|
ÖZET: Bu karar, bir öğrencinin burs talebinin reddedilmesi üzerine yapılan değerlendirmeleri içermektedir. Başvuran, ön lisans eğitiminden sonra Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile lisans eğitimine geçiş yaparken bir yıl ara vermek zorunda kalmış ve bu nedenle burs alamamıştır. İlgili idare, mevzuat gereği ara vermiş olan öğrencilere burs verilmediğini belirtmektedir. Ancak, başvuranın durumunun, yükseköğrenim görmesini zorlaştırdığı ve mevcut mevzuatın hakkaniyet ilkesine uygun düşmediği ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, burs verilmemesinin dayanağını oluşturan yönetmelik hükmünün sınırlayıcı ve çelişki doğurucu olduğunu, bu durumun öğrenciler arasında fırsat eşitsizliğine yol açabileceğini vurgulamıştır. Dolayısıyla, başvuranın burs talebinin değerlendirilmesi ve ilgili mevzuatta gerekli düzenlemelerin yapılması önerilmiştir. Bu bağlamda, yükseköğrenim öğrencilerine destek sağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/7724-S.21.12353
BAŞVURU NO : 2020/100457
KARAR TARİHİ : 18/05/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Burs veya öğrenim kredisi verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/11/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2016 yılında Marmara Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu Makine programına başladığını, 2018 yılında mezun olduğunu, 2017 yılında bir yıl burs aldığını, dikey geçiş sınavı ile İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Makine mühendisliğini kazandığını, DGS mevzuatına göre 2018 yılına kadar tercih yapıp yerleşen öğrencilerin tekrar ek tercih yapabildiğini, 2018 yılında yapılan değişiklikle bu imkânının kalmadığını, bu nedenle bir yıl ara vermek zorunda kaldığını, 2019 yılında
Marmara Üniversitesi Teknoloji fakültesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliğini kazandığını, zorunlu olarak verdiği aradan dolayı tarafına burs verilmediğini, normal şartlarda 4 yıl burs alma imkanı varken fiiliyatta 1 yıl burs aldığını, mevzuat değişikliklerden dolayı mağduriyet yaşadığını belirterek 3 yıl daha burs verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün E.1082026 sayılı ve 04.11.2020 tarihli başvurana muhatap yazısında, “Kurumumuzdan numara ile Marmara
Üniversitesinde öğrenim görmekte iken burs aldığınız ve öğretim kurumunuzdan mezun olduğunuz anlaşılmıştır. İki yıllık öğretim kurumundan mezun olup, dört yıllık öğretim kurumuna Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile kayıt yaptıran ve ara vermeksizin devam eden öğrencilere burs/kredi verilmektedir. Ancak; ilgi dilekçe ve belgenize istinaden yapılan inceleme sonucunda, yeni öğretim kurumunuza kayıt tarihiniz itibariyle ara vermenizden dolayı naklinizin yeni öğretim kurumunuza yapılması mümkün olamamaktadır.
Bu sebeple; hakkınızda yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmektedir.
3. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün Kurumumuza muhatap sayılı ve 15.04.2021 tarihli cevabi yazısında, “Genel Müdürlüğümüzce yapılan inceleme sonucunda 2017/2018 öğretim yılında burs/kredi almak için müracaat eden Marmara Üniversitesi Teknik Bilimler
Meslek Yüksekokulu öğrencisi ‘a (T.C.Kimlik No: )
numara ile burs tahsisi yapıldığı kayıtlarımızın tetkikinden anlaşılmıştır. Öğrencinin bir yıl ara vererek
Dikey Geçiş Sınavı ile Marmara Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği bölümüne kayıt olduğu tespit edilmiştir.
4. Öğrenci ile yapılan yazışmalar ekte sunulmuştur. Öğrenciye Ekim 2017 tarihinden başlayarak Haziran
2018 tarihine kadar burs ödemesi yapılmıştır. Ön lisans programından mezun olup DGS yapan
öğrencilerin ara vermeden 3.sınıfa başlamaları halinde burs ödemesine devam edilir.
5. Başvuranın talebinin reddedilmesine ilişkin Yönetmeliğimizin Dikey Geçiş Halinde Bursun verilmesi başlığı altında Madde 22 “Kurumdan burs alan ön lisans mezunu öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edilir. Ancak, intibak programı süresince burs verilmez ve öğrenime ara vermiş sayılmazlar.” Hükmü gereğince değerlendirilmektedir.
6. Öğrenci hakkında Yönetmelik gereği bir işlem yapılması mümkün değildir. Öğrencinin ön lisans programından mezun olup lisans programına geçiş yaptığı ancak ara verdiği için burs ödemesi yapılması mümkün değildir. Şikâyet konusuna ilişkin Kurumumuza açılan veya intikal eden bir dava bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Anayasanın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde, “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar….”,
8. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
9. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
10. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun “Kurumun amacı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunun amacı; …yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmaktır.”, ‘Kredi Borcunun Tespiti ve
Ödenmesi ile Kredi Teminatı’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “…(2) Öğrenci, borcunu öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal eğitim süresinin bitiminden itibaren iki yıl (öğrencinin lisansüstü eğitim yapması halinde dört yıl) sonra başlamak üzere, kredi aldığı sürede ve aylık dönemler halinde (…) ödemek zorundadır. Ancak bu süre (…) bir yıl daha uzatılabilir. Ödeme askerlik dönemine rastlarsa TEFE uygulanmadan askerlik döneminin sonuna kadar ertelenir. (3) Borçlunun, (…) müracaatı esnasında; Sosyal
Güvenlik Kurumu veya sosyal güvenlik kuruluşu niteliğindeki başka kuruluşlarla ilişkisinin bulunmaması halinde, ilgilinin talebi ile borcunu ödemesi kredi alma süresinin bitiminden itibaren endeks uygulanmak sureti ile ve birer yıllık sürelerle (…) uzatılır.”, ‘Taksitlerin zamanında ödenmemesi’ başlıklı 17 nci maddesinde, “Borç taksitlerini zamanında ödemiyenlerin birinci defada borçlarının bir seneliği,
tekrarında ise tamamı ivedilik kazanır. Bu tarihten itibaren borç 6183 sayılı kanun hükümlerine göre malsandıklarınca tahsil olunarak Gençlik ve Spor Bakanlığına ödenir.”,
11. Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Kredi Verilmeyecek Haller’ başlıklı 11 inci maddesinde, “Sağlık sebebi dışında ön lisans mezunlarından ara vermek suretiyle intibak programına başlayan öğrencilere, kredi verilmez.”,
12. 25563 sayılı ve 24.08.2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Dikey Geçiş Halinde Bursun Verilmesi’ başlıklı 22 inci maddesinde, “ Kurumdan burs alan ön lisans mezunu öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edilir. Ancak, intibak programı süresince burs verilmez ve öğrenime ara vermiş sayılmazlar.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvuranın ve benzer durumdaki kişilerin mağduriyetlerini giderecek şekilde Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinde gerekli düzenlemenin yapılması ve başvuranın burs verilmesi talebinin değerlendirmeye alınması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran özetle, tarafına burs verilmesini talep etmektedir.
15. İlgili idare özetle, ön lisans eğitiminden sonra ara verilerek lisans eğitimine devam edilmesi durumunda mevzuat gereği burs verilemediğini belirtmektedir.
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın, 2016 yılında Marmara Üniversitesi
Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu Makine programına başladığı, 2018 yılında mezun olduğu, 2017 yılında bir yıl burs aldığını, dikey geçiş sınavı ile İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Makine Mühendisliğini kazandığını, ek tercih hakkını kullanabilmek amacıyla kayıt yaptırmadığı, sonrasında bir yıl ara verdiği,
2019 yılında Marmara Üniversitesi Teknoloji fakültesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliğini kazandığı,
mevzuat gereği ön lisans programından mezun olup DGS sınavı aracılığı ile tercih yapan öğrencilerin ara vermeden 3.sınıfa başlamaları halinde burs ödemesine devam edileceği gerekçesi ile başvurana burs ödemesi yapılmadığı anlaşılmıştır.
17. Başvuran zorunlu olarak ara vermesini DGS kılavuzunda yapılan değişikliğe bağlamaktadır.
18. 2017 yılına ait Meslek Yüksekokulları İle Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının
Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavı (Dgs) Kılavuzunda, “Ek Yerleştirme: DGS sonuçlarına göre yapılan yerleştirme sonunda adayların tercih etmemesi veya yerleştirilmesi yapılan adayların kayıt için başvurmaması nedeniyle boş kalan kontenjanlar için gerek duyulduğu takdirde Yükseköğretim Kurulu kararı ile ÖSYM tarafından merkezî olarak ek yerleştirme yapılacaktır…” ifadesi yer almakta iken 2018 yılına ait Meslek Yüksekokulları İle Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans
Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavı (Dgs) Kılavuzunda, “Ek Yerleştirme: DGS sonuçlarına göre yapılan yerleştirme sonunda adayların tercih etmemesi veya yerleştirilmesi yapılan adayların kayıt için başvurmaması nedeniyle boş kalan kontenjanlar için gerek duyulduğu takdirde Yükseköğretim Kurulu kararı ile ÖSYM tarafından merkezî olarak ek yerleştirme yapılacaktır. …2018-DGS merkezì yerleştirmede
bir yükseköğretim programına yerleştirilmiş olan adaylar, ek yerleştirmede tercih yapma hakkına sahip değildir. Ek yerleştirmede tercih yapabilmek için, 2018-DGS’ye girmiş ve 2018-DGS merkezî yerleştirme ile hiçbir programa yerleştirilmemiş olmak gerekir.” ifadelerine yer verilmiştir. Böylelikle merkezi yerleştirme ile yerleşen bir adayın ek yerleştirmeye başvurmaması istenmiştir. Somut olayda başvuran da dahil almak üzere sınava başvuran tüm adaylar kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılmaktadır. Bu nedenle başvuranın DGS uygulamalarında gerçekleşen değişiklik gerekçesi ile mağduriyet yaşadığını ifade etmesine itibar edilememektedir, Çünkü başvuranın merkezi yerleştirme ile yerleştiğinde ek yerleştirme hakkına sahip olmayacağını bilmesi gerekmekteydi. Bu kapsamda, merkezi yerleştirme ile yerleştikten sonra kayıt dahi yaptırmadığı gerekçesi eğitimine devam etmeyerek ara verdiği, bu kararın tüm sonuç ve sorumluluğunun kendisine ait olduğu ve sonuçlarına katlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
19. Bununla birlikte, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunun 2 nci maddesinde Kurumun esas amacının öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmak olduğu ve bu nedenle öğrencilere burs ve öğrenim kredisi verildiğinin ifade edildiği görülmektedir. Ancak ön lisans mezunu bir öğrencinin ara vererek lisans eğitimine devam ederken burs ve öğrenim kredisinden faydalandırılmaması öğrencinin yükseköğrenim görmesini kolaylaştırmamakta aksine zorlaştırmaktadır. Bu yönüyle adı geçen kanunun amacından uzaklaşıldığı görülmektedir. Başvuranın öğreniminin devam ettiği hususu dikkate alındığında mevzuatın somut olayda aleyhe sonuç doğurduğu görülmektedir. Bu yönüyle her ne kadar ara verilmiş olsa da dikey geçiş yaparak öğrenimine devam eden başvurana burs veya öğrenim kredisi tahsis edilmesi için başvurusunun değerlendirmeye alınmaması mevcut mevzuata uygun olarak değerlendirmekle birlikte hakkaniyeti tesis etmede yetersiz kalmaktadır.
20. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; mevcut düzenlemeler başvuruya konu somut olayda hakkaniyeti sağlayamamaktadır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/20554 sayılı kararı)
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; mevzuatta yer alan “Burs alan ön lisans mezunu öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edilir. Ancak, intibak programı süresince burs verilmez ve öğrenime ara vermiş sayılmazlar.” hükmünün bu hali ile oldukça sınırlayıcı ve çelişki doğurucu nitelikte olduğu, DGS sonrasında her üniversitenin üçüncü sınıftan öğrenime devam ettirmediğinin bilindiği, öğrenimine devam eden kişi sayısının giderek arttığı, hangi gerekçe ile olursa olsun ara verdikten sonra lisans eğitimine devam eden kişilerin de desteklenmesi gerektiği, aksi durumun öğrenciler arasında fırsat eşitsizliğine sebebiyet verebileceği, ilgili idarenin görevinin yükseköğrenim öğrencilerine kredi ve burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmak olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde ön lisans öğrencilerinin ara vererek DGS ile lisans eğitimine devam etmeleri durumunda kendilerine burs veya öğrenim kredisi verilmemesi işleminin dayanağını oluşturan yönetmelik hükmüne dayanılarak işlem tesis edilmesinde hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarının
gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın ve benzer durumdaki kişilerin mağduriyetlerini giderecek şekilde Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinde gerekli düzenlemenin yapılması ve başvuranın burs verilmesi talebinin değerlendirmeye alınması hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi