|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın Ankara Barosu Başkanlığı tarafından alınan staj kaydiyesinin yasal olmadığı gerekçesiyle iadesini talep ettiği belirtilmiştir. Avukatlık stajı, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) Avukatlık Staj Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenmiş bir zorunluluktur. Ancak, staj kaydiyesinin alınmasına ilişkin yasal bir dayanağın bulunmadığı tespit edilmiştir.
İlgili mevzuat incelendiğinde, staj eğitiminin amacı ve temel ilkeleri doğrultusunda staj kaydiyesinin alınması için bir irade konulmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, başvurandan alınan 450 TL tutarındaki staj giriş ücretinin yasal dayanağı olmadığı ve bu ücretin iade edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, Türkiye Barolar Birliği’nin barolar arasında staj kaydiye ücretine ilişkin bir uygulama birliği sağlamak amacıyla çalışma yürütmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/10532-S.21.16927
BAŞVURU NO : 2021/6743
KARAR TARİH :
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA BAROSU BAŞKANLIĞI
TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI
Staj kaydiyesi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 26/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan , Ankara Barosu Başkanlığı tarafından alınan staj kaydiyesinin yasal olmadığı gerekçesiyle tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz başvuru no.lu dosyası kapsamında Türkiye Barolar Birliği
Başkanlığından 17.02.2021 tarihli ve sayılı yazı ile talep edilen bilgi ve belge yazısına istinaden gönderilen 15.03.2021 tarihli ve 6 sayılı cevabi yazıda; 2.1. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 23 üncü maddesinin 2 nci fıkrasına 76 ıncı, Baroların genel kurul ve yönetim kurulunun görevlerine yer verilen 80, 81 ve 95 ve 97 nci maddelere, Türkiye Barolar Birliği
Avukatlık Staj Yönetmeliği’nin 22 inci, 23, 27 inci maddelerine, Staj Kredi Yönetmeliğinin “Dağıtım
Esasları” başlıklı 23 üncü maddesine, Kullanım Esasları başlıklı 24 üncü maddesine yer verilmiş olup, 2.2. Staj kayıt ücretlerinin Baroların genel kurullarınca belirlenip alındığı, Baroların tüzel kişilikleri olduğu, aynı konuda daha önce yapılan başvurular sonucunda Kurumumuzun 06/07/2020 ve 14/07/2020 tarihli kararların, Birliğin 2020/65 sayılı duyuru ekinde Baroların görüş ve takdirlerine sunulduğu şeklinde açıklamalara yer verilmiştir.
3. Kurumumuz 13/04/2021 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara Barosu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Ankara Barosu Başkanlığı tarafından gönderilen 26/04/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve
eklerinde özetle; 3.1. Başvurandan da tahsil edilen staj kaydiyelerinin Baro bütçesinin bir parçası olduğu, 1136 sayılı
Avukatlık Kanununun 81 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre Baro bütçesinin Baro Genel Kurul kararı ile onaylandığı, 65. Olağan Genel Kurulda kabul edilen bütçede de staj kaydiyesi alınmasına yönelik düzenleme bulunduğu, 3.2. Önceki yıllarda staj kaydiyesi alınmasına karşı davaların açılmış olduğu, Ankara 9. İdare
Mahkemesinin E. , K. / sayılı, Ankara 16. İdare Mahkemesinin E. , K.
/ sayılı, Ankara 13. İdare Mahkemesinin E. , K. / sayılı, Ankara 13. İdare
Mahkemesinin E. , K. / sayılı kararları ile davaların reddine karar verildiği, 3.3. Ankara 9. İdare Mahkemesi kararında; “(…) Bu kurallar incelendiğinde bir Kamu Kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan Baroların, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişimini sağlamakla sorumlu tutuldukları açık olup, bu sorumlulukları yerine getirebilmek amacıyla gerekli tedbirleri almak ve düzenlemeleri yapmakla yetkili olmaları da bu sorumluluğun doğal sonucudur.” ifadelerine yer verildiği ve 57. Olağan Genel Kurul’da alınması öngörülen staj kaydiyesinin hukuka uygun bulunduğu, diğer kararlarda da bu karara atıf yapılarak staj kaydiyesinin hukuka uygun olarak tahsil edildiğinin belirtildiği, 3.4. Başvurandan staj kaydiyesinin 07/10/2020 tarihinde tahsil edildiği, 12/03/2021 tarihli dilekçesi ile
Başkanlığa staj kaydiyesinin iadesi talebini sunduğu, 24/03/2021 tarihli ve sayılı yazı ile talebin reddedildiği hususunun bildirildiği, Avukatlık Kanununun Genel Kurula verdiği yetki kapsamında alınan karara dayanılarak tahsili hukuki olan ve iadesine yönelik bütçede bir karar bulunmayan staj kaydiyesinin
Yönetim Kurulu kararıyla başvuruna iadesinin mümkün bulunmadığı, 3.5. 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 80 inci ve 81 inci maddeleri uyarınca; Baro Genel Kurulunun, Baronun en yüksek organı olduğu ve levhada yazılı bulunan bütün avukatlardan oluştuğu, Yönetim
Kurulunun, Baronun gelir ve giderleri malların yönetimi hakkında vereceği hesapları incelemenin, baro bütçesini onaylamanın, baro yönetim kurulunca hazırlanan iç yönetmeliği inceleme ve onaylamanın, kanunla verilen diğer yetkileri kullanmanın görevleri arasında olduğu, 3.6. Ankara Barosu’nun 65. Olağan Genel Kurulu’nda bütçe uygulama ilkeleri içerisinde yer alan staj başvuru kaydiyesinin 450,00 TL olduğu, “Ankara Barosu Yönetim Kurulunun bu miktarı % 100’e kadar artırmaya yetkilidir.” şeklindeki düzenlemenin oylanarak kabul edildiği, staj kaydiyesine ilişkin yasal dayanağın Avukatlık Kanununda Genel Kurula verilen bütçe onaylama yetkisi kapsamında alınan Genel
Kurul kararı olduğu, Kanunun 95/13 maddesi uyarınca Yönetim Kurulunun Genel Kurul kararlarını yerine getirmekle yükümlü olduğu, 3.7. Staj kaydiyesinin Barolarda verilen staj eğitiminin her dönem aynı kalitede verilebilmesi için alındığı, Ankara Barosu staj listesine kayıtlı olarak avukatlık stajını yapan 2952 stajyer avukatın bulunduğu, bir yıllık sürede başvuran stajyer sayısının 3000-3300 civarında olduğu, halihazırda başvuran stajyer avukatlar için 63 eğitim grubu belirlenerek eğitim programları oluşturulduğu, her gruba seminer dersleri dışında haftada iki saat eğitim verildiği, bu eğitimler için derslik kullanıldığı (Pandemi dönemi hariç olmak üzere), bu dersler için beş derslik kullanılmakta olduğu, her derslikte günde 12:00-18:30 saatleri arasında üçer gruba ders verilmek üzere eğitim programı düzenlendiği, 3.8. Staj başvuruları, staj sırasındaki işlemler ve staj bitimdeki işlemler için Baro bünyesinde personel istihdam edildiği, dersliklerin eğitime uygun şekilde tutulması için ayrıca temizlik gideri ve personel
istihdamı zorunluluğu doğduğu, dersliklerin bulunduğu binaya kira bedeli ödemesi, istihdam edilen personelin fazla mesai ücretleri ile birlikte ücret ödemesi, temizlik gider masrafları ve dışarıdan alınan etkili iletişim, tiyatro eğitimi gibi sosyal kazanımlara ait hizmetlerin büyük yekun tuttuğu, tahsil edilen staj kaydiyesi ile bunların çok cüzi bir miktarınının karşılandığı, tüm bu masraf kalemleri doğrultusunda belirlenen staj kaydiyesinin öncesinde de duyurusu yapılmak suretiyle başvuru sırasında kişilerin bilgisine sunulduğu, tutarın belirlenmesinde staj eğitimi için Baro Başkanlığı tarafından yapılan harcamalar, eğitimler ve sosyal etkinliklerin payı düşünülerek bütçe ilkelerine staj kaydiye miktarının geçirildiği, 3.9. Baronun Anayasanın 135 inci maddesi ve 1136 sayılı Kanununun 76 ncı maddesinin birinci fıkrası kapsamında kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olduğu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanununun kapsamını düzenleyen 2 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanun, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolünü kapsar.” hükmünün düzenlendiği,
5018 sayılı Kanundaki düzenlemelerin merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik
kurumları ve mahallî idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri için bağlayıcı olduğu, bu nedenle 5018 sayılı Kanun hükümlerinin Barolara uygulanmasının mümkün olmadığı, 3.10. Avukatlık Kanununun 81 inci maddesinde Baro Genel Kurulunun görevlerinin sayıldığı, Baro bütçesini onaylamanın Baro Genel Kurula verilmiş bir yetki olduğu, bu nedenle staj kaydiyesine ilişkin alınan kararın Avukatlık Kanununun 81 inci maddesine aykırılık teşkil etmediği, 3.11. Avukatlık stajının amacı, yapılış biçimi ve yönteminin TBB tarafından çıkarılan ve 12/12/2001 tarihli ve 24615 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Avukatlık Staj Yönetmeliği ile belirlendiği, stajyer avukatların bir yıllık stajları süresince alacakları eğitimin daha verimli ve kapsamlı olması, stajyerlere eşit bir şekilde dağılımı, staj grupları arasında olası uygulama ve anlayış farkının giderilmesi, staj kurulunca alınacak kararlarda uyulacak temel ilkelerin ve yönetim ilkelerinin hesaplanması ve saptanması Ankara Barosu Staj Kurulu İç Yönetmeliğine göre yapıldığı, 3.12. TBB Avukatlık Staj Yönetmeliğinin 1 inci maddesinde avukatlık stajının amacının belirlendiği, TBB Staj Yönetmeliği 22 nci maddesi uyarınca Ankara Barosunun, diğer barolara ve hatta bazı Avrupa
Birliği ülkelerinde örnek olacak bir staj eğitim programı sunduğu, Ankara Barosunun yaklaşık otuz yıldır süregelen ve her yıl zamanın gereklerine ve ihtiyaçlara göre yenilenen bir uygulama bütünlüğü içerisinde staj eğitim modeline sahip olduğu, bu sebeple farklı illerdeki üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmakla birlikte Ankara Barosunda staj yapmayı tercih eden avukat adayı sayısının oldukça yüksek olduğu, Ankara Barosu nezdinde avukatlık stajını başlatmak isteyen her stajyer avukat adayından Genel
Kurul Kararı uyarınca belirli bir miktarda kayıt masrafı alındığı, alınan kaydiye bedelinin yalnızca
Ankara Barosunun hizmet verdiği süre içerisinde doğan staja ilişkin masraflar için kullanıldığı, Baronun 65. Olağan Genel Kurulunda kabul edilen ve yürürlüğe girmiş olan Staj İç Yönetmeliği çerçevesinde haftada iki saat olmak üzere 40 hafta süreyle staj eğitiminin adeta akademi gibi hizmet verdiği, staj derslerinin verilmesi için derslik temini, hukuk bilgilerinin uygulanışı, mesleki ilke ve kurallar ve bilimsel yöntemlerin yanı sıra, diksiyon ve beden dili, kişisel gelişim, mesleki duruş ve satranç turnuvaları, futbol turnuvaları, dergi yayınlanması, dans, resim, folklor kursları gibi mali yükümlülükler getiren sosyal faaliyetlere de yer verildiği, 3.13. Ankara Barosunun Türkiye’nin ikinci büyük Barosu olduğu, Ankara’da çok sayıda hukuk fakültesi bulunması, Baronun staj eğitiminde öncü olması gibi sebeplerle pek çok adayın avukatlık stajını Ankara
Barosu nezdinde yapmak istediği, hatta birçok stajyer avukatın Ankara Barosunda staj yaptıktan sonra
Türkiye’nin farklı Barolarının levhasına kaydolarak avukatlık mesleğine devam ettiği, staj listesine yazılma yönündeki talebin çok olması ve Baro tarafından verilen eğitimin kalitesinin aynı seviyede
tutulması, Baronun gelirlerinin kısıtlı olması ve başka mali yükümlülüklerinin de bulunması göz önüne alındığında staj kaydiyesinin alınmasının zorunluluk teşkil ettiği açıklamalarında bulunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4.2. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun; 6.1. “ Stajiyerlere barolarca yapılacak yardım” başlıklı 27 nci maddenin ilgili kısımlarında; “Stajyerlere barolarca yapılacak yardım: Madde 27 – Değişik : 2/5/2001 – 4667/16 md.) Staj süresince stajyerlere Türkiye Barolar birliğince kredi verilir. Ödenecek kredinin kaynağı; avukatların yetkili mercilere sunduğu vekaletnamelere avukatın yapıştıracağı pul bedelleri ile geri ödemeden gelen paralar ve bunların gelirleridir. Bu pullar, Türkiye Barolar Birliğince bastırılır. (Değişik üçüncü cümle:13/1/2004 – 5043/2 md.) Yapıştırılacak pulun değeri; 2.7.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar
Kanununun Yargı Harçları bölümünde yer alan vekâletname örnekleri için kullanılan harç tarifesinin yüzde elli fazlası kadarıdır.(Ek cümleler: 13/2/2011-6111/195 md.) Her yıl yenilenen vekâlet pulu bedeline ayrıca yüzde beş oranında ilave yapılır. Bu suretle elde edilecek kaynak avukat stajyerlerinin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmesinde kullanılır. Kaynağın yetersizliği durumunda staj kredi fonundan aktarım yapılarak prim ödemesi yapılır. Bu primler Türkiye Barolar Birliği tarafından ödenir.
(Ek cümle:13/1/2004 – 5043/2 md.) Bu şekilde toplanan tüm pul bedelleri malî yönden Sayıştay denetimine tâbidir”, 6.2. “Baro keseneği” başlıklı 65 inci maddesinde; “Baro keseneğinin yıllık miktarı, genel kurulca belirlenir ve her yılın ocak ve temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir.”, 6.3. “Baroların kuruluş ve nitelikleri” başlıklı 76 ncı maddesinde; “Barolar; avukatlık mesleğini geliştirmek, meslek mensuplarının birbirleri ve iş sahipleri ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni sağlamak; meslek düzenini, ahlâkını, saygınlığını, hukukun üstünlüğünü, insan haklarını savunmak ve korumak, avukatların ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tüm çalışmaları yürüten, tüzel kişiliği
bulunan, çalışmalarını demokratik ilkelere göre sürdüren kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.”, 6.4. “Baro genel kurulu” başlıklı “Kuruluşu” alt başlıklı 80 inci maddesinde; “Baro genel kurulu, baronun en yüksek organı olup levhada yazılı bulunan bütün avukatlardan kurulur.”,
6.5. “Görevleri” başlıklı 81 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında; “Genel Kurulun görevleri şunlardır:
…
Levhaya, avukatlık ortaklığı siciline yazılacakların giriş keseneğini avukatlar için en az ikibin en çok sekizbin, avukatlık ortaklıkları için en az yirmibin en çok seksenbin; yıllık keseneğini de, avukatlar için en az bin en çok dörtbin, avukatlık ortaklıkları için en az onbin en çok kırkbin gösterge rakamının her yıl bütçe kanununda Devlet memurları için belirlenen maaş katsayısının çarpımı ile elde edilecek miktar oranında tespit etmek ve bunların ödeneceği tarihleri belirlemek. …
Baro bütçesini onaylamak. …”, 6.6. “Yönetim kurulunun görevleri” başlıklı 95 inci maddesinde; “… Yönetim kurulunun başlıca görevleri şunlardır: 1. Avukatlık onurunun ve meslek düzeninin korunmasını, meslekin adalet amaçlarına uygun olarak bağlılık ve onurla yapılmasını sağlamak, 2.
Stajyer ve avukatların baroya kabul ve levhaya yazılma veya nakil işleri hakkında karar vermek” , 7.
Baro mallarının idaresi hakkında raporlar hazırlayarak genel kurula hesap vermek ve bütçeyi hazırlayıp genel kurulun onayına sunmak”, 9. Staj işlerini düzenlemek ve denetlemek, 13. Genel kurul kararlarını yerine getirmek …”, 6.7. “Birliğin kuruluş ve nitelikleri” başlıklı 109 uncu maddesinde; “Türkiye Barolar Birliği, bütün baroların katılmasıyla oluşan bir kuruluştur. Birlik, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Birliğin merkezi Ankara’dır.”, 6.8. “Birliğin görevleri” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Türkiye Barolar Birliğinin görevleri şunlardır: 1. Baroları ilgilendiren konularda her baronun görüşünü öğrenip, ortaklaşa görüşmeler sonunda çoğunluğun düşünce ve görüşünü belirtmek …”, 7. Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinin; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı Avukatlık stajının hukuk bilgilerini bilimsel verilerden ayrılmaksızın ve bilimin yöntemlerini kullanarak somut olaylara uygulayabilen, yargılama süresince yargılama faaliyetinin yönetimine ve kararın oluşumuna etkin biçimde katılabilen, meslek ilke ve kurallarına bağlı, hak arama özgürlüğünün yaşama geçmesi için uğraş veren, insan haklarına saygılı, demokrasi ve hukukun üstünlüğünden ayrılmayan, bağımsız ve özgür avukatların yetişmesi için hukuksal, sanatsal, eğitsel olanakların sağlanmasıdır.”, 7.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Yönetmelik, Barolar nezdinde yapılacak avukatlık stajının yapılış amacı ile biçim ve yöntemlerinin belirlenmesini kapsamaktadır.”, 7.3. “Staja Başvurma ve Staj Listesine Yazılma” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Avukatlık stajını yapmak isteyen aday, Baroya dilekçe ile başvurur. Dilekçeye aşağıdaki belgelerin asılları ile onanmış
ikişer örneğinin eklenmesi zorunludur. a) Nüfus Cüzdanı, b) Türk veya yabancı hukuk fakültelerinden birisinin bitirildiğini gösteren belge veya lisans diploması (yabancı bir memleket hukuk fakültesini bitirmiş olanlar ayrıca, Türkiye hukuk fakülteleri programına göre eksik kalan derslerden başarılı sınav vermiş olduklarını belgelemek zorundadırlar.) c) Stajyer listesine yazılmak için başvurulan Baronun bölgesinde ikamet ettiğini gösterir ikametgah belgesi, d) Stajyer adayının Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin (f) bendi ve 5 inci maddesinde yazılı avukatlığa kabule engel hallerinin bulunmadığına dair imzalı bildiri kağıdı, e) Avukatlık Kanununun 5 inci maddesinin (a) bendinde yazılı hükümlülüklerinin bulunmadığına dair arşivli adli sicil belgesi, f) Başvurduğu Baro levhasına kayıtlı iki avukat tarafından ayrı ayrı düzenlenmiş, stajyer adayının durumu hakkında avukatlık meslek ilke ve kurallarına uyacağı düşüncesini içeren bildiri kağıtları, g) Avukatlığı sürekli olarak gereği gibi yapmaya engel vücut veya akılca malul olmadığına dair resmi bir hastanenin uzman hekimliğince düzenlenmiş sağlık raporu.
Belgelerde eksikliği bulunan adayın başvurusu eksik belgeler tamamlanıncaya kadar işleme konulmaz.”, 7.4. “Baronun Staj Eğitim Görevi” başlıklı 22 nci maddesinde; “Her Baro, kendi örgütsel oluşumu içinde, stajyerin, özgür, bağımsız, meslek ilkelerine bağlı, uygulamada karşılaştığı sorunları hukuk devleti ilkelerine ve hukukun üstünlüğü kurallarına uygun olarak çözümleyebilecek, adil ve etkin bir yargılamaya ulaşmak amacıyla yargının kurucu bir öğesi olarak görev yapan avukatlar yetiştirmek için staj eğitimi çalışmaları yapar. Barolar, Avukatlık Kanunu ve Yönetmelik hükümleri ile kendilerine verilen staj eğitim görevinin; bilimsel ilkelere uygun ve sürekli olarak yerine getirilmesi amacıyla Staj Eğitim birimleri oluşturabilirler. Bu birimlerin kuruluşu, işleyişi, yetki ve sorumlulukları ile benzeri konular her
Baronun kendi genel kurulunca bu Yönetmelikteki ilkelere göre kabul edeceği iç Yönetmeliklerle belirlenir.”, 7.5. “Staj Eğitiminin Temel İlke ve Yöntemleri” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Avukatlık stajının bu
Yönetmeliğin amaç maddesine uygun bir şekilde yapılabilmesi, stajyerin avukatlık hukuku ve meslek kuralları bilgilerini edinebilmesi, hukuk kurallarını somut olaylara uygulayabilme yeterliliklerini arttırma avukatlık staj eğitiminin temel ilkesidir. Bu ilke doğrultusunda staj eğitim birimlerinde bir yıllık avukatlık stajı süresi içinde önceden hazırlanan ve duyurulan yıllık eğitim programı dahilinde en az (120)
saatlik bir staj eğitimi verilir. Bu eğitim süresinin en az (60) saati düzenli olarak meslek ilke ve kuralları ile uygulamada avukat konularına ayrılır. Bunların dışında Barolar, staj eğitiminin nasıl yapılacağını, hangi konulardan oluşacağını yörelerinin de özelliklerini göz önüne alarak, çıkaracakları iç Yönetmelikte gösterirler. Ayrıca seminer çalışmaları yapılır. Panel, sempozyum gibi kültürel etkinlikler düzenlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan başvuran, 1 no.lu paragrafta açıklandığı üzere, Ankara
Barosu Başkanlığı tarafından alınan staj kaydiyesinin yasal olmadığı gerekçesiyle tarafına iadesini talep etmektedir.
10. Bilindiği üzere avukatlık stajı yapmak, avukat olmanın ön koşulu olan yasal bir zorunluluktur. Bu
bağlamda oluşturulan yasal mevzuatına bakıldığında; avukatlık stajının, 1136 sayılı Avukatlık
Kanunu’nun 15. ve 27. maddeleri arasında ve bu hükümler uyarınca çıkarılan Türkiye Barolar Birliği (TBB) Avukatlık Staj Yönetmeliği’nde düzenlendiği görülmektedir.
11. 1136 sayılı Kanun’un “aranacak şartlar” başlıklı 16 ncı maddesinde; 3 üncü maddenin (a), (b) ve (f)
bentlerinde yazılı koşulları taşıyan ve Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında başarılı olanlardan, stajyer olarak sürekli staj yapmalarına engel işleri ve 5 inci maddede yazılı engelleri bulunmayanların, staj yapacakları baroya bir dilekçe ile başvuracakları hüküm altına alınmıştır. İlgili bentler; “a) Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşı olmak, b) Türk hukuk fakültelerinden birinden mezun olmak veya yabancı memleket hukuk fakültesinden mezun olup da Türkiye hukuk fakülteleri programlarına göre noksan kalan derslerden başarılı sınav vermiş bulunmak ve f) Bu Kanuna göre avukatlığa engel bir hali olmamak gerekir.” ifadelerini içermektedir.
12. Diğer yandan TBB Avukatlık Staj Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinde avukatlık stajı yapmak isteyen adayların başvuru esasları ile başvuru esnasında sunması istenilen evraklara detaylı olarak yer verilmiştir.
Bunlar; “… Nüfus Cüzdanı, Türk veya yabancı hukuk fakültelerinden birisinin bitirildiğini gösteren belge veya lisans diploması (yabancı bir memleket hukuk fakültesini bitirmiş olanlar ayrıca, Türkiye hukuk fakülteleri programına göre eksik kalan derslerden başarılı sınav vermiş olduklarını belgelemek zorundadırlar), Stajyer listesine yazılmak için başvurulan Baronun bölgesinde ikamet ettiğini gösterir ikametgah belgesi, Stajyer adayının Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin (f) bendi ve 5 inci maddesinde yazılı avukatlığa kabule engel hallerinin bulunmadığına dair imzalı bildiri kağıdı, Avukatlık
Kanununun 5 inci maddesinin (a) bendinde yazılı hükümlülüklerinin bulunmadığına dair arşivli adli sicil belgesi, Başvurduğu Baro levhasına kayıtlı iki avukat tarafından ayrı ayrı düzenlenmiş, stajyer adayının durumu hakkında avukatlık meslek ilke ve kurallarına uyacağı düşüncesini içeren bildiri kağıtları, Avukatlığı sürekli olarak gereği gibi yapmaya engel vücut veya akılca malul olmadığına dair resmi bir hastanenin uzman hekimliğince düzenlenmiş sağlık raporu.” olarak sayılmıştır.
13. Sayılan evraklar arasında staj başvuru kaydiyesine rastlanılmadığı görülmekle, İdare tarafından söz konusu kaydiyeye ilişkin yasal dayanak olarak Avukatlık Kanunu’nda Genel Kurul’a verilen bütçe onaylama yetkisinde alınan Genel Kurul kararı olduğu belirtilmiştir. Baro genel kurulu Avukatlık Kanunu
80 inci maddesinde “..Baronun en yüksek organı olup levhada yazılı bulunan bütün avukatlardan
kurulur.” şeklinde tanımlanmıştır. Baro bütçesini onaylamak, Genel Kurulun, Avukatlık Kanunu’nun 95 inci maddesinin 13 üncü fıkrası uyarınca Genel Kurul kararlarını yerine getirmek ve bütçeyi hazırlayıp genel kurulun onayına sunmak Baro Yönetim Kurulunun yükümlülüklerindendir.
14. Ancak gerek Yönetim Kurulu’nun bütçe kalemleri ihdas etme, kalemler arasında aktarma yapma ve yeni kalemler tesis etme yetkisi ve gerekse Genel Kurul’un bütçeyi onaylama yetkisinin kullanımı yasa ve yönetmelikler kapsamında kullanılmalıdır.
15. Söz konusu yetki kullanımının yasal temelini incelemek amacıyla, İdarenin açıklamaları ile Türkiye
Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1 inci ve “Staj Eğitiminin Temel İlke ve
Yöntemleri” başlıklı 23 üncü maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; 16. Avukatlık stajının mesleğe henüz başlamamış stajyerler için; hukuk bilgilerini, bilimsel veri ve yöntemleri kullanarak somut olaylara uygulayabilmeleri, yargılama sürecine etkin katılım sağlayabilmeleri, meslek ilke ve kurallarına bağlı, hak arama özgürlüğünün yaşama geçmesi için uğraş veren, insan haklarına saygılı, demokrasi ve hukukun üstünlüğünden ayrılmayan, bağımsız ve özgür avukatların yetiştirilmesi için hukuksal, sanatsal, eğitsel olanakların sağlanma süreci olduğu, bu süreçte temel ilkenin; stajyerin avukatlık hukuku ve meslek kuralları bilgilerini edinebilmesi, hukuk kurallarını somut olaylara uygulayabilme yeterliliklerini arttırmak olduğu, 17. Bu ilke doğrultusunda staj eğitimi verileceği, ayrıca seminer çalışmaları yapılıp, panel, bilgi şöleni
gibi kültürel etkinlikler düzenleneceği ifade edilmiş, ayrıca her Baronun, kendi örgütsel oluşumu içinde, stajyerin, özgür, bağımsız, meslek ilkelerine bağlı, uygulamada karşılaştığı sorunları hukuk devleti ilkelerine ve hukukun üstünlüğü kurallarına uygun olarak çözümleyebilecek, adil ve etkin bir yargılamaya ulaşmak amacıyla yargının kurucu bir öğesi olarak görev yapan avukatlar yetiştirmek için staj eğitimi çalışmaları yapacağı hükme bağlanmıştır.
18. Diğer yandan İdare tarafından gelir kalemi içerisinde sayılan staj kaydiyesinin yasal mevzuatta yer almadığı, oysa bir diğer gelir kalemi olduğu ifade edilen baro keseneğinin (aidat), 1136 sayılı Kanun’un
65 inci maddesinde düzenlendiği, bu yönüyle Kanun koyucu tarafından benzer bir düzenlemenin staj
kaydiyesi için getirilmediği bilakis 1136 sayılı Kanun’da stajyerlere Barolarca yardım yapılmasına ilişkin hükümlere yer verildiği görülmektedir.
19. Bu bağlamda yapılan incelemede; İdare tarafından staj giriş ücretinin alınmasına ilişkin olarak; staj başvuruları, staj sırasındaki işlemler ve staj bitimindeki işlemler için Baro bünyesinde personel istihdam edilmesi, dersliklerin eğitime uygun şekilde tutulması için ayrıca temizlik gideri ve personel istihdamı zorunluluğu doğması, dersliklerin bulunduğu binaya kira bedeli ödenmesi, oluşan temizlik masrafları vb.
kalemlerin, Barolara, zorunlu staj eğitiminin yürütülmesi kapsamında yasalarla verilen görev doğrultusunda yerine getirildiği, bir diğer anlatımla, işin doğasından kaynaklandığı, 20. Diğer yandan yapılan staj eğitimlerinin yanı sıra, diksiyon ve beden dili, kişisel gelişim, mesleki duruş ve satranç turnuvaları, futbol turnuvaları, dergi yayınlanması, dans, resim, folklor kursları gibi sosyal faaliyetlerin Baroya mali bir yük getirdiği ve alınan staj kaydiyesi tutarının belirlenmesinde rol oynadığı ifadelerinin; söz konusu etkinliklerin staj eğitiminin amacı ve temel ilkeleri doğrultusunda asli bir unsur taşımaması karşısında -kaldı ki kaydiyeyi ödemeye zorunlu kılınan stajyerlerin etkinliklere katılıp katılmama konusunda tercih haklarının engellendiği görülmektedir- yasal dayanaktan yoksun olduğu görülmektedir.
21. İdarenin yukarıda anılan sosyal etkinlikleri gerçekleştirmesi elbette stajyer avukatlara sağlayacağı katkılar açısından önemli görülmektedir. Nitekim söz konusu hizmetlerin T.C. Anayasası’nın 135 inci maddesinde tanımlanan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olan Baroların mesleki dayanışmayı güçlendirme ve geliştirme kapsamında sunulduğu aşikârdır. Ancak söz konusu etkinliklerin getirdiği mali yükün, bu etkinliklere katılmak isteyen stajyer avukatlardan alınması, staja başlayacak her stajyerden alınmaması hakkaniyete daha uygun düşmektedir.
22. İlgili Kanun ve Yönetmelik birlikte ele alındığında; hem staj eğitiminin amacı ve temel ilkeleri hem de kanun koyucu tarafından bu yönde bir irade konulmamış olması, stajyerlerden alınan staj kaydiyesinin yasal bir dayanağı olmadığını göstermektedir.
23. Kurumumuzca aynı konuda daha önce verilen 20/06/2017 tarih ve 2016/5045 sayılı Tavsiye
Kararında da yer verilen, kesinleşen Tekirdağ İdare Mahkemesi 01/04/2016 tarih ve E. 2015/1621 ve K.
2016/379 sayılı kararında “… Olayda stajyer avukat olan davacıdan kayıt sırasında dosya ücreti bedeli alınmasına dayanak olabilecek yasal dayanak bulunmadığı görülmekle bu ücretin alınmasına yönelik alınan 08/04/2010 tarih ve 56 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile bu karar uyarınca davacıdan 500 TL staj dosya ücreti alınmasında hukuka uyarlık görülmemiştir. …” gerekçesi ile dava konusu işlemlerin iptaline hükmedilmiştir.
24. Ankara Barosu Başkanlığı cevabi yazı içeriğinde sunulan, aynı konuda verilmiş ve kesinleşen Ankara 9. İdare Mahkemesi 01/04/2016 tarih ve E. 2004/724 ve K. 2005/105 sayılı kararında “… Ankara Barosu 57. Genel Kurul kararında mevzuata aykırılık bulunmadığından karar uyarınca, davanın 250.000,000 TL katkı payı tahsil edilmesine yönelik kısmının reddine …” hükmedilmiş ise de idari yargıda davanın reddine ilişkin kararlar ancak taraflar arasında kesin hüküm etkisine sahiptir.
25. Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normlar, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan almaktadır. Kural olarak bir düzenleyici işlemin hiyerarşik olarak bağlı bulunduğu üst hukuk normlarında düzenlenen konuları, genel ve objektif kuralları açıkça içermesi gerekmektedir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu 15 ve 27 maddeler arasında yer alan staja ilişkin hükümlerde, Avukatlık
Kanunu Yönetmeliğinde, Staj Kanunu Yönetmeliğinde, Avukatlık Kanunu’nun Genel Kurulun yetkilerine ilişkin 81. maddesinde, hülasa mevzuatımızın herhangi bir yerinde staj kaydiyesinin alınmasına ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle, yasal dayanaktan yoksun olan 65 sayılı Olağan Genel Kurul
Kararına dayanılarak staj kaydiye ücreti alınmasında hukuka uyarlık bulunmadığı değerlendirilmiştir.
26. Tüm bu açıklamalara ilaveten; Avukatlık Kanunun 109. maddesinde Türkiye Barolar Birliği “bütün baroların katılmasıyla oluşan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu” olarak tanımlanmıştır. Avukatlık Kanunu 110. maddesinde ise; “Baroları ilgilendiren konularda her baronun görüşünü öğrenip, ortaklaşa görüşmeler sonunda çoğunluğun düşünce ve görüşünü belirtmek ve
Baroların çalışmalarını ortak amaca ulaşacak şekilde tasarlayıp meslekin gelişmesini sağlamak”
TBB’nin görevleri arasında sayılmıştır. Bu ifadelerden TBB’nin barolar üzerinde eşgüdüm ve uygulamada birlik sağlamaya yönelik yetkileri olduğu anlaşılmaktadır. (Gürseler, Güneş, Baroların
Bağımsızlığı, TBB Dergisi, Sayı 54, 2004, S. 314).
27. Bu açıklamalar kapsamında; ülkemizde mevcut barolar arasında stajyer avukat adaylarından staj kaydiye bedeli talep edilmesi hususunda bir uygulama birliği olmadığı, staj kaydiye bedeli adı altında
Kanunda açık bir düzenlenme de olmadığı görülmekle; Türkiye Barolar Birliği’nin bu konuda barolar arasında bir uygulama birliği sağlanması adına ortak bir çalışma yürütmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
28. Şikâyet konusu; başvuranın iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat ve emsal yargı kararları göz önüne alınarak değerlendirildiğinde, başvurandan alınan 450 TL tutarındaki staj giriş ücretinin yasal dayanağının olmadığı, stajyer avukatlardan staj eğitiminin temel ilke ve amaçlara uygun sürdürülebilmesinde zorunlu bir kalem olmayan söz konusu ücretin başvurana iade edilmesi ve Barolar tarafından staj kaydiye ücreti alınması hususunda bir uygulama birliği sağlanması adına TBB tarafından bir çalışma yürütülmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 29. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kanunun 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, ŞİKAYETİN KABULÜNE; Stajyer avukat olan başvurucudan staj kaydiye ücreti alınmasına yasal dayanak bulunmadığı görülmekle; başvurucudan alınan 450 TL tutarın iade edilmesi hususunda ANKARA BAROSU BAŞKANLIĞINA ve staj kaydiye ücretine ilişkin barolar arasında bir uygulama birliğinin sağlanması hususunda TÜRKİYE
BAROLAR BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ankara Barosu Başkanlığı ve Türkiye
Barolar Birliği Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, ANKARA BAROSU BAŞKANLIĞI’NA ve TÜRKİYE BAROLAR
BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi