|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın ÖSYM tarafından gerçekleştirilen sınavların başvuru ücretlerinin yüksek olduğunu belirterek indirilmesi ve çalışmayan kişilerin bu ücretlerden muaf tutulması talebini incelemektedir. ÖSYM, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde, sınav başvuru ücretlerini belirleme yetkisine sahip bir kamu kurumu olarak, yıllık yaklaşık 50 sınav düzenlemekte ve bu sınavların maliyetlerini adaylardan tahsil edilen ücretlerle karşılamaktadır.
Kararda, ÖSYM’nin mali durumu ve sınav süreçlerinin gerektirdiği harcamalar göz önünde bulundurularak, başvuru ücretlerinin düşürülmesi talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. ÖSYM’nin, sınav güvenliği ve organizasyonu için gerekli finansmanı sağlamak amacıyla bu ücretleri belirlemek zorunda olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi, sosyal devlet ilkesi çerçevesinde değerlendirilmeksizin, ÖSYM’nin mali kaynaklarının sınırlılığı nedeniyle reddedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6463-S.20.10260
BAŞVURU NO : 2019/20958
KARAR TARİHİ : 22/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : ÖSYM tarafından gerçekleştirilen sınavlarda başvuru ücretlerinin indirilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; ÖSYM tarafından gerçekleştirilen iş bulma ya da kariyere katkı sağlayacak
sınavların başvuru ücretlerinin yüksek olduğunu, çalışmayan kişilerin bu ücretleri ödemekte çok zorlandığını ifade ederek sınav başvuru ücretlerinin indirilmesini, çalışmayan kişilerin bu ücretlerden muaf tutulmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun bilgi ve belge talebine istinaden ÖSYM tarafından Kurumumuza
gönderilmiş olan 09.08.2019 tarihli ve E. sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347 nci maddesi gereğince
Yükseköğretim Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli bir kamu kurumu olan ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347 nci maddesinin ikinci fıkrasında “Sınav, ölçme, değerlendirme, yerleştirme, araştırma ve diğer hizmet bedellerini belirlemek”; 348. maddesinin altıncı fıkrasında Yönetim Kurulunun, “Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme faaliyetlerine yönelik olarak adaylardan veya kurumlardan alınacak hizmet bedellerini ve bedel alınmayacak hizmetleri, kişi, kurum ve kuruluş itibarıyla tespit etmek” hususlarında yetkili olduğunun açıkça ifade edildiği,
2.2) ÖSYM Başkanlığınca gerçekleştirilen sınavlara ilişkin soruların hazırlanması, sınav
evrakının basımı, sınav evrakının sınav merkezlerine ulaştırılması, sınav güvenliği ve organizasyonu için yapılan harcamalar, sınavın gerçekleştirilmesinde görev alan Milli Eğitim
Bakanlığı/üniversite personeli ile güvenlik görevlilerine yapılan ödemeler, yatırım harcamaları, maaş ve sosyal güvenlik giderleri dahil ÖSYM Başkanlığı personel giderleri, elektrik, ısınma, su, ulaştırma, hizmet/mal alımları dahil Başkanlıklarınca her türlü kurumsal giderleri, adaylardan tahsil edilen sınav ücretlerinden karşılamakta olup, Başkanlıklarına merkezi bütçeden herhangi bir ödenek ayrılmadığı,
2.3) Başkanlıklarının mezkur Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin verdiği yetkiyle
yurt içinde ve yurt dışında senede yaklaşık 50 sınav yapmakta olduğu, bu sınavların; Yükseköğretim Kurumları Sınavı (TYT, AYT, YDT), Kamu Personeli Seçme Sınavı (LisansÖnlisans-Ortaöğretim), Dikey Geçiş Sınavı (DGS), Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (TUS), Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS) ve diğer kurum sınavları gibi adaylar açısından hayati önem taşıyan sınavlar olup, sınavlara yılda yaklaşık 10.000.000 adayın girmekte olduğu, Başkanlıklarının kendi personeli haricinde diğer kamu kurumları, üniversiteler ve emniyet teşkilatı personeli olmak üzere senede yaklaşık 1.300.000 sınav görevlisi ile sınavları gerçekleştirdiği,
2.4) Başkanlıklarınca gerçekleştirilen sınavların; adayların başvurularının alınması ile
başlayan, ÖSYM Başkanlığı uzman personeli ve üniversite öğretim elemanları tarafından soruların hazırlanması, denetlenmesi, soru bankasına dâhil edilmesi, sınav evrakının kapalı dönemde (yılda yaklaşık 250 gün) güvenlikli ortamda basılması, sınav gereçlerinin temini, sınav evrakının il/ilçe ve bina bazında paketlenmesi, sınav evrakının sınav yapılacak merkezlere ve binalara nakli, sınav evrakının güvenliğini teminen sınav evrakını taşıyan araçların Merkezden takibi, bu araçların sınav merkezlerine ulaştığında kapı kilitlerinin
Merkezden kontrollü elektromekanik bir sistemle açılması, sınavın gerçekleştirilmesi, sınav salonlarının kamera ile kayıt altına alınması, akabinde bu kayıtların izlenmesi ve değerlendirilmesi, sınav bitiminde sınav evrakının tekrar Merkeze getirilmesi, sınav evrakının ayrıştırılıp optik okuyucularda okutulacak hale getirilmesi, sınav evrakının son teknoloji bilgisayar sistemleri ile okutularak değerlendirilmesi ve adaylara duyurulması dâhil ciddiyetle yürütülmesi gereken çok büyük bir organizasyon olup tüm bu süreçlerin sürekli yatırım yapmayı, bilgisayar ve iletişim altyapısını gerektirdiği, bilhassa YKS, KPSS gibi aday kitlesinin fazla olduğu sınavlarda sınav süreçlerinin geniş bir zaman dilimine yayıldığı, her bir sınavın farklı soru havuzu oluşturulmasını zorunlu kıldığı ve birden fazla oturumdan oluşan sınavlarda her bir oturumun ayrı maliyeti gerektirdiği, başvuru ücretinin oturum bazında belirlenmesinin gerektiği, ilaveten önceki yıllarda 17 ilde gerçekleştirilen KPSS Öğretmenlik
Alan Bilgisi Testi Sınavı’nın (ÖABT), adaylardan gelen talepler ve aday sayısı göz önünde bulundurularak 2019 yılında 30 sınav merkezinde uygulanmakta olduğu,
2.5) Başkanlıklarınca uygulanan sınavlarda toplam aday sayısının %60’ını oluşturan
Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nın sınav ücretlerinin 4 yıldır artırılmadığı, diğer sınav ücretlerine de ortalama %15 civarında artış yapıldığı,
2.6) Sınav başvuru ücretlerinin, yukarıda sayılan gider kalemlerinin; piyasa fiyatları, Türkiye
İstatistik Kurumu (TUİK) tarafından yayımlanan veriler ve Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir
İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan yeniden değerleme oranları (bu oran 31/12/2018 tarihli 30642 sayılı (3. Mükerrer) Resmi Gazete’de % 23,73 olarak belirlenmiştir.) da dikkate alınarak değerlendirilmesi sonucu ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından belirlendiği ve bu itibarla belirlenen sınav başvuru ücretlerinin, ilgili sınav kılavuzları ile 6114 sayılı Kanun’un 7.
maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara duyurulduğu,
2.7) 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde de belirtildiği üzere Başkanlıklarınca
adaylardan tahsil edilen başvuru ücretlerinin, Başkanlıklarının bütçesini oluşturmakta olup,
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile 7156 sayılı Bütçe Kanunu’nun amir hükümleri uyarınca
gerçekleştirilen para transferleri dâhil Başkanlıklarının yukarıda da sayılan tüm giderleri, adaylardan tahsil edilen sınav başvuru ücretlerinden karşıladığı,
2.8) Başkanlıklarının KDV mükellefi olması sebebiyle adaylardan alınan sınav başvuru
ücretlerine %18 KDV dahil olup, adaylardan tahsil edilen sınav ücretlerinin azaltılması amacıyla KDV muafiyetine ilişkin mevzuat değişikliği taleplerinin olumsuz neticelendiği,
2.9) Başkanlıklarının, 6114 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Sınav,
ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemleri, güvenilirlik, gizlilik, tarafsızlık, bilimsellik ilkeleri çerçevesinde ve adaylara fırsat eşitliği sağlayacak biçimde yapılır.” hükmünün uygulanmasını teminen adaylara sınavlarda sadece hak ettiğinin verilmesi, haksız kazanımların önüne geçilmesi için her türlü güvenlik tedbirinin alınması kapsamında büyük bir özveri ile çalıştığı, ancak Türkiye genelinde büyük bir organizasyonu sorunsuz bir şekilde yerine getirebilmek için ihtiyaç duyduğu finansmanı sadece adaylardan topladığı başvuru hizmet bedelleriyle sağlayan Başkanlığın sınırlı kaynaklarla bu işi yürütmekte olduğu, aday başvuru ücretlerinden yapılacak olası indirimlerin sınav güvenliği, görevli seçimi, soru oluşturma, bilişim teknolojileri kapsamında tasarrufu gerektireceği ki bu durumun, sınavların sıhhatini ciddi anlamda olumsuz etkileyeceği,
2.10) Sınavlara ilişkin iş ve işlemlerin belirli bir işlem-zaman çizelgesi kapsamında aylar
öncesinde planlanan takvime göre yürütülme zorunluluğu ile adayların belirlenen bu süreçlere uyma yükümlülüğünün sınavlardan aylar önce ilan edilmeye başlanan Kılavuzlarda detaylı olarak düzenlenerek tebliğ edilmesinin, bir kamu kurumu olan Başkanlıklarının, bireysel değil kamu yararı eksenli görev ifa etmeyi hedefleyen sorumluluk bilincinden kaynaklandığı,
2.11) Başkanlıklarınca geç başvuru günü uygulamasının, başvuru süresini herhangi bir sebeple
kaçırmış olan adayların olası hak kaybına uğramamalarını temin etmek amacıyla 25/04/2017 tarihinden itibaren gerçekleştirilen ve aynı zamanda Başkanlıklarına ek mali külfet getiren bir uygulama olduğu, zira söz konusu uygulamanın sınav takvimi dâhilindeki aday ve görevli atamaları, sınav binası tespiti, sınav evrakının basılması gibi sınav uygulaması kapsamında yapılacak planlı işlemlerin ertelenmesine, ilave iş yüküne ve fazla çalışma kapsamında personele ödenen ücretlerde ilave maliyete sebebiyet verdiği, tüm bu ek maliyetin yanı sıra geç başvuru günü için belirlenen ücretin normal başvuru ücretinden fazla olmasının, adayların asıl başvuru süresi içerisinde başvuru yükümlülüğünü yerine getirmesinin temini açısından teşvik edici etkisi olmakla beraber aksi uygulamanın, istisnai nitelikte olan geç başvuruyu normalleştirmek suretiyle asıl başvuru tarihine göre planlanan süreçlerin akışını zorlaştırarak caydırıcılığı da ortadan kaldıracağı hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.2) “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde “Devlet,
sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
3.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 15.07.2018 tarihli ve 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile
Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
ÖSYM ara başlığı altındaki;
4.1) “Amaç” başlıklı 345 inci maddesinde “(1) Bu Bölümün amacı, Ölçme, Seçme ve
Yerleştirme Merkezi Başkanlığının teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”,
4.2) “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde “(1) Ölçme, Seçme ve
Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, bu Bölüm ve ilgili diğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip, Yükseköğretim Kurulu ile ilgili, merkezi Ankara’da bulunan özel bütçeli bir kuruluştur. (2)
Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır:
a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak.
b) İlgili mevzuat hükümleri uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini ilgili kurumun talebine bağlı olarak yapmak.
c) Özel hukuk tüzel kişilerinin talep ettikleri her türlü ölçme ve değerlendirme işlemlerini yapmak.
ç) Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek.
d) Sınav hizmetlerinin yerine getirilmesinin tüm aşamalarında, konuyla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak gerekli güvenlik tedbirlerini almak.
e) Hizmetin gereklerine uygun ölçme, seçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntemlerini belirlemek.
f) Sınav yapılacak merkezleri oluşturmak, sınav hizmetlerini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak.
g) Sınav, ölçme, değerlendirme, yerleştirme, araştırma ve diğer hizmet bedellerini belirlemek.
ğ) Gerekli hâllerde sınavları ertelemek, kısmen veya tamamen iptal etmek, adayların işlemlerini geçersiz saymak.
h) Faaliyet alanlarıyla ilgili araştırmalar yapmak, ulusal ve uluslararası gelişmeleri izlemek, bilimsel toplantılara katılmak, ulusal ve uluslararası kurumlarla işbirliği yapmak. ı) Sınav sonuçlarını analiz etmek ve sonuçları kamuoyuna duyurmak; sınav sonuçlarını ilgili kurum veya kuruluşlara basılı veya elektronik ortamda iletmek.
i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak.
j) Faaliyetleri ile ilgili olarak şirket kurmak, kurulmuş şirketlere ortak olmak.
(3) Başkanlık, 6114 sayılı Kanun, bu Bölüm ve diğer mevzuatla verilen görev ve yetkilerini kendi sorumluluğu altında, bağımsız olarak yerine getirir ve kullanır. Başkanlığın yürüttüğü iş ve işlemlerin yerine getirilmesinde, Başkanlık çalışanları ve görevlendirilen diğer uygulayıcı birimlere sınav görevlendirmeleri, sınav sorularının oluşturulması, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntem ve süreçlerinin seçimi ve uygulanmasında hiçbir organ, makam, merci veya kişi tarafından talimat verilemez.”,
4.3) “Başkan, Başkan yardımcıları ve Yönetim Kurulu “ başlıklı 348 inci maddesinde
“…(6) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır: a) Sınav sorularının hazırlanması veya sınavların yapılması için gerekli ilkeleri belirlemek. b) Sınavların yürütülmesinde gerekli kılavuz, açıklama ve belgeleri onaylamak. c) Yükseköğretim Kurulunun öngördüğü sınavları aksatmayacak biçimde diğer kurumlardan gelen talepleri karşılamak üzere, Başkanlığın yıllık iş programını oluşturmak. ç) Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme faaliyetlerine yönelik olarak adaylardan veya kurumlardan alınacak hizmet bedellerini ve bedel alınmayacak hizmetleri, kişi, kurum ve kuruluş itibarıyla tespit etmek. d) Gerekli hâllerde sınavların kısmen veya tamamen iptaline, ertelenmesine, adayların eşdeğer sınavlara alınmasına veya aday işlemlerinin geçersiz sayılmasına ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin başlatılmasına karar vermek. e) Sınav koordinatörlükleri ile buralarda görevlendirilenlerin görevlerini belirlemek. f) Cumhurbaşkanına sunulmak üzere, doğrudan merkeze bağlı olarak kurulacak temsilciliklerin yeri ve sayısı hakkında kararlar almak. g) Başkanlığın görev alanına giren diğer konular arasından Başkan tarafından gündeme alınanları görüşüp karara bağlamak. ğ)
Başkanlığın sınav faaliyetleri ile ilgili olarak kuracağı veya iştirak edeceği şirketler için
Cumhurbaşkanına teklifte bulunmak.”,
4.4) “Kurumun gelirleri” başlıklı 351 inci maddesinde “(1) ÖSYM’nin gelirleri şunlardır:
a) Yurt içi ve yurt dışı sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme hizmetleri karşılığında alınacak ücretler. b) Yayın ve telif haklarından alınan ücretler. c) Genel bütçeden yapılacak yardımlar. ç) Başkanlığa yapılacak her türlü bağış, yardım ve vasiyetler. d) Başkanlık gelirlerinin değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler. e) Diğer gelirler.”,
5) 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un
“Temel İlkeler” başlıklı 7 nci maddesinde “(1) Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemleri, güvenilirlik, gizlilik, tarafsızlık, bilimsellik ilkeleri çerçevesinde ve adaylara fırsat eşitliği sağlayacak biçimde yapılır…
(5) Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır. İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir.”,
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; ÖSYM
Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen sınavlarda sınav başvuru ücretlerinin makul bir düzeye çekilmesi için gereken adımların atılması ve sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak işsiz gençlere ve öğrencilere başvuru ücretlerinde indirim tanıyacak bir düzenleme yapılması hususunda Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, sınav başvuru ücretlerinin yüksek olduğunu ifade ederek sınav başvuru
ücretlerinin indirilmesini ve çalışmayan kişilerin bu ücretlerden muaf tutulmasını talep etmektedir (§1).
9) ÖSYM’nin Kurumumuza gönderdiği cevabi yazı (§2) ve ilgili mevzuatın incelenmesinden;
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347 nci maddesi gereğince; Yükseköğretim Kurulu
kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmaya, yine, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli bir kamu kurumu olan ÖSYM’nin; 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347 nci maddesinin ikinci fıkrası ile sınav, ölçme, değerlendirme, yerleştirme, araştırma ve diğer hizmet bedellerini belirlemek; 348 inci maddesinin altıncı fıkrası ile Yönetim Kurulunun, sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme faaliyetlerine yönelik olarak adaylardan veya kurumlardan alınacak hizmet bedellerini ve bedel alınmayacak hizmetleri, kişi, kurum ve kuruluş itibarıyla tespit etmek hususlarında yetkili olduğu, bu kapsamda ÖSYM’nin mezkur
Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin verdiği yetkiyle yurt içinde ve yurt dışında senede yaklaşık 50 sınav yapmakta olduğu anlaşılmaktadır.
10) 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ÖSYM’nin gelirlerini düzenleyen 351 inci
maddesinden ise ÖSYM’nin gelirlerinin; yurt içi ve yurt dışı sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme hizmetleri karşılığında alınacak ücretler; yayın ve telif haklarından alınan ücretler; genel bütçeden yapılacak yardımlar; Başkanlığa yapılacak her türlü bağış, yardım ve vasiyetler; Başkanlık gelirlerinin değerlendirilmesinden elde edilecek gelirle ile diğer gelirlerden oluştuğu görülmektedir.
11) ÖSYM tarafından yapılan sınavlarda adaylardan alınan başvuru ücretlerinin makul düzeye
indirilmesi talebiyle Kurumumuza yapılmış olan başvurular hakkında; ÖSYM tarafından gerçekleştirilen sınavlarda sınav başvuru ücretlerinin makul bir düzeye çekilmesi için gereken adımların atılması ve sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak işsiz gençlere ve öğrencilere başvuru ücretlerinde indirim tanıyacak bir düzenleme yapılması hususunda ÖSYM’ye tavsiyede bulunulması yönünde kararlar verilmiştir.
12) Tavsiye kararına, ÖSYM tarafından 11.11.2019 tarihli ve E sayılı yazıyla verilen
cevapta; Başkanlığın KDV mükellefi olması sebebiyle adaylardan alınan sınav başvuru ücretlerine %18 KDV dahil olduğu, söz konusu gelirden elde edilen KDV tutarının hazineye aktarıldığı, 2017 ve 2018 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında görüleceği üzere, raporların “7.
Ekler Ek 1:Kamu İdaresi Tarafından Sunulan Mali Tablolar” ve “7. Ekler Ek 1:Kamu İdaresi
Mali Tabloları” başlıklı maddelerinde yer alan Bilanço Cetveli ve Faaliyet Sonuçları
Tablosunda belirtildiği üzere söz konusu aktarım gerçekleştikten sonra kalan tutar yani net gelir gider farkının 2017 yılı için -55.024.062,73 TL, 2018 yılı için -9.580.680,10 TL olarak gerçekleştiği ve Başkanlığın söz konusu yıllarda gelir fazlası bulunmadığı, süreci devam etmekte olan 2019 yılı faaliyet gelir ve giderleri açısından da olumlu fark beklenmediği açıklamalarına yer verilmiştir.
13) ÖSYM’nin söz konusu yazısında belirtilen hususlar üzerine, Sayıştay Denetim
Raporlarında yer verilen ÖSYM mali tablo sonuçlarının değerlendirilmesine yönelik Sayıştay
Başkanlığı görüş ve değerlendirmelerine ihtiyaç duyulmuş ve 17.03.2020 tarihli ve E sayılı görüş talep yazımıza, Sayıştay Başkanlığı Denetim ve Yargı Hizmetleri Birim Başkanlığı tarafından 25.03.2020 tarihli ve E sayılı yazıyla cevap verilmiştir.
14) Sayıştay Başkanlığının bahsi geçen cevabi yazısında özetle; ÖSYM’ye ilişkin 2017 ve 2018
yılı Sayıştay Denetim Raporlarının “Kamu İdaresi Hakkında Bilgi” başlıklı bölümünde yer alan bütçe gelir ve gider tutarlarının, gerçekleşen bütçe işlemlerini ve sonuçlarını ifade ettiği, bu tutarların dönem olumlu/olumsuz faaliyet sonucuyla ilgisi bulunmadığı, Raporların ekinde yer alan Faaliyet Sonuçları Tablosundaki net gelir gider farkının anılan dönemlerdeki olumlu/olumsuz faaliyet sonuçlarını gösterdiği, bütçe gelir ve bütçe gideri tutarları arasındaki farkın bütçe açık veya fazlasını, gelir ve gider tutarları arasındaki farkın ise dönem olumlu veya olumsuz faaliyet sonucunu (kar ve zararını) gösterdiği ve farklı sonuçları ortaya koyduğu, buna göre; ÖSYM’nin 2017 yılı faaliyetleri sonucunda 55.024.062,73 TL, 2018 yılı faaliyetleri sonucunda da 9.580.680,10 TL olumsuz faaliyet sonucu gerçekleşmiş olduğu ifade edilmiştir.
15) ÖSYM tarafından gerçekleştirilen bazı sınavların son iki yıldaki başvuru ücretlerine
bakıldığında; DGS’nin 2018 yılındaki başvuru ücreti 100 TL iken bu tutarın 2019 yılında 120
TL’ye çıkarıldığı, aynı şekilde YDS’nin 2018 yılındaki başvuru ücreti 100 TL iken bu tutarın
2019 yılında 120 TL’ye çıkarıldığı, 2018 yılında 60 TL olan KPSS’nin oturumlarından her bir
oturum için başvuru ücretinin 60 TL den 75 TL’ ye çıkarıldığı, KPSS Alan Bilgisi Testinin başvuru ücretinin 40 TL den 50 TL’ye, Öğretmenlik Alan Bilgisi Testinin (ÖABT) ise 60 TL den 75 TL’ye çıkarıldığı adı geçen sınavların sınav kılavuzlarının incelenmesinden anlaşılmıştır. Bu kapsamda söz konusu sınavların başvuru ücretlerinde yüzde yirmi düzeyinde artış meydana geldiği görülmektedir.
16) ÖSYM, sınav başvuru ücretlerinin, tüm gider kalemlerinin; piyasa fiyatları, TÜİK
tarafından yayımlanan veriler ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan yeniden değerleme oranları (bu oran 31.12.2018 tarihli ve 30642 sayılı (3. Mükerrer) Resmi Gazete’de % 23,73 olarak belirlenmiştir.) da dikkate alınarak değerlendirilmesi sonucu belirlendiğini ifade etmektedir.
17) Anayasa’nın 2 nci maddesinde; Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal bir hukuk Devleti
olduğuna, 65 inci maddesinde; Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceğine hükmedilmiştir.
18) Bu kapsamda, ÖSYM tarafından; yurt içinde ve yurt dışında yılda yaklaşık 50 sınav
yapılmakta olduğu, gerçekleştirilen sınavlara ilişkin yapılan giderlerin adaylardan tahsil edilen sınav ücretlerinden karşılandığı ve ÖSYM, KDV mükellefi olduğundan adaylardan alınan sınav başvuru ücretlerine %18 KDV’nin dahil olduğunun belirtilmiş olduğu hususu ile Sayıştay
Başkanlığı Denetim ve Yargı Hizmetleri Birim Başkanlığı’nın; ÖSYM’nin 2017 yılı faaliyetleri sonucunda 55.024.062,73 TL, 2018 yılı faaliyetleri sonucunda da 9.580.680,10 TL olumsuz faaliyet sonucu gerçekleşmiş olduğu yönündeki açıklamaları dikkate alındığında, ÖSYM’nin mevzuatla kendisine verilen görevleri yerine getirirken mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde hareket etmek durumunda olduğu açıktır. Zira İdarenin harcama imkânını, mali kaynaklarının sınırı belirlemektedir.
19) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ÖSYM tarafından
gerçekleştirilen sınavlarda başvuru ücretlerinin düşürülmesi ve mümkünse ücret alınmaması talepli başvurusunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede ve hangi mercie başvurulabileceği gösterilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespitiyle İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi