|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, bir hükümlünün Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda vejetaryen beslenmeye uygun menü talebi üzerine, mahkeme kararına rağmen idarenin bu talebi yerine getirmediği iddiasını incelemektedir. Başvuran, kendisine sağlanan yemeklerin yetersiz olduğunu ve mahkeme kararına uyulmadığını öne sürerek maddi ve manevi tazminat talep etmiştir. Ancak, yapılan değerlendirmelerde, Ceza İnfaz Kurumu tarafından sağlanan yemeklerin vejetaryen beslenmeye uygun olduğu ve başvuranın günlük enerji ihtiyacını karşıladığı belirlenmiştir.
Mahkeme, başvuranın iddialarının yerinde olmadığına ve idarenin herhangi bir hizmet kusurunun bulunmadığına karar vermiştir. Bununla birlikte, yemek listesinin protein miktarının yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, idarenin vejetaryen tutuklular için menü planlamalarında protein yönünden desteklenmesi ve besin çeşitliliğine önem verilmesi hususunda Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın tazminat talebi reddedilmiş, ancak menü içeriğinin iyileştirilmesi önerilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13138-S.21.21076
BAŞVURU NO : 2021/6324
KARAR TARİHİ : 14/09/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın barındırıldığı Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurum
İdaresinin, mahkeme kararına uymayarak kendisine vejetaryen beslenmeye uygun menü sağlamadığı, sağlanan menü içeriğinin yeterli ve dengeli besinlerden oluşmadığı ve yemek listesinin mevzuata aykırı olarak oluşturulduğu şikayetlerine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 19/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümözlü olarak barındırılmakta olan başvuran, 09/11/2020 tarih ve no’lu başvurusunda, vejetaryen beslenmeye uygun menü isteminin idare tarafından karşılanmadığını, Eskişehir 1. İnfaz Hakimliği’ne şikayet başvurusunda bulunması üzerine
Hakimlik tarafından şikayetinin kabulü ile kendisine vejetaryen beslenmeye uygun menü sağlanmasına karar verildiğini ancak Kurum İdaresince, halen mahkeme kararına uygun iaşe edilmediğini, kendisine sağlanan menünün miktar ve besin değeri bakımından yetersiz olduğunu, yemek listesinin mevzuata uygun şekilde diyetisyen kontrolünde hazırlanmadığını ve diyetisyen imzasına da havi olmadığını beyan ederek anılan Mahkeme kararı doğrultusunda kendisine, vejetaryen beslenmeye uygun ve besin değerleri bakımından dengeli menü sağlanması ile kurumda bulunduğu süre zarfında vejetaryen beslenmeye uygun iaşe edilmemesi nedeniyle uğradığı zararın tazminini, ayrıca anılan İnfaz Hakimliği kararına karşı itiraz kanun yoluna giden görevli Cumhuriyet Savcısı hakkında şikayetinin değerlendirilmesi ile gereğini talep etmiş, başvuru konusu ile ilgili Kurumumuz tarafından 07/12/2020 tarih ve sayılı
“gönderme kararı” tesis edilmiş, karar üzerine Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü cevabi yazı örneğinin Kurumumuz ve Başvuranca tebellüğ edildiği anlaşılmış ise de Başvuran şikayet konusunun çözüme kavuşturulmadığından bahisle aynı istemle Kurumumuza tekrar başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü’nden, 25/03/2021 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş, Genel Müdürlüğün 01/07/2021 tarihli cevabi yazısında; 2.1. Anılan Kurumda barındırılan hükümlü/tutukluların ve personelin iaşesinin Eskişehir 2 No’lu Açık
Ceza İnfaz Kurumu tarafından karşılandığı, adı geçen hakkında kurum doktoru tarafından tanzim edilen
04.12.2019 tarihli rapor doğrultusunda da 18.12.2019 tarihinden bu yana adı geçene günlük olarak
vejetaryen yemek verildiği, ayrıca beslenme listesinin bir örneğinin yazı ekinde gönderildiği, 2.2. Ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklulara dağıtımı yapılan yemeklerin günlük kalori miktarının
Sağlık Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı tarafından birlikte kararlaştırdığı, söz konusu kalori miktarını teminen ceza infaz kurumlarının günlük asgari beslenme ihtiyacının belirlendiği, bu kapsamda 26.05.2005 tarihli ve 25978 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza
İnfaz Kurumu Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin 4 ve 5 inci maddesi uyarınca günlük iaşe bedeli Bakan
Olur’u ile arttırılmış olup 01.03.2021 tarihinden itibaren uygulanmak üzere; Hükümlü ve tutuklular ile görevi başında bulunan personel için 10,00 TL’den 11,50 TL’ye, Ceza infaz kurumlarında barındırılan çocuk hükümlü ve tutuklular için 18,00 TL’den 23,00 TL’ye, Kurumda annesiyle birlikte kalan çocuklar ile süt emziren hükümlü ve tutuklu anneler ve hamileler için 18,00 TL’den 23,00 TL’ye yükseltildiği 2.3. 5275 sayılı Kanun’un “Hükümlünün Beslenmesi” kenar başlıklı 72 nci maddesinde de düzenlendiği gibi hükümlü ve tutuklulara; kalori esasına göre, sağlıklı ve güçlü kalması için nitelik ve nicelik olarak besleyici, sağlık koşullarına uygun, makul çeşitlilikte, yaş, sağlık, çalıştığı işin özelliği, dinî ve kültürel gerekleri göz önünde tutularak besin verildiği ve içme suyu sağlandığı 2.4. Hükümlü ve tutuklular ile kurum personelinin doğru ve sağlıklı beslenmesi amacıyla yemeklerin uzmanlar tarafından hazırlandığı, inancı gereği veya vegan, vejetaryen, diyet yemek gibi özel durumu olan hükümlü ve tutukluların beslenmesi ile ilgili de düzenlemelerin yapıldığı, 2.5. Diğer taraftan, Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin
İkinci Bölüm Devlet Tarafından İaşe Edilecek Kişiler başlıklı 4 üncü maddesinin yedinci fıkrasında; (Değişik fıkra:RG-28/3/2012-28247) “Çocuk hükümlü ve tutuklular ile kurumda annesiyle birlikte kalan çocuklara, süt emziren anneler ve hamilelere durumlarına uygun ve Bakanlıkça belirlenen tutarda gıda verilir.” Hükmü, 2.6. Hastaların İaşe Edilmesi başlıklı 9 uncu maddesinde, (Değişik:RG-28/3/2012-28247) “Hasta hükümlü ve tutukluya, diyetisyen veya hekimlerin belirleyeceği besinler verilir. İnancı gereği veya vegan, vejeteryan türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri, iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanır.” hükmü ile Gıda Maddelerinin Kontrolü başlıklı 17 nci maddesinde “Ambardan kurum mutfağına teslim edilen gıda maddelerinin eksiksiz olarak iaşeye dahil edilmesi, pişirilmesi ve dağıtılması, ikinci müdür veya görevlendirilen bir yetkili ile varsa kurum hekimi tarafından müştereken sıkı bir şekilde kontrol edilir. Bu işlemin yerine getirilip getirilmediği zaman zaman müdür tarafından denetlenir.” hükümlerine göre işlem yapıldığı, 2.7. Bu kapsamda, anılan Kurumda barındırılan hükümlü/tutukluların ve personelin iaşesinin Eskişehir 2
No’lu Açık Ceza İnfaz Kurumu tarafından karşılandığı, adı geçen hakkında kurum doktoru tarafından tanzim edilen 04.12.2019 tarihli rapor doğrultusunda da 18.12.2019 tarihinden bu yana adı geçene günlük
olarak vejetaryen yemek verildiği, ayrıca yukarıda belirtilen infaz hâkimliği kararı uyarınca da adı geçene vejetaryen yemek verilmeye hâlen devam edildiği ve adı geçenin herhangi bir mağduriyet yaşamadığı, Bilgilerinin verildiği ve cevabi yazı ekinde vejetaryen beslenen hükümlülere ait haftalık iaşe yemek listesini içerir belge ile Eskişehir 1. İnfaz Hakimliği Sayı numaralı, 30/03/2020 tarihli karar örneğinin yer aldığı görülmüştür.
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara Şehir Hastanesi
Başhekimliği’nden 04/08/2021 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Başhekimliğin 31/08/2021 tarihli cevabi yazısında; 3.1. Vejetaryenlığın, bitkisel kaynaklı besinlerin ağırlıklı olarak tüketilmesini içeren bir beslenme tarzı olduğunu, vejetaryen bireylerin bitkisel besinleri tüketirken et, kümes hayvanları, balık, yumurta, süt, peynir, peynir, yoğurt gibi hayvansal besinleri az miktarda ya da hiç tüketmedikleri, vejetaryen diyetin, besin türlerindeki sınırlamalara göre farklılık gösterdiği, Ceza İnfaz Kurumunca başvuru sahibine sağlanan besinleri içeren yemek listesinin yiyecek türleri açısından incelendiğinde vejetaryen beslenmeye (laktoova vejetaryen) uygun olduğunun görüldüğü, 3.2. Ceza İnfaz Kurumu tarafından başvurana sağlanan yemek listesinde bulunan yiyeceklerin porsiyon miktarlarının, yemeklerin içine giren malzeme, öğünlerde verilen ekmek ve çay ile kullanılan günlük şeker miktarının yer almadığı, başvuru sahibinin yaş, boy, fiziksel aktivite durumu, genetik yapıya göre enerji ve besin öğeleri gereksinimlerinin de bilinmediği, bu bakımdan Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2015)
içerisinde yer alan “Beslenme Örüntülerinin, Eşleştirilen Cinsiyet, Yaş, ve Fiziksel Aktivite Grupları İçin
Yeterliliğin Değerlendirilmesi Tablosu” esas alınarak yapılan hesaplamalar sonucu tutuklu ve hükümlü yetişkin erkekler için enerji gereksiniminin günlük 2250 kcal, protein gereksiniminin ise günlük alınan enerjinin yaklaşık %15-20 ( 85 gr- 112 gr) sini karşılayacak şekilde önerildiği, ekte yer alan yemek listesinin sağladığı günlük enerji ve besin öğelerinin hesaplanabilmesi için listede bulunan yiyeceklerin porsiyon miktarlarının, yemeklerin içine giren malzeme, öğünlerde verilen ekmek ve çay ile kullanılan günlük şeker miktarlarının net olarak bilinmesinin gerektiği, yazıda bu bilgilere yer verilmediğinden, enerji ve besin öğelerinin hesaplanmasında Hastanede kullanılan porsiyon miktarları ve yemek reçetelerinden faydalanıldığı, öğünlerde ekmek 50 gr olarak hesaba katıldığı ve yemek listesinde çay verildiği günlerde oradan şeker 5 gr olarak hesaplamalara dahil edilmediği, 3.3. Hesaplamalar sonucu ekte yer alan yemek listesinin sağladığı enerjinin ortalama 2500 kcal, protein miktarının ise ortalama 70 gr olarak tespit edildiği, yapılan değerlendirme sonucunda ekte yer alan yemek listesinin Başvuru sahibinin günlük enerji ihtiyacını karşılamasına rağmen protein miktarı gereksiniminin altında olduğunu görüldüğü, bu sebeple menünün protein yönünden desteklenmesinin önerildiği, 3.4. Besinlerin her birinde farklı özellikte ve vücut çalışmasında farklı işlevi olan değişik türde besin öğeleri bulunduğu, yeterli ve dengeli beslenme için bu besin öğelerinin günlük belirli oranlarda alınması gerektiği, besin çeşitliliği yeterli, dengeli beslenme ve sağlığın temeli olduğu, bu sebeple menü planlamalarında birbirini izleyen günler, öğünler itibariyle besin çeşitliliğine önem verilerek, yemek tekrarlarından kaçınılması gerektiği, aynı öğündeki menü örüntüsünde yer alan yemekler arasında, şekil, lezzet, tat, görünüm ve besin değeri yönünden uyum sağlanması gerektiği, /
3.5. Kahvaltı menüsünde her gün peynir ve yumurta yer alması gerektiği, çeşitliliği sağlamak için peynir ( beyaz, kaşar, süzme, labne v.b), zeytin ( siyah, yeşil), tereyağ, reçel ( vişne, gül, kayısı, çilek v.b. ) , bal, tahin, pekmez, yumurta ( haşlama, omlet, patates omleti, sebzeli omlet v.b.) değişik türlerde verilmesi gerektiği, mevsimine uygun olarak biber, salatalık v.b. sebzeler de yer alması, 3.6. Öğle ve akşam menüleri en az 3 çeşit olarak planlanması gerektiği, ana yemek olarak kurubaklagil yemekleri ( etsiz kurufasülye, nohut, barbunya, yeşil mercimek v.b. ), kurubaklagillerle yapılmış etsiz köfteler (mercimek köfte, falafel, v.b) , bulgurla yapılmış etsiz köfteler ( fellah köfte v.b.) ve yumurtalı sebze yemeklerine ( menemen, yumurtalı ıspanak, yumurtalı pırasa) ağırlık verilmesi, çorba olarak süt, yoğurt, yumurta ile zenginleştirilmiş çorbalar ( mantar çorba, yayla çorba, sebze çorba, domates çorba v.b.)
ve kurubaklagil ile tahıl ürünleri karıştırılarak hazırlanmış çorbaların ( ezogelin çorba, mercimek çorba, erişteli yeşil mercimek çorba v.b.) yer alması önerildiği, beyazlaştırılmış tahıl ürünleri yerine saflaştırılmamış tahıl ürünleri tercih edilmesi, süt ve süt ürünlerinden ( süt, yoğurt, ayran v.b) günlük 1-3 porsiyon kullanılması, yeterli ve dengeli beslenme için günde en az 5 porsiyon sebze-meyve verilmesi, 3.7. Birçok vejetaryenin beslenmesindeki en önemli sorunun diyetlerinin yeterli miktarda veya kalitede protein içermemesi olduğu, ayrıca vejetaryenliğin çeşidine bağlı olarak bu bireylerde bazı vitamin ( D
Vitamini, riboflavin, B12 vitamini ve minarellerin ( kalsiyum, demir, çinko, selenyum, iyot) yetersiz alımı açısından yüksek risk altında oldukları, yumurta ise en ekonomik ve kaliteli protein kaynağı olmasının yanısıra riboflavin, folik asit, B12, A, D, E vitaminleri ile fosfor, demir ve kalsiyum minerallerinin önemli bir kaynağı olduğu, vejetaryen beslenme şeklini seçen bireylerde tanı konulan herhangi bir sağlık sorunu ( safra kesesi, kalp-damar, yumurta alerjisi v.b) bulunmuyorsa, günlük beslenme programlarına 1-2 adet yumurta eklenmesi önerildiği, 3.8. Sebzelerin birleşiminin önemli bir kısmı su olduğundan günlük enerji ve protein gereksiniminin karşılanmasına katkısının çok az olduğu, semizotu, ıspanak, mantar, yer elması, taze börülce, brüksel lahanası, brokoli, taze bakla, enginarın protein içeriği diğer sebzelerle karşılaştırıldığında daha yüksek olduğu, bu sebzelere mevsimine uygun olarak daha sık yer verilmesi gerektiği, 3.9. Toplu beslenme hizmetlerinin başarısının temelini oluşturan menüler ve bu menülerde yer verilen yemeklerle yakından ilgili olduğu, her kurumda olduğu gibi ceza infaz kurumlarında da yemek hizmetleri yürütülürken uygulanması gereken yönetmelikler ve bu yönetmeliklere göre hazırlanan yemek hizmetleri teknik şartnamesi, günlük iaşe miktarları olduğu, menü planlamalarının bu yönetmelikler doğrultusunda ceza infaz kurumunun koşulları ile hükümlü ve tutuklulara ilişkin birçok faktör göz önünde bulundurularak yapılması gereken önemli ve ayrı bir uzmanlık işi olduğu, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesi; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”,
4.1. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17. Maddesi; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.” Hükümlerine amirdir.
5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “Yaşam hakkı” başlıklı 1. Maddesi; “Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın infaz edilmesi dışında, hiç kimsenin yaşamına kasten son verilemez.”
Düzenlemesini içermektedir.
6. Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi’nin 6. Maddesi; “Her insanın doğuştan gelen yaşama hakkı vardır. Bu hak yasalarla korunacaktır. Hiç kimsenin yaşamı keyfi olarak elinden alınamaz” düzenlemesini içermektedir.
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesi; “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. (2) Ancak; a) Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.” hükmüne amirdir.
8. 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun ”Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” kenar başlıklı 6. Maddesi;”(1) Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda
gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
a) Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde tutulurlar.
b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir.
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.
e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.
/
g) Hükümlünün infazın amacına uygun olarak kanun, tüzük ve yönetmeliklerin belirttiği hükümlere uyması zorunludur.
h) Kanunlarda gösterilen tutum, davranış ve eylemler ile kurum düzenini ihlâl edenler hakkında
Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır. Cezalara, Kanunda belirtilen merciler, sürelerine uygun olarak hükmederler. Cezalara karşı savunma ve itirazlar da Kanunun gösterdiği mercilere yapılır.” 8.1. “Hükümlünün beslenmesi” başlıklı 72. Maddesi; “(1) Hükümlüye Adalet ve Sağlık
Bakanlıklarınca birlikte belirlenecek kalori esasına göre, sağlıklı ve güçlü kalması için nitelik ve nicelik olarak besleyici, sağlık koşullarına uygun, makul çeşitlilikte, yaş, sağlık, çalıştığı işin özelliği, dinî ve kültürel gerekleri göz önünde tutularak besin verilir ve içme suyu sağlanır.
(2) Hükümlü, kendisine verilen günlük besin ve ihtiyaç maddeleri dışındaki ihtiyaçlarını kurum kantininden sağlayabilir. Kantini bulunmayan kurumlarda, bu maddeler, idarenin izin ve kontrolü altında dışarıdan sağlanabilir.
(3) Hasta hükümlüye, kurum hekiminin belirleyeceği besinler verilir.” Hükümlerine amirdir.
9. 26/05/2005 tarihli ve 25978 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hükümlü ve
Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumu Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin “Devlet tarafından iaşe edilecek kişiler” başlıklı 4. Maddesi; “Hükümlü ve tutuklular ile ceza infaz kurumlarında görevi başında bulunan personel, 14/6/1930 tarihli ve 1721 sayılı Kanunun 2 nci, eğitim merkezlerinde eğitim görenler, 29/7/2002 tarihli ve 4769 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezleri Kanununun 14 üncü maddeleri gereğince iaşe edilir.”, 9.1. “Günlük iaşe miktarı” başlıklı 5. Maddesi; “Günlük iaşe miktarı, Sağlık Bakanlığı ile birlikte belirlenen günlük kalori ihtiyacı ve bütçe imkânları da değerlendirilerek saptanan tutardır.”, 9.2. “ İaşe miktarlarının öğünlere dağıtımı” başlıklı 6. Maddesi; “Yönetmeliğe göre iaşe edilenlerin günlük gıdası, Yönetmeliğin 5 inci maddesindeki iaşe miktarı, çeşit ve gramajı üzerinden üç öğün olarak verilir. Öğünlerin gramaj ve kalori miktarları 5 inci maddeye göre belirlenmiş esaslara bağlı kalınarak kurum müdürlüklerince tespit edilir.”, 9.3. “Hastaların iaşe edilmesi” başlıklı 9. Maddesi; “(Değişik:RG-28/3/2012-28247) “Hasta hükümlü ve tutukluya, diyetisyen veya hekimlerin belirleyeceği besinler verilir.
İnancı gereği veya vegan, vejeteryan türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri, iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanır.
Eğitim merkezlerinde de bu uygulama yapılır.” 9.4. “Yemek tabela ve listelerinin hazırlanması” başlıklı 14. Maddesi; “Günlük yemek tabelaları, hükümlü, tutuklu, görevli personel ile eğitim merkezlerinde eğitim görenlerin sayısı dikkate alınarak günlük olarak hazırlanır. Yemek tabelaları gerektiğinde değiştirilebilir.
Haftalık yemek listeleri 6 ncı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde, haftalık olarak hazırlanır ve kurumda herkesin göreceği yerlere asılır. Günlük yemek tabelaları ile haftalık yemek listeleri bu işle görevli ikinci müdür tarafından imzalandıktan sonra kurum müdürünce onaylanır ve dosyada saklanır.
9.5. “Gıda maddelerinin ambardan çıkarılması” başlıklı 15. Maddesi; “Günlük yemek tabelasına göre ambardan çıkarılacak gıda maddeleri için “ihtiyaç yazısı” aşçının istemi ve müdür veya bu işle görevli ikinci müdürün oluru ile imzalandıktan sonra ambar memuruna verilir.” 9.6. “Gıda maddelerinin kurum mutfağına teslim edilmesi” başlıklı 16. Maddesi; “Ambar memuru, “ihtiyaç yazısı”nda cinsi, çeşidi ve miktarı yazılı maddeleri, müdür veya görevlendirilen ikinci müdür tarafından imzalanan bir “çıkış belgesi”ne dayanarak, ambar defterinin çıkış sütununa düzenli bir şekilde kaydettikten sonra, ikinci müdür veya idare memuru ya da infaz ve koruma başmemurunun kontrolü altında tartı veya sayım işlemleri yapılarak, kurum mutfağında görevli aşçı ile yardımcıları ve emniyetli hükümlülerden oluşan bir heyete imza karşılığında teslim eder.
(Değişik fıkra:RG-28/3/2012-28247) Çıkış belgesi, cezaevi müdürü veya bu işle görevlendireceği kurum personeli tarafından imzalanmadıkça ambardan hiçbir madde çıkarılamaz.” 9.7. “Gıda maddelerinin kontrolü” başlıklı 17. Maddesi; “Ambardan kurum mutfağına teslim edilen gıda maddelerinin eksiksiz olarak iaşeye dahil edilmesi, pişirilmesi ve dağıtılması, ikinci müdür veya görevlendirilen bir yetkili ile varsa kurum hekimi tarafından müştereken sıkı bir şekilde kontrol edilir.
Bu işlemin yerine getirilip getirilmediği zaman zaman müdür tarafından denetlenir.”
Düzenlemelerini içermektedir.
10. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik “Sağlık servisi” başlıklı 13.
Maddesinde; “(1) Sağlık servisi; kurumda koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerini cezaevi tabibinin başkanlığında yerine getiren servistir. Sağlık servisinde; cezaevi tabibi, diş tabibi, eczacı, veteriner, diyetisyen, sağlık memuru ve hayvan sağlık memuru görev yapar.
(7) Diyetisyen; kurumlarda kalan hükümlüler ile iaşe edilen personelin yeterli kalori esasına göre sağlıklı beslenmesini sağlayıcı düzenlemeler ile günlük, haftalık ve aylık iaşe planlamalarını yapar, rahatsızlığı bulunanlar için, uygun yemeklerin hazırlanması ve bu konularla ilgili diğer işlerin yerine getirilmesini sağlar.” 10.1. “Hükümlünün beslenmesi” başlıklı 65. Maddesi;
“(1) Hükümlülerin beslenmesinde, 5275 sayılı Kanunun 72 nci maddesinde belirtilen hükümler uygulanır.
(2) Hükümlülerin beslenmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.” 11. 01/06/2020 tarihinde yayımlanan 172 No’lu Ceza İnfaz Kurumlarında Barındırılanların
Uluslararası Standartlarda İnsan Hakları Merkezli Sağlığı Erişimi ve Tedavileri, Tedavi Nedeniyle
Nakiller, Ceza Tehir İşlemleri konulu Genelgenin; “Yemeklerin Hazırlanması, Dağıtımı ve Diyet
Yemek Uygulamaları İle Kantinde Satılan Gıdaların Denetimi” başlıklı 4. Bölümü “Yemeklerin
Hazırlanması ve Dağıtımı B. Diyet Yemek Uygulamaları” başlıklı maddesi; “ 1. Geçici ve sürekli, özel bir beslenme programı uygulanması gereken başta çölyak, diyabet ve sindirim sistemi rahatsızlıkları gibi kronik ve metabolizma hastalıkları uzman hekim raporu ile belgelenen tutuklu ve hükümlülere buna uygun besinler verilecektir.
2. İnancı gereği, veya vegan, vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların talepleri kapsamındaki besinler iaşe miktarı ile sınırlı kalmak üzere karşılanacaktır.
…”
Düzenlemelerini içermektedir.
12. 11/1/2006 tarihli Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi
Kuralları Hakkında Rec (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararı’nın (Avrupa Cezaevi Kuralları) “Beslenme” başlıklı bölümü;“1. Mahpuslara, yaşlarını, sağlıklarını, fiziki koşullarını, dinlerini, kültürlerini ve çalıştıkları işin özelliğini hesaba katan besleyici gıdalar temin edilmelidir.
2. Asgari enerji ve protein miktarı da dâhil olmak üzere besleyici bir gıdanın gerekleri ulusal mevzuatta düzenlenmelidir.
3. Yiyecekler hijyenik olarak hazırlanmalı ve dağıtılmalıdır.
4. Mahpuslara makul aralıklarla günde üç öğün yemek verilmelidir.
5. Mahpuslar temiz içme suyuna her zaman ulaşabilmelidir.
6. Pratisyen hekim veya nitelikli bir hemşire tıbbi sebeplerle özel bir mahpusun beslenmesinde değişiklik yapmalıdır.” , 12.1. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında
REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararına Ek “Temel İlkeler” başlıklı 3. Maddesi; ‘‘Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 13. Mahpuslara Muameleye Dair Birleşmiş Milletler Asgari Standart Kuralları (Nelson Mandela
Kuralları) ‘nın 42. maddesi; “Beslenme, içme suyu, açık havaya erişim ve fiziksel egzersiz, kişisel hijyen, sağlık hizmeti ve yeterli kişisel alan ile ilgili olanlar da dahil olmak üzere bu kurallarda belirtilen genel yaşam koşulları istisnasız tüm mahpuslara uygulanır.” düzenlemelerini içermektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “ Kısmi
Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda hükümözlü olarak barındırılmakta olan başvuran, kesinleşmiş mahkeme kararı olmasına karşın kendisine vejetaryen beslenmeye uygun menü sağlanmadığı, sağlanan yemek listesinde yer alan besinlerin miktar ve besin değeri bakımından yetersiz olduğu, yemek listesinin mevzuata uygun şekilde hazırlanmadığından bahisle
Kurumumuza başvuruda bulunmaktadır.
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunuyla Kurumumuz, idarenin her türlü eylem, işlem, tutum ve davranışlarını, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden incelemekle görevli ve yetkili kılınmıştır. Adı geçen Kanunun 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında
Kurumun görev alanı dışında kalan hususlar tahdidi olarak sayılmış olup yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin konular da bu kapsamda Kurumun görev alanı dışında bulunmaktadır. Anayasanın 159. Maddesi
“Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanının oluru ile Kurul müfettişlerine yaptırılır. Soruşturma ve inceleme işlemleri, hakkında soruşturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.” Hükmüne amirdir. Bu bakımdan Başvuranın, görevli Cumhuriyet Savcısı hakkında şikayetinin değerlendirilmesi ile gereğinin yapılması isteminin Kurumumuzca incelenmesine imkân bulunmamaktadır.
17. Başvuranın, kesinleşmiş mahkeme kararına karşın barındırıldığı Ceza İnfaz Kurum İdaresi tarafından kendisine vejetaryen menü hazırlanmadığı şikayetine ve bu kapsamdaki zararının tazmini istemine ilişkin olarak; 17.1. Başvuran, barındırıldığı Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda vejetaryenler için özel bir menü çıkarılmadığından bahisle Eskişehir 1. İnfaz Hakimliğine şikayet başvurusunda bulunmuş, Mahkeme tarafından 30.03.2020 tarih ve sayılı karar ile; “Her ne kadar hüküm özlünün vejetaryen olması kişisel bir tercih olsa da, vejetaryen olan hükümlü tutuklulara vejetaryen menü hazırlanması gerekmekle adı gecenin bu husustaki şikayetinin kabulüne” karar verilmiş, karar kesinleşmiştir.
17.2. Anayasamızın 138/son maddesi: “yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar ve idare mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” Hükmüne amirdir. Kamu görevlileri de anılan Anayasa hükmü uyarınca mahkeme kararlarını yerine getirmek zorunda olup, aksi durum cezai ve hukuki sorumluluk doğmasına sebebiyet verecektir.
17.3. Başvuran tarafından, ilgili idarenin anılan mahkeme kararına uymadığı, iddia edilmiş ise de İdare tarafından sunulan 04.12.2019 tarihli rapor doğrultusunda 18.12.2019 tarihinden bu yana adı geçene günlük olarak vejetaryen yemek verildiği ifade edilmiş, dosya içeriğinde bulunan aynı tarihli yemek kişi sayısı bildirim listesinde de bu doğrultuda vejetaryen beslenen kişi sayısına yer verildiği, görülmüştür. Ceza İnfaz
Kurumu tarafından sunulan 03/02/2021 – 28/07/2021 tarih aralığına ait, başvurana sağlanan vejetaryen yemek listesinde yer alan öğünlerin, bu beslenme sistemine uygun olup olmadığı ile yeterli ve dengeli olup olmadığının değerlendirilmesi için listenin bir örneği Ankara Şehir Hastanesi’ne gönderilmiş, hastane diyetisyeni tarafından yapılan değerlendirmede; başvurana sağlanan besinleri içerir yemek listesinin yiyecek türleri açısından incelenmesinde, vejetaryen beslenmeye uygun olduğunun görüldüğü belirtilmiştir.
Bu bakımdan başvuranın Kurum İdaresinin kendisine vejetaryen menü hazırlanmasına konu Eskişehir 1.
İnfaz Hakimliği Kararına uyulmadığı iddiasının yerinde olmadığı, karara uygun olarak başvurana
/
vejetaryen beslenme tercihine uygun besinleri içerir menünün Ceza İnfaz kurum İdaresi tarafından sağlanmakta olduğu değerlendirilmiştir.
17.4. Tazminat, hukuka aykırı bir eylem sonucunda meydana gelen maddi veya manevi zarara karşılık olarak ödenen bedeldir. Başvuranın istemi idarenin, kesinleşmiş mahkeme kararına karşın, kendisine vejetaryen beslenmeye uygun menü sağlamaması nedeniyle uğranıldığı iddia olunan zarara ilişkindir.
İdarenin işlem ve eylemlerinden dolayı kusurlu sorumluluk ilkesine göre tazminat ödemekle sorumlu tutulabilmesi için işlem ve eylem sebebiyle bir zararın doğmuş olması, bu işlem veya eylemde idarenin kusurlu bulunması, bir başka deyişle o işlemin kanunlara açıkça aykırı olması gerekmektedir. Manevi tazminata ise haksız işlem veya eylem nedeniyle kişiye ağır üzüntü verilmesi durumunda hükmedilebilir.
Somut olayda, başvuran tarafından kesinleşmiş mahkeme kararına rağmen kendisine vejetaryen beslenmeye uygun menü sağlanmadığı, bu bakımdan zarara uğradığı ileri sürülmüş ise de; başvurana mahkeme kararı doğrultusunda sağlanan menünün vejetaryen beslenmeye uygun olduğu belirlenmiş, dosya içeriğinde, başvuranın iddiası dahilinde sağlık sıkıntıları yaşadığına v.b. bir zarara uğradığına dair bir iddiası ve buna dair herhangi bir somut veriye de rastlanmamış olduğundan, İdarenin başvurana maddi ve manevi tazminat ödemesini gerektirecek atfı kabil hizmet kusuru tespit edilememiştir.
18. Başvuranın kendisine sağlanan vejetaryen yemek listesi içeriğinde yer alan besinlerin miktar ve besin değeri bakımından yetersiz olduğu şikayetine ilişkin olarak; 18.1. Anayasa’nın 17 inci, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2 inci ve Medeni ve Siyasi Haklar
Sözleşmesi 6 ıncı maddesi ile koruma altına alınan, en temel ve vazgeçilmez haklardan olan yaşama hakkı; yaşama yönelik tehlike ve risklere karşı kamusal otoriteler tarafından korunma hakkını da içermektedir.
18.2. Uluslararası sözleşmeler ve tavsiye kararları ile sağlık ve beslenmeye dair belirtilen genel yaşam koşullarının istisnasız tüm mahpuslara uygulanılması ile mahpuslara asgari enerji ve protein miktarı da dahil olmak üzere besleyici gıdanın temininin gerekliliği vurgulanmıştır.
18.3. Cezaevinde tutulmanın pratik gerekleri çerçevesinde mahkumların sağlık ve esenlikleri gibi hususların yeterli bir şekilde güvence altına alınmasının gerekliliği doğrultusunda; hükümlü ve tutukluların sağlığını göz önünde bulundurmak suretiyle cezaevlerinde uygun beslenmenin sağlanmasının da
Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kamu otoritelerinin pozitif bir yükümlülüğü olduğu, AİHM ve
Anayasa Mahkemesi kararları ile kabul edilmektedir (AİHM, Moisejevs/Litvanya, B. No: 64846/01, 15/6/2006, AYM, Şehmus Özsubaşı, B.No: 2013/2582, 3/3/2016).
18.4. Tutuklu ve hükümlülerin uygun beslenmesini sağlamak hususundaki pozitif yükümlülüğü kapsamında devletin; himayesi altındaki hükümlü ve tutukluların verimli ve etkin şekilde iaşe etmesi ile sağlıklı ve dengeli beslenmelerinin, beden ve sağlık durumlarının korunmasını temin etmesi gereklidir.
Nitekim 5275 sayılı Kanun’un 72. Maddesi ve Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları
Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin 4, 5 ve 6. maddelerinin hükümlü ve tutukluların beslenmesi kapsamında ilgili kamu otoritelerine pozitif yükümlülük yüklediği açıktır.
18.5. Başvuru konusu olaya ilişkin olarak başvuran, et ve türevlerinden oluşan besin maddelerinden hiçbirini yiyemediğini, cezaevi idaresi tarafından sağlanan yemek listesinin miktar ve besin değeri bakımından yeterli olmadığı gerekçesi ile yeterli ve dengeli beslenmesinin sağlanması isteminde bulunmaktadır.
18.6. Vejetaryenlik ya da etyemezlik, bitkisel kaynaklı besinlerin ağırlıklı olarak tüketilmesini içeren, et, kümes hayvanları, balık, yumurta, süt, peynir, yoğurt gibi hayvansal besinleri az miktarda ya da hiç tüketilmediği bir beslenme tarzıdır.
18.7. 5275 sayılı Kanun’un 72. maddesinin 1 numaralı fıkrasında hükümlü ve tutukluların beslenmesinde dinî ve kültürel gereklerin göz önünde bulundurularak hükümlü ve tutuklulara besin verileceği hükme bağlanmıştır. Bunun da ötesinde Yönetmelik’in 9. Maddesinde ve 172 No’lu Genelgenin 4. Bölümünde açık bir şekilde vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların taleplerinin karşılanacağı ancak bu kapsamdaki yükümlülüklerin iaşe miktarı ile sınırlı olduğu belirlenmiştir.
18.8. Cezaevi idaresi tarafından sunulan 03/02/2021 – 28/07/2021 tarih aralığına ait vejetaryen yemek listesinde yer alan öğünlerin yeterli ve dengeli olup olmadığının değerlendirilmesi neticesinde; yemek listesinin sağladığı enerjinin ortalama 2500 kcal, protein miktarının ise ortalama 74 gr olarak tespit edildiği, yapılan değerlendirme sonucunda yemek listesinin başvuru sahibinin günlük enerji ihtiyacını karşılamasına rağmen protein miktarı gereksiniminin altında olduğunun görüldüğü, ayrıca besinlerin her birinde farklı özellikte ve vücut çalışmasında farklı işlevi olan değişik türde besin öğeleri bulunduğu, yeterli ve dengeli beslenme için bu besin öğelerinin günlük belirli oranlarda alınması gerektiği, besin çeşitliliğinin yeterli, dengeli beslenme ve sağlığın temeli olduğu, bu sebeple menünün protein yönünden desteklenmesi ile menü planlamalarında birbirini izleyen günler, öğünler itibariyle besin çeşitliliğine önem verilerek, yemek tekrarlarından kaçınılması, aynı öğündeki menü örüntüsünde yer alan yemekler arasında, şekil, lezzet, tat, görünüm ve besin değeri yönünden uyum sağlanmasının önerildiği görülmüştür. Bununla birlikte, 5275
Sayılı Kanun 72. maddesinde, ilgili Yönetmelik’in 9. Maddesinde ve 172 No’lu Genelgenin 4. Bölümünde vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların taleplerinin karşılanacağı açık bir şekilde belirtilmiş ise de bu kapsamdaki yükümlülüklerin Sağlık Bakanlığı ile birlikte belirlenen günlük kalori ihtiyacı ve bütçe imkânları da değerlendirilerek saptanan iaşe miktarı ile sınırlı olduğu görülmüştür.
18.9. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; mevzuat ile açık bir şekilde vejetaryen türü özel bir beslenme şekline sahip hükümlü ve tutukluların taleplerinin karşılanacağı öngörülmüş ancak taleplerin iaşe miktarı ile sınırlı olarak karşılanacağı belirlenmiştir. Başvuranın barındırıldığı cezaevi idaresi tarafından da mevzuat dahilinde işlem yapılarak vejetaryen türü beslenmeyi benimsemiş tutuklu ve hükümlülere özel yemek listesi oluşturulduğu görülmüştür. Başvuranın şikayetleri ise yemek listesinin yetersiz ve dengesiz olduğu noktasındadır. Dosya içeriğine alınan, Başdiyetisyen değerlendirmesinde, başvurana sağlanan yemek listesinin başvuru sahibinin günlük enerji ihtiyacını karşılamasına rağmen protein miktarı gereksiniminin altında olduğu, bu sebeple menünün protein yönünden desteklenmesi ile menü planlamalarında besin çeşitliliğine önem verilmesinin önerildiği görülmüştür. 5275
Sayılı Yasa 72. Maddesi ile Ceza infaz kurumu idaresi tutuklu ve hükümlülere yeterli ve dengeli bir beslenme hizmeti sunmakla yükümlü kılınmış, bu yükümlülük Sağlık Bakanlığı ile birlikte belirlenen günlük kalori ihtiyacı ve bütçe imkânları da değerlendirilerek saptanan günlük iaşe miktarı ile sınırlı tutulmuştur. Bunun yanında hükümlü, kendisine verilen günlük besin ve ihtiyaç maddeleri dışındaki ihtiyaçlarını kurum kantininden sağlayabilme, kantini bulunmayan kurumlarda ise idarenin izin ve kontrolü altında dışarıdan sağlanması isteminde bulunabilme haklarına da sahiptir. Dosya içeriğinde başvuranın protein yetersizliği nedeniyle sağlık sıkıntıları yaşadığına dair bir iddiası ve buna dair herhangi bir somut
/
veri de mevcut değildir. Başvuranın barındırıldığı Ceza İnfaz Kurumu tarafından başvurana vejetaryen beslenmeye özel yemek listesi oluşturulmuş ve liste günlük enerji ihtiyacını karşılamakta olup bu bakımdan idarenin işlemleri mevzuata uyarlıdır. Dosya içeriğine alınan uzman görüşünde başvurana sağlanan menünün protein miktarı gereksiniminin altında olduğu değerlendirilmiştir. Bu bakımdan mer’i mevzuat ve iaşe miktarı ile sınırlı olmak kaydı ile, idare tarafından, vejetaryen tutuklu ve hükümlülerin menü planlamalarında yemek listesinin protein yönünden desteklenmesi ile besin çeşitliliğine önem verilmesi yaklaşımının göz önünde bulundurulmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.
19. Başvuranın yemek listesinin diyetisyen kontrolünde, mevzuata uygun olarak hazırlanmadığı şikayetine ilişkin olarak; 19.1. Hükümlü ve Tutuklular ile Ceza İnfaz Kurumları Personelinin İaşe Yönetmeliği’nin 6 ve 14 üncü maddeleri ile; Yönetmeliğe göre iaşe edilen öğünlerin gramaj ve kalori miktarlarının 5 inci maddeye göre belirlenmiş esaslara bağlı kalınarak kurum müdürlüklerince tespit edileceği, günlük yemek tabelaları ile haftalık yemek listelerinin bu işle görevli ikinci müdür tarafından imzalandıktan sonra kurum müdürünce onaylanarak, dosyada saklanacağı belirlenmiştir.
19.2. İdarenin cevabi yazısında; Hükümlü ve tutuklular ile kurum personelinin doğru ve sağlıklı beslenmesi amacıyla yemeklerin uzmanlar tarafından hazırlandığı, anılan Kurumda barındırılan hükümlü/tutukluların ve personelin iaşesinin Eskişehir 2 No’lu Açık Ceza İnfaz Kurumu tarafından karşılandığı belirtilmiş, dosya içeriğine sunulan yemek listelerinin mevzuatın bu düzenlemeleri nazarında incelenmesi neticesinde; başvuran hakkında kurum doktoru tarafından tanzim edilen 04.12.2019 tarihli rapor doğrultusunda hazırlanan yemek listelerinin mevzuata uygun olarak Kurum Müdürü tarafından imzalandığı görülmekle, idarenin iş ve işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde Adalet
Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Eskişehir İnfaz Hakimliği nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
/
Yukarıda açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvuranın barındırıldığı Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından, Eskişehir 1. İnfaz
Hakimliği 30.03.2020 tarih ve E. 2019/3033, K. 2020/27 sayılı kararı doğrultusunda başvurana vejetaryen beslenmeye uygun besinleri içerir menünün sağlanmakta olduğu, bu bakımdan idareye atfı kabil bir hizmet kusuru bulunmadığı değerlendirilmekle; başvuranın maddi ve manevi tazminat isteminin REDDİNE, Başvuranın barındırıldığı Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından, yemek listesinin mevzuata uygun olarak hazırlanarak imza altına alındığı görülmekle; başvuranın bu yöndeki şikayetlerinin
REDDİNE,
Başvuranın barındırıldığı Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından sağlanan vejetaryen menü içeriğinin günlük enerji ihtiyacını karşılamakla birlikte, protein miktarı gereksiniminin altında olduğunun görüldüğünden, mer’i mevzuat ve iaşe miktarı ile sınırlı olmak kaydı ile, idare tarafından, vejetaryen tutuklu ve hükümlülerin menü planlamalarında menü içeriklerinin protein yönünden desteklenmesi ile besin çeşitliliğine önem verilmesi hususunda ADALET BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Adalet Bakanlığınca bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/