|
ÖZET: Bu karar, Türk Hava Kurumu Üniversitesi’nde yüksek lisans programını tamamlayan bir öğrencinin diplomasının verilmemesi üzerine yapılan başvuruyu incelemektedir. Başvuran, mezuniyet için gerekli dersleri tamamlamasına rağmen, üniversitenin 5450 TL borcu olduğu gerekçesiyle diplomasını vermediğini belirtmiştir. Danıştay, üniversitenin, öğrencinin eğitim sürecinde ödemesi gereken ücretleri zamanında tahsil etmemesi nedeniyle hizmet kusuru işlediğine ve dolayısıyla diplomanın verilmemesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar vermiştir.
Kararda, öğrencinin mezuniyet işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerektiği, borcun varlığı durumunda bile diplomanın verilmesinin engellenemeyeceği vurgulanmıştır. Ayrıca, üniversitenin, öğrenciye diploma vermeden önce icra takibi başlatma yolunu seçebileceği, ancak bu durumun hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın diplomasının verilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2623-2623
BAŞVURU NO : 2018/13784
KARAR TARİHİ : 05/02/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Türk Hava Kurumu Üniversitesi Rektörlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, mezuniyetinden sonra bildirilen borç sebebiyle diplomasının verilmemesi işlemine itirazı hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 06/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde başvuruda bulunan … başvurusunda özetle; Türk
Hava Kurumu (THK) Üniversitesi … İşletme (Tezsiz) Yüksek Lisans Programına 11/09/2014 tarihinde kayıt yaptırdığını, o dönem için Tezsiz İşletme program ücretinin 2500 TL, Tezli program ücretinin ise 3.500 TL olduğunun belirtildiğini, program ücreti olarak 2500 TL’yi
Üniversiteye ödediğini, 2014-2015 Bahar Döneminde Üniversiteye ek olarak 1000 TL ödeyerek Tezli programa geçtiğini, bu programda 2 dersten sorumlu tutulduğunu ve bu dersleri tamamladığını, 2015-2016 yılı Güz Döneminde ise tez yazmak amacıyla çalışmalara başladığını, bu süreçte Üniversite tarafından danışman atamalarında gecikmeler yaşandığını ve danışman başına düşen öğrenci sayısının çok fazla belirlendiğini, tez danışmanına ulaşmanın ve tez çalışmasında mesafe kat etmenin oldukça güçleştiğini, bu sıkıntıların 2016-2017 bahar dönemine kadar devam ettiğini, söz konusu nedenlerle 2016-2017 Bahar Döneminde Tezli programdan Tezsiz programa geçmek durumunda kaldığını, 2016-2017 yılı Bahar Döneminde
Tezsiz program kapsamında Dönem Projesi ve 3 dersten sorumlu tutularak bu dersleri tamamladığını ve mezun olmaya hak kazandığını, 2016-2017 yılı Bahar Döneminde mezun olduğunu, diplomasını almak istediğinde Üniversitenin 5450 TL borcu bulunduğu belirttiğini ve bu sebeple diplomasını vermediğini açıklayarak mağduriyetinin giderilerek diplomasının verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI 2) Kurumumuzun 29/11/2018 tarihli ve E.19874 sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Türk Hava Kurumu Üniversitesi … tarafından gönderilen 04/12/2018 tarihli ve … sayılı yazı ve eklerinde hukuki bir değerlendirmeye yer verilmemekle beraber istenilen bilgi ve belgeler Kurumumuza gönderilmiş olup ekli belgelerden ;
2.1) Başvuran …’ın İşletme Türkçe (Tezli) programına 16/09/2014 tarihinde … numara ile kayıt
yaptırdığı, 2016-2017 Bahar döneminde İşletme (Tezli) Yüksek Lisans programından İşletme (Tezsiz) Yüksek Lisans programına yatay geçiş talebinde bulunduğu, yatay geçiş talebinin
Enstitü Yönetim Kurulunca uygun bulunduğu, 2016-2017 Bahar döneminde mezuniyet için gerekli ders/kredi yükünü tamamladığından 12/06/2017 tarihinde mezuniyet işlemleri gerçekleştirilerek, Yükseköğretim sistemine işlendiği,
2.2) Başvuranın Üniversiteye kayıt yaptırdığı tarihte İşletme (Tezli) Yüksek lisans program
ücretinin 4 dönemle (2 yıl) sınırlı olmak üzere 100 TL başvuru ücreti dahil toplam 8.100 TL olduğu, başvurana yüzde elli indirim uygulandığı ve kayıt işlemlerinin gerçekleştirildiği, ancak başvurandan 4.100 TL yerine yalnızca 3.500 TL tahsilat yapılabildiği,
2.3) Başvuranın eğitim bedelini ödeyeceğini belirten bir taahhütname imzaladığı, ancak
taahhütname gereği ödemesi gereken ücreti ödemediği,
2.4) Anılan dönemde çok sayıda öğrenci olması ve işlemlerin o dönemde büyük çoğunlukla
manuel olarak takip edilmesi nedeniyle, başvurana belirtilen eğitim-öğretim ücretinin tahsili amacıyla bildirim yapılmadığı,
2.5) Başvuranın, programı tamamlaması gereken 4 dönemde (2 yıl) mezuniyet için gerekli
dersleri başarı ile tamamlayamadığı, 4 dönem hakkı sona erdiğinde 2016-2017 Güz döneminde kayıt yaptırmadığı, daha sonra başvuranın Tezli Yüksek Lisans programından Tezsiz programa yatay geçiş talebinde bulunduğu, ancak başvuranın 150 TL yatay geçiş başvuru ücretini de ödemediği, tezsiz programda almış olduğu 3 ders ve dönem projesi için 4×1200=4800 TL, dönem ücreti olarak 500TL olmak üzere toplamda 5450 TL borcu bulunduğu,
2.6) Türk Hava Kurumu Üniversitesinin ilgili öğrencinin eğitim öğretim sürecinde her türlü
kolaylığı ve hoşgörüyü gösterdiği, öğrencinin de yürürlükteki mevzuat uyarınca ödemesi gereken eğitim öğretim ücretini tam ve eksiksiz ödeme yükümlülüğü bulunduğu,
2.7) Türk Hava Kurumu Üniversitesi bir Vakıf Üniversitesi olduğu, faaliyetlerini
sürdürebilmesi için eğitim öğretim ücretini tahsil etmesi gerektiği, başvuranın 10 ders aldığı, öğretim üyelerimizin danışmanlığında bitirme projesi çalışması yapmış, kendisine 3 yıl süre boyunca tam ve eksiksiz olarak eğitim öğretim hizmeti verildiği, bu nedenle hukuken verilmiş olan eğitim öğretim bedelini tam ve eksiksiz olarak ödemesi gerektiği,
2.8) Benzer durumların tekrar yaşanmaması için öğrenci bilgi sisteminde 2016-2017 Bahar
döneminden itibaren gerekli düzenlemeler yapıldığı, dönem kayıt ve ders ücretini ödememiş olan öğrencilerin kayıtlarının yapılmadığı, açıklamalarına yer verildiği görülmüştür. III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler… ” hükmüne,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne,
5) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun “Diploma alma, ders kredilerinin
hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44. Maddesinin “c
“bendinde: ; “Bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın önlisans programlarını azami dört yıl, lisans programlarını azami yedi yıl, lisans ve yüksek lisans derecesini birlikte veren programları azami dokuz yıl, yüksek lisans programını azami üç yıl, doktora programını ise azami altı yıl içinde başarı ile tamamlayarak mezun olamayanlar, bu Kanunun 46 ncı maddesinde belirtilen koşullara göre ilgili döneme ait öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretlerini ödemek koşulu ile öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilir. Bu durumda, ders ve sınavlara katılma ile tez hazırlama hariç, öğrencilere tanınan diğer haklardan yararlandırılmaksızın öğrencilik statüleri devam eder.” hükmüne,
5.1) “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri”
başlıklı 46. maddesinin: “a” bendinde; “ Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak
Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır. Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir.
Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır. Devletçe karşılanan kısım cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz.”hükmüne, “f” bendinde; “Lisansüstü öğrenimin, 44 üncü maddenin (c) fıkrasındaki süreler içinde tamamlanamaması halinde, tez aşamasında ödenecek öğrenci katkı payı veya öğrenim ücreti, lisansüstü öğrenim için belirlenen dönemlik katkı payı veya öğrenim ücretine (d) fıkrasındaki oranlar uygulanarak hesaplanır.” hükmüne, “g” bendinde; “ Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz. Ödeme güçlüğü bulunan birinci öğretim öğrencilerinin ödemesi gereken katkı payının tamamı, talepleri halinde Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunca katkı kredisi olarak verilebilir.”hükmüne,
6) 01/07/1996 tarihli 22683 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve
Öğretim Yönetmeliğinin;
6.1) “Yatay Geçiş Yoluyla Öğrenci Kabulü” başlıklı 5. maddesi; “İlgili üniversite veya
yüksek teknoloji enstitüsü içindeki başka bir enstitü anabilim dalında veya başka bir yükseköğretim kurumunun lisansüstü programında en az bir yarıyılı tamamlamış olan başarılı öğrenci, lisansüstü programlara yatay geçiş yoluyla kabul edilebilir. Yatay geçiş yoluyla kabul edilme koşulları ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir.” hükmüne 6. 2)“Lisansüstü Programlara Kayıt” başlıklı 6. Maddesi; “Lisansüstü programlara kabul edilen öğrencilerin kayıtlarının kesinleşmesi için gerekli koşullar ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir” hükmüne,
6.3) “Yüksek Lisans Programı” başlıklı 8. maddesi; “a) Yüksek lisans programı, tezli ve
tezsiz olmak üzere iki şekilde yürütülebilir. Bu programların hangi enstitü anabilim dallarında ve nasıl yürütüleceği ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir.
b) Tezli ve tezsiz yüksek lisans programları arasında geçişe izin vermek yükseköğretim kurumlarının yetkisindedir ve ilgili yönetmeliklerinde belirtilen esaslara göre düzenlenir.” hükmüne,
6.4) “Süre” başlıklı 10.maddesi,” “a) Tezli yüksek lisans programını tamamlama süresi dört
yarıyıldır. Daha kısa sürede mezun olabilecek bir öğrenciyle ilgili düzenlemeler, ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikte belirtilir. İlgili yönetmelikler uyarınca başarısız olan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği bu süreden önce kesilebilir.
b) Dört yarıyıl sonunda kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan veya yükseköğretim kurumunun öngördüğü en az genel not ortalamasını tutturamayan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir .c) Tez çalışmasından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız not alan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
d) Kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla bitiren, ancak tez çalışmasını Madde 10-a’da belirtildiği üzere dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamadığı için tez sınavına giremeyen bir öğrenciye, ilgili enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulu onayı ile tezini jüri önünde savunması için en fazla iki yarıyıl ek süre verilebilir.” hükmüne,
7) 30/04/2013 tarih ve 28633 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Hava Kurumu
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin;
7.1) “Yatay geçiş yoluyla öğrenci kabulü” başlıklı 9. Maddesi; “ (2) Tezli ve tezsiz yüksek
lisans programları arasında geçiş, kayıtlı bulunduğu programdaki en geç ikinci yarıyılın sonunda öğrencinin başvurusu ve enstitü anabilim dalı başkanının önerisi ve enstitü yönetim kurulu kararıyla yapılabilir. Öğrencinin kayıtlı bulunduğu programda geçirdiği süre, geçiş yaptığı programda geçirilmiş sayılır. Tezli tezsiz yüksek lisans programları arasındaki yatay geçişlerde, öğrencinin kayıtlı programda almış olduğu derslerden, yeni programda da geçerli sayılanlar, kredi transferi olarak değil, yeni programda alınmış dersler gibi not döküm belgesinde gösterilir ve işlem görür. Geçiş başvurusu onaylanan öğrenci yeni programın gereklerini tamamlamakla yükümlüdür.” hükmüne,
7.2) “Kesin kayıt ve kayıt yenileme” başlıklı 10.maddesinde; “(1) Lisansüstü programlara
kabul edilen öğrencilerin listesi enstitü yönetim kurulunun kararı ile kesinleşir ve enstitü tarafından ilan edilir. Kesin kayıt işlemleri enstitü tarafından duyurulan süre içerisinde ve belirlenen esaslara uygun olarak yapılır. Süresi içerisinde kesin kaydını yaptırmayan adaylar öğrencilik haklarını kaybederler. Bu adayların yerine sırasıyla yedek listedeki adaylar ilan edilerek kabul edilirler. (2) Öğrenciler, kayıtlı oldukları programdan mezun oluncaya kadar, her dönem başında kayıt yenilemek zorundadır.” hükmüne, 7. 3)“Süre” başlıklı 20. Maddesi “ (1) Tezli yüksek lisans programını tamamlama süresi azami üç yıldır. Bu Yönetmelikte belirtilen tüm yükümlülüklerini yerine getiren öğrenciler daha kısa sürede programı tamamlayabilirler. (2) Tezli yüksek lisans programını azami üç yıl içinde başarı ile tamamlayamayanlar, 2547 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde belirtilen koşullara göre ilgili döneme ait öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretlerini ödemek koşulu ile öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilir. Bu durumda, ders ve sınavlara katılma ile tez hazırlama hariç, öğrencilere tanınan diğer haklardan yararlandırılmaksızın öğrencilik statüleri devam eder.”hükmüne,
7.4) “Tezsiz yüksek lisans diploması” başlıklı 32.maddesi; “(1) Kredili derslerini ve dönem
projesini başarıyla tamamlayan yüksek lisans öğrencisine Tezsiz Yüksek Lisans Diploması verilir. (2) Tezsiz Yüksek Lisans Diploması üzerinde öğrencinin izlemiş olduğu enstitü anabilim dalındaki programın onaylanmış adı bulunur. (3) Tezsiz yüksek lisans programına devam edenler, başvurdukları yükseköğretim kurumunca tezli yüksek lisans programı için belirlenmiş olan asgari şartları yerine getirmek kaydıyla, tezli yüksek lisans programına geçiş yapabilirler.
Bu durumda tezsiz yüksek lisans programında alınan dersler enstitü yönetim kurulu kararıyla tezli yüksek lisans programındaki derslerin yerine sayılır.” hükmüne,
8) Türk Hava Kurumu Üniversitesi Ana Yönetmeliğinin;
8.1) “Mütevelli heyetin görevleri” 6. Maddesinin h bendinde, “h) Öğrencilerden alınacak
eğitim-öğretim ücretlerini belirlemek” hükmüne, 8.2)“Bursun Verilmeyeceği Durumlar” başlıklı 19. Maddesinde; “(1) Sosyal Destek Bursu; a) Yabancı Dil Hazırlık Sınıfında okumakta olan öğrencilere, b) Güz ve bahar yarıyıllarında tam zamanlı okumayan öğrencilere, c) “Uyarma” cezası hariç olmak üzere disiplin cezası alan öğrencilere, d) Yabancı uyruklu öğrencilere (T.C. vatandaşlığı olup, yabancı uyruklu statüsünde kayıt yaptıran öğrenciler dâhil), e) Normal öğrenim süresini aşan öğrencilere, f)
Akademik genel not ortalaması dört üzerinden iki (2,00/4,00) nin altında olan öğrencilere not ortalaması dört üzerinden iki (2,00/4,00) ve üzerine çıkıncaya kadar verilmez.” hükmüne, 9) Türk Hava Kurumu Üniversitesinin Lisansüstü Programlarda Uygulanması
Düşünülen Ücret Miktarları ile Ücretlere İlişkin Esaslarının;
9.1) Tezli Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar:
-7 Ders, Seminer ve Tez’den oluşur.
– Öğrenciler, 3 üncü dönemden itibaren her dönem tez dersine kayıt yaptırmak ve tez ücretini
Ödemek zorundadır.
– Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt-ücreti ödemek zorundadır.
-Tezli Yüksek Lisans Programının normal öğrenim süresi 2 yıldan (4 dönemden) oluşur.
– Ücretler dönem başında tahsil edilir.
9.2) Tezsiz Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar:
-10 Ders ve Dönem (Bitirme) Projesinden oluşur.
-Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt ücreti Ödemek zorundadır, – Tezsiz Yüksek Lisans Programının normal öğrenim süresi 2 yıldan (4 dönemden) oluşur.
– Ücretler dönem başında tahsil edilir.
9.3) Lisansüstü Programlar dair Ücret Uygulamalarına İlişkin Genel Esaslar:
-Lisansüstü Programlara Başvuru Ücreti l50TL dir.
– Dönem Kayıt Ücreti ve Başvuru Ücreti hiçbir koşulda iade edilmez, – Eğitim-öğretim ücretleri, Üniversitemizin ilgili hesabına Türk Lirası olarak
– yatırılır. Ödeme ihtilaflarında Enstitü Kurulunun vereceği karara öğrencilerin uyması zorunludur. düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü
gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına
Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran …, Türk Hava Kurumu Üniversitesi … İşletme Türkçe (Tezli) programına
16/09/2014 tarihinde kayıt yaptırdığı, 2016-2017 Bahar döneminde İşletme (Tezli) Yüksek
Lisans programından İşletme (Tezsiz) Yüksek Lisans programına yatay geçiş yaptığı, 2016-
2017 Bahar döneminde mezuniyet için gerekli ders/kredi yükünü ve projesini tamamlayarak
12/06/2017 tarihinde mezun olmaya hak kazandığı ve mezuniyetinin Yükseköğretim Sistemine (YÖKSİS) işlendiği ancak 5450 TL borcu olduğu iddiasıyla Üniversitenin diplomasını vermekten imtina ettiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
12) Konu ile ilgili Kurumumuzca incelenerek sonuçlandırılan benzer başvuru
örneklerine bakıldığında; Kurumumuzun 06/03/2018 tarih ve 2017/12803 sayılı Tavsiye
Kararında; “… ilgili yasa hükümleri ve Üniversite tarafından alınmış esaslar çerçevesinde öğrencilerin ödeyecekleri dönem ve ders ücretlerinin miktarlarının belirlenmesi ve bu belirlenen miktarların dönem başında tahsil edilmeleri ve gerekli tedbirleri alınması için gereğinin yapılması noktasında idarenin sorumluluğu olduğu, başvuranın normal koşullar altında eğitim-öğretimi süresince kendisinden talep edilen ücretleri yatırarak üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiği, idarenin dönem başında tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmemesinde hizmet kusurunun olduğu ve yine hakkaniyet gereği idarenin ilgili mevzuata aykırı olan ve o dönem kullanmış olduğu sistemden kaynaklı aksaklıklardan, uygulama hatalarından doğan zararları başvurana yansıtmaması gerektiği, ilgili Yönetmelikte diploma alabilmek için borcu bulunmamak şartı olmamasına karşın; idarenin borcu olduğunu düşündüğü başvurana diploma verdikten sonra icra takibi başlatma yolunu işletebilecekken, diploma vermeme yolunu seçmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.” şeklinde karar verildiği görülmüştür.
13) Konu ile ilgili mevzuat hükümlerine bakıldığında; 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunun Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46. maddesinin “g” bendinde; “ Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz.” hükmüne, yine bilgi ve belge yazımıza istinaden idare tarafından gönderilen “Lisansüstü Programlarda Uygulanması Düşünülen Ücret
Miktarları ile Ücretlere İlişkin Esaslar” başlığı altında hem Tezli Yüksek Lisans Programlarına
İlişkin Esaslar hem de Tezsiz Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar başlığı altında “
Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt ücreti ödemek zorundadır,” ve “Ücretler dönem başında tahsil edilir.” düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür. Yine Türk Hava Kurumu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim ve Sınav
Yönetmeliği’nin “Tezsiz yüksek lisans diploması” başlıklı 32.maddesinde; “Kredili derslerini ve dönem projesini başarıyla tamamlayan yüksek lisans öğrencisine Tezsiz Yüksek Lisans
Diploması verilir” düzenlemesiyle tezsiz yüksek lisans diploması alabilmenin koşullarının sayıldığı görülmüştür.
14) Somut olayda, başvuranın 16/09/2014 tarihinde Türk Hava Kurumu Üniversitesi …
İşletme Yüksek Lisans (Tezli) programına kayıt olduğu, program ücreti olarak 12/09/2014 tarihinde 2500 TL, 21/01/2015 tarihinde 1000 TL olmak üzere toplamda 3500 TL ücret ödediği, 2016-2017 Bahar Döneminde İşletme (Tezli) Yüksek Lisans programından İşletme (Tezsiz)
Yüksek Lisans programına yatay geçiş yaptığı, Tezsiz programda alması gereken 3 dersi ve dönem projesini tamamlayarak 12/06/2017 tarihinde mezun olmaya hak kazandığı anlaşılmaktadır. 15) İdarece, başvuranın Üniversiteye kayıt yaptırdığı tarihte İşletme (Tezli) Yüksek lisans program ücretinin 4 dönemle (2 yıl) sınırlı olmak üzere 100 TL başvuru ücreti dahil toplam
8100 TL olduğu, başvurana yüzde elli indirim uygulandığı ve kayıt işlemlerinin
gerçekleştirildiği, ancak başvurandan 4100 TL yerine yalnızca 3500 TL tahsilat yapılabildiği, programı tamamlaması gereken 4 dönemde (2 yıl) mezuniyet için gerekli dersleri başarı ile tamamlayamadığı, daha sonra Tezli Yüksek Lisans programından Tezsiz programa yatay geçiş yaptığı, ancak başvuranın 150 TL yatay geçiş başvuru ücretini de ödemediği, Tezsiz Yüksek lisans programı 10 ders ve dönem projesinden oluştuğundan başvuran 2016-2017 Bahar
Döneminde (6. döneminde) 3 ders ve dönem projesi dersine kayıt yaptırdığı, bu dönem 3 ders için ders başına 1200 TL, dönem projesi 1200 TL ve dönem kayıt ücreti 500 TL olmak üzere toplam 5300 TL ödemesi gerekirken herhangi bir ödeme yapmadığı, sonuç olarak, başvuranın ödemesi gereken toplam (4800+500+150) olmak üzere 5450 TL borcu bulunduğu hususlarının açıklandığı görülmüştür.
16) Yine anılan dönemde çok sayıda öğrenci olması ve işlemlerin o dönemde büyük
çoğunlukla manuel olarak takip edilmesi nedeniyle, başvurana belirtilen eğitim-öğretim ücretinin tahsili amacıyla bildirim yapılmadığı ve benzer durumların tekrar yaşanmaması için öğrenci bilgi sisteminde 2016-2017 Bahar Döneminden itibaren gerekli düzenlemelerin yapıldığı, dönem kayıt ve ders ücretini ödememiş olan öğrencilerin kayıtlarının yapılmadığı hususlarının idarece belirtildiği anlaşılmıştır.
17) Başvuru konusu uyuşmazlığa kronolojik sırayla bakıldığında; başvuranın tezli başladığı
programdan tezsiz programa geçtiği, bu programda alması gerekli dersleri aldığı, dönem projesini tamamladığı ve tüm bu süreçler için kendisinden ödenmesi istenen ücretleri ödediği, mezuniyet için gerekli ders/kredi yükünü tamamladığından 2016-2017 Bahar Döneminde mezun olmaya hak kazandığı anlaşılmaktadır. Buraya kadar başvuran nazarında hayatın olağan akışı içerisinde işleyen sürecin akabinde başvuranın mezuniyet işlemlerinin gerçekleştirilmemesi üzerine 10/05/2018 tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu ve bu başvuru üzerine Gönderme Kararı verildiği, Üniversite tarafından Gönderme Kararımıza verilen 22/06/2018 tarihli yanıtta; 15. paragrafta belirtildiği üzere özetle başvuranın Tezli
Yüksek Lisans programından Tezsiz programa yatay geçiş yaptığı, ancak 150 TL yatay geçiş başvuru ücretini ödemediği, Tezsiz Yüksek Lisans programı 10 ders ve dönem projesinden oluştuğundan başvuranın 2016-2017 bahar döneminde (6. döneminde) 3 ders ve dönem projesi dersine kayıt yaptırdığı, bu dönem ödemesi gereken 3 ders için ders başına 1200 TL, dönem projesi 1200 TL ve dönem kayıt ücreti 500 TL olmak üzere toplam
5300 TL ödemesi gerekirken herhangi bir ödeme yapmadığı, sonuç olarak, başvuranın
ödemesi gereken 4800+500+150 TL olmak üzere 5450 TL borcu bulunduğu, belirtilen tutarın en kısa sürede Üniversitenin ilgili hesabına ödenmesi gerektiği şeklinde cevap verildiği görülmektedir.
18) Dosya kapsamındaki idarece aksi ispat edilemeyen tüm bu bilgi ve belgelerden
idare tarafından 5450 TL borcu olduğu hususunun başvurana Kurumumuza başvurması üzerine verilen 22/06/2018 tarihli cevabı yazı ile bildirildiği, kaldı ki idare her ne kadar başvuranın fazladan aldığı eğitim-öğretim dönemi borcu olduğunu belirtmiş olsa da; idarenin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun 46. maddesinin “g” bendinde; “ Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz.” hükmüne, bizzat ilgili idarece belirlenmiş “Lisansüstü Programlarda
Uygulanması Düşünülen Ücret Miktarları ile Ücretlere İlişkin Esaslar” içesinde yer alan “
Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt ücreti ödemek zorundadır,” ve “Ücretler dönem başında tahsil edilir”, düzenlemelerine aykırı davrandığı, başvurandan ilgili dönem başlarında tahsil etmesi gereken öğrenim ücretlerini ve ders ücretlerini gereği gibi tahsil etmediği, yine öğrenim ücreti ve ders ücreti almaksızın yahut eksik almak suretiyle başvuranın dönem ve ders kayıtlarını yaptığı, kanuna aykırı olarak öğrencilik haklarından yararlanmasına izin verdiği, mezuniyetini 12/06/2017 tarihinde YÖKSİS’e işlediği, başvurana başkaca hiçbir aşamada herhangi bir bildirim yahut tebliğ de bulunmadığı bir borcu olduğunu 22/06/2018 tarihli yazısı ile mezuniyetinden sonra bildirdiği anlaşılmaktadır. Ayrıca idarenin işleyişten kaynaklı kusurunu benzer durumların tekrar yaşanmaması için öğrenci bilgi sisteminde 2016-2017 Bahar döneminden itibaren gerekli düzenlemelerin yapıldığı, dönem kayıt ve ders ücretini ödememiş olan öğrencilerin kayıtlarının yapılmadığını açıklayarak kabul ettiği tespit edilmiştir.
19) Tüm bunların yanında tezsiz yüksek lisans diploması alabilme koşullarının belirlendiği
Üniversite Yönetmeliğinin 32 inci maddesinin birinci fıkrasında Kredili derslerini ve dönem projesini başarıyla tamamlama koşullarını sağlayan ve mezun olan başvurana diplomasının verilmemesinin aynı zamanda Yönetmeliğin 32 inci maddesine de aykırılık teşkil ettiği ve borcun var olup olmadığı hususunda bir değerlendirme yapmaksızın bir an için idarenin iddia ettiği borcun var olduğu kabul edilse dahi bu durumun başvuranın diplomasını almasına engel teşkil etmediği kanaatine varılmıştır.
20) Öte yandan idare vermiş olduğu cevaplarda sık sık başvurana gösterilen hoşgörü
sebebiyle böyle hareket ettiğini açıklamış olsa da; idarenin yasa hükümlerini uygulamamasının gerekçesinin takdir yetkisini aşan keyfiliğe yol açan uygulamalarının olmaması gerektiği değerlendirilmiştir. İdare işlem ve eylemlerini yerine getirirken hukuk devleti ilkesine uygun hareket etmeli, idarenin eylem ve işlemleri hem kanuna dayanmalı hem de bu eylem ve işlemler kanuna aykırı olmamalıdır. (Anayasa Mahkemesi 26.12.2013 gün ve
E.2013/67, K2013/164) Anayasa Mahkemesi kararlarında da ifade edildiği gibi, hukuk devletinin unsurlarından olan “hukuki güvenlik” ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir. “Belirlilik” ilkesinin gereği ise, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz şekilde bertaraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirir. Aksi takdirde, verilen yetkilerin sınırları belirsiz olup takdir keyfiliğe dönüşmesine neden olur ve yasanın verdiği ucu açık yetki kullanımıyla tesis edilen işlemlerin hukuki denetimi de yasa engeli sebebiyle gereği gibi yapılamaz.
21) Hal böyle olunca ilgili yasa hükümleri ve Üniversite tarafından alınmış esaslar
çerçevesinde öğrencilerin ödeyecekleri dönem ve ders ücretlerinin miktarlarının belirlenmesi ve bu belirlenen miktarların dönem başında tahsil edilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması için gereğinin yapılması noktasında idarenin sorumluluğu olduğu, başvuranın normal koşullar altında eğitim-öğretimi süresince kendisinden talep edilen ücretleri yatırarak üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiği, idarenin dönem başında tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmemesinde hizmet kusurunun olduğu ve yine hakkaniyet gereği idarenin ilgili mevzuata aykırı olan ve o dönem kullanmış olduğu sistemden kaynaklı aksaklıklardan ve uygulama hatalarından doğan zararları başvurana yansıtmaması gerektiği, ilgili Yönetmelikte diploma alabilmek için borcu bulunmamak şartı olmamasına karşın; idarenin borcu olduğunu düşündüğü başvurana diploma verdikten sonra icra takibi başlatma yolunu işletebilecekken, diploma vermeme yolunu seçmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
22) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamına göre; 12/06/2017 tarihinde Türk Hava Kurumu Üniversitesi … İşletme
Tezsiz Programından mezun olmaya hak kazanan başvuranın diploma talebine karşı THK
Üniversitesi …nün 22/06/2018 tarihli yazısı ile başvuranın 5450 TL öğrenim borcu olduğu gerekçesiyle diplomasının verilmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde Kurumumuza gönderildiği, böylece “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT A. Dava Açma
Süresinin Yeniden Başlaması
24) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin
sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye
Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
THK Üniversitesi …nün 22/06/2018 tarihli yazısı ile başvuranın 5450 TL öğrenim borcun olduğu gerekçesiyle diplomasının verilmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılarak mezun olmaya hak kazanan başvurana diplomasının verilmesi yönünde TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA, 6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türk Hava Ku rumu
Üniversitesince bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Türk Hava Kurumu Üniversitesi Rektörlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi