|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, kapatılan Turgut Özal Üniversitesi’nden Ankara Üniversitesi’ne geçen bir öğrencinin, Anayasa Mahkemesi’nin kararına dayanarak ödediği öğrenim ücretinin iadesini talep etmesi üzerine ortaya çıkan hukuki uyuşmazlığı incelemektedir. Başvuran, Anayasa Mahkemesi’nin kararının kendisini de kapsadığını savunarak, ücret iadesi talep etmiştir. Ancak, Anayasa Mahkemesi, devlet üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler ile vakıf üniversitelerine yerleşen öğrenciler arasında farklı uygulamalar öngörmüştür.
Bu bağlamda, kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarından devlet üniversitelerine yerleştirilen öğrencilerin, daha önce ödedikleri ücretleri ödemeye devam etmeleri gerektiği belirtilmiştir. Danıştay, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu, çünkü Anayasa Mahkemesi kararının, başvuranın durumunu kapsamadığını ve bu nedenle ücret iadesinin mümkün olmadığını ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın ücret iadesi talebi reddedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/55190-S.20.60206
BAŞVURU NO : 2020/907
KARAR TARİHİ : 22/06/2020
RET KARARI
YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI (Re’sen)
BAŞVURUYA KONU İDARE :
ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı çerçevesinde ücret iadesi yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde elden yapılan başvuruda , özetle;
kapatılan Turgut Özal Üniversitesi’nden Ankara Üniversitesi’ne geçirildiğini, Ankara
Üniversitesi’nden Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) sayılı kararına istinaden ödediği ücretlerin iadesini talep ettiğini, ancak reddedildiğini, Ankara
Üniversitesi’nin kendi yerleştirme puanıyla kapatılan üniversitenin yerleştirme puanını kıyasladığını, bu yorumun AYM’in kararıyla örtüşmediğini, kendisinin 2015 yılı Ankara
Üniversitesi Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavında (AYÖS) 52 puan aldığını, 2015 yılında
Ankara Üniversitesi’nin yedeklerde 50 puandan öğrenci aldığını, kendisinin yedekten başvurusu olmadığı için Turgut Özal Üniversitesi’ne başladığını ifade etmekte ve AYM’in kararına uygun bir şekilde ücret iadesinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 10/02/2020 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına istinaden
2.1) Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı’nın 20/02/2020
tarihli ve sayılı yazısında; “l. , Yükseköğretim Başkanlığı tarafından Yükseköğretim Bilgi Sistemi (YÖKSİS) üzerinden Üniversitemize yerleştirilmiş olup, yabancı uyruklu kontenjanı ile
Üniversitemiz Hukuk Fakültesi’ne yerleşen listesi EK-1’de sunulmuştur.
2. Adı geçen öğrencinin Üniversitemize Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından belirlenen Koordinatör Üniversitesi olan Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nden EK-22de bir örneği sunulan öğrenci durum belgesi gönderilmiştir. Öğrencinin EK-3’te bir YÖK yazısı kapsamında EK-4’te yer alan AKTS Kredileri Formu’na göre intibak işlemi yapılmıştır.
3. Adı geçen öğrencinin Üniversitemize yaptığı ödemelere ilişkin Strateji Geliştirme Daire
Başkanlığı’ndan alınan yazı örneği EK-5’te eki ise EK-5-1’de sunulmuş olup, Yükseköğretim
Kurulu Başkanlığı tarafından öğrencilerin 2015-2016 Eğitim-Öğretim yılı ücretlerine %8,05
TÜFE oranı belirlenerek EK-6’da belirtilen “667 KHK Uyarınca Kayıt Yaptıran Öğrencilerin 2016-2017 Eğitim Öğretim Yılı Öğrenim Ücretlerinde” yer alan tabloda belirlenen ücreti ödemesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, 2017-2018 Eğitim
Öğretim yılı için %9,79, 2018-2019 Eğitim Öğretim yılı için %12,5, 2019-2020 Eğitim Öğretim yılı için ise %15,01 TÜFE oranı belirlemiş, öğrenciler de bu artışa göre ödemelerini 9 eşit taksitte ödemişlerdir.
4. Yurtdışından Öğrenci Kabulü kapsamında 2015-2016 Eğitim-Öğretim Yılı yerleştirme sonuçlarına göre Hukuk Fakültesi’nin Tavan puanı 66,862, Taban puanı ise 59,674 olarak belirlenmiştir.
5. Adı geçen öğrenci EK-7’de sunulan ve Koordinatör Üniversite olan Yıldırım Beyazıt
Üniversitesi’nden gelen yazı kapsamında kapatılan Turgut Özal Üniversitesi’nde öğrenim görürken bu kuruma ödeme yapmaktaydı. Öğrencinin yerleştirildiği kurum olan Ankara
Üniversitesi Hukuk Fakültesi Türkiye sıralamasında ilk 5’te yer alan Fakültelerden biri olup, öğrenci mezun olduğunda Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi diploması alacaktır. Turgut
Özal Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi ile aynı puana sahip olmadığı ve Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin puanı çok daha yüksek olduğu için
Anayasa Mahkemesi de daha düşük puana sahip olan öğrencilerin ücret ödeyeceği yönünde bir karar almıştır. Bu öğrencilerin ücret ödemesi hususu EK-9’da sunulan YÖK yazısı ile belirtilmiştir.
6. Ayrıca 667 sayılı KHK kapsamında olsun olmasın Üniversitemize yabancı uyruklu statüsü ile yerleşen tüm ön lisans, lisans ve lisansüstü öğrencileri EK-8’de sunulan ve Yüksek Öğretim
Kurulu Başkanlığı tarafından yayımlanan Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar ile
Bakanlar Kurulu tarafından her yıl belirlenen Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin
Tespitine Dair Karar kapsamında ücret ödemektedirler.
7. Üniversitemizde adı geçen öğrenci dışında sadece Anayasa Mahkemesi kararından dolayı yatırılan paraların iadesinin yapılacağı şeklinde bir anlam çıkararak dilekçe ile ödemelerinin iadesini talep eden bir öğrenci olmuş, o öğrenciye de kapatılan üniversitesinin puanı daha düşük olduğu için Anayasa Mahkemesi Kararı kapsamında ücret ödeyeceği bilgisi verilmiştir. Bu konu yargı organına İntikal etmiş bir konu olmayıp, Yargı organları tarafından karara bağlanmış bir konu da bulunmamaktadır.
Yukarıda yer alan tüm hususlar göz önünde bulundurulduğunda ve Anayasa Mahkemesi kararı çerçevesinde adı geçen öğrencinin ücret iadesinin yapılamayacağı” hususlarının açıklandığı görülmüştür.
2.2) YÖK Başkanlığı Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı’nın 19/03/2020 tarihli ve
sayılı yazısında; “Bilindiği üzere, 23/7/2016 tarih ve 29779 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 667
Karar Sayılı “Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname”nin 2 nci maddesinin (4) üncü fıkrasında “Kapatılan yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrenciler, Yükseköğretim Kurulu tarafından Devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilir. Bu şekilde yerleştirilen öğrenciler, mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye ödemeye devam ederler. Bu fıkranın uygulanması ile ilgili olarak usul ve esasları belirlemeye, uygulamayı yönlendirmeye, her türlü tedbiri almaya ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye
Yükseköğretim Kurulu görevli ve yetkilidir.” hükmü mevcuttur.
Söz konusu hüküm doğrultusunda öğrencilerin ödemeleri gereken ücretlerle ilgili olarak Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantılarında alınan kararlar üniversitelere gönderilmiştir.
Kurumunuzun ilgi yazısı ile; bilgi ve belge talep edilen Mehtap AVŞAR’ın durumu
Başkanlığımızca incelenmiştir.
667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kapatılan yükseköğretim
kurumlarındaki yabancı uyruklu öğrencilerden koordinatör üniversitelere yerleştirilenlerin ödeyecekleri ücretler hakkında 31/01/2017 tarihli ve 176-8032 sayılı yazımızda; “……
– Koordinatör üniversitelerde, yabancı uyruklu ön lisans, lisans ve lisansüstü (yüksek lisans ve doktora) öğrencilerin ödemeleri gereken ücretlere ilişkin ödeme planları, öğrencilerin kabul mektupları, mütevelli heyet kararları, öğrencilere sağlanacak burslar ile bursluluğun devam koşulları veya bu öğrencilerin ad ve soyadları ile ödeyecekleri ücretlerin belirtildiği isim listeleri varsa öğrenciler bu belgeler üzerinde yazan ücretleri ödeyeceklerdir. Bu öğrencilerden sadece ödeme yaptıklarına ilişkin makbuz, dekont vb. belgeler istenecektir.
– 2016-2017 eğitim öğretim yılı için ücretini peşin ödemiş olanlar yerleştirildikleri yükseköğretim kurumuna ücret ödemeyeceklerdir.
– Öğrencinin, burslu veya indirimli ücret ödediğini iddia etmesi halinde bursluluk durumuna veya indirimli ücret ödeyeceğine ilişkin belgeleri (kişinin ad ve soyadının belirtildiği mütevelli heyet kararı veya üniversite tarafından oluşturulan burslu/indirim uygulanan öğrenci listesi)
ibraz etmesi zorunludur. Bu belgelerin ibraz edilmesi durumunda öğrenci bu belgeler üzerinde yazan ücret tutarını ödeyecektir.” ifadesi yer almıştır.
Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi; “Kapatılan yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrenciler, Yükseköğretim Kurulu tarafından Devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilir. Bu şekilde yerleştirilen öğrenciler, mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye ödemeye devam ederler.
Bu fıkranın uygulanması ile ilgili olarak usul ve esasları belirlemeye, uygulamayı yönlendirmeye, her türlü tedbiri almaya ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye
Yükseköğretim Kurulu görevli ve yetkilidir.” (6749 sayılı K. m. 2/4) hükmünün 2. cümlesini
“puanı eşit ya da daha düşük devlet üniversiteleri” yönünden Anayasa’nın 10., 13. ve 42. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.
Konu ile ilgili olarak, Anayasa Mahkemesi Kararı 06/11/2019 tarihli Yükseköğretim Yürütme
Kurulu toplantısında değerlendirilmiş olup, toplantıda alınan karar Başkanlığımızın 13/11/2019 tarih ve 84544 sayılı yazısı ile yükseköğretim kurumlarına (Devlet-Vakıf) gönderilmiştir.
Buna göre Anayasa Mahkemesi Kararı çerçevesinde; AYÖS puanları ile Merkezi
Yerleştirme puanlarının; sınava başvuran aday sayısı, soru tipi, niteliği ve kapsamı bakımından aynı kapsamda değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.” şeklinde açıklama yapıldığı görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 06/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;
5.1) “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri”
başlıklı 46 ncı maddesinde; “(Değişik: 13/2/2011-6111/172 md.) a. Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır. Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir. Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır. Devletçe karşılanan kısım cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz. b. Birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim için Yükseköğretim Kurulu tarafından hesaplanan cari hizmet maliyetlerinin Devlet tarafından karşılanacak kısmı, öğrenciler tarafından karşılanacak katkı payları ve öğrenim ücretleri ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar, her yıl haziran ayı sonuna kadar Cumhurbaşkanınca belirlenir. Öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretinden muaf tutulacaklar ile yabancı uyruklu öğrencilerden alınacak asgari öğrenim ücretlerinin tutarı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir. c.
(…) bir ders için kredi başına ödenecek katkı payı veya öğrenim ücreti tutarları, her bir dersin kredisinin ilgili dönemde alınması gereken toplam ders kredisine oranlanması sonucu bulunacak katsayının ilgili dönem için belirlenen öğrenci katkı payı veya öğrenim ücreti ile çarpılarak, ilgili yükseköğretim kurumunca dönem başlarında hesaplanır.”
5.2) Ek 9 uncu maddesinde; “(Ek: 17/8/1983 – 2880/32 md.) Vakıf yükseköğretim
kurumlarının eğitim – öğretim esasları, öğretim süreleri ve öğrenci hakları ile ilgili hususlar bu
Kanun hükümlerine tabidir. Öğrencilerden alınacak ücretler mütevelli heyet tarafından tespit edilir.”
6) 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6749 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Kapatılan yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrenciler, Yükseköğretim Kurulu tarafından Devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilir. Bu şekilde yerleştirilen öğrenciler, mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye ödemeye devam ederler. Bu fıkranın uygulanması ile ilgili olarak usul ve esasları belirlemeye, uygulamayı yönlendirmeye, her türlü tedbiri almaya ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Yükseköğretim Kurulu görevli ve yetkilidir.”
7) 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’nin
“Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinde; “(1) Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen; … ç) Ekli (IV) sayılı listede yer alan vakıf yükseköğretim kurumları [IV sayılı listenin 9 uncu sırasında Turgut Özal Üniversitesi (Ankara)], … (4)
Kapatılan yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrenciler, Yükseköğretim Kurulu tarafından
Devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilir. Bu şekilde yerleştirilen öğrenciler, mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye ödemeye devam ederler. Bu fıkranın uygulanması ile ilgili olarak usul ve esasları belirlemeye, uygulamayı yönlendirmeye, her türlü tedbiri almaya ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Yükseköğretim Kurulu görevli ve yetkilidir.”
8) 24/12/2019 tarihli ve 30988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 30/06/2019 tarihinden
geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren 2019-2020 Eğitim Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak
Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar’ın “Karar kapsamına girmeyen öğrenciler” başlıklı 19 uncu maddesinde; “(1) Bu karar, 22/07/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararnameyle kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarında kayıtlı iken, Yükseköğretim
Kurulu tarafından belirlenen esaslara göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrenciler hakkında uygulanmaz.”
9) Yükseköğretim Kurulu’nun 13/02/2013 kabul tarihli Yurtdışından Öğrenci Kabulüne
İlişkin Esaslar’ın ilgili maddelerinde; “A- Genel İlkeler: …
4) 2010-2011 eğitim-öğretim yılından itibaren Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı’nın (YÖS)
kaldırılmasına;
5) Yurt dışından öğrenci kabulü sırasında öğrenci başvurularının değerlendirilmesinde
üniversitelerin yabancı uyruklu öğrenci kabulünde kullanılması önerilen ve Yükseköğretim
Kurulu tarafından onaylanan sınavlardan; lise bitirme sınavları statüsünde olan sınavların (Abitur, International Baccalaureate, GCE, Tawjihi vs.) geçerlilik sürelerine bir sınırlama getirilmemesine ancak üniversite giriş sınavı statüsünde olan sınavların (SAT, YÖS vs.)
geçerlilik sürelerinin iki yıl ile sınırlandırılmasına,
6) Devlet üniversitelerinde istisna yapılmaksızın yurt dışından kabul edilecek öğrencilerden her
yıl alınacak öğrenim ücretinin asgari ve azami miktarının Bakanlar Kurulu tarafından belirlenmesine ve üniversitelerin bu miktarlar arasındaki taleplerinin Yükseköğretim Kurulu tarafından karara bağlanmasına ilişkin teklifin Bakanlar Kuruluna sunulmasına,
7) Vakıf yükseköğretim kurumlarına yurtdışından kabul edilecek öğrencilerden alınacak
öğretim ücretinin daha önceki yıllarda olduğu gibi yükseköğretim kurumlarının yetkili kurullarınca belirlenmesine,
8) Yurt dışından öğrenci kabul edecek üniversite kontenjanına başvuru olmaması veya
kontenjanın dolmaması halinde, dolmayan ve başvuru olmayan kontenjanların üniversite talep ettiği takdirde aynı üniversitenin diğer program kontenjanlarına eklenebileceğine,
C- Üniversitelerin Kabul Koşullarına İlişkin İlkeler:
1) Ülkelerin kendi ulusal sınavları, uluslararası sınavlar, ortaöğretim not ortalamaları, üniversite
tarafından yapılan sınav vb. gibi öğrenci kabulünde kullanılacak yöntemlerin minimum puanlarının da yer aldığı yurt dışından öğrenci kabulüne ilişkin esasların Üniversite senatolarınca kabul edilen bir yönerge veya yönetmelik şeklinde düzenlenerek Yükseköğretim
Kurulu’nun onayına sunulmasına, …”;
10) Başvuranın yerleştiği 2015 yılında geçerli olan 23/06/2013 tarihli ve 3100 sayılı Senato
kararıyla kabul edilen Ankara Üniversitesi’ne Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin
Yönerge’nin “Başvuruda bulunacak adayların değerlendirmesinde kullanılacak sınavlar” başlıklı 7 nci maddesinde; “(Değişik: 03/02/2015 tarih ve 406/3445 sayılı Senato
Kararı) Üniversite ye başvuruda bulunacak adayların aşağıda anılan sınavlardan birinden, izlenecek programa bağlı olarak istenen en düşük puanı sağlamaları gerekir. a) AYÖS’ten en az
50 standart puan,…”;
11) YÖK Genel Kurulunun 04/08/2016 tarihli kararı ve 23/09/2016 tarihinde YÖK
tarafından yapılan “667 Karar Sayılı KHK Uyarınca Yükseköğretim Kurumlarına
Yerleştirilen Öğrencilere İlişkin Açıklamanın” 8. Kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarındaki yabancı uyruklu öğrencilerin koordinatör üniversiteye yerleştirilmesine, yabancı uyruklu öğrencilerin kayıtlı olduğu programların koordinatör üniversitede bulunması halinde bu programlarda eğitime devam etmelerine, program bulunmaması durumunda ise yabancı uyruklu öğrencilerden tercih alınarak Yükseköğretim Kuruluna bildirilmesine ve bu öğrencilerin Yükseköğretim Kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumuna yerleştirilmesine, belirlenmiştir… 10. Öğrencilerin kapatılan vakıf yükseköğretim kurumuna ödemekte olduğu ücreti, 667 sayılı KHK uyarınca eğitime devam edecekleri yükseköğretim kurumuna ödemelerine, bu ücretin her eğitim öğretim yılında TÜFE oranında arttırılmasına ve bu ödemelerin yerleştirme yapılan yükseköğretim kurumunda ayrı bir hesap açılarak izlenmesine,…”
12) YÖK Yürütme Kurulu’nun 06/11/2019 tarihli 49 sayılı kararında; “667 sayılı KHK
kapsamında kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarından devlet veya vakıf yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken eğitim öğretim ücreti yükümlülüklerine ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin 2016/205E.; 2019/63K. sayılı kararında “Kapatılan yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrenciler, Yükseköğretim Kurulu tarafından Devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilir. Bu şekilde yerleştirilen öğrenciler, mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye ödemeye devam ederler. Bu fıkranın uygulanması ile ilgili olarak usul ve esasları belirlemeye, uygulamayı yönlendirmeye, her türlü tedbiri almaya ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye
Yükseköğretim Kurulu görevli ve yetkilidir.” (6749 sayılı K. m. 2/4) hükmünün 2. cümlesini
“puanı eşit ya da daha düşük devlet üniversiteleri” yönünden Anayasa’nın 10., 13. ve 42.
maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Diğer bir ifade ile, Anayasa Mahkemesi, devlet üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler ile vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler açısından “farklı uygulama” öngörmekte olup devlet üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler açısından ücret ödememe, vakıf üniversitelerine yerleşen öğrenciler açısından ise ücret ödeme sonucunu doğuran bir karar almıştır. Dolayısı ile, kapatılan vakıf yüksek öğretim kurumları öğrencilerinden tercihleri doğrultusunda devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrenciler açısından Anayasa Mahkemesi kararı sonucu, “uygulama birliği” yerine
“farklı uygulama” söz konusu olacağından bu kararın yüksek öğretim kurumlarında nasıl uygulanacağına dair Kurulumuza intikal eden sorular üzerine, söz konusu Anayasa Mahkemesi kararının uygulanmasıyla ilgili olarak aşağıda belirtilen hususlara dikkat edilmesine karar verildi.
1) Anayasa Mahkemesinin, 2016/205E.; 2019/63K. sayılı kararıyla, 2016 yılında kapatılan
vakıf yükseköğretim kurumu öğrencilerinden tercihleri doğrultusunda; a) Vakıf yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen, fakat puanı yerleştiği programın puanına eşit ya da daha fazla olan öğrenciler, ücret ödeme zorunluluğu bulunmayan öğrenci kapsamına dâhil edilmemiştir. Dolayısıyla vakıf yükseköğretim kurumlarım tercih ederek yerleşen öğrenciler; Anayasa Mahkemesinin bu kararı sonucunda puanı, yerleştiği programın puanından fazla veya düşük olmasına bakılmaksızın ücret ödemeye devam edecektir.
b) Devlet üniversiteleri programlarına yerleştirilen ve puanı, söz konusu programın taban puanına eşit ya da daha fazla puan olan öğrencilerden, Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı sonucu, ücret tahsil edilmeyecektir.
2) Anayasa Mahkemesi kararında, özel yetenek sınavıyla öğrencilik sıfatını kazanıp devlet
üniversitelerine yerleştirilen öğrencilerin durumuna değinilmemiştir. Dolayısıyla bu öğrencilerden yerleştikleri devlet üniversitesinin özel yetenek sınavları ile ilgili asgari puan şartını taşıyan öğrenciler ücret ödemeyecektir.
3) Anayasa Mahkemesi kararında, sınavsız geçiş sistemiyle öğrenci kabul eden
programlara yerleştirilen öğrencilerin durumuna ilişkin de ayrıca bir hüküm bulunmamaktadır.
Dolayısı ile devlet yükseköğretim kurumlarının söz konusu programlarının ilgili yıldaki asgari puanına eşit veya daha yüksek puanlı öğrenciler ücret ödemeyecektir.
4) Bu kapsamdaki öğrencilerin, teyit sürecinin sağlıklı ve zamanında yürütülebilmesi,
dolayısıyla mağdur olmamaları için kararın yürürlük tarihinden sonra tahakkuk ettirilecek öğrenim ücretlerinden muaf tutulmalarını teminen kayıtlı oldukları devlet üniversitesine başvurmaları gerekir. Üniversite Rektörlükleri talepleri, öğrencinin durumuna göre merkezi yerleştirme yılı puanı veya diğer şartları teyit ederek gecikmeksizin sonuçlandıracaktır.”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13) Başvuranların iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14) Kurumumuza yapılan başvuruda; 2015 yılında kapatılan Turgut Özal Üniversitesi
Hukuk Fakültesi’ne yabancı uyruklu öğrenci olarak yerleşen, ancak söz konusu Üniversite’nin kapatılarak öğrencilerinin Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’ne yerleştirilmesi ve kendisinin daha sonra Ankara Üniversitesi’ne geçirilmesiyle Ankara Üniversitesi Hukuk
Fakültesi öğrencisi olan başvuranın, 2015 yılı Ankara Üniversitesi Yabancı Uyruklu Öğrenci sınavında (AYÖS) kendisinin 52 puan alması ve aynı yıl Ankara Üniversitesi’nin yedeklerde
50 puandan öğrenci alması, ancak kendisinin yedekten başvurusu olmadığı için Turgut Özal
Üniversitesi’ne başlaması karşısında Anayasa Mahkemesi’nin 24/07/2019 tarihli ve E:
sayılı kararına istinaden Ankara Üniversitesi’nde ödediği ücretlerin iadesini talep ettiği anlaşılmıştır.
15) Öncelikli olarak Anayasa Mahkemesi’nin 24/07/2019 tarihli ve E: 2016/205 ve K:
2019/63 sayılı kararına bakıldığında; “… 61. Kural, kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarında bulunan öğrencilerin eğitim ve öğrenime devam etmelerini sağlamaya yönelik olduğundan kuralın kamu yararı amacıyla çeliştiği söylenemez. Ayrıca kapatılan vakıf üniversitelerine ödenen ücretin yerleştirilen üniversiteye mezun olana kadar ödenmesi zorunluluğunu öngören kural, muhatapları yönünden eğitim ve öğrenim hakkından yararlanma imkânını ortadan kaldırmamakta veya bunun kullanımını ciddi şekilde zorlaştırmamaktadır. Bu yönüyle kuralın eğitim ve öğrenim hakkının özüne dokunmadığı açıktır.
62. Kuralın yer aldığı fıkrada kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrencilerin üniversitelere yerleştirilmesi ile ilgi usul ve esasların Yükseköğretim Kurulu tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır. Bu nedenle kural kapatılan yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin kayıt yaptırdıkları yıldaki sıralamalarından daha yüksek sırada öğrenci kabul eden yükseköğretim kurumlarına yerleşmelerine de imkân verebileceğinden bu öğrencilerin daha önceden ödedikleri ücretleri yerleştikleri yükseköğretim kurumlarına ödemelerinin ölçülülük ilkesiyle bağdaşmadığı söylenemez. Bunun yanı sıra bu öğrencilerin eğitimin ücretli olarak verildiği vakıf yükseköğretim kurumlarına daha önceden ödedikleri ücretleri ödeyerek devam etmeleri de ölçülülük ilkesi ile çelişmemektedir. Ancak kural kapatılan yükseköğretim kurumlarına kayıt yaptırdıkları yılda yapılan sınavda aldıkları puana eşit ya da daha düşük puanla öğrenci kabul eden devlet üniversitelerine söz konusu öğrencilerin yerleşmesini de kapsar niteliktedir. Kural uyarınca bu durumdaki öğrenciler kapatılan yükseköğrenim kurumlarına ödedikleri ücreti yerleştirildikleri devlet üniversitelerine ödemeye devam edecektir.
63. Anılan durum ise kişinin kayıt yaptırdığı yılda gerek yükseköğretim kurumunun akademik kadrosu, sosyal çevresi ve bulunduğu yer gerekse de başka nedenlerle yerleşme imkânı bulunduğu hâlde devlet üniversitesi yerine kapatılan vakıf üniversitesini tercih etmesi nedeniyle ödemeyi kabullendiği eğitim ücretini vakıf yükseköğretim kurumunun kapatılması nedeniyle aynı devlet üniversitesine yerleştirilmesi sonucunda ödemeye devam etmesi anlamına gelmektedir.
64. Kuralla öğrenim hakkına getirilen sınırlamanın demokratik toplum yönünden hangi zorlayıcı nedene dayandığı anlaşılamamaktadır. Öğrencinin en başından beri yerleşme hakkına sahip olduğu devlet üniversitesini tercih etmeyerek kapatılan vakıf yükseköğretim kurumuna kayıt olması ve sonrasında bu kurumun kapatılması nedeniyle daha önce tercih etmediği devlet üniversitesine yerleştirilmesi sonucunda kural gereği bu üniversiteye ücret ödemeye devam etmesi eğitim ve öğrenim hakkına ölçüsüz bir sınırlama içermektedir. Kural bu yönüyle Anayasa’nın 13. maddesinde aranan temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması sırasında gözetilmesi gereken güvencelerle bağdaşmamaktadır.
65. Eğitim ve öğrenim hakkı bağlamında eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık denetiminde öncelikle Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzer durumda bulunan kişilere farklı muamelenin mevcut olup olmadığı tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da benzer durumdaki kişiler arasında eğitim ve öğrenim hakkına yönelik sınırlama bakımından farklılık gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından ise farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığı hususları irdelenmelidir.
66. Kural, üniversiteye giriş sınavında aldığı puan itibarıyla devlet üniversitesine yerleşme imkânı varken vakıf yükseköğretim kurumunu tercih eden bir öğrencinin söz konusu vakıf yükseköğretim kurumunun kapatılması sonrasında puanının yeterli olduğu devlet üniversitesine yerleştirilmesi hâlinde buradaki öğrenimine kapatılan vakıf yükseköğretim kurumuna ödediği ücreti ödeyerek devam etmesi sonucunu doğurmaktadır. Söz konusu öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kayıt yaptırdıkları anda aranan başarı sıraları dikkate alındığında bu başarılarına göre devlet üniversitesine kayıt olma hakkını elde ettiklerinden burada bulunan öğrenciler ile kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarından bu şekilde gelen öğrencilerin farklı hukuki durumda oldukları söylenemez. Kural aynı devlet üniversitesine başarı sırasına göre kayıt yaptırma hakkını elde eden öğrencilerden bir kısmına ücret ödeme zorunluluğu getirdiğinden farklı bir muamele öngörmektedir. Söz konusu farklı muamelenin ise makul ve nesnel bir temele dayandığı söylenemez.
67. Bu itibarla kapatılan vakıf yükseköğretim kurumuna kayıt yaptırdıkları yılda yapılan merkezî sınavlarda elde ettikleri başarı sıralarına eşit ya da daha az puanla öğrenci kabul eden devlet üniversitelerine öğrencilerin daha önceden ödedikleri ücretleri ödeyerek devam etmeleri eğitim ve öğrenim hakkı bağlamında Anayasa’yla bağdaşmamaktadır…
18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un; 2. maddesinin (4)
numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin “puanı eşit ya da düşük devlet üniversiteleri” yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline, oyçokluğuyla karar verildiği” görülmüştür.”
16) Konuyla ilgili olarak idarelerin cevaplarına bakıldığında;
16.1) Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu kararı üzerine konunun 06/11/2019 tarihli
Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında değerlendirildiği ve alınan kararın tüm yükseköğretim kurumlarına gönderildiği ve Anayasa Mahkemesi Kkararı çerçevesinde; AYÖS puanları ile Merkezi Yerleştirme puanlarının sınava başvuran aday sayısı, soru tipi, niteliği ve kapsamı bakımından aynı kapsamda değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığının açıklandığı;
16.2) Ankara Üniversitesi’nin ise başvuranın, Yükseköğretim Başkanlığı tarafından
Yükseköğretim Bilgi Sistemi (YÖKSİS) üzerinden Üniversitelerine yerleştirildiği, Yurtdışından Öğrenci Kabulü kapsamında 2015-2016 Eğitim-Öğretim Yılı yerleştirme sonuçlarına göre Hukuk Fakültesi’nin Tavan puanının 66,862, Taban puanının ise 59,674 olarak belirlendiği; diğer yandan Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin Türkiye sıralamasında ilk 5’te yer alan Fakültelerden biri olduğu, Ankara Üniversitesi Hukuk
Fakültesi’nin puanı çok daha yüksek olduğu, ancak Anayasa Mahkemesi’nin daha düşük puana sahip olan öğrencilerin ücret ödeyeceği yönünde bir karar aldığı, böylelikle Anayasa
Mahkemesi kararı çerçevesinde başvurana ücret iadesinin yapılamayacağı hususlarının açıklandığı görülmüştür.
17) Kurumumuzca yapılan incelemede;
17.1) Turgut Özal Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne 2015 yılında yabancı uyruklu
kontenjanından yerleşen başvuranın, söz konusu yıl Ankara Üniversitesi’nin yapmış olduğu
AYÖS’te 52 puan alması ve kendisinin bu puanla Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne yerleşememesi üzerine Turgut Özal Üniversitesi’ne kaydını yaptırması sonrasında yedek alımlarda Ankara Üniversitesi’nin 50 puanla öğrenci aldığını iddia ederek ve AYM kararının bu çerçevede kendisini de kapsadığı değerlendirmesi ile ödediği ücretlerin iadesini talep ettiği anlaşılmış ve başvurudaki uyuşmazlığın söz konusu AYM kararının başvuranı kapsayıp kapsamadığında düğümlendiği değerlendirilmiştir.
17.2) Bu çerçevede öncelikle yukarıda 14 nolu paragrafta yer verilen AYM kararına
bakıldığında, özellikle kararın 66 ve 67 nci paragraflarında, iptal edilen kuralın, üniversiteye giriş sınavında aldığı puan itibarıyla devlet üniversitesine yerleşme imkânı varken vakıf yükseköğretim kurumunu tercih eden bir öğrencinin söz konusu vakıf yükseköğretim kurumunun kapatılması sonrasında puanının yeterli olduğu devlet üniversitesine yerleştirilmesi hâlinde buradaki öğrenimine kapatılan vakıf yükseköğretim kurumuna ödediği ücreti ödeyerek devam etmesi sonucunu doğurduğu, hâlbuki öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kayıt yaptırdıkları anda aranan başarı sıraları dikkate alındığında bu başarılarına göre devlet üniversitesine kayıt olma hakkını elde ettiklerinden burada bulunan öğrenciler ile kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarından bu şekilde gelen öğrencilerin farklı hukuki durumda olduklarının söylenemeyeceği ve bu durumda da aynı devlet üniversitesine başarı sırasına göre kayıt yaptırma hakkını elde eden öğrencilerden bir kısmına ücret ödeme zorunluluğu getirilmiş olduğu, bu çerçevede kapatılan vakıf yükseköğretim kurumuna kayıt yaptırdıkları yılda yapılan merkezî sınavlarda elde ettikleri başarı sıralarına eşit ya da daha az puanla öğrenci kabul eden devlet üniversitelerine öğrencilerin daha önceden ödedikleri ücretleri ödeyerek devam etmelerinin eğitim ve öğrenim hakkı bağlamında
Anayasa’yla bağdaşmadığı değerlendirmesi yapıldığı; böylelikle merkezi yerleştirme sınav sonucuna göre sonradan yerleştirildiği devlet üniversitesinin taban puanını sağladığı halde bu üniversiteyi tercih etmeyip kapatılan vakıf üniversitesine yerleştirilen bir öğrencinin, sonradan bu devlet üniversitesine yerleştirilmesi karşısında daha önce merkezi sınavla hâlihazırda bu devlet üniversitesine yerleştirilen öğrencilerle aynı hukuki durumda olduğu tespitinin AYM kararında yapıldığı, diğer bir ifadeyle özdeş iki öğrenci grubu olduğunun belirlendiği; bu çerçevede somut olaya bakıldığında, yabancı uyruklu öğrenciler için merkezi bir yerleştirme sınavının mevcut olmadığı, daha önce var olan merkezi Yabancı Uyruklu
Öğrenciler Sınavı’nın (YÖS) Yükseköğretim Kurulu’nun 13/02/2013 kabul tarihli
Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esasları’nın Genel İlkeler başlığı altındaki 4 üncü maddesi gereğince 2010-2011 Eğitim-Öğretim yılı itibariyle kaldırıldığı ve yabancı uyruklu öğrenci alımının yükseköğretim kurumlarının kendilerine bırakıldığı, bu doğrultuda Ankara
Üniversitesi’nin her yıl Ankara Üniversitesi Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavını (AYÖS)
yaptığı ve bu sınav ve diğer uluslararası sınavlardan alınması gereken asgari puanları belirleyerek (AYÖS için 50 puan) yabancı uyruklu aday öğrencileri değerlendirme ve yerleştirme işlemlerini yaptığı, aynı şekilde kapatılan Turgut Özal Üniversitesi’nin de kendi değerlendirme ve yerleştirme işlemlerini yaptığı, yani merkezi bir yerleştirme sistemi olmadığı, yine YÖK’ün açıklamalarına göre AYÖS puanları ile Merkezi Yerleştirme puanlarının sınava başvuran aday sayısı, soru tipi, niteliği ve kapsamı bakımından aynı kapsamda değerlendirilmesinin de mümkün bulunmadığı, bu çerçevede, AYM kararında yapıldığı gibi özdeş durumlar olup olmadığının tespitini yapabilmek adına uygun bir zeminin bulunmadığı değerlendirilmiştir. Diğer yandan, her ne kadar başvuranın Ankara Üniversitesi’nin kendi taban puanıyla kapatılan üniversitenin taban puanını kıyaslamaması gerektiği ifadesinin doğru olduğu ve kıyaslamanın başvuranın aldığı puan ile Üniversite’nin taban puanı arasında yapılması gerektiği açık olsa da AYÖS’e girerek 52 puan aldığını ifade eden başvuranın, 2015 yılında
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne yerleşemediği, kendisinin yedeklerden 50 puanla öğrenci yerleştirildiği iddiasına karşılık Üniversite’nin Kurumumuza ilettiği bilgilerden Ankara
Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin 2015 yılındaki yabancı uyruklu öğrenci alımında oluşan taban puanın 59,674 olarak belirlendiği tespit edilmiş olup sonuç itibariyle başvuranın iddiasının yerinde olmadığı anlaşılmıştır.
18) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, söz konusu AYM kararı ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle, başvuranın, AYM kararı gereğince ücret iadesi talebinin Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire
Başkanlığı’nın 06/12/2019 tarihli işlemiyle reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, Üniversite tarafından süresinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği; ancak Üniversite tarafından başvurana verilen cevaplarda karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, Üniversitenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz
tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın başvuran ile YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI’NA ve ANKARA
ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi