|
ÖZET: Başvuran, %90 oranında görme kaybı olan kızının eğitiminde büyük puntolu ders kitaplarına ihtiyaç duyduğunu, bu talebinin karşılanmadığını ve bu nedenle BİLSEM sınavında mağduriyet yaşadığını belirtmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı, görme engelli öğrencilerin eğitiminde fırsat eşitliği sağlanması gerektiğini vurgulayan ulusal ve uluslararası mevzuat hükümlerine atıfta bulunarak, bu öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun materyallerin temin edilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Ancak, başvuranın talep ettiği büyük puntolu kitapların sağlanmaması, öğrencinin eğitim sürecinde zorluk yaşamasına ve sınavlarda eşit şartlarda yarışamamasına neden olmuştur.
Sonuç olarak, görme kaybı olan öğrencilerin eğitim haklarının korunması ve bu konuda gerekli tedbirlerin alınması gerektiği belirtilmiş, Milli Eğitim Bakanlığı’na bu hususta tavsiyede bulunulmuştur. Eğitimde fırsat eşitliği ilkesinin gereği olarak, engelli bireylerin ihtiyaçlarının karşılanması için devletin yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12633-S.21.20269 –
BAŞVURU NO : 2021/12304
KARAR TARİHİ : 03/09/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Başvuranın görme kaybı bulunan kızının ihtiyacı olan büyük punto
BAŞVURUNUN KONUSU :
yazılı ders kitaplarının temin edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/07/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Hacı Osman Bayram tarafından Kurumumuza yapılan tarihli ve sayılı başvuruda, özetle; adı geçen kızının %90 oranında görme kaybının olduğunu, akranları ile aynı şartlarda eğitim görebilmesi için tek ihtiyacının büyük puntolu yazıları olan ders kitapları olduğunu, konuyla ilgili taleplerine sonuç alamadığı için şartlarını zorlayarak çocuklarını özel okula vermek zorunda kaldığını, pandemi nedeni ile uzaktan eğitim sürecinde kızının elektronik ortamda ve büyüteçlerle ders yapmak durumunda olduğunu, sene başında çocuğunun okuduğu Pendik Özel Günışığı Koleji idarecilerinin de büyük puntolu kitap talebinde bulunduklarını, Pendik İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün kızının okuluna kitapların gönderileceği cevabını verdiğini, ancak kızının ihtiyacı olan büyük punto yazılı ders kitaplarının ulaşmadığını; kızının BiLSEM sınavında mağduriyet yaşadığını, Pendik İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün konuya kayıtsız kaldığını ve sorumluluk almadığını, okul tarafından aranarak 6. sınıf ders kitaplarını usb flash bellek ile verilmesi için dilekçe talep edildiğini, ancak zaten çocuğunun az görmesi nedeniyle sürekli ekrana bakmasının göz sağlığı için problem oluşturduğunu, ayrıca flash belleği takıp ders kitaplarını oradan inceleyebileceği donanıma sahip bir bilgisayarının da olmadığını, bu maliyeti karşılama imkanının bulunmadığını, bir yıl sonra gireceği LGS’de de mağduriyet yaşamak istemediklerini belirterek az görenlerin ihtiyacı olan büyük punto yazılı ders kitaplarının kendilerine ulaştırılmasını, bu mümkün değilse flash bellekle ders kitaplarını okuyabileceği ve üzerinde işlem yapabileceği bir bilgisayar verilmesini veya normal ders kitaplarından yararlanabilmesi için okulda ve evde kullanabileceği elektronik büyütecin verilmesini ayrıca konuyla ilgili ihmal veya kusur varsa ilgililer hakkında yasal işlem yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
/
2. Başvuru konusu ile ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığından 14/07/2021 tarihli ve sayılı yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri
Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 12/08/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Bireylerin eğitsel değerlendirmesi ve tanılamasıyla ilgili ilk başvurunun okul yönetimi, veli ya da zihinsel engeli olmayan 18 yaşından büyük bireyin kendisi tarafından RAM’a yapıldığı, bireyin özel eğitim ihtiyacı olup olmadığının rehberlik araştırma merkezlerinde yapılan eğitsel değerlendirme ve tanılama sonucunda belirlendiği ve ilgili kurumlarca öğrenciler uygun eğitim ortamlarına yerleştirildiği, öğrencilere yönelik özel eğitim okulları ile özel eğitim sınıflarında yetersizliklerine uygun ortam ve materyal düzenlemeleri yapıldığı ve görme engelli öğrencilerin özel eğitim öğretmenleri tarafından okutulduğu, ayrıca eğitimin her kademe ve türünde görme engelli öğrencilerin eğitimlerini tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla sürdürebildiği, eğitimlerini tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla sürdüren öğrencilerin eğitim gördükleri okullarda eğitim hizmetlerinin desteklenmesi amacıyla destek eğitim odaları açıldığı, sunulan eğitim hizmetlerinin Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinde yer alan hükümler doğrultusunda yürütüldüğü, 2.2. Merkezi sınavlarda az gören öğrencilerin tek kişilik salonlarda sınava alındığı, bu öğrencilerin soru muafiyeti olmadığı, öğrencilerin Merkezî Sınav puanının tüm sorular üzerinden hesaplandığı, sınavlarda öğrencilere 20 dakika ek süre verildiği, ayrıca “Okuyucu ve kodlayıcı” ile “18 punto büyüklüğünde soru kitapçığı, normal punto cevap kâğıdı ve kodlayıcı” seçeneklerinden birinin tercih edilebildiği ve bu doğrultuda öğrenci için sınavda düzenlemeler yapıldığı, 2.3. Total düzeyde görme yetersizliği olan öğrencilerin okuyucu ve kodlayıcı eşliğinde tek kişilik salonlarda sınava alındığı, bu öğrencilere 20 dakika ek süre verildiği, total düzeyde görme yetersizliği olan öğrencilerin soru muafiyeti olmadığı, sınavlarda resim, şekil ve grafik içeren sorular yerine eş değer soruların yer aldığı, öğrencilerin Merkezî Sınav puanının tüm sorular üzerinden hesaplandığı, 2.4. Özel eğitim okulları haricinde diğer okulların her kademesinde okuyan ancak çeşitli oranlarda görme engeli olan öğrencilerden 18, 20 vb. puntolu ders kitabı talebi geldiği, tüm ders kitaplarının içeriklerinin
Bakanlıkları www.eba.gov.tr adresinde elektronik ortamda bulunmakta olup bu içeriklerin bilgisayar ortamında istenilen punto kadar büyütülmesinin mümkün olduğu, ayrıca ders kitaplarının braille baskılarının görme engelli öğrencilere ulaştırıldığı, 2.5. Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yalnızca genel öğrenci kitlesine hitap eden kitap basımı yapıldığından farklı punto ve karakterde kitapların temininin mümkün olmadığı, bu durumda olan öğrencilerin mağdur olmaması için büyük puntolu kitap taleplerinin www.eba.gov.tr. adresinden ilgili kitapların punto ve karakterleri düzenlenerek yerel imkanlarla karşılaması için 18/09/2019 tarihli ve sayılı yazı ile İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine talimat verildiği, 2.6. Başvuru konusunu çözüme kavuşturmak üzere ilgili yazışmaların yapıldığı ve İstanbul Valiliğinin 07/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında ders kitapları sorununun çözüldüğünün bildirildiği hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.2. “Yasama yetkisi” başlıklı 7 inci maddesinde; “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük
Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”, 3.3. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir… Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” , 3.4. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “…Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır…”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin;
4.1. “Engelli Çocuklar” başlıklı 7 nci maddesinde; “Taraf Devletler, engelli çocukların diğer çocuklarla eşit bir şekilde tüm insan temel hak ve özgürlüklerinden tam olarak yararlanmasını sağlamak için gerekli tüm tedbirleri alır.
Engelli çocuklarla ilgili tüm eylemlerde çocuğun en çıkarının gözetilmesine öncelik verir.”,
4.2. “Eğitim” başlıklı 24 üncü maddesinde; “1. Taraf Devletler engellilerin eğitim hakkını tanır. Taraf
Devletler, bu hakkın fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici bir şekilde her seviyede engellileri içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlar…
2. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilenleri sağlar:
(a) Engelliler engelleri nedeniyle genel eğitim sisteminden dışlanmamalı ve engelli çocuklar engelleri nedeniyle parasız ve zorunlu ilk ve ortaöğretim olanaklarının dışında tutulmamalıdır; (b) Engelliler yaşadıkları çevrede bütünleştirici, kaliteli ve parasız ilk ve orta öğretime diğer bireylerle eşit olarak erişebilmelidir; (c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılmalıdır; (d) Engellilerin genel eğitimden etkin bir şekilde yararlanabilmeleri için genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdır; (e) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hedefine uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı ortamlarda sağlanmalıdır.
3. Taraf Devletler engellilerin toplumun eşit üyeleri olarak eğitime tam ve eşit katılımlarını kolaylaştırmak için yaşamı ve sosyal gelişim becerilerini öğrenmelerini sağlar…”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun;
6.1. “Eğitim hakkı” başlıklı 7 nci maddesinde; “İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır.
İlköğretim kurumlarından sonraki eğitim kurumlarından vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanırlar.”, 6.2. “Fırsat ve imkan eşitliği” başlıklı 8 inci maddesinde; “Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkan eşitliği sağlanır. Maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek eğitim kademelerine kadar öğrenim görmelerini sağlamak amacıyle parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla gerekli yardımlar yapılır. Özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirler alınır.” 7. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Görevler” başlıklı 301 inci maddesinde; “Milli Eğitim Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır:… ç) Eğitime erişimi kolaylaştıran, her vatandaşın eğitim fırsat ve imkânlarından eşit derecede yararlanabilmesini teminat altına alan politika ve stratejilerin geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yapmak, belirlenen politikaları uygulamak, uygulanmasını izlemek ve koordine etmek, d) Kız öğrencilerin, engellilerin ve toplumun özel ilgi bekleyen diğer kesimlerinin eğitime katılımını yaygınlaştıracak politika ve stratejilerin geliştirilmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, belirlenen politikaları uygulamak ve uygulanmasını koordine etmek,…” , 8. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun;
8.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”,
8.2. “Eğitim ve öğretim” başlıklı 15 inci maddesinde; “Hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim alması engellenemez. Engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır.
Genel eğitim sistemi içinde engellilerin her seviyede eğitim almasını sağlayacak bütünleştirici planlamalara yer verilir.
Örgün eğitim programlarına farklı nedenlerle geç başlamış engellilerin bu eğitime dâhil edilmesi için gerekli tedbirler alınır.
Üniversite öğrencilerinden engelli olanların öğrenime etkin katılımlarını sağlamak amacıyla
Yükseköğretim Kurulu koordinasyonunda, yükseköğretim kurumları bünyesinde, engellilere uygun araçgereç ve ders materyallerinin, uygun eğitim, araştırma ve barınma ortamlarının temini ile eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların çözümü gibi konularda çalışma yapmak üzere Engelliler Danışma ve
Koordinasyon Merkezleri kurulur.
Engelliler Danışma ve Koordinasyon Merkezinin çalışma usul ve esasları Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulunca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
İşitme engellilerin eğitim ve iletişimlerinin sağlanması amacıyla Türk işaret dili sistemi oluşturulur. Bu sistemin oluşturulmasına, geliştirilmesine ve uygulanmasına yönelik çalışmaların esas ve usulleri Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığının koordinatörlüğünde, Millî Eğitim Bakanlığı ve Türk Dil Kurumu
Başkanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Engellilerin her türlü eğitim, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılamak üzere kabartma yazılı, sesli, elektronik kitap; alt yazılı, işaret dili tercümeli ve sesli betimlemeli film ve benzeri materyal temin edilmesine ilişkin gerekli işlemler Millî Eğitim Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığınca yürütülür.”,
9. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinin;
9.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı; Türk Millî Eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleri doğrultusunda, özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitim haklarından yararlanmalarını sağlamaya yönelik usul ve esasları düzenlemektir.”,
9.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Yönetmelik; özel eğitim ihtiyacı olan bireylere sunulacak eğitim ve öğretim hizmetlerinin yürütülmesine yönelik hükümleri kapsar.”,
9.3. Tanımlar ve kısaltmalar başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;… l)
Görme engelli birey: Görme gücünün kısmen ya da tamamen kaybından dolayı özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan bireyi,…ifade eder.
9.4. “Özel eğitim hizmetlerinin amaçları” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Türk Millî Eğitiminin genel amaç ve temel ilkeleri esas alınarak; özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitim ihtiyaçları, yeterlilikleri, ilgi ve yetenekleri doğrultusunda kapasitelerini en üst düzeyde kullanmaları, üst öğrenime, meslek hayatına ve toplumsal yaşama hazırlanmalarını amaçlar.”,
9.5. “Eğitim tür ve kademelerindeki özel eğitim hizmetleri” başlıklı 11 inci maddesinde; “Özel eğitim ihtiyacı olan bireylere hizmet verilen her tür ve kademedeki okul veya kurumda eğitim amaçlarının en üst düzeyde gerçekleştirilmesi için aşağıdaki hususlar dikkate alınır:… g) Bakanlıkça düzenlenen merkezî sistem sınavları ile protokolle yapılan sınavlarda özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için gerekli tedbirler alınır…”,
hükümleri yer almaktadır.
10. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER AİLELER İÇİN REHBERLİK
KİTAPÇIĞIN;
10.1. “Kaynaştırma/ Bütünleştirme Yoluyla Eğitim Uygulamaları” başlıklı bölümünde; “Görme yetersizliği olan çocuklar özellikle ortaöğretim kademesine geldiklerinde normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte eğitim alırlar. Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları; özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin her tür ve kademede diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde bulunmalarını ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmelerini sağlamak amacıyla bu bireylere destek eğitim hizmetleri de sunularak akranlarıyla birlikte verilen eğitim uygulamalarıdır.
…
Kaynaştırma eğitiminde görme yetersizliği olan çocuklardan beklenenler normal akranlarıyla paralellik gösterir. Yani çocuktan beklenen akademik performans çocuğu bir üst bilişsel seviyeye taşıyabilir. Ancak burada çocuğun görme düzeyi ve akademik özelliklerine göre bazı uyarlamaların yapılması önemlidir.
Örneğin az gören bir çocuk için görme düzeyine göre punto büyütme, uygun materyal hazırlama bu
/
çocuğun sergileyeceği performansı etkileyebilir. Hiç görmeyen bir öğrenci için ise Braille yazının kullanımı, notların elektronik olarak sunulması gibi düzenlemeler yararlı olabilir.”
10.2. “Eğitim hakları” başlıklı bölümünün “Sınav Tedbir Hizmetleri” başlıklı kısmında; “Özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin girecekleri merkezî sistem sınavlarında yetersizliklerine uygun sınav tedbir hizmetleri rehberlik ve araştırma merkezlerince alınabilmektedir. Görme yetersizliği olan öğrenciler için resim, şekil ve grafik içeren sorular kabartma olarak, betimlenerek veya bu soruların yerine eş değer sorular hazırlanarak değerlendirme yapılır.”
açıklamaları yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuru sahibi, kızının %90 oranında görme kaybının olduğunu, akranları ile aynı şartlarda eğitim görebilmesi için tek ihtiyacının büyük puntolu yazıları olan ders kitapları olduğunu, konuyla ilgili taleplerine sonuç alamadığını, kızının ihtiyacı olan büyük punto yazılı ders kitaplarının ulaşmadığı için kızının BİLSEM sınavında mağduriyet yaşadığını, bir yıl sonra gireceği LGS’de de mağduriyet yaşamak istemediklerini belirterek az görenlerin ihtiyacı olan büyük punto yazılı ders kitaplarının kendilerine ulaştırılmasını, bu mümkün değilse flash bellekle ders kitaplarını okuyabileceği ve üzerinde işlem yapabileceği bir bilgisayar verilmesini veya normal ders kitaplarından yararlanabilmesi için okulda ve evde kullanabileceği elektronik büyütecin verilmesini talep etmektedir.
13. Konuyla ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığı, 13.1. Tüm ders kitaplarının içeriklerinin Bakanlıkları www.eba.gov.tr adresinde elektronik ortamda bulunduğunu ve bu içeriklerin bilgisayar ortamında istenilen punto kadar büyütülmesinin mümkün olduğunu, Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yalnızca genel öğrenci kitlesine hitap eden kitap basımı yapıldığından farklı punto ve karakterde kitapların temininin mümkün olmadığını, bu durumda olan öğrencilerin mağdur olmaması için büyük puntolu kitap taleplerinin www.eba.gov.tr. adresinden ilgili kitapların punto ve karakterleri düzenlenerek yerel imkanlarla karşılaması için 18/09/2019 tarihli ve sayılı yazı ile İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine talimat verildiğini, İstanbul Valiliğinin 07/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında başvuranın kızını ders kitapları sorununun çözüldüğünün bildirildiğini, 13.2. Merkezi sınavlarda az gören öğrencilerin tek kişilik salonlarda sınava alındığını, bu öğrencilerin soru muafiyeti olmadığını, öğrencilerin Merkezî Sınav puanının tüm sorular üzerinden hesaplandığını, sınavlarda öğrencilere 20 dakika ek süre verildiğini, ayrıca “Okuyucu ve kodlayıcı” ile “18 punto büyüklüğünde soru kitapçığı, normal punto cevap kâğıdı ve kodlayıcı” seçeneklerinden birinin tercih edilebildiğini ve bu doğrultuda öğrenci için sınavda düzenlemeler yapıldığını ifade etmektedir.
/
14. Engelli bireylerin eğitim haklarının çerçevesi Anayasa, uluslararası sözleşmeler, kanunlar ve ilgili alt mevzuatla düzenlenmiştir. Anayasanın 10 uncu maddesinde çocuklar ve engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı, 42 nci maddesinde kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bahse konu hükümler birlikte değerlendirildiğinde, engelli bireylerin eğitiminde fırsat eşitliğinin sağlanması için özel önlemler alınması gerektiği anlaşılmakta olup
42 nci maddenin devamında yer alan “Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma
yararlı kılacak tedbirleri alır.” hükmüyle bu husus açıkça ifade edilmiştir.
15. BM Engelli Haklarına İlişkin Sözleşmede de engelli çocuklarla ilgili tüm eylemlerde çocuğun yüksek yararının gözetilmesine öncelik verileceği ve engellilerin eğitim hakkının fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici, her seviyede engellileri içine alacak ve ömür boyu öğrenim imkânı sağlayacak şekilde verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Engelli bireylerin eğitimine yönelik benzer düzenlemeler 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda da yer almaktadır. Ayrıca,
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 8 inci maddesinde eğitimde herkese fırsat ve imkân eşitliği
sağlanacağı ve özel eğitime muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirler alınacağı hususlarının belirtildiği görülmektedir.
16. 13 ve 14 üncü paragraflarda yer verilen ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri birlikte ele alındığında, ülkemizde engelli bireylerin eğitiminin fırsat eşitliği çerçevesinde, ayrımcılığa uğramaksızın, engellilik halinin gerektirdiği özel önlemler alınarak ve çocuğun üstün yararı gözetilerek sunulması gerektiği; bu anlayışla verilecek eğitimle engelli bireyin toplumsal yaşama etkin biçimde katılımının ve eksiksiz bir yaşama sahip olacağı bir duruma getirilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
17. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Bakanlığın internet sitesinde erişime sunulmuş olan
Görme Yetersizliği Olan Bireyler Aileler İçin Rehberlik Kitapçığında da görme yetersizliği olan çocukların, özellikle ortaöğretimde, destek eğitim hizmetleri sunularak kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları kapsamında normal gelişim gösteren akranlarıyla birlikte eğitim gördükleri ve bu çocuklardan normal akranlarıyla paralellik gösterir. bir akademik performans beklendiği açıklamalarına yer verildiği; aynı zamanda, söz konusu performansın gerçekleşebilmesi için çocuğun görme düzeyi ve akademik özelliklerine göre bazı uyarlamaların yapılmasının önemi vurgulanmaktadır.
18. Başvuru konusu olayda, %90 oranında görme kaybı olan öğrencinin akranları ile aynı şartlarda eğitim görebilmesi için büyük puntolu yazıları olan ders kitaplarına ihtiyacı olduğu, ancak bu talebi karşılanmadığı için okulda ve BİLSEM sınavında mağduriyet yaşadığı anlaşılmaktadır.
19. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, 18/09/2019 tarihli ve sayılı yazı ile farklı punto ve karakterde kitaba ihtiyacı olan öğrencilerin mağdur olmaması için büyük puntolu kitap taleplerinin www.eba.gov.tr. adresinden ilgili kitapların punto ve karakterleri düzenlenerek yerel imkanlarla karşılaması için İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine talimat verildiği; başvuru konusu olayla ilgili olarak da İstanbul Valiliğinin 07/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında başvuranın kızını ders kitapları sorununun çözüldüğünün bildirildiği belirtilmekle ise de gerek başvuranla gerekse öğrencinin devam etmekte olduğu Özel Ortaokulu Müdürü ile yapılan görüşmelerden geçen yıl kitap talebinin karşılanmadığı bilgisine ulaşılmıştır.
20. %90 oranında görme kaybı olan öğrencinin büyük puntolu yazıları olan ders kitapları ihtiyacının karşılanmaması nedeniyle eğitim sürecinde güçlük çektiği, bu durumun sınavlarda diğer öğrenciler ile eşit şartlarda yarışmasına engel oluşturduğu; bu nedenle görme kaybı olan öğrencilerin ihtiyacı olan büyük punto yazılı ders kitaplarının veya bilgisayar, büyüteç gibi materyallerin temin edilmemesi ve bu konuda
/
gerekli özenin gösterilmemesi yönündeki bir yaklaşımın ulusal ve uluslararası mevzuatta yer alan “eğitim hakkı” kapsamında devlete düşen yükümlülüklerin yerine getirilmesi bakımından uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, görme engelli öğrencilerin diğer öğrencilerle eşit şartlarda eğitim alabilmesinin sağlanması ve bu konuda gerekli tedbirleri alma görev ve sorumluluğunun idareye ait olduğu dikkate alındığında, oluşacak mağduriyetlerin giderilmesi için tedbir alınması hususunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu
kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ayrıca şikâyetçiye verilen cevapta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın kızının ihtiyacı olan büyük puntolu yazıları olan ders kitaplarının temin edilmesi hususunda
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Bu kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi