|
ÖZET: Bu karar, başvuranın zorunlu stajı sırasında staj ücreti talebinin hukuki dayanağını incelemektedir. Başvuran, 25/06/2018-20/07/2018 tarihleri arasında DKMP Manisa Bölge Müdürlüğü İzmir Şube Müdürlüğü’nde staj yapmış ve staj ücreti ödenmediğini belirtmiştir. 6111 sayılı Kanun ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun hükümleri gereğince, mesleki ve teknik eğitim veren yükseköğretim kurumları öğrencilerinin stajları için ücret ödenmesi zorunludur.
Kararda, başvuranın stajının, mesleki eğitim kapsamında değerlendirildiği ve bu nedenle staj ücreti talep etme hakkının bulunduğu vurgulanmaktadır. İlgili mevzuat, staj yapan öğrencilerin haklarını korumakta ve staj karşılığında ücret ödenmesini gerektirmektedir. Dolayısıyla, başvuranın stajı için ücret ödenmemesi hukuka aykırı bulunmuş ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na, başvuranın hak ettiği ücretin hesaplanarak ödenmesi tavsiye edilmiştir. Bu durum, mesleki eğitimde öğrenci haklarının korunması açısından önemli bir içtihat oluşturmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/3198-S.20.5094
BAŞVURU NO : 2019/15238
KARAR TARİHİ : 27/02/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI IX. BÖLGE
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Staj ücretinin ödenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 05/09/2019
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 5/9/2019 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran …,
25/6/2018- 20/7/2018 tarihleri arasında 20 iş günü olarak zorunlu stajını DKMP Manisa Bölge
Müdürlüğüne bağlı İzmir Şube Müdürlüğünde tamamladığını ancak kendisine staj ücreti verilmediğini belirterek, staj ücretinin ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Tarım ve Orman Bakanlığı 4. Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilen 5/2/2020
tarih ve … sayılı yazıda özetle;
2.1) Başvuranın, 4. Bölge Müdürlüğüne bağlı İzmir Şube Müdürlüğünde 25/06/2018 ile
20/07/2018 tarihlerinde staj yaptığı,
2.2) Başvurana yaptığı stajlara ilişkin staj ücreti ödenmediği,
2.3) Başvuranla aynı durumda bulunup staj ücreti alan öğrenci bulunmadığı,
2.4) Öğrenciler yaptıkları staj karşılığında YÖK’ün yayınladığı talimat ekinde ilgili
bölümün yazılı olması, Mülga Orman ve Su İşleri Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın 29/08/2013 tarih ve 161364 sayılı yazıda kat’i ödeneceğine dair görüş bulunmaması nedenlerine ve staj tarihinde ödeneğin bulunmaması nedenleriyle staj ücreti ödenmediği açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından gönderilen 6/12/2019 tarihli yazıda özetle;
3.1) Başvuranın 25/06/2018-20/07/2018 tarihleri arasında 20 iş günü olarak DKMP Manisa
Bölge Müdürlüğüne bağlı İzmir Şube Müdürlüğünde staj yaptığı,
3.2) Konuyla ilgili Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğünün iletmiş olduğu bilgi ve
belgelerin Kuruma iletildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1) “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.” aynı maddenin altıncı fıkrasında: “Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.”
4.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5
inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
6) 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun;
6.1) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “”Öğrenci”; işletmelerde, mesleki ve
teknik eğitim okul ve kurumlarında örgün eğitim görenleri;
“İşletmelerde Mesleki Eğitim: mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin beceri eğitimlerini işletmelerde, teorik eğitimlerini ise mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında veya işletme veya kurumlarca tesis edilen eğitim birimlerinde yaptıkları eğitim uygulamaları”, “Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları”; mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumlarını;
“Staj”; Yükseköğretim Kurulunca, yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan her düzeydeki alana özgü olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı; ifade eder.”
6.2) “İşletmelerde Meslek Eğitimi” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasında; “On
ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumu öğrencilerine staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır…”
6.3) “Ücret ve Sosyal Güvenlik” başlıklı 25 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Aday
çırak ve çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere işletmeler tarafından ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar, düzenlenecek sözleşme ile tespit edilir. Ancak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden, aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan aşağı ücret ödenemez. Bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları gerekli tedbirleri alır…”
7) 13/2/2011 tarihinde kabul edilen 6111 Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması
İle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 61 inci maddesinde; “5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununun 3 üncü maddesinin (j) bendine “orta öğretim kurumları” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları” ibaresi eklenmiştir.”
8) 6764 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un 45 inci maddesinde; “3308 sayılı kanunun 25 inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddenin beşinci fıkrasına
“mesleki eğitim gören” ibaresinden sonra gelmek üzere “, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrenciler ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında alan eğitimine başlayan” ibaresi eklenmiştir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Kurumumuza 5/9/2019 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran …,
25/6/2018- 20/7/2018 tarihleri arasında 20 iş günü olarak zorunlu stajını DKMP Manisa Bölge
Müdürlüğüne bağlı İzmir Şube Müdürlüğünde tamamladığını ancak kendisine staj ücreti verilmediğini belirterek, staj ücretinin ödenmesini talep etmektedir.
11) 6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmündeki Kararnamelerde
Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun”un 61 inci maddesi ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde yer alan “Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” yeniden tanımlanarak, mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra, teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları da 3308 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır. Bu kapsamda; değişikliğin yürürlüğe girdiği 25/02/2011 tarihinden itibaren mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra yükseköğretim öğrencilerinden staj ve mesleki eğitim yapanlar hakkında da 3308 sayılı Mesleki Eğitim
Kanunu hükümleri uygulanmaya başlanmıştır.
12) Yine 6111 sayılı Kanun ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde tanımlanan
“Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” tanımı genişletilerek, “mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumu” Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve
Kurumu olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda 3308 sayılı Kanun’un mesleki ve teknik alanda eğitim yapan yükseköğretim öğrencilerini de kapsadığı anlaşılmaktadır.
13) Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin planlaması yapılırken ulusal kalkınma hedeflerine
uygun politika ve stratejiler belirlenmesi; bu kapsamda gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlama yapılması gerekmektedir. Bu amaçla kurulan mesleki ve teknik alanlarda öğrenim gören öğrencilere, iş ortamını tanımaları, mesleki bilgi, beceri ve görgülerini arttırmaları amacıyla öğrenimleri içerisinde işletmelerde mesleki eğitim ve staj eğitimi verilmektedir.
14) İşletmeler ve kuruluşlar tarafından öğrencilere teknik alanlara ilişkin staj ve mesleki
eğitim imkânı verilirken; öğrencinin bu alanda verilen bilgiyi hayata geçirebilmesi, bilgisini pekiştirmesi amacıyla uygulama yapması da sağlanmakta, zaman içinde pratik beceri ve tecrübe kazanan öğrencilerin de uygulamada kuruluşun iş yüküne ortak olmaktadır. Verilen eğitim sonucunda öğrencinin işgücüne katılmasıyla eğitimde de amaca ulaşılmaktadır.
15) Somut olayda başvuran zorunlu staj eğitimi kapsamında 25/06/2018-20/07/2018
tarihleri arasında 20 iş günü olarak DKMP Manisa Bölge Müdürlüğüne bağlı İzmir Şube
Müdürlüğünde staj yaptığının sabit olduğu anlaşılmaktadır. Her ne kadar başvuranın staj başvuranın kabul edilmesi için staj ücreti talep edilmemesi hususu şart koşulmuş olsa da, staj/mesleki eğitim karşılığında ücret ödenmesi hususu 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 25’inci maddesi kapsamında öğrencilere staj ücreti ödenmesinin zorunlu bir husus olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Orman ve Su İşleri Bakanlığı(2013 tarihli adıyla) Strateji Geliştirme
Başkanlığı’nın XI. Bölge Müdürlüğüne sunduğu 29/8/2013 tarih ve 161364 sayılı görüş yazısında 3308 sayılı Kanun kapsamında staj ücreti ödeneceği hususuna yer verilmiştir.
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın eğitimi kapsamında
yapmış olduğu uygulama eğitimlerinin teknik olarak “staj” niteliği taşıdığı, mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları öğrencilerinin de aldıkları mesleki eğitim dolayısıyla
3308 sayılı Kanun kapsamında ücret almaya hak kazandığı değerlendirildiğinden, başvurana
mesleki eğitim/staj kapsamında ücret ödenmemesi hususunda hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İzmir
Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
19) Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın yaptığı mesleki eğitimin karşılığı olarak hak ettiği ücretin hesaplanarak en kısa sürede ödenmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı IX. Bölge Müdürlüğü İzmir Şube
Müdürlüğüne TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI IX. BÖLGE
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI IX. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi