|
ÖZET: Başvuran, Açıköğretim Fakültelerinde okuyan öğrencilere burs ve öğrenim kredisi verilmesini talep etmiştir. İlgili idare, Açıköğretim öğrencilerine burs verilmediğini, başvuranın örgün eğitimi dolayısıyla öğrenim kredisi aldığını belirtmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, açıköğretim öğrencilerinin burs ve kredi taleplerinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıköğretim öğrencileri ile örgün öğretim öğrencileri arasında hak eşitliği bulunsa da, burs ve kredi verilmesinde öğrencilerin maddi durumları, sosyal durumları ve başarı durumları gibi kriterlerin dikkate alındığı belirtilmiştir. Ayrıca, açıköğretim sisteminin, çalışan bireylere hitap eden esnek bir eğitim modeli olduğu ve bu öğrencilerin genellikle maddi imkânlarının bulunduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, açıköğretim öğrencilerine burs ve öğrenim kredisi verilmemesi, mevcut kontenjan ve bütçe kısıtlamaları nedeniyle, örgün eğitim gören öğrencilerin burs ve kredi alma şanslarını azaltacağı gerekçesiyle hukuka uygun bulunmuştur. Bu nedenle başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/8456-S.21.13614
BAŞVURU NO : 2020/102138
KARAR TARİHİ : 04/06/2021
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Açıköğretim öğrencilerine burs/öğrenim kredisi verilmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 06/12/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, anayasada eşitlik ve eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi hükümlerine yer verildiğini, Açık
Yükseköğretim Yönetmeliğinde açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı gibi her iki yoldan mezun olanlar eşit hak ve yetkilere sahip olduğu hususuna yer verildiğini, açıköğretim sisteminde öğrenci sayısının giderek arttığını, öğrenim kredisi ve burs hizmetlerinde açık öğretim öğrencileri ile uzaktan eğitim öğrencilerine tahsis işlemi yapılmadığını, kendisinin öncesinde açık öğretim mezunu ve hâlihazırda örgün lisansüstü öğrencisi olduğunu belirterek açıköğretim öğrencilerinin öğrenim kredisi ve burs hakkından yararlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün E- sayılı ve 20.04.2021 tarihli yazısında, “Bakanlıkça kabul edilen kıstaslar dahilinde yapılan değerlendirme sonucunda, Ankara Hacı Bayram Veli
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü öğrencisi … ‘ın 2018-2019 öğretim yılında kredi/burs almak için müracaat ettiği ve müracaatına istinaden numara ile öğrenim kredisi tahsis edildiği ve kredi alma süresinin 30.06.2020 tarihinde sona erdiği yapılan araştırmadan anlaşılmıştır.
3. Şikâyet konusu kapsamında başvuran ile yapılan yazışmaların aslı gibidir kayıtlı birer örneği, C.a) Daha önce herhangi bir itiraz başvurusu ve verilen cevap bulunmamaktadır.
4. Başvuranın kayıtlı ve mezun olduğu yükseköğrenim bilgileri, C.b) EK:1 de dökümü sunulmuştur.
5. Başvuranın hangi tarihte burs başvurusunda bulunduğu, C.c) 2018
6. Başvuranın burs talebinin değerlendirmeye alınıp alınmadığı, C.d) Burs ve kredi başvuruları her yıl bir kez alınmakta ve değerlendirme yapılmaktadır. Değerlendirme sonucu bütün öğrenciler puan sıralamasına alınmakta ve burs ödenekleri dikkate alınarak her yıl belirli kontenjanda öğrenciye burs, durumları mevzuata uygun öğrenciye kredi tahsisi yapılmaktadır. Değerlendirme aşamasında gelir durumu, sosyal durumu ve başarı durumu dikkate alınmakta olup, yapılan değerlendirme sonrası kontenjan kadar öğrenciye burs verildiğinden yıl içinde yeni bir değerlendirme yapılamamaktadır.
7. Başvurana burs/öğrenim kredisi verilmemesinin hukuki ve fiili gerekçesinin ne olduğu, C.e) Burs verilmeyen öğrenci mevzuatta burs verilmeyecek öğrenciler dışında ödenek miktarı dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonrası kontenjan dışı kalan öğrenciye burs tahsisi yapılmamaktadır.
8. Açıköğretim Fakültesi öğrencilerine burs/öğrenim kredisi verilmesini engelleyen mevzuat hükmü veya idari bir karar bulunup bulunmadığı, C.f) 29.09.2017 tarih ve 916 nolu Yönetim Kurulu Kararımız gereğince uzaktan eğitim öğrencilerine kredi /burs ödemesi yapılmamaktadır.
9. Başvuranın burs başvurusunda bulunduğu yıla ait ve güncel burs/öğrenim kredisi kıstaslarının bir örneği, C.g) 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Bakanlığımız görevleri sayılmıştır. Görev başlıklı 184. maddesi (h) bendi “Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi, burs ve diğer yardımlara ilişkin hizmetleri yürütmek ve bunlara dair usul ve esasları belirlemek” hükmüne istinaden Burs ve Kredi Değerlendirme
Kıstasları her yıl Bakan onayı ile yürürlüğe girmektedir. Burs ve Kredi Değerlendirme işlemi yılda bir kez yapılmaktadır. Kamu kurumlarından bilgiler web servis ile çekilmektedir. Öğrenciler gelir durumu sosyal durumu ve başarı durumu olarak üç ayrı alanda değerlendirilmekte ve alınan puanlar toplanarak tahsis işlemi yapılmaktadır.
10. Başvuranın başvuru yaptığı yılda, burs ve öğrenim kredisi talep eden ve burs ve öğrenim kredisi tahsis edilen öğrenci sayısı ile taleplerin karşılanma oranlarına ilişkin varsa verilerin neler olduğu, C.h)
2018yılında 719.117 öğrenci başvuruda bulunmuş. Değerlendirme sonrası durumu mevzuata uygun 150.000. öğrenciye burs, diğer öğrencilere öğrenim kredisi tahsis edilmiştir. 2018-2019 yılı aktif öğrenciler toplamında 1.171.507 öğrenci kredi 451.751 öğrenciye burs ödemesi yapılmıştır. Halen aktif 990.086 öğrenci kredi 447.723 öğrenciye burs ödenmesine devam edilmektedir.
11. Başvuranın burs talebinin kontenjan dâhilinde kalması durumunda karşılanıp karşılanamayacağı, C.i)
Yapılan değerlendirme sonucunda kontenjan sayısı kadar öğrenciye burs tahsisi yapılmaktadır.
12. Başvuranın talebinin 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 27 nci maddesinde yer alan “DOSTANE ÇÖZÜM” usulüyle karşılanmasının mümkün olup olmadığı, bu konuda
Müdürlüğünüzün mütalaasının ne yönde olduğu, C.j) Burs ve Kredi işlemleri değerlendirme işlemleri kanun gereği kıstasa bağlı olduğundan “DOSTANE ÇÖZÜM” usulüyle çözülmesi mümkün olmamaktadır….Adı geçen öğrenci hakkında yapılabilecek bir işlem bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
13. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları
hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 15. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”, 16. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”, 17. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”, 18. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun ‘Lisans düzeyinde öğretim’ başlıklı 43 üncü maddesinde, “Yükseköğretim kurumları, örgün, yaygın ve açık öğretim yöntemleri ile her türlü eğitim-öğretim yapabilirler.”, 19. 17860 sayılı ve 06.11.1982 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Açık Yükseköğretim
Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinde, “Açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı gibi her iki yoldan mezun olanlar etit hak ve yetkilere sahip olurlar.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
20. Dosya kapsamına göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 21. Başvuran, Açıköğretim Fakültelerinde okuyan öğrencilere burs/öğrenim kredisi verilmesini talep etmektedir.
22. İlgili idare, Açıköğretim Fakültesi öğrencilerine burs verilmediğini, başvuranın örgün eğitimi dolayısıyla öğrenim kredisi verildiğini belirtmektedir.
23. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın eğitim durumu ve geçmişi şu şekildedir: Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Kamu Yönetimi (2002-2006), Anadolu Üniversitesi
İktisat Fakültesi İktisat (2009-2013), Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri
İlişkileri (2013-2017), Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Tezsiz Yüksek
Lisans (2014-2017), Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Sosyoloji (2017-2020), İstanbul
Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Felsefe (2018-…), Atatürk Üniversitesi Açıköğretim
Fakültesi İşletme (2018-…), Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Sosyal Yapı ve Sosyal Çalışma Tezli Yüksek Lisans (2018-…). Ayrıca, başvuranın yüksek lisans öğrencisi olarak 2018-
2020 yılları arasında öğrenim kredisi aldığı, 29.09.2017 tarih ve 916 nolu Yönetim Kurulu Kararı gereğince
uzaktan eğitim öğrencilerine kredi/burs ödemesi yapılmadığı anlaşılmıştır.
24. 2018 yılında 719.117 öğrencinin başvuruda bulunduğu, değerlendirme sonrası durumu mevzuata uygun 150.000. öğrenciye burs, diğer öğrencilere öğrenim kredisi tahsis edildiği, 2018-2019 yılı aktif öğrenciler toplamında 1.171.507 öğrenciye kredi, 451.751 öğrenciye burs ödemesi yapıldığı, halen aktif 990.086 öğrenciye kredi, 447.723 öğrenciye burs ödenmeye devam edildiği hususları tespit edilmiştir.
25. İlgili idare normal şartlarda değerlendirme yaparken kamu kurumlarından edinmesi gereken bilgilere sistem üzerinden anlık ulaşmaktadır.
26. Son durumda, öğrenciler gelir durumu sosyal durumu ve başarı durumu olarak üç ayrı alanda değerlendirilmekte ve alınan puanlar toplanarak tahsis işlemi yapılmaktadır.
27. Yine, idare tarafından staj, denklik lisans tamamlama, lisans tamamlama, araştırma görevlisi, yurtdışından kabul edilen öğrenci ve ÖYP gibi kendine özgü durum ve şartları ayrıca taşıyan öğrencilere burs/öğrenim kredisi verilmediğini ifade etmektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/22410 sayılı kararı) Bu durumda olan öğrenciler değerlendirmeye alınmamaktadırlar.
28. Kamu Denetçiliği Kurumu bir kararında (2014/5812), mülga Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumuna uzaktan eğitim lisans tamamlama sürecinde kesilen öğrenim kredisinin yeniden tahsis edilmesi tavsiyesinde bulunmuştur. Yine, ÖYP öğrencilerinin burs/öğrenim kredisi başvurularının değerlendirmeye alınması yönünde kararı bulunmaktadır. (2019/22410 sayılı KDK Kararı)
29. Üniversitelerin açık öğretim yöntemleri ile eğitim-öğretim yapabileceği ve açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı ve mezun olanların eşit hak ve yetkilere sahip olacağı mevzuatta açıkça düzenlenmiştir.
30. Bununla birlikte, düzenleyici mevzuatın burs ve kredi verilmesinde öğrencinin yeterlik ve ihtiyaç durumunu nazara aldığı, dolayısıyla asıl amacın maddi yetersizlik içinde bulunan başarılı öğrencilerin desteklenmesi ve eğitim ve öğrenim hakkından mahrumiyetlerin önüne geçilmesi olduğu anlaşılmaktadır.
31. Açıköğretim yöntemini tercih edenlerin çoğunu hayatını kazanmak için bir işte çalışanların oluşturduğu, buna göre açık öğretimin çalışan yetişkin öğrencilere hitap ettiği, açık öğretimi tercih nedenlerinin zaman esnekliği, mekân esnekliği ve yeni kariyer fırsatları elde etmek olduğu, açık öğretimin çeşitli zorunluluklardan değil sağladığı avantajlar nedeniyle tercih edildiğini, yani aile ve iş sorumluluklarıyla birlikte devam edilebilecek bir model olması ve kariyerlerinde yükselmek gibi sebeplerle tercih edildiğini gösterir nitelikte araştırmalar bulunmaktadır.
32. 2020-2021 Öğretim Yılı Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi öğrencisi sayısının (aktif ve pasif toplamda), 2.305.340 olarak gösterildiği (https://www.anadolu.edu.tr/universitemiz/sayilarlauniversitemiz/ogrenci-sayilari/2020-2021/2020-2021ogretim-yili-mart-ogrenci-sayilari, 26/05/2021), Anadolu Üniversitesi haricinde diğer bazı üniversitelerde de açıköğretim fakültelerinin bulunduğunun bilindiği, dolayısıyla ülkemizdeki Açıköğretim Fakültelerinde öğrenim gören öğrenci sayısının fazlalığı düşünüldüğünde, burs/kredi alacak öğrencilerin tespitinde açıköğretim öğrencilerinin de değerlendirilmeye alınması halinde örgün öğrenim gören öğrencilerin burstan/krediden yararlanabilme şanslarının ciddi oranda azalacağı ihtimalinin yüksek olduğu, bunun da nisbi adalet ilkesine uygun düşmeyeceği, zira burs/öğrenim kredisi ödemelerinin belli bir ödenek dahilinde yapıldığı tespit edilmiştir.” 33. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, yukarıda yer verilen açıklamalar ile açıköğretim fakültesi eğitimi ikincil eğitim durumunda olan öğrencilerin genel olarak maddi imkânlarının bulunduğu ve eğitimlerinde başarı kıstaslarının arka planda kaldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın açıköğretim öğrencilerine burs/öğrenim kredisi verilmesine yönelik genel talebinin ilgili idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 34. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
35. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi