|
ÖZET: Bu karar, başvuranın burs talebinin yaş gerekçesiyle değerlendirmeye alınmamasına itirazı üzerine verilmiştir. İlgili idare, başvuranın 35 yaşını doldurmuş olması nedeniyle burs başvurusunun kabul edilmediğini belirtmiştir. Ancak, mevcut mevzuatta burs ve öğrenim kredisi başvurusunda yaş şartı aranmadığı, bu uygulamanın yalnızca 2019-2020 öğretim yılına ilişkin usul ve esaslardan kaynaklandığı ifade edilmiştir. Danıştay, yaş sınırının eğitim hakkını kısıtladığına ve eşitlik ilkesine aykırı olduğuna dikkat çekmiştir.
Kararda, 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Hizmetleri Kanunu ile 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanun’un, burs ve kredi verilmesi için yönetmeliklerin esas alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu nedenle, yaş sınırını öngören bir düzenlemenin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın burs talebinin değerlendirilmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/65548-S.20.71218
BAŞVURU NO : 2020/2469
KARAR TARİHİ : 23/07/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Öğrenim kredisi/burs başvurusunun yaş gerekçesi ile değerlendirmeye alınmaması işlemine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2019/2020 eğitim öğretim yılında … Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik
Bölümünde birinci sınıf öğrencisi olduğunu, yaptığı burs/kredi başvurusundan sonuç alamadığını, tarafına “Mevzuat gereği talebiniz işleme alınmamıştır.” şeklinde cevap verildiğini, hâlihazırda yeşil karta sahip yoksul bir birey olduğunu belirterek eğitim hayatını sürdürebilmek için gerekenin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün … sayılı ve 15.06.2020 tarihli yazısında, “… b. Başvuranın burs /kredi başvurusunda bulunduğu tarih 15.10.2019 Salı olarak tespit edilmiştir. D. Genel Müdürlüğümüzün 22.10.2019 tarih ve 20310692-120.01-
1100068 sayılı Bakanlık Oluru ile belirlemiş olduğu 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim
Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul Ve Esasların (Kıstaslar) Diğer hususlar başlıklı (k ) maddesinde başvuru yapıldığı yıl itibariyle 35 yaşını geçmiş olan lisans öğrencilerine ve 40 yaşını geçmiş olan yüksek lisans öğrencilerine öncelikli olsalar dahi kredi/burs tahsis işlemi yapılamayacağı ifade edilmektedir. e. Mevzuat değişikliği çalışmaları devam etmektedir. f. Şikâyetçi …’nın … Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik bölümü öğrencisi olduğu ve 35 yaşını doldurduğu tespit edildiğinden burs/kredi başvurusu değerlendirmeye alınmamıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde hakkında yapılacak başka işlem bulunmamaktadır. g. Şikâyet konusuna ilişkin Ankara 11 inci İdare Mahkemesinde 2019/85 E, dosyasına kayden bir dava açılmıştır. Yargılama sonucunda Ankara 11 inci İdare Mahkemesi
12.06.2019 tarihli ve 2019/85, 2019/1252 K, sayılı kararı ile davanın reddine karar
verilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmesi’nin Ek
1 inci Protokolün ikinci Maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz.”
hükmü bulunmaktadır.
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye
Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü’ başlıklı 11 inci maddesinde Anayasa hükümlerinin idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallar olduğu, ‘Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması’ başlıklı
13 üncü maddesinde temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde;
“Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,
7. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun
‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”,
8. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; – (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”,
9. 24/08/2004 tarih ve 25563 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin “Kurumca Burs Verileceklerin
Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Kurumca burs verilecek öğrenciler; öğrenci ve ailesinin sosyal, ekonomik durumu ile öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türü, ara sınıfta ise yılsonu başarı durumu dikkate alınarak her yıl Yönetim Kurulunca belirlenen kıstaslar doğrultusunda değerlendirilir.” hükümleri yer almaktadır.
10. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Burs
Verilmeyecek Öğrenciler’ başlıklı 9 uncu maddesinde ve Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin Kredi Verilmeyecek Haller’ başlıklı
11 inci maddesinde burs ve kredi ödenebilme şartlarında yaş sınırı öngören bir hüküm mevcut
değildir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin değerlendirmeye alınması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvuran tarafına burs verilmemesi işlemine itiraz etmektedir.
13. İlgili idare, ilgili usul ve esaslar kapsamında başvuranın burs talebinin değerlendirmeye alınmadığını ifade etmektedir.
14. Mülga Kredi Yurtlar Kurumu 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Hizmetleri
Kanunu gereğince öğrencilere burs ve kredi sağlamakta iken 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi ile Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü adı altında Gençlik ve Spor Bakanlığının hizmet birimleri içerisine alınmıştır. Mevcut düzenlemeler uyarınca öğrencilere kredi veya burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmayı sağlamak Kredi ve Yurtlar
Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasındadır.
15. Başvuruya konu olayda, burs ve öğrenim kredisine başvurmada yaş şartı aranmasına yönelik birincil mevzuatta herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bahse konu uygulamanın dayanağını 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine
İlişkin Usul ve Esaslar (Kıstaslar) oluşturmaktadır.
16. Söz konusu usul ve esasların ilgili hükümleri şu şekildedir. “Diğer Hususlar… (k)
‘Başvuru yapıldığı yıl itibariyle 35 yaşını geçmiş olan lisans öğrencilerine ve 40 yaşını geçmiş olan yüksek lisans (Master ve doktora) öğrencilerine öncelikli olsalar dahi kredi/ burs tahsis işlemi yapılmaz.”
17. 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin
Usul ve Esaslara (Kıstaslar) 22/10/2019 tarihinde Bakanlık tarafından Olur verilmiştir.
18. Görüldüğü üzere usul ve esaslar, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi
Yönetmeliğinin “Kurumca Burs Verileceklerin Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesine istinaden hazırlanmıştır.
19. Öğrenim kredisi verilmesi 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri
Kanunu ile burs ve öğrenim kredisi verilmesi 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine
Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanun ile düzenlenmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemelerde “bu Kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle” ve “bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle” işlem tesis edileceği açıkça belirtilmiştir.
20. Bu kapsamda, burs ve öğrenim kredisi alacak öğrencilerde aranacak şartların Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliği ve Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği ile düzenlenmesi gerekmektedir. Bahse konu bu yönetmeliklerde yaş sınırını öngören bir hüküm mevcut değildir.
21. Bununla birlikte 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Düzenleme görev ve yetkisi’ başlıklı 508 inci maddesinde yer alan “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir.” ve ‘Yönetmelikler’ başlıklı 537 nci maddede yer alan “Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.” hükümleri gereğince düzenleme yapılması mümkündür.
22. Bakanlık tarafından Olur verilen 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim Kredisi
Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar (Kıstaslar) ile düzenlenen yaş kısıtlaması kararının öncelikle yönetmelik hükümleri ile hüküm altına alınması gerekmektedir.
Yönetmelik yerine Olur ile düzenleme yapılması üst hukuk normlarına aykırılık barındırmakta ve eğitim hakkı ile iç içe durumda olan öğrenimin desteklenmesi hakkını kısıtlamaktadır.
(Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 ve 2019/19022 sayılı kararları)
23. Bununla birlikte Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bir kararında (Esas: 2016/3762
Karar: 2016/2716 Tarih: 20.10.2016); Üniversiteye girişte, objektif verilere dayanılmış olsa dahi, yaş koşulu öngörülemeyeceğine karar vermiştir. (Kaynak: Corpus Mevzuat ve İçtihat
Programı)
24. Anayasada yer alan Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı hükmü eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi içerisinde yer almaktadır. Bu anlamda öğrencilerin desteklenmesi eğitim ve öğretim hakkı ile iç içedir. Eğitimde fırsat eşitliği ve eğitimin teşvik edilmesi anlayışı ile hareket edilirken aynı hassasiyet öğrencilerin desteklenmesi konusunda da gösterilmelidir. Bu anlayış ile hareket etmek ve tedbir almak Devletin ve ona bağlı kurumların asli görevlerindendir.
25. İdarelerin, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla, her zaman yönetmelik, tebliğ, genelge çıkarabilme ve bu düzenlemelerle, değişen koşullar dikkate alınarak, mevcut hukuki durumları ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahip oldukları kabul edilmekle beraber, yapılan düzenlemeler anayasa, yasa gibi üst hukuk normlarına veya alt düzenleyici işlemlere karşı aykırı olamayacaktır. Yine söz konusu üst hukuk normlarını dar yorumlayarak hakkın kullanımını sınırlandıran veya kısıtlayan düzenlemelere de yer verilmemelidir. (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2018/12503 sayılı Kararı)
26. Aynı bakış açısı ile ülkemiz yükseköğrenim kurumlarında eğitim hayatına devam eden öğrencilerin burs ve öğrenim kredisi yararlandırılması konusunda Olur ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesi (yönetmelik marifetiyle gerçekleştirilse dahi) eğitim ve öğrenim hakkı ile eşitlik ilkesini ihlal etmektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/1178, 2019/19954, 2019/20018 ve 2020/7750 sayılı kararları)
27. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyetçinin tarafına burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece değerlendirmeye alınmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, eşitlik ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
29. Yaş sınırı gerekçesi ile burs verilmesi talebi reddedilen başvuran hakkında verilen Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 sayılı Tavsiye Kararına yönelik ilgili idare tarafından
“…belirtilmiş olan konularda çalışmalar devam etmektedir.” şeklinde cevap verildiği görülmektedir. Bu kapsamda, ilgili idare tarafından gerekli çalışmaların ivedilikle tamamlanması önem arz etmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
30. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin değerlendirmeye alınması hususunda
GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi