|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın zorunlu stajı sırasında staj ücreti talep etmemesi nedeniyle ücret ödenmediği iddiası incelenmiştir. Başvuran, 20 iş günü süresince Karayolları Samsun 7. Bölge Müdürlüğü’nde staj yapmış ve bu süre zarfında staj ücreti ödenmesini talep etmiştir. İdare, başvuranın staj süresince ücret talep etmeyeceğine dair belge imzaladığını belirtmiştir. Ancak, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 25. maddesi gereğince, stajyer öğrencilere staj ücreti ödenmesinin zorunlu olduğu vurgulanmıştır.
Kurum, başvuranın stajının mesleki eğitim niteliği taşıdığını ve bu nedenle 3308 sayılı Kanun kapsamında ücret alma hakkı bulunduğunu değerlendirmiştir. Sonuç olarak, başvuranın stajı karşılığında hak ettiği ücretin hesaplanarak ödenmesi gerektiği yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, stajyerlerin haklarının korunması ve mesleki eğitim süreçlerinin hukuka uygun bir şekilde yürütülmesi açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2034-S.22.3071
BAŞVURU NO : 2021/15328
KARAR TARİHİ : 14/02/2022
TAVSİYE KARARI
KARAYOLLARI 7. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın staj ücreti ödenmesi talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 09/09/2021
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İnşaat Mühendisliği (İngilizce) nolu
2. sınıf öğrencisi iken 11/08/2020-11/09/2020 tarihleri arasında 20 iş günü zorunlu stajını Karayolları
Samsun 7. Bölge Müdürlüğü bünyesinde tamamladığını ancak kendisine ücret istemeyeceği yönünde beyanda bulunduğu gerekçesiyle staj ücreti verilmediğini belirterek, yapmış olduğu 20 iş günü zorunlu staj karşılığında ödenmesi gereken staj ücretinin ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Karayolları Genel Müdürlüğü 7. Bölge Müdürlüğünün 27/10/2021 tarihli ve sayılı
yazısında özetle;
2.1) 2020 yılı Mali Bütçe Çalışmaları esnasında staj yapacak öğrencilere staj ücreti ödenmek üzere ilgili
tertip için ödenek talebinde bulunulduğu, Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilgili tertibe ödenek tahsis edilmediği,
2.2) Staj yapmak isteyen öğrencilere staj yaptıkları süre içerisinde ücret ödenemeyeceğine dair bilgi
verildiği, stajyer öğrencilerin de bunu kabul ettiklerine dair belge imzalamaları sonrasında staj yapmalarının uygun görüldüğü, staj yaptığı süre içerisinde ücret almak isteyen ve bu belgeyi imzalamayan stajyerlere staj yaptırılamadığı,
2.3) Başvuranın da kendi rızası ile staj süresince ücret talep etmeyeceğini kabul ettiği ve buna ilişkin
belgeyi imzalayarak başvuru yapmış olduğundan staj yapmasının uygun görüldüğü açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1) “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kimse,
eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.” aynı maddenin altıncı fıkrasında: “Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5) 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun;
5.1) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Öğrenci; işletmelerde, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında örgün eğitim görenleri;
İşletmelerde Mesleki Eğitim: mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin beceri eğitimlerini işletmelerde, teorik eğitimlerini ise mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında veya işletme veya kurumlarca tesis edilen eğitim birimlerinde yaptıkları eğitim uygulamaları”,
Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları”; mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumlarını;
Staj; Yükseköğretim Kurulunca, yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan her düzeydeki alana özgü olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı; ifade eder.”
5.2) “İşletmelerde Meslek Eğitimi” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasında; “On ve daha fazla
personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumu öğrencilerine staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır…”
5.3) “Ücret ve Sosyal Güvenlik” başlıklı 25 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Aday çırak ve
çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere işletmeler tarafından ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar, düzenlenecek sözleşme ile tespit edilir.
Ancak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden, aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan aşağı ücret ödenemez. Bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları gerekli tedbirleri alır…”
6) 13/2/2011 tarihinde kabul edilen 6111 Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 61 inci maddesinde; “5/6/1986 tarihli ve
3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununun 3 üncü maddesinin (j) bendine “orta öğretim kurumları”
ibaresinden sonra gelmek üzere “ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları” ibaresi eklenmiştir.”
7) 6764 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un 45 inci maddesinde; “3308 sayılı kanunun 25 inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddenin beşinci fıkrasına “mesleki eğitim gören” ibaresinden sonra gelmek üzere “, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrenciler ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında alan eğitimine başlayan” ibaresi eklenmiştir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, 11/08/2020-11/09/2020 tarihleri arasında 20 iş günü
zorunlu stajını Karayolları Samsun 7. Bölge Müdürlüğü bünyesinde tamamladığını ancak kendisine staj ücreti verilmediğini belirterek, staj ücretinin ödenmesini talep etmektedir.
10) 6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmündeki Kararnamelerde Değişiklik Yapılması
Hakkındaki Kanun”un 61 inci maddesi ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde yer alan “Mesleki ve
Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” yeniden tanımlanarak, mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra, teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları da 3308 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır. Bu kapsamda; değişikliğin yürürlüğe girdiği 25/02/2011 tarihinden itibaren mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra yükseköğretim öğrencilerinden staj ve mesleki eğitim yapanlar hakkında da 3308 sayılı
Mesleki Eğitim Kanunu hükümleri uygulanmaya başlanmıştır.
11) Yine 6111 sayılı Kanun ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde tanımlanan “Mesleki ve
Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” tanımı genişletilerek, “mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya
götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumu”
Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumu olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda 3308 sayılı Kanun’un mesleki ve teknik alanda eğitim yapan yükseköğretim öğrencilerini de kapsadığı anlaşılmaktadır.
12) Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin planlaması yapılırken ulusal kalkınma hedeflerine uygun politika
ve stratejiler belirlenmesi; bu kapsamda gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlama yapılması gerekmektedir. Bu amaçla kurulan mesleki ve teknik alanlarda öğrenim gören öğrencilere, iş ortamını tanımaları, mesleki bilgi, beceri ve görgülerini arttırmaları amacıyla öğrenimleri içerisinde işletmelerde mesleki eğitim ve staj eğitimi verilmektedir.
13) İşletmeler ve kuruluşlar tarafından öğrencilere teknik alanlara ilişkin staj ve mesleki eğitim imkânı
verilirken; öğrencinin bu alanda verilen bilgiyi hayata geçirebilmesi, bilgisini pekiştirmesi amacıyla uygulama yapması da sağlanmakta, zaman içinde pratik beceri ve tecrübe kazanan öğrenciler de uygulamada kuruluşun iş yüküne ortak olmaktadır. Verilen eğitim sonucunda öğrencinin işgücüne katılmasıyla eğitimde de amaca ulaşılmaktadır.
14) Somut olayda başvuran zorunlu staj eğitimi kapsamında 11/08/2020-11/09/2020 tarihleri arasında
20 iş günü zorunlu stajını Karayolları Samsun 7. Bölge Müdürlüğü bünyesinde staj yaptığının sabit olduğu
anlaşılmaktadır. Her ne kadar başvuranın staj başvurusunun kabul edilmesi için staj ücreti talep edilmemesi hususu şart koşulmuş olsa da, staj/mesleki eğitim karşılığında ücret ödenmesi hususunun 3308 sayılı
Mesleki Eğitim Kanunu’nun 25’inci maddesinde düzenlendiği, bu kapsamda stajyer öğrencilere staj ücreti ödenmesinin zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın eğitimi kapsamında yapmış olduğu
uygulama eğitimlerinin teknik olarak “staj” niteliği taşıdığı, mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları öğrencilerinin de aldıkları mesleki eğitim dolayısıyla 3308 sayılı Kanun kapsamında ücret almaya hak kazandığı değerlendirildiğinden, başvurana mesleki eğitim/staj kapsamında ücret ödenmemesinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Samsun Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın yaptığı mesleki eğitimin karşılığı olarak hak ettiği ücretin hesaplanarak en kısa sürede ödenmesi için Karayolları Genel Müdürlüğü 7. Bölge Müdürlüğüne TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 7. BÖLGE
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 7. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi