|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, resmi burslu öğrencilerin yurt dışında bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının sağlık sigortası masraflarının karşılanıp karşılanamayacağına dair bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, Birleşik Krallık’ta doktora eğitimi gören bursiyerin eş ve çocuklarının zorunlu sağlık sigortası masraflarının Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ödenmesi gerektiğini iddia etmiştir. Ancak, ilgili mevzuat incelendiğinde, 5510 sayılı Kanun’un 63. maddesinde zorunlu sağlık sigortası ücretinin finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri arasında yer almadığı ve bu giderlerin yalnızca resmi burslu öğrencilerin kendileri tarafından karşılanması gerektiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, başvuranın talebi, mevzuat hükümleri çerçevesinde reddedilmiş ve idarenin bu kararının hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, yurt dışında sağlık sigortası yaptırmanın zorunlu olduğu ve bu masrafların bursiyerler tarafından karşılanması gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, idarenin takdir yetkisini eşitlik ilkesine uygun bir şekilde kullandığını göstermektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12294-S.21.19721
BAŞVURU NO : 2021/7435
KARAR TARİHİ : 23/08/2021
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın bakmakla yükümlü olduğu eşi ve çocuklarının zorunlu sağlık sigortası masraflarının bağlı bulunduğu kurum tarafından ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 08.04.2021 tarihinde Av. tarafından
adına yapılan başvuruda özetle; ’ın Milli Eğitim Bakanlığı bursiyeri olarak gittiği Birleşik
Krallık Üniversitesinde doktora eğitimi gördüğü, buraya eşi ve iki çocuğu ile birlikte gittiği, bursiyerlerin bakmakla yükümlü oldukları kişilerin (eş ve çocuklar) sağlık giderlerinin bağlı bulunulan kurum tarafından karşılanmasının zorunlu olduğu, bu kapsamda bursiyerin eğitim göreceği ülkeye yaptığı vize başvurusu sırasında kendisinden ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerden zorunlu olarak istenilen sağlık sigortası ödemesinin de bağlı bulunduğu kurum tarafından ödenmesi gerektiği, bunun için idareye yapılan başvuruların reddedildiği belirtilerek ’ın bakmakla yükümlü olduğu eşi ve çocuklarının zorunlu sağlık sigortası masraflarının bağlı bulunduğu kurum tarafından ödenmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 13.04.2021 tarihli ve S. sayılı bilgi-belge talep yazısına istinaden Millî
Eğitim Bakanlığı Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim Genel Müdürlüğünün 07.05.2021 tarihli ve sayılı yazısında;
2.1) ’ın talebinin ve mevzuattaki ilgili hükümlerin incelendiği ve 1416 Sayılı Ecnebi Memleketlere
Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun’un 13 üncü maddesi ve Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde
Öğrenimleri Hakkında Yönetmeliğin 27 nci maddesinin birinci fıkrasında “Resmî burslu veya kısmi resmî burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının sağlık giderleri, sürekli görevle yurt dışına gönderilen devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları kişiler için 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kamu kurum veya kuruluşlarınca karşılanır.” ve aynı Yönetmeliğin 27 nci maddesinin ikinci fıkrasında
“Bu madde kapsamında karşılanacak giderlere ilişkin esaslar tebliğ ile düzenlenir.” denildiği ve 1416 Sayılı
Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Gören Öğrencilere
Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğ’in 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasında ise “Resmî burslu öğrencilerin 5510 sayılı Kanuna göre bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının; bu öğrencinin bulunduğu ülkede 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamı, 5510 sayılı Kanunun 66 ncı ve ek 4 üncü maddesinde yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde bağlı bulundukları kurumca ödenir.” denildiği;
2.2) 5510 Sayılı Kanun’un 66 ncı maddesinde bulunan “Kurum, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri
kapsamındaki kişilerin sağlık hizmetlerini, bu kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla, ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabilir.” ifadesinde; bu kanun kapsamına girenlerin sağlık hizmetlerinin kurumca karşılanmasının dışında bir alternatif sunularak Kurumların, belirtilen sağlık hizmetlerinin, ilgili kişilerin geçici veya sürekli görev süresince, genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla, ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabileceğinin belirtildiği, söz konusu
Tebliğ’in 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında “Resmî burslu öğrencilerin yurt dışında sağlık sigortası yaptırması zorunlu olup sigorta ücretleri ile sağlık sigortasının veya mahallî ödeme imkânlarının kapsamı dışında kalan sağlık giderleri öğrencilerin bağlı bulundukları kurumca ödenir. Yaptırılacak sigortanın standart nitelikte olması esas olup zorunlu sağlık sigorta bedeli her yıl için öğrenim durumuna göre lisans öğrencileri veya lisansüstü öğrenim gören öğrenciye ödenen yurt dışı bursunun bir aylık tutarının 1,5 katını aşamaz.” denilerek sadece resmi burslu öğrencilerin yurt dışında sağlık sigortası yaptırmasının zorunlu olduğunun belirtildiği, resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık hizmetlerine ise, aynı Tebliğ’in 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasında “Resmî burslu öğrencilerin 5510 sayılı Kanuna göre bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının; bu öğrencinin bulunduğu ülkede 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamı, 5510 sayılı
Kanunun 66 ncı ve ek 4 üncü maddesinde yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde bağlı bulundukları kurumca ödenir.” denilerek yer verilmiş olup 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamının karşılanacağının ifade edildiği;
2.3) 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerinin “Finansmanı sağlanan
sağlık hizmetleri ve süresi: Genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halinde sağlıklarını kazanmalarını; iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını temin etmek amacıyla Kurumca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri şunlardır: a) Kişilerin hastalanmalarına bakılmaksızın kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile insan sağlığına zararlı madde bağımlılığını önlemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri. b) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum
üzerine teşhis için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, hasta takibi ve rehabilitasyon hizmetleri, organ, doku ve kök hücre nakline ve hücre tedavilerine yönelik sağlık hizmetleri, acil sağlık hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler. c) Analık sebebiyle ayakta veya yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine teşhis için gereken klinik muayeneler, doğum, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, hasta takibi, rahim tahliyesi, tıbbî sterilizasyon ve acil sağlık hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık
meslek mensubu sayılanların hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler. d) (Değişik:
17/4/2008-5754/40 md.) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya yatarak; ağız ve diş muayenesi, diş hekiminin göreceği lüzum üzerine ağız ve diş hastalıklarının teşhisi için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, diş çekimi, konservatif diş tedavisi ve kanal tedavisi, hasta takibi, diş protez uygulamaları, ağız ve diş hastalıkları ile ilgili acil sağlık hizmetleri, 18 yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik diş tedavilerinin 72 nci maddeye göre belirlenen tutarı, e) (Değişik:15/11/2018-7151/29 md.)
Evli olmakla birlikte çocuk sahibi olmayan genel sağlık sigortalısının; 1) Yapılan tıbbi tedavileri sonrasında normal tıbbi yöntemlerle çocuk sahibi olamadığının ve ancak yardımcı üreme yöntemi ile çocuk sahibi olabileceğinin Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben mümkün görülmesi, 2) Kadının 23 yaşından büyük, 40 yaşından küçük olması, 3) Kadının primer ovaryan yetmezliği ve erkeğin azoospermisi olması hâlleri hariç olmak üzere son üç yıl içinde diğer tedavi yöntemlerinden sonuç alınamamış olduğunun Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından belgelenmesi, 4) Uygulamanın yapıldığı tıbbi merkezin Kurum ile sözleşme yapmış olması, 5) Eşlerden birinin en az beş yıldır genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi olup,
900 gün genel sağlık sigortası prim gün sayısının olması, şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde veya
sağlam çocuk sahibi olan çiftler hariç olmak üzere Kurumun belirlediği kalıtsal bir hastalığı olan veya bu hastalık için taşıyıcı olduğu bilinen evli çiftin sağlam çocuk sahibi olmasına yönelik bu bendin (2), (4) ve (5) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde, en fazla üç deneme ile sınırlı olmak üzere yardımcı üreme yöntemi tedavileri ile bir hastalığın tedavisinin başka tıbbi bir yöntemle mümkün olmaması ve Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben zorunlu görülmesi ve uygulamanın yapıldığı tıbbi merkezin Kurum ile sözleşme yapmış olması hâlinde yardımcı üreme yöntemi tedavileri, f) Yukarıdaki bentler gereğince sağlanacak sağlık hizmetleriyle ilgili teşhis ve tedavileri, için gerekli olabilecek kan ve kan ürünleri, kemik iliği, aşı, ilaç, ortez, protez, tıbbî araç ve gereç, kişi kullanımına mahsus tıbbî cihaz, tıbbî sarf, iyileştirici nitelikteki tıbbî sarf malzemelerinin
sağlanması, takılması, garanti süresi sonrası bakımı, onarılması ve yenilenmesi hizmetleri. (Değişik fıkra:
6/2/2014-6518/81 md.) Kurum, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile (f) bendinde belirtilen sağlık hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini, ödeme usul ve esaslarını Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak belirlemeye yetkilidir. Ancak, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşünün alınması (f) bendinde belirtilen ortez, protez ve diğer iyileştirici nitelikteki araç ve gereçlerin miktarını, standartlarını, sağlanmasını, uygulanmasını, kullanma sürelerini ve garanti süresi sonrası bakım, onarım ve yenilenmesi hususlarını kapsar. Kurum, bu amaçla komisyonlar kurabilir, ulusal ve uluslararası tüzel kişilerle işbirliği yapabilir.
Komisyonların çalışma usul ve esasları Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ile Sağlık
Bakanlığının görüşü alınarak Kurumca belirlenir. 60 ıncı maddede sayılan genel sağlık sigortalısı sayılma şartlarının yitirilmesi halinde, devam etmekte olan tedavi nedeniyle sağlanacak sağlık hizmetleri kişinin iyileşmesine kadar sürer. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/45 md.) Harp malullüğü kapsamında aylık almakta olan harp malullerinin kendileri ve bunların eşleri, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması
Hakkında Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre malullük aylığı almakta olan vazife malullerinin kendileri ile bunların eşleri, bu Kanunun 47 nci
maddesi ile 5434 sayılı Kanunun 56 ncı maddesi ve mülga 45 inci maddesi kapsamında vazife malulü olarak aylık almakta olan vazife malullerinden ise başkasının yardımı ve desteği olmaksızın yaşamak için gereken hareketleri yapamayacak derecede malul olanların kendileri ile bunların eşleri, birinci fıkranın (e)
bendinin (3) ve (5) numaralı alt bentlerinden muaf tutulur. (Ek fıkra: 2/1/2017-KHK-681/76 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/75 md.) 60 ıncı maddenin onikinci fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlara bu maddeye göre yöntem, tür, miktar ve kullanım süreleri belirlenen, Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri dışında sunulan sağlık hizmetlerinin usul ve esasları İçişleri Bakanlığı, Milli
Savunma Bakanlığı ve Kurumca müştereken belirlenir. (Değişik fıkra: 6/2/2014-6518/81 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Sağlık
Bakanlığının görüşü üzerine Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” şeklinde sıralandığı ve bu hizmetlerin içerisinde sağlık sigortası giderlerine yer verilmediği;
2.4) Resmi Burslu Öğrencilerin eş ve çocuklarının yurt dışındaki tedavi giderlerinin ilgili kurumca
karşılanmasına dair hükmün 02.12.2016 tarihinde yapılan değişiklikle 1416 Sayılı Kanun’a eklendiği ve
Resmi Burslu Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının yurt dışındaki sağlık hizmetlerinden faydalanmaları ve giderlerinin de Bakanlıklarının ve ilgili kurumlarca karşılanmasının sağlandığı, böylece Resmi Burslu Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının yurt dışındaki sağlık hizmetlerine ilişkin sorunlarının da çözüme kavuşmuş olduğu;
2.5) İngiltere’ye gidecek tüm kişilerin İngiltere’de kalacağı süreye göre sağlık sigortası yaptırması zorunlu
olup vize başvurusu yaparken sağlık sigortası yaptırmalarının da gerektiği, başvuru yaparken ülkede kalmak üzere belirtilen süreden daha az bir süre kalınsa bile kalan süreler için ödenen sağlık sigortası ücretinin iade edilmediği, İngiltere gibi başta ABD, Avrupa Ülkeleri ve daha birçok ülkede sağlık sigortası zorunluluğu olup bu ülkelere giden Resmi Burslu Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları için yaptırdıkları sağlık sigortası ücretlerinin öğrencilerin kendileri tarafından karşılanmakta olduğu, bu ülkelerde bulunan öğrencilerin ve bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık sigortasının karşılamadığı tedavi giderlerinin Bakanlıkça karşılanmakta olduğu;
2.6) Resmi Burslu Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının, 5510 sayılı Kanun’un 63
üncü maddesinde sayılan tüm sağlık hizmetlerinden yararlanabilmekte olduğu ve bu kapsamdaki sağlık giderlerinin tamamının da Bakanlıkça karşılanmakta olduğu, bu nedenle söz konusu Tebliğ’e, Resmi Burslu
Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık sigortası ücretlerinin ödenmesine dair bir hükmün konmadığı;
2.7) 1416 Sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim
Gören Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğ’in, Bakanlıkları ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ile birlikte hazırlanmakta olup son yapılan Tebliğ çalışmalarında, sağlık giderleri ile ilgili olarak; Resmi burslu öğrenciler için söz konusu Tebliğ’in 10 uncu maddesinin birinci fıkrasındaki hükümlerin, bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları için de aynı tebliğin 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasındaki hükümlerin uygun görüldüğü;
2.8) Yurt dışında görevlendirilen öğretmenler için de benzer bir durumun söz konusu olduğu, yurt dışında
görevlendirilen öğretmenlerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının da 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesinde yer alan sağlık hizmetlerine ait giderlerinin Bakanlıkça karşılanmakta olup ayrıca sağlık sigortası gideri için bir ödeme yapılmadığı;
2.9) 1416 Sayılı Kanun kapsamında lisansüstü öğrenim yapmak üzere yurt dışına gönderilen Resmi Burslu
Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık sigortası ödemelerine ilişkin yargı organlarında görülmekte olan ya da karara bağlanmış bir uyuşmazlık bulunmadığı;
2.10) Yukarıda belirtilen Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerine göre ’ın eşinin
sağlık sigortası ücretinin iadesi talebine yönelik ödeme yapılamadığı ve dilekçesine 22.02.2021 tarih ve sayılı yazı ile cevap verildiği; Açıklanmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 8.4.1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun’un 13
üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu Kanun kapsamında yurt dışına gönderilenlerin bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının tedavi giderleri, sürekli görevle yurt dışına gönderilen Devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları kişiler için 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununda belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca karşılanır.” ,
6) 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
6.1) “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “(Değişik:
17/4/2008-5754/2 md.) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; … c)
Kamu idarelerinde; 1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar, 2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar, sigortalı sayılırlar.”,
6.2) “”Finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri ve süresi” başlıklı 63 üncü maddesinde; “Genel sağlık
sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halinde sağlıklarını kazanmalarını; iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını temin etmek amacıyla Kurumca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri şunlardır: a) Kişilerin hastalanmalarına bakılmaksızın kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile insan sağlığına zararlı madde bağımlılığını önlemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri. b) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine teşhis için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak
tıbbî müdahale ve tedaviler, hasta takibi ve rehabilitasyon hizmetleri, organ, doku ve kök hücre nakline ve hücre tedavilerine yönelik sağlık hizmetleri, acil sağlık hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler. c) Analık sebebiyle ayakta veya yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine teşhis için gereken klinik muayeneler, doğum, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, hasta takibi, rahim tahliyesi, tıbbî sterilizasyon ve acil sağlık hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler. d) (Değişik: 17/4/2008-5754/40 md.) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya yatarak; ağız ve diş muayenesi, diş hekiminin göreceği lüzum üzerine ağız ve diş hastalıklarının teşhisi için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, diş çekimi, konservatif diş tedavisi ve kanal tedavisi, hasta takibi, diş protez uygulamaları, ağız ve diş hastalıkları ile ilgili acil sağlık hizmetleri, 18 yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik diş tedavilerinin 72 nci maddeye göre belirlenen tutarı, e)
(Değişik:15/11/2018-7151/29 md.) Evli olmakla birlikte çocuk sahibi olmayan genel sağlık sigortalısının;
1) Yapılan tıbbi tedavileri sonrasında normal tıbbi yöntemlerle çocuk sahibi olamadığının ve ancak
yardımcı üreme yöntemi ile çocuk sahibi olabileceğinin Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben mümkün görülmesi, 2) Kadının 23 yaşından büyük, 40 yaşından küçük olması, 3) Kadının primer ovaryan yetmezliği ve erkeğin azoospermisi olması hâlleri hariç olmak üzere son üç yıl içinde diğer tedavi yöntemlerinden sonuç alınamamış olduğunun Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından belgelenmesi, 4) Uygulamanın yapıldığı tıbbi merkezin
Kurum ile sözleşme yapmış olması, 5) Eşlerden birinin en az beş yıldır genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi olup, 900 gün genel sağlık sigortası prim gün sayısının olması, şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde veya sağlam çocuk sahibi olan çiftler hariç olmak üzere Kurumun belirlediği kalıtsal bir hastalığı olan veya bu hastalık için taşıyıcı olduğu bilinen evli çiftin sağlam çocuk sahibi olmasına yönelik bu bendin (2), (4) ve (5) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde, en fazla üç deneme ile sınırlı olmak üzere yardımcı üreme yöntemi tedavileri ile bir hastalığın tedavisinin başka tıbbi bir yöntemle mümkün olmaması ve Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben zorunlu görülmesi ve uygulamanın yapıldığı tıbbi merkezin
Kurum ile sözleşme yapmış olması hâlinde yardımcı üreme yöntemi tedavileri, f) Yukarıdaki bentler gereğince sağlanacak sağlık hizmetleriyle ilgili teşhis ve tedavileri için gerekli olabilecek kan ve kan ürünleri, kemik iliği, aşı, ilaç, ortez, protez, tıbbî araç ve gereç, kişi kullanımına mahsus tıbbî cihaz, tıbbî sarf, iyileştirici nitelikteki tıbbî sarf malzemelerinin sağlanması, takılması, garanti süresi sonrası bakımı, onarılması ve yenilenmesi hizmetleri. (Değişik fıkra: 6/2/2014-6518/81 md.) Kurum, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile (f) bendinde belirtilen sağlık hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini, ödeme usul ve esaslarını Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak belirlemeye yetkilidir. Ancak, Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığının görüşünün alınması (f) bendinde belirtilen ortez, protez ve diğer iyileştirici nitelikteki araç ve gereçlerin miktarını, standartlarını, sağlanmasını, uygulanmasını, kullanma sürelerini ve garanti süresi sonrası bakım, onarım ve yenilenmesi hususlarını kapsar. Kurum, bu amaçla komisyonlar kurabilir, ulusal ve uluslararası tüzel kişilerle işbirliği yapabilir. Komisyonların çalışma usul ve esasları Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Kurumca belirlenir. 60 ıncı maddede sayılan genel sağlık sigortalısı sayılma şartlarının yitirilmesi halinde, devam etmekte olan tedavi nedeniyle sağlanacak sağlık hizmetleri kişinin iyileşmesine kadar sürer. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/45 md.)
Harp malullüğü kapsamında aylık almakta olan harp malullerinin kendileri ve bunların eşleri, 2330 sayılı
Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre malullük aylığı almakta olan vazife malullerinin kendileri ile bunların eşleri, bu Kanunun 47 nci maddesi ile 5434 sayılı Kanunun 56 ncı maddesi ve mülga 45 inci maddesi kapsamında vazife malulü olarak aylık almakta olan vazife malullerinden ise başkasının yardımı
ve desteği olmaksızın yaşamak için gereken hareketleri yapamayacak derecede malul olanların kendileri
ile bunların eşleri, birinci fıkranın (e) bendinin (3) ve (5) numaralı alt bentlerinden muaf tutulur. (Ek fıkra:
2/1/2017-KHK-681/76 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/75 md.) 60 ıncı maddenin onikinci fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlara bu maddeye göre yöntem, tür, miktar ve kullanım süreleri belirlenen, Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri dışında sunulan sağlık hizmetlerinin usul ve
esasları İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Kurumca müştereken belirlenir. (Değişik fıkra:
6/2/2014-6518/81 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığının görüşü üzerine Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
6.3) “Yurt dışında tedavi” başlıklı 66 ncı maddesinde; “63 üncü maddede sayılan sağlık hizmetlerinin
yurt içindeki sağlık hizmet sunucularından sağlanması esastır. Ancak; a) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde sayılan genel sağlık sigortalılarından; işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûle uygun olarak veya kamu idareleri için özel mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak geçici görevle yurt dışına gönderilenlere, acil hallerde, b) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde sayılan genel sağlık sigortalılarından; işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûle uygun olarak veya kamu idareleri için özel mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların yurt dışında birlikte yaşadıkları bakmakla yükümlü olduğu kişilere, c) Sağlık Bakanlığının uygun görüşü üzerine yurt içinde tedavisinin yapılamadığı tespit edilen kişilerin, d) (Ek: 12/7/2013-6495/40 md.) Bu fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında veya bunların dışında herhangi bir nedenle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde bulunan ve Türk vatandaşı olan genel sağlık
sigortalılarının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin, e) (Ek: 2/1/2017-KHK-681/78 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7073/77 md.) 60 ıncı maddenin onikinci fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlardan özel mevzuatlarında belirtilen usule uygun olarak sürekli veya geçici görevle gönderilenlere, sağlık hizmetleri yurt dışında sağlanır. (Ek fıkra: 17/4/2008-5754/66 md.) Yurt içinde yapılması mümkün olmayan tetkiklerin de yurt dışında yapılması sağlanabilir. Ancak, yukarıdaki fıkranın (a) ve (b) bentleri gereği yurt dışında sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca karşılanacak bedelleri, yurt içinde sözleşmeli sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemez. Bu tutarı aşan kısım işverenler tarafından ödenir. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklıdır. Cumhurbaşkanı kararı ile birlik halinde ya da kamu idarelerinin yetkili makamlarınca yurt dışına askerî veya güvenlik amaçlı görevlendirilenlerin, bu Kanun kapsamına giren sağlık hizmetlerinin sağlanması ile bu hizmetlere ilişkin giderlerin yurt içindeki sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularına ödenen tutarı aşan kısmı, kurumlarınca karşılanır. (Ek cümle: 12/7/2013- 6495/40 md.) Ancak, Kuruma gönderilen sağlık hizmeti faturalarında yer alan işlem bedellerinin ayrıntılı belirtilemediği durumlarda, söz konusu fatura bedelinin yüzde ellisi Kurumca, kalan yüzde ellisi ise kendi kurumlarınca karşılanır. Kurum, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamındaki kişilerin sağlık hizmetlerini, bu kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla, ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabilir. Birinci fıkranın (c) bendi gereğince yurt dışına sevk edilen kişilerin sağlık hizmeti bedelinin tümü ödenir. Ancak bu tutar varsa Kurumun yurt dışında sevke konu tedaviye ilişkin sözleşmeli olduğu sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemez. Bu kişilerin 65 inci madde hükümlerine göre yapılacak giderleri ayrıca karşılanır. (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/40 md.) Birinci fıkranın (d) bendi gereğince sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca karşılanacak bedelleri yurt içinde sözleşmeli sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemez ve bu sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçen kısım, birinci fıkranın (a) ve (b)
bentleri kapsamında bulunanlara ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, kişilerin kendilerince karşılanır.
Bu kişilerin 65 inci madde hükümlerine göre yapılacak giderleri karşılanmaz. Yukarıdaki haller dışında, yurt dışında sağlık hizmetlerine ilişkin giderler Kurumca ödenmez. Bu maddenin uygulanmasında 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olması nedeniyle genel sağlık sigortalısı sayılanların daimi olarak altı aydan fazla süreyle yurt dışında görevlendirilmeleri durumu, sürekli görevle yurt dışına gönderilme sayılır. Kamu idarelerinde çalışan sigortalılar dışında 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların geçici veya sürekli görevlendirilmesine ilişkin usûller ve süreler ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, ilgili Bakanlıkların görüşü alınarak
Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
6.4) Ek 4 üncü maddesinde; “(Ek: 23/7/2010-6009/57 md.) Kamu idarelerinde çalışanlardan bu Kanunun
66 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamına girenler için acil hallerle sınırlı olmak üzere sadece
kendilerinin, aynı fıkranın (b) bendi ile söz konusu maddenin sekizinci fıkrası kapsamına girenlerin ise kendilerinin ve yurtdışında birlikte yaşadıkları bakmakla yükümlü olduğu kişilerin kamu kurumları tarafından yurtdışında sağlık hizmetlerinden yararlandırılması aşağıda belirtilen temel ilkelere göre yürütülür…bu Kanunun 66 ncı maddesine göre Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından ödenen sağlık hizmetleri ile sınırlıdır. Ancak, bulunulan ülke mevzuatı gereğince zorunlu olarak yaptırılması gereken kontrol ve muayeneler ile aşı gibi Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından doğrudan ve ücretsiz olarak yürütülmesi sebebiyle 66 ncı madde kapsamında herhangi bir belirleme yapılmamış sağlık hizmetlerine ilişkin giderler Türkiye’deki uygulamanın sınırlılıkları dahilinde ayrıca ödenir. 4) 68 inci maddede belirtilen tutar veya oranları geçmemek kaydıyla, Dışişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilecek tutar, oran ve usule göre katılım payı alınır. Alınan katılım payları, ilgisine göre genel bütçeye ya da ilgili kurum bütçesine gelir kaydedilir. 5) Tıbbi lüzum üzerine yaptırılan diş tedavileri sonucu doğan giderler; a) Diş çekimi, kanal tedavisi, diş dolguları ve travma sonucu oluşan çene defektlerine yapılan cerrahi müdahalelerle, protez tamirlerine ait tedavi bedelleri aynen, b) Diğer diş tedavilerine ait giderler ise, bedeli ödenecek her bir diş tedavisi kalemi için faturada yer alan tutarı geçmemek kaydıyla, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından aynı tedavi için tespit edilen birim fiyatların %
100 oranında artırılması suretiyle bulunacak miktar üzerinden, ödenir. 6) Gözlük camı ve çerçeveye ilişkin
tedavi bedeli, bedeli ödenebilecek her bir kalem için faturada yer alan tutarı geçmemek kaydıyla, Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından tespit edilen birim fiyatların % 100 oranında artırılması suretiyle bulunacak miktar üzerinden ödenir. 7) Sürekli görev yaptıkları memuriyet merkezinde tedavileri sağlanamadığı için aynı ülke içinde başka bir yere tedavi amacıyla sevk edilenlerin, yurtdışı gündeliklerine dair karar ekinde yer alan cetvelde belirlenen miktar kadar gündelik ve fiilen kullandıkları taşıtlara ilişkin gider belgelendirilmiş olması kaydıyla ödenir. Kendi araçlarını kullanmış olanlara yapılacak ödeme, o ülkede aynı yer için geçerli olan genel ulaşım türü esas alınarak belirlenir. 8) Yurtdışında sağlık hizmetinden ve yol giderlerinden yararlanacak olanların hastalanmaları halinde tedavilerinin sağlanabilmesi için, gerekli olması halinde tedaviye mahalli usule göre lüzum gösterilmiş olması zorunludur. 9) Kamu kurumlarınca bedeli ödenecek tutarın yurtdışına transferi halinde, yılın ilk günündeki kurlar esas alınır. Kapsama dahil kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmasına ilişkin usul ve esaslar ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar, Maliye Bakanlığının koordinatörlüğünde, Dışişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından müştereken çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.”,
7) 01.03.2020 tarihli ve 31055 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı
Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmeliğin 27 nci maddesinde; “Resmî burslu veya kısmi resmî burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının sağlık giderleri, sürekli görevle yurt dışına gönderilen devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları kişiler için 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kamu kurum veya kuruluşlarınca karşılanır. Bu madde kapsamında karşılanacak giderlere ilişkin esaslar tebliğ ile düzenlenir.”,
8) 29.07.2020 tarihli ve 31200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1416 sayılı Kanun ve Buna Bağlı
Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Yapan Öğrencilere Yapılacak
Ödemeler Hakkında Tebliğin;
8.1) “Sağlık giderleri” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Resmî burslu öğrencilerin yurt
dışında sağlık sigortası yaptırması zorunlu olup sigorta ücretleri ile sağlık sigortasının veya mahallî ödeme imkânlarının kapsamı dışında kalan sağlık giderleri öğrencilerin bağlı bulundukları kurumca ödenir.
Yaptırılacak sigortanın standart nitelikte olması esas olup zorunlu sağlık sigorta bedeli her yıl için öğrenim durumuna göre lisans öğrencileri veya lisansüstü öğrenim gören öğrenciye ödenen yurt dışı bursunun bir aylık tutarının 1,5 katını aşamaz.”
8.2) “Sağlık giderleri” başlıklı 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasında; “Resmî burslu öğrencilerin
5510 sayılı Kanuna göre bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının; bu öğrencinin bulunduğu ülkede
5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamı, 5510
sayılı Kanunun 66 ncı ve ek 4 üncü maddesinde yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde bağlı bulundukları kurumca ödenir.”,
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından başvurana yönelik uygulanan idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Kurumumuza vekil aracılığıyla yapılan başvuruda özetle; Milli Eğitim Bakanlığı bursiyeri olarak
Birleşik Krallık’a doktora eğitimine giden ’ın, bursiyerlerin bakmakla yükümlü oldukları kişilerin (eş ve çocuklar) sağlık giderlerinin bağlı bulunulan kurum tarafından karşılanmasının zorunluluğu karşısında vize başvurusu sırasında bakmakla yükümlü olduğu kişilerden zorunlu olarak istenilen sağlık sigortası ödemesinin bağlı bulunduğu kurum tarafından ödenmesi gerektiğinin iddia edildiği ancak idareye bu taleple yapılan başvuruların reddedilmesine itiraz edildiği ve ’ın bakmakla yükümlü olduğu eşi ve çocuklarının zorunlu sağlık sigortası masraflarının bağlı bulunduğu kurum tarafından ödenmesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
11) Konuyla ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığından istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden
gelen cevapta özetle; resmi burslu öğrencilerin eş ve çocuklarının yurt dışındaki tedavi giderlerinin ilgili kurumca karşılanmasına dair hükmün 22.12.2016 tarihinde yapılan değişiklikle 1416 sayılı Kanuna eklendiği, resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının yurt dışındaki sağlık hizmetlerinden faydalanmaları ve giderlerinin de Bakanlık ve ilgili kurumlarca karşılanmasının sağlandığı ancak bu giderler arasında zorunlu sağlık sigortası ücretinin yer almadığı belirtilmiştir.
12) Yukarıda anlatılanlar çerçevesinde uyuşmazlığın, resmi burslu öğrenci olarak yurt dışına gönderilen
başvuranın bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları için vize başvurusu sırasında ödediği zorunlu sağlık sigortası ücretinin bağlı bulunduğu kurum tarafından karşılanan sağlık giderleri içerisinde yer alıp almadığı noktasında düğümlendiği anlaşılmıştır.
13) Somut olayda başvuranın resmi burslu öğrenci olarak gittiği Birleşik Krallık’ta kendisi gibi bakmakla
yükümlü olduğu eşi ve çocukları için de zorunlu sağlık sigortası yaptırdığı ve kendisinin sigorta masraflarının ödendiği gibi bakmakla yükümlü olduğu eşi ve çocuklarının zorunlu sağlık sigorta masraflarının bundan sonra kurum tarafından ödenmesi ve daha önce yapılan masrafların da geriye dönük ödenmesi talepleriyle 09.02.2021 tarihli dilekçe ile başvurulduğu ve Millî Eğitim Bakanlığı Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim Genel Müdürlüğünün 22.02.2021 tarihli yazısıyla ilgili mevzuat hükümlerine göre resmi burslu öğrencinin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık sigortası ücretinin öğrencinin kendisi tarafından karşılanması gerektiğinden ilgili mevzuat çerçevesinde talebin reddedildiği ve
Kurumumuza başvurulduğu tespit edilmiştir.
14) Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında;
14.1) 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinde ve
Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmeliğin 27 nci maddesinin birinci fıkrasında resmî burslu veya kısmi resmî burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının sağlık giderlerinin sürekli görevle yurt dışına gönderilen devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları kişiler için 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kamu kurum veya kuruluşlarınca karşılandığının belirlendiği ve yine aynı Yönetmeliğin ikinci fıkrasında bahsi geçen madde kapsamında karşılanacak giderlere ilişkin esasların
1416 sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Yapan
Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğ ile düzenlendiğinin de belirtildiği;
14.2) Bahsi geçen Tebliğin 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında resmî burslu öğrencilerin yurt dışında
sağlık sigortası yaptırmasının zorunlu olduğu, bu kişilerin sigorta ücretleri ile sağlık sigortasının veya mahallî ödeme imkânlarının kapsamı dışında kalan sağlık giderlerinin bağlı bulundukları kurumca ödeneceği belirtilerek buna göre sadece resmi burslu öğrencilerin yurt dışında sağlık sigortası yaptırmasının zorunlu olduğu ve yine sadece resmi burslu öğrencilerin zorunlu sigorta ücretlerinin ödeneceğinin açıkça ifade edildiği;
14.3) Aynı Tebliğin 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasında ise resmi burslu öğrencilerin bakmakla
yükümlü olduğu eş ve çocuklarının yurt dışındaki sağlık giderlerinin nasıl karşılanacağının belirlendiği ve buna göre öğrencinin bulunduğu ülkede 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamının 5510 sayılı Kanun’un 66 ncı ve ek 4 üncü maddesinde yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde bağlı bulundukları kurum tarafından ödeneceğinin hüküm altına alındığı;
14.4) 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesine bakıldığında ise, resmi burslu öğrencilerin bakmakla
yükümlü olduğu eş ve çocuklarının hangi sağlık giderlerinin bağlı bulunulan kurum tarafından ödeneceğinin tek tek sıralandığı ve zorunlu sağlık sigortası ücretlerinin bu sağlık giderleri içerisinde yer almadığı;
Tespit edilmiştir.
15) Diğer yandan idari işlem, idarenin idare işlevine ilişkin olarak kamu gücü kullanmak suretiyle tek
başına yaptığı tek yanlı irade açıklamaları olup idarenin nerede, ne zaman ve nasıl bir işlem yapacağının hukuk kuralları ile baştan emredici bir şekilde saptanmadığı hallerde idarenin takdir yetkisinden bahsedilmektedir. Kanunda yer alan açık bir düzenleme, belli şart ve durumların gerçekleşmesi halinde belli bir kararı alıp almama veya değişik çözümler arasından birini seçmek konusunda idareye bir tercih
imkânı tanıyorsa bu düzenlemenin idareye takdir yetkisi tanıdığı kabul edilmektedir. Kanunlarda da emredici kelimeler yerine “verebilir”, “edilebilir”, “atayabilir”, “görevlendirilebilir”, “sağlayabilir” gibi yetki verdiği makama yapmak ya da yapmamak konusunda bir seçim imkânı tanıyan düzenlemelerle idarenin takdir yetkisinin mevcut olduğu durumlar gösterilmektedir. İdarenin takdir yetkisinin ortaya çıktığı hallerden biri değerlendirme durumlarıdır. İdarenin anlayışına bırakılmış olan değerlendirmeler takdir yetkisinin konusunu oluşturmaktadır. İdare, takdir yetkisini kanunun koyduğu sınırlar çerçevesinde eşitlik ilkesine uygun, kamu yararı amacıyla ve gerekçeli olarak kullanmakla mükelleftir. (Sinan Seçkin, Gül
Üstün, “İdari İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk
Araştırmaları Dergisi, 2015, c. 21, s .2, ss. 509-531.)
16) Bu çerçevede; 5510 sayılı Kanun’un 66 ıncı maddesinde yer alan “Kurum, birinci fıkranın (a) ve (b)
bentleri kapsamındaki kişilerin sağlık hizmetlerini, bu kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla, ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabilir.” hükmünde bahsi geçen Kanun kapsamına girenlerin sağlık hizmetlerinin kurumca karşılanmasının dışında bir alternatif sunularak kurumların belirtilen sağlık hizmetlerinin ilgili kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabileceğinin ifade edildiği; buna göre Kurumun sağlık hizmetlerine ilişkin sigorta masraflarını karşılayabileceği ancak hükümleri Milli Eğitim Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen 1416 sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Yapan Öğrencilere
Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğ çerçevesinde bu imkânın sadece resmi burslu öğrenciler için sağlandığı; idare tarafından resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının ise
5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesinde sayılan tüm sağlık hizmetlerinden yararlanabilmekte olduğu ve
bu kapsamdaki sağlık giderlerinin tamamının da Bakanlıkça karşılanmakta olduğu ve bu nedenle söz konusu Tebliğ’e Resmi Burslu Öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık sigortası ücretlerinin ödenmesine dair bir hükmün konmadığı; diğer yandan İngiltere’ye gidecek tüm kişilerin
İngiltere’de kalacağı süreye göre sağlık sigortası yaptırması zorunlu olup vize başvurusu yaparken sağlık sigortası yaptırmalarının da gerektiği, başvuru yaparken ülkede kalmak üzere belirtilen süreden daha az bir süre kalınsa bile kalan süreler için ödenen sağlık sigortası ücretinin iade edilmediği, İngiltere gibi başta
ABD, Avrupa Ülkeleri ve daha birçok ülkede sağlık sigortası zorunluluğu olup bu ülkelere giden resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları için yaptırdıkları sağlık sigortası ücretlerinin de öğrencilerin kendileri tarafından karşılanmakta olduğu, ayrıca yurt dışında görevlendirilen öğretmenlerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesinde yer alan sağlık hizmetlerine ait giderlerinin de Bakanlıkça karşılandığı ayrıca sağlık sigortası gideri için bir ödemenin yapılmadığı hususlarının açıklandığı ve bu gerekçelerin yukarıda da açıklandığı üzere değerlendirme durumları içerisinde yer aldığı, ülkelerin sağlık giderlerine finansman sağlama yönteminin o ülkenin sosyo-ekonomik durumuna ve politik tercihlerine göre şekillendiği ve bahsi geçen zorunlu sigorta ücretlerinin ülkeler bazında değişiklik gösterdiği göz önüne alındığında; Kurumun sağlık hizmetlerine finansman sağlama konusunda mali planlama ve dengeleme yapması gerektiği ve sonuç olarak bu değerlendirmenin idarenin takdir yetkisi kapsamında kaldığı sonucuna varılmıştır.
17) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirme
neticesinde; 5510 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesinde finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri arasında zorunlu sağlık sigortası ücretinin yer almadığı, bu sağlık hizmetlerinin yurt içinde sağlanmasının esas olduğu ancak kamu idareleri için özel mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak geçici veya sürekli görevle yurt dışına gönderilenlere bu sağlık hizmetlerinin kurumca karşılanmasının dışında bir alternatif sunularak kurumların belirtilen sağlık hizmetlerinin bu kişilere görev süresince genel sağlık sigortası için
Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de
sağlayabileceği, Tebliğ gereği bahsi geçen imkânın sadece resmi burslu öğrencilere tanındığı, resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının bu kapsamda yer almadığı, bu kişilerin sadece
5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde sayılan sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerinin karşılandığı,
İngiltere ile birlikte başta ABD, Avrupa Ülkeleri ve daha birçok ülkede sağlık sigortası zorunluluğu olduğu ve bu ülkelere giden resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları için yaptırdıkları sağlık sigortası ücretlerinin de öğrencilerin kendileri tarafından karşılanmakta olduğu, ayrıca yurt dışında görevlendirilen öğretmenlerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının da sadece 5510 sayılı 63 üncü maddesinde yer alan sağlık hizmetlerine ait giderlerinin karşılandığı, diğer bir deyişle bu kişilerin sağlık sigortası gideri için ayrıca bir ödeme yapılmadığı anlaşıldığından Milli Eğitim Bakanlığı tarafından takdir yetkisinin eşitlik ilkesine uygun ve gerekçeli olarak kullanıldığı, böylelikle başvuranın talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İlgili idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri
süresinde ve gerekçeli gönderdiği, başvurana verilen gerekçeli cevaplarda ise işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun REDDİNE,
Kararın başvuran vekili ile MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi