmemesi nedeniyle vize sınavlarına giremediği, bu nedenle ilgili

Üniversite’ye vize mazeret sınavı talebinde bulunduğu, Ankara Üniversitesi 05/01/2021 tarihli yazısında başvuranın vize mazeret sınavı talebini kabul ettiği, ancak vize mazeret sınav tarihlerini yazısından hemen ertesi gün başlamak üzere 06/01/2021 ve 07/01/2021 tarihleri olarak belirlediği görülmüştür.

26.2. Üniversite’nin başvuranın vize mazeret sınavı talebini kabul etmesi olumlu karşılanmış ve akademik takvimde 09/01/2021 tarihi itibariyle yarıyıl sonu sınavlarının başladığı görülmüşse de, ceza infaz kurumunda bulunan, daha önceki tüm yazışmaların ceza infaz kurumu ve Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla yapıldığı bilinen somut olayda, başvuranın vize mazeret sınav tarihlerinden geç haberdar olacağı düşünülerek, başka bir iletişim kanalıyla (telefon, faks) ayrıca ilgili ceza infaz kurumuna bilgi verilebileceği düşünülmektedir.

26.3. Her hâlükârda yazı tarihinden hemen ertesi iki güne sınav tarihi verilmesi makul görülmemiş, aradaki yazışmalar nedeniyle başvuranın sınav tarihlerinden geç haberdar olacağının açıkça öngörülebilir olduğu düşünülmekle, Ankara Üniversitesi’nden bundan sonraki benzeri taleplerde, başvuranların durumu gözetilerek sınav tarihi vermesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.

27. 2019 yılı Nisan ayından bu yana Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda tutuklu bulunan başvuranın eğitim hakkı yönünden yapılan değerlendirmede; 27.1. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi birçok kararında “hukuka uygun bir şekilde tutuklu bulundurulan kimselerin, özgürlük hakkı dışında Sözleşme ile güvence altına alınmış olan bütün temel hak ve özgürlüklerinden faydalanmaya devam ettiklerini” vurgulamıştır. (Velev v. Bulgaristan, B. No: 16032/07, § 30; Hirst v. Birleşik Krallık (No. 2), B. No. 74025/01, § 69; Arslan/Bingöl v. Türkiye, Başvuru

No. 47121/06, 13988/07 ve 34750/07, § 55 )

27.2. Başvuruyla ilgili incelemeler devam ederken, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ile iletişime

geçilmiş olup, mahpusların eğitim hakkı kapsamında aşağıdaki istatistiki verilere ulaşılmıştır:

HÜKÜMLÜ ve TUTUKLU ÖĞRENCİ TOPLAM

SAYILARI

Açık Öğretim Ortaokulu 4.687

Açık Öğretim Lisesi 30.823

Açık Öğretim Fakültesi Ön Lisans Programı 5.071

/

Açık Öğretim Fakültesi Lisans Programı 4.189

Örgün Eğitim Ortaokul Programı 7

Örgün Eğitim Lise Programı 44

Örgün Eğitim Ön Lisans Programı 657

Örgün Eğitim Lisans Programı 800

Yüksek Lisans Eğitimi 42

Doktora 25

Uzaktan Eğitim Önlisans 92

Uzaktan Eğitim Lisans 192

GENEL TOPLAM 46.629

27.3. Gerekçe kısmında ayrıntısına yer verildiği üzere, devlete, tutuklanan veya hüküm giyen öğrencilerin derslere devam etmesini sağlamak adına pozitif bir yükümlülük yüklenmemiştir. Mevzuat kapsamında, devletin yükümlülüğü, tutuklu/hükümlülerin okullarının kabul etmesi durumunda, dış güvenlik görevlisi muhafazasında ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılmalarını sağlamak ile sınırlıdır.

27.4. İdareden gelen 01/05/2021 tarihi verilerine göre, ceza infaz kurumlarında, 34.536’si hükümlü ve 12.093’si tutuklu olmak üzere toplam 46.629 öğrenci bulunduğu; herhangi bir yükseköğretim kurumunda öğrenim görmekte olan hükümlü ve tutukluların çevrim içi sınavlara katılımlarının sağlanması için, UYAP Bilişim Ağı üzerinden Domain şifresi tanımlandığı, 2020-2021 eğitim öğretim döneminde 663 hükümlü/tutukluya çevrim içi sınavlara katılabilmeleri için domain şifresi verildiği bilgileri edinilmiştir.

27.5. Başvuranın ceza infaz kurumunda kalmakta iken Üniversitelere giriş sınavına girdiği, başarılı olarak kayıt hakkı kazandığı bölüme kaydının yapılmasının sağlandığı, güz dönemi ders seçimlerinin ilgili kurum eğitim birimi ile yerine getirildiği, başvuranın Üniversite’nin çevrimiçi yayınlanan ders materyallerine ulaştığı, sınav yapmayıp ödev isteyen dersleri ile ilgili olarak ödevlerini tamamladığı, her ne kadar vize sınavlarına giremese de sonraki süreçte hem final (yarı yıl sonu) hem de bütünleme sınavlarına girebilmesinin sağlandığı, Üniversite ile yapılan yazışmaların zamanında yapıldığı görülmüştür.

27.6. Eskişehir H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından, kurumda bulunan öğrenci tutuklu / hükümlü sayısının fazlalığı, kurumun çevrimiçi (online) sınavların gerçekleştirilmesi için yeterli alt yapı ve donanımın bulunmaması nedeniyle ilk başta mahpusların çevrimiçi sınavlara katılım talebi kabul edilmemişse de, Eskişehir Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararıyla İdare ve Gözlem Kurulu kararının kaldırılması akabinde, ilgili kurum tarafından alınan 19/11/2020 tarihli kararda, “yükseköğretim kurumlarının örgün eğitim programlarında kayıtlı olanların 2020-2021 Eğitim Öğretim Yılı Güz Dönemi çevrimiçi (online) sınavlara katılabilmeleri amacıyla” UYAP domain şifresinin alınması ve öğrencilerin derse devam zorunluluğu olup olmadığı bilgisine ulaşmak için gerekli yazışmaların yapılmasına karar verdiği; nitekim ertesi gün başvuranın devam zorunluluğu olup olmadığı bilgisi için ilgili Üniversite’ye yazı yazdığı görülmüştür.

27.7. Yapılan değerlendirmede, ceza infaz kurumlarında farklı kademelerde eğitimlerine devam eden mahpus sayısı, somut başvuruda ceza infaz kurumu ve Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün

işlemleri bütün olarak ele alındığında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında da vurgulandığı üzere, mahpusların “özgürlük hakkı dışında Sözleşme ile güvence altına alınmış olan bütün temel hak ve özgürlüklerinden faydalanmaya devam etmeleri” gerektiğine ilişkin değerlendirmelere; “kanunlara uygunluk” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana, Adalet Bakanlığına ve Ankara Üniversitesi’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi