|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Ticaret Üniversitesi’nde (İTÜ) aldığı derslerin Ankara Üniversitesi’nde saydırılmasını talep etmiş, ancak SBE Yönetim Kurulu, başvuranın kendi isteğiyle kaydını sildirdiği gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Başvuran, bu kararın hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ve derslerin içerik bakımından değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur.
Danıştay, başvuranın İTÜ’den kaydını sildirmesinin, Yükseköğretim Kurulu’nun düzenlemeleri gereği şartlı bir durum olduğunu ve bu nedenle başvuranın ders saydırma talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu tespit etmiştir. İlgili mevzuatta, daha önceki programlarda alınan derslerin kabul edilebileceği açıkça belirtilmiştir. Sonuç olarak, Danıştay, başvuranın ders saydırma talebinin reddedilmesi işleminin geri alınması hususunda Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’ne tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, başvuranın eğitim hakkının korunması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/64856-S.20.70261
BAŞVURU NO : 2020/2167
KARAR TARİHİ : 14/07/2020
TAVSİYE KARARI
ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, ders saydırma talebinin reddedilmesine itirazı hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 31/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda ; İstanbul
Ticaret Üniversitesi (İTÜ) Uluslararası Ticaret Doktora Programında 2018-2019 Bahar
Döneminde başarıyla tamamlamış olduğu “Küresel Ekonomi Politik ve Çok Taraflı Ticaret
Sistemi” ve “Uluslararası Ticarette Uyuşmazlıkların Çözümü ve DTÖ” adlı derslerin Ankara
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 39. maddesi 2. fıkrası uyarınca
Sosyal Bilimler Enstitüsü (SBE) Yönetim Kurulu tarafından değerlendirilmesi için başvuruda bulunduğunu, ancak Enstitü Yönetim Kurulu’nun 11/12/2019 tarihli ve sayılı kararında
“kendi isteği ile ilişiğini kestiği programdaki derslerden muafiyet sağlanamayacağı” gerekçesi ile talebinin reddedildiğini, hâlbuki Ankara Üniversitesi AB-Uluslararası İlişkiler doktora programına kayıt yaptırmak amacıyla İTÜ doktora programındaki kaydını sildirmek durumunda kaldığını, bu nedenle Enstitü Yönetim Kurulu’nun İTÜ’deki programdan “keyfi bir şekilde kendi isteği ile kaydını sildirdiği ve söz konusu eğitim döneminde doğan/doğması muhtemel haklardan feragat ettiği” değerlendirmesinin hukuki dayanaktan yoksun bir değerlendirme olduğunu, başvuruya konu derslerin kayıtlı olduğu doktora programının içeriği ile uyumlu olup olmaması bakımından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmekte ve söz konusu derslerin içerik bakımından değerlendirilerek AB-Uluslararası İlişkiler doktora programında alması gereken seçmeli derslerin yerine saydırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 19/02/2020 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına
istinaden Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Dairesi Başkanlığı’nın 04/03/2020 tarihli cevabi yazısı ekinde yer alan Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğünün 28/02/2020 tarihli ve sayılı yazısında; ın Enstitü’nün Avrupa Birliği ve
Uluslararası Ekonomik İlişkiler Anabilim Dalı AB-Uluslararası İlişkiler doktora programına numarası ile 29/07/2019 tarihinde kayıt yaptırdığı; 23/07/2019 tarihinde kaydını sildirmiş olduğu İstanbul Üniversitesi Uluslararası
İlişkiler doktora programına kayıtlı iken almış olduğu “ULT610-Uluslararası Ticarette
Uyuşmazlıkların Çözümü-DTÖ” ve “ULT625-Küresel Ekonomi Politik ve Çok Taraflı Ticaret
Sistemi” adlı derslerin kredisine sayılması için başvuruda bulunduğu, Avrupa Birliği ve
Uluslararası Ekonomik İlişkiler Anabilim Dalı Kurulunun 26 Kasım 2019 tarih ve sayılı kararı ile ilgilinin bu talebinin uygun bulunarak Müdürlüğe arz edildiği; Söz konusu talebin Enstitü Yönetim Kurulu’nun 11/12/2019 tarihli toplantısında görüşüldüğü ve sayılı karar ile, kendi isteği ile kaydını sildirdikten sonra Enstitü lisansüstü programlarına kayıt yaptıran ve ders saydırma talebinde bulunan diğer tüm öğrencilere yapılan genel uygulama çerçevesinde; “… söz konusu işlemin; kişinin kendi iradesiyle bir hakkı sona erdiren tasarrufu olarak nitelendirilmesi şeklinde yorumlanacağı, bu suretle, kendi isteği ile ilişiğini kestiği programdaki derslerden kendisine muafiyet sağlamayacağı gerekçesi” ile reddolunduğu ve kararın ilgiliye tebliğ edildiği” şeklinde açıklamalar yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve
kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 6/11/1981 tarihli ve 17506 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nun “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44’üncü maddesinin (c) bendinde; “…
lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”
6) 20/04/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü
Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin;
6.1) “Doktora Programı” “Genel esaslar” başlıklı 15 inci maddesinin üçüncü
fıkrasında; “(3) Doktora programlarında enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile diğer yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan derslerden yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için en fazla iki, lisans derecesiyle kabul edilmiş öğrenciler için en fazla dört ders seçilebilir.”
6.2) “Diğer hükümler” başlıklı 35 inci maddesinin altıncı fıkrasında; “Tezsiz
yüksek lisans programları hariç, aynı anda birden fazla lisansüstü programa kayıt yaptırılamaz ve devam edilemez.”
7) 28/11/2016 tarihli ve 29902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin “Ders alma ve alınan derslerin kabulü” başlıklı 39 uncu maddesinde; “(1) Lisansüstü programlara kayıt yaptıran öğrenciler, kayıt yaptırdığı programın gerektirdiği toplam kredinin en az yarısını kendi programından almak zorundadır. (2) Öğrencilerin yaz dönemi, özel öğrencilik, yatay geçiş ve daha önceki lisansüstü programlarda aldıkları derslerin kabul edilme ve öğrencinin alması gereken toplam krediden düşülmesi koşulları danışmanın görüşü ve ilgili anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi üzerine enstitü yönetim kurulu tarafından belirlenir.” şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile başvuranın ders saydırma talebinin reddedilmesi işleminin geri alınması hususunda Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’ne tavsiye verilmesi gerektiği yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Kurumumuza yapılan başvuruda; İTÜ Uluslararası Ticaret Doktora Programı
öğrencisi iken kaydını sildirerek Ankara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler (AB) Doktora
Programına kaydını yaptıran başvuranın, İTÜ’de aldığı “Küresel Ekonomi Politik ve Çok
Taraflı Ticaret Sistemi” ve “Uluslararası Ticarette Uyuşmazlıkların Çözümü ve DTÖ” adlı derslerin Ankara Üniversitesi’nde saydırılması talebinin SBE Yönetim Kurulu’nun 11/12/2019 tarihli ve sayılı kararıyla reddedilmesine itiraz ettiği ve söz konusu kararda yer verilen
“kendi isteği ile ilişiğini kestiği programdaki derslerden muafiyet sağlanamayacağı” şeklindeki gerekçenin, Ankara Üniversitesi AB-Uluslararası İlişkiler doktora programına kayıt yaptırmak amacıyla İTÜ doktora programındaki kaydını sildirmek durumunda kaldığından hukuki dayanaktan yoksun bir değerlendirme olduğunu iddia ederek söz konusu derslerin içerik bakımından değerlendirilerek AB-Uluslararası İlişkiler Doktora Programında alması gereken seçmeli derslerin yerine saydırılmasını talep ettiği anlaşılmıştır.
10) Somut olaya bakıldığında; başvuranın İTÜ Dış Ticaret Enstitüsü Uluslararası
Ticaret Doktora Programında 2018-2019 Eğitim-Öğretim yılı Bahar döneminde “Küresel
Ekonomi Politik ve Çok Taraflı Ticaret Sistemi” ve “Uluslararası Ticarette Uyuşmazlıkların
Çözümü ve DTÖ” derslerini aldığı ve sırasıyla A- ve A notlarıyla başarıyla geçtiği, 22/07/2019 tarihli kaydının silinmesi talepli dilekçesi üzerine Dış Ticaret Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun 23/07/2019 tarihli ve sayılı kararıyla kayıt silme talebinin kabulüne karar verildiği ve bu kararın 31/07/2019 tarihli e-postayla başvurana bildirildiği, başvuranın da söz konusu kararı aynı günlü e-postasıyla @ankara.edu.tr adresinde ilettiği ve bu iletide programa kaydını
29 Temmuz tarihinde şartlı olarak (başka bir doktora programından kaydını 10 gün içinde
sildirmek şartıyla) yaptığını ifade ettiği, ardından 07/11/2019 tarihli matbu ders saydırma dilekçesini SBE Uluslararası İlişkiler (AB) Anabilim Dalı Başkanlığına verdiği, Anabilim Dalı
Başkanlığı’nın 26/11/2019 tarihli ve sayılı kararında, ’ın dilekçesinde yer alan tüm dersleri saydırma talebinin olumlu bulunmuş olduğu bilgisinin Enstitü’ye arzına” şeklinde karar verildiği ve Anabilim Dalı Başkanlığı’nın 09/12/2019 tarihli ve E sayılı yazısıyla söz konusu dilekçe ve kararın SBE Müdürlüğü’ne arz edildiği, SBE Yönetim
Kurulu’nun 11/12/2019 tarihli ve sayılı kararında; “… ın … 02/08/2019 tarihi itibariyle İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünden kendi istemiyle ilişiğini kestirdiği, söz konusu işlemin, kişinin tek taraflı beyanla, doğmuş ve doğması muhtemel bir hakkından vazgeçmesini ifade eden “feragat” anlamına geldiği, bunun, kişinin, kendi iradesiyle bir hakkı sona erdiren tasarrufu olarak nitelendirilmesi şeklinde yorumlanacağı, bu suretle, kendi isteği ile ilişiğini kestiği programdaki derslerden kendisine muafiyet sağlamayacağı gerekçesiyle reddine karar verildiği”, söz konusu kararın SBE
Müdürlüğü’nün 26/12/2019 tarihli ve E. sayılı yazısıyla başvurana bildirildiği, başvuranın da tarihinde Kurumumuza başvurduğu anlaşılmıştır.
11) Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na
göre lisansüstü eğitim usul ve esaslarının Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği; YÖK’ün Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre ise doktora programlarında enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile diğer yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan derslerden en fazla iki dersin seçilebileceği, diğer yandan tezsiz yüksek lisans programları hariç, aynı anda birden fazla lisansüstü programa kayıt yaptırılamayacağı ve devam edilemeyeceği; Ankara Üniversitesi
Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’ne göre de öğrencilerin daha önceki lisansüstü programlarda aldıkları derslerin kabul edilme ve öğrencinin alması gereken toplam krediden düşülmesi koşullarının danışmanın görüşü ve ilgili anabilim dalı akademik kurulunun önerisi üzerine enstitü yönetim kurulu tarafından belirleneceği hususlarının kurala bağlandığı görülmüştür.
12) İdarenin cevabına bakıldığında; Ankara Üniversitesi’nin, kendi isteği ile kaydını
sildirdikten sonra Enstitü lisansüstü programlarına kayıt yaptıran ve ders saydırma talebinde bulunan diğer tüm öğrencilere yapılan genel uygulama çerçevesinde işlem yapıldığı, başvuranın kendi isteği ile ilişiğini kestiği, bunun, kişinin kendi iradesiyle bir hakkı sona erdiren tasarrufu olarak nitelendirilmesi şeklinde yorumlanacağı ve böylelikle başvuranın kendi isteği ile ilişiğini kestiği programdaki derslerden muafiyet sağlamasının mümkün olmadığı şeklinde açıklama yaptığı görülmüştür.
13) Kurumumuz tarafından yapılan değerlendirmede; başvuruya konu
uyuşmazlığın, başvuranın ilişiğini kestiği doktora programında aldığı derslerin şimdi kayıtlı olduğu doktora programında sayılıp sayılmaması ile ilgili olduğu, özellikle de uyuşmazlığın başvuranın kendi isteğiyle ilişiğini kesmesi karşısında SBE Yönetim Kurulu tarafından bunun feragat anlamına geldiği ve böylelikle başvuranın tek taraflı beyanla, doğmuş ve doğması muhtemel hakkından vazgeçtiği şeklinde yorumlanmasında düğümlendiği anlaşılmıştır.
13.1) Yukarıda yer verilen mevzuatta, öğrencilerin daha önceki lisansüstü programlarda
aldıkları derslerin kabul edilebileceğinin ve kabule ilişkin koşulların danışman görüşü ve ilgili anabilim dalı akademik kurulunun önerisi üzerine enstitü yönetim kurulunca belirleneceğinin açıkça düzenlendiği, somut olayda başvuranın ders saydırma talebinin danışmanı tarafından onaylandığı ve Anabilim Dalı Başkanlığı tarafından da olumlu bulunduğu, her ne kadar danışman görüşü, anabilim dalı kurulu önerisi üzerine son söz olarak enstitü yönetim kurulunun belirleme yetkisi olduğu anlaşılsa da bu takdir yetkisinin hukuka ve bilimsel gereklere uygun kullanılması gerektiği, ancak SBE Yönetim Kurulu’nun sadece ve sadece başvuranın kendi isteği ile ilişiğini kesmesi ile hakkından feragat ettiği gerekçesi ile başvuranın talebini reddettiği görülmüştür.
13.2) Feragatin ret gerekçesi olarak kabul edilebileceğini göz önüne alsak dahi, feragatin
kayıtsız ve şartsız olması gerektiği (doğrudan konuyu kapsamasa da 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanunu’nun 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrasına göre bir davadan feragatin kayıtsız ve şartsız olması gerektiği gibi), başvuranın 31/07/2019 tarihli e-postasında açıkça görüldüğü üzere başvuranın İTÜ’deki doktora programından kaydını sildirme şartı ile
Ankara Üniversitesi’ne kaydını yaptırdığı ve bu çerçevede İTÜ’deki doktora programından kaydını sildirdiği, diğer bir ifadeyle tam anlamıyla kendi iradesi ile ilişiğini kestirme durumu olmadığı, şartlar gereği, yani YÖK’ün belirlemiş olduğu aynı anda birden fazla lisansüstü programa kayıt yaptırılıp devam edilemeyeceği hükmü karşısında Ankara Üniversitesi’ne kaydını yaptırabilmek adına İTÜ’den ilişiğini kestirdiği, böylelikle başvuranın doktora yapma hakkından aslında feragat etmediği, kaldı ki bu durumda derslerin saydırılamayacağı yönünde mevzuatta bir düzenleme olmadığı, üniversitenin sadece bilimsel yönden takdir alanı olduğu, bu çerçeveden bakıldığında ise hem danışmanın hem de anabilim dalı kurulunun başvuranın ders saydırma talebini kabul ettikleri anlaşılmıştır.
14) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde
yapılan inceleme neticesinde; başvuranın İTÜ’den şartlı olarak kaydını sildirip Ankara
Üniversitesi’ne kaydını yaptırması karşısında başvuranın ders saydırma talebinin, “kendi isteği ile ilişiğini kestiği programdaki derslerden muafiyet sağlanmayacağı” şeklindeki reddedilme gerekçesinin yerinde olmadığı tespit edilerek SBE Yönetim Kurulu’nun 11/12/2019 tarihli ve sayılı kararı ile başvuranın ders saydırma talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, Üniversite tarafından süresinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak Üniversite tarafından başvurana verilen cevapta “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı
üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; – Başvurunun kabulü ile; – Başvuranın ders saydırma talebinin reddedilmesi işleminin geri alınması hususunda
ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE bulunulmasına, – 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, – Kararın, BAŞVURANA ve ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi