|
ÖZET: Bu karar, Sağlık Lisans Tamamlama Programı öğrencilerinin özel öğrenci statüsünden yararlanamaması üzerine yapılan bir başvurunun değerlendirilmesine ilişkindir. Başvuran, Çanakkale 18 Mart Üniversitesi’nde eğitim görmekteyken, özel öğrenci olarak Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nde ders alabilmek için başvuruda bulunmuş, ancak Yükseköğretim Kurulu Yürütme Kurulu’nun 07/02/2018 tarihli kararı gereği bu talep reddedilmiştir. Başvuran, bu durumun Anayasa’ya aykırı olduğunu ve eğitimde fırsat eşitliğini ihlal ettiğini savunmuştur.
Yapılan inceleme sonucunda, Yükseköğretim Kurulu’nun kararının eğitimde fırsat eşitliği ilkesine aykırı olduğu ve hukuki bir dayanağının bulunmadığı tespit edilmiştir. Özel öğrenci statüsünün, yükseköğretim kurumlarında kayıtlı olan her öğrenci için geçerli olması gerektiği vurgulanmış, bu durumun eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak amacıyla önemli olduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak, Yükseköğretim Kurulu’na bu kararın yeniden değerlendirilmesi tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/31780-S.20.36642
BAŞVURU NO : 2020/12
KARAR TARİHİ : 12/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜ
AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerine özel öğrencilik hakkı verilmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 01/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 1/1/2020 tarihinde yapılan başvuruda, başvuran , Sağlık
Lisans Tamamlama Programı çerçevesinde Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Zootekni bölümünde eğitimine devam ettiğini, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Senatosunun 21/11/2019 tarih ve no’lu kararı ile 24 yıllık tip 1 diyabet hastası olması nedeniyle özel öğrenci olarak Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nce ders alabilmesinin kabul edildiğini, özel öğrenci olarak ders alabilmesi için 19/12/2019 tarihinde Aydın Adnan Menderes
Üniversitesi Ziraat Fakültesine yaptığı başvuruya 30/12/2019- tarihinde cevap verildiğini ve verilen cevabi yazıda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, Yükseköğretim Proje
Geliştirme ve Destekleme Daire Başkanlığının 15/02/2018 tarihli yazıları ve Yükseköğretim
Yürütme Kurulunun 07/02/2018 tarihli toplantısında alınan karar gereğince özel öğrenciliğinin kabul edilmediğinin bildirildiğini, Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerine Anayasaya aykırı olarak işlem yapıldığını, diğer öğrencilere tanınan Özel Öğrencilik statüsünden kendisinin de yararlanabilmesi için Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 07/02/2018 tarihli toplantısında alınan kararın iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 11/2/2019 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben,
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 13/3/2020 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde, özetle; özel öğrencilik statüsünün esas olarak “Yükseköğretim Kurumlarında
Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar
Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik”te düzenlendiği, ayrıca Sağlık
Lisans Tamamlama öğrencilerinin özel öğrencilik statüsünden yararlanamayacağına, karar tarihinden önce bu statü kapsamında kendi yükseköğretim kurumundan başka bir yükseköğretim kurumunda öğrenimine devam edenlerin durumlarının ise üniversitelerce değerlendirilmesine Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 07/02/2018 tarihli toplantısında karar verildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Kurumumuzun 11/2/2019 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Aydın
Adnan Menderes Üniversitesi Rektörlüğünün sayılı yazısı ve eklerinde, özetle Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Sağlık Lisans Tamamlama öğrencisi olan başvuranın Ziraat Fakültesinde özel öğrenci statüsünde öğrenim görmek isteği ile ilgili yapılan yazışmaların gönderildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 26 ncı maddesinin 1 inci
fıkrasında; “Herkes eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim aşamasında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese açıktır. Yükseköğretim, yeteneklerine göre herkese tam bir eşitlikle açık olmalıdır.”
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
7) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun;
7.1) “Yükseköğretim Kurulu’nun Görevleri” başlıklı 7. maddesinde; b) Yükseköğretim
kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, e)
Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek, ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak,…”
7.2) “Ana ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “c) Yükseköğretim kurumlarının özellikleri,
eğitim – öğretim dalları ile amaçları gözetilerek eğitim – öğretimde birlik ilkesi sağlanır.”
8) 24/04/2010 tarih ve 27561 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe Giren
Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans Ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında
Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal İle Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına
İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “r) Özel öğrenci: Bir yükseköğretim kurumunda kayıtlı öğrenci olup, farklı bir yükseköğretim ortamı, kültürü, kazanımı edinmek isteyen veya özel durumu, sağlık ve benzeri nedenlerle kayıtları kendi üniversitelerinde kalmak şartıyla farklı bir yükseköğretim kurumunda eğitime devam etme imkanı tanınan öğrenciyi, ifade eder.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Kurumumuza 1/1/2020 tarihinde yaptığı başvuruda , Sağlık Lisans
Tamamlama Programı çerçevesinde Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Zootekni bölümünde eğitimine devam ettiğini, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Senatosunun 21/11/2019 tarih ve no’lu kararı ile 24 yıllık tip 1 diyabet hastası olması nedeniyle özel öğrenci olarak Aydın
Adnan Menderes Üniversitesi’nce ders alabilmesinin kabul edildiğini, özel öğrenci olarak ders alabilmesi için 19/12/2019 tarihinde Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesine yaptığı başvuruya 30/12/2019 tarihinde cevap verildiğini ve verilen cevabi yazıda
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, Yükseköğretim Proje Geliştirme ve Destekleme Daire
Başkanlığının 15/02/2018 tarihli yazıları ve Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 07/02/2018 tarihli toplantısında alınan karar gereğince özel öğrenciliğinin kabul edilmediğinin bildirildiğini, Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerine Anayasaya aykırı olarak işlem yapıldığını, diğer öğrencilere tanınan Özel Öğrencilik statüsünden kendisinin de yararlanabilmesi için Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 07/02/2018 tarihli toplantısında alınan kararın iptal edilmesini talep etmektedir.
11) Sağlık Lisans Tamamlama Programları, sağlık alanında ön lisans programlarını
başarıyla bitiren kişilere tanınan ve eğitim durumunu lisans düzeyine tamamlama imkânı veren bir eğitim programıdır. Söz konusu programlarda kayıtlı olan öğrenciler bir Yükseköğretim
Kurumuna kayıtlı olarak bulunmakta ve yükseköğretim öğrencisi olarak yükümlülüklerini yerine getirmektedirler.
12) Somut olayda, başvuran, Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Zootekni Tamamlama
Programına kayıtlı iken özel öğrencilik statüsünde eğitim görmek amacıyla Aydın Adnan
Menderes Üniversitesine başvuruda bulunmuş ancak Yükseköğretim Kurulu Yürütme Kurulu tarafından 7/2/2018 tarihli Yükseköğretim Kurulu Yürütme Kurulu toplantısında alınan Sağlık
Lisans Tamamlama öğrencilerinin “özel öğrenci” statüsü kapsamında değerlendirilemeyeceği yönünde alınan karar nedeniyle talebinin reddedildiği anlaşılmaktadır.
13) Özel öğrencilik, 8 numaralı paragrafta da yer verildiği üzere bir öğrenciye bir
yükseköğretim kurumunda kayıtlı öğrenci olarak, farklı bir yükseköğretim ortamı, kültürü, kazanımı edinmek isteği veya özel durumu, sağlık ve benzeri nedenlerle kayıtları kendi üniversitelerinde kalmak şartıyla farklı bir yükseköğretim kurumunda eğitime devam etme imkânı sunan bir uygulamadır. Özel öğrenci olarak kabul edilen bir öğrencinin, kabul edildiği
Üniversite bünyesinde geçirdiği süre öğretim süresine dâhil kabul edilmekte ve bu süreçte başarmış olduğu dersler de kayıtlı olduğu Üniversite tarafından geçerli sayılabilmektedir. İlgili mevzuat incelendiğinde özel öğrenciliğin kanunen herhangi bir kısıtlama olmaksızın yükseköğretim kurumlarına kayıtlı olan her öğrenci bakımından faydalanılabilecek bir müessese olduğu anlaşılmaktadır.
14) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, eğitim-öğretimin uygulanması sürecinde gerekli
olan düzen ve adaletin sağlanması amacı doğrultusunda davranarak, yükseköğretim kurumlarının özelliklerini, eğitim öğretim dalları ile amaçlarını gözeterek eğitim öğretimde birlik ilkesini sağlayıcı nitelikte düzenlemeleri yapmakla yükümlü ve yükseköğretim alanında tekel bir kurumdur. Bu bakımdan tüm yükseköğretim programları bakımından eğitim hakkının sağlanmasında her bakımdan fırsat eşitliğini sağlayıcı ilkeler ve uygulamaları objektif olarak benimsemesi beklenmektedir.
15) Sağlık Lisans Tamamlama öğrencileri bakımından kısıtlama getirilen özel öğrencilik,
özü itibariyle her yükseköğrenim öğrencisine tanınan, mevzuatta kişi bakımından herhangi bir kısıtlama getirilmemiş, öğrencilerin eğitim-öğretim yaşamına çeşitli açılardan katkı ve kolaylık sağlaması amacıyla getirilmiş ve uygulama alanı bulan bir müessese olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bakımdan özel öğrencilik statüsünün uygulanması aşamasında YÖK Yürütme
Kurulu kararı ile Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerinin hariç tutulması hususunun eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmektedir. Nitekim Sağlık Lisans
Tamamlama öğrencileri de her yükseköğrenim öğrencisi gibi kayıtlı olarak derslere devam, sınavlara katılma, harç ödeme ve yatay geçiş yapabilme gibi birçok hak ve yükümlülükleri de yerine getirmektedir. Ayrıca söz konusu kısıtlamanın açıkça dayandığı bir kanun maddesi olmadığı gibi, söz konusu durumun eğitimde fırsat eşitliği ilkesinin lafzı ve ruhu ile uyuşmadığı anlaşılmaktadır.
16) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, yükseköğretim sisteminin düzenlenmesi, önemli
ilkelerin belirlenmesi ve hukuk ve adaletin doğru bir şekilde uygulanması bakımından önemli bir konumda bulunmaktadır. Nitekim Kanunla kendisine verilmiş olan; “yükseköğretim kurumlarının özellikleri, eğitim – öğretim dalları ile amaçları gözetilerek eğitim – öğretimde birliği sağlama görevi” de eğitim sisteminde bulunduğu konumu ortaya koymakta olup, bu görevin Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerinin özel öğrencilik statüsünden faydalanamayacağı yönünde alınan kararla bağdaşmadığı değerlendirilmektedir.
17) Kurumumuza yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; YÖK Yürütme
Kurulu tarafından 7/2/2018 tarihli toplantıda Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerinin özel öğrenci statüsü kapsamında değerlendirilemeyeceği yönünde alınan kararın eğitimde fırsat eşitliği ilkesini zedelediği, YÖK’ün eğitim ve öğretim birliği sağlama görevi ile bağdaşmadığı ve bu kararın açıkça dayandığı hukuki bir dayanağının da bulunmaması nedeniyle, bahse konu kurul kararının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B) İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. İlgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre(varsa) kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Yükseköğretim Kurulu Yürütme Kurulu tarafından Sağlık Lisans Tamamlama öğrencilerinin özel öğrencilik statüsünden yararlanamayacağı yönünde alınan kararın yeniden değerlendirilmesi yönünde TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, YÜKSEKÖĞRETİM
KURULU BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA, ÇANAKKALE 18 MART ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE,
AYDIN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE VE
YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi