|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın ve eşinin ceza infaz kurumunda bulunması nedeniyle çocuklarının eğitimine erişim zorluğu ve psikolojik olumsuz etkiler yaşadığı iddiaları ele alınmıştır. Başvuran, eşiyle birlikte Tokat ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talep etmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenen temel amaç, hükümlünün yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek ve aile bağlarını korumaktır. Ancak, 5275 sayılı Kanun ve ilgili düzenlemeler, hükümlülerin ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir.
Bununla birlikte, hükümlülerin nakil taleplerinin değerlendirilmesinde, yalnızca ceza infaz kurumlarının kapasitesi değil, aynı zamanda ailelerin ziyaret etme sıklığı ve çocukların yüksek yararı gibi unsurların da dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın ve eşinin nakil taleplerinin, çocuklarının yüksek yararının göz önünde bulundurularak yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durum, aile hayatına saygı hakkının ve çocuk haklarının korunması açısından önem taşımaktadır. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/392-S.22.587
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
T AVS İYE KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Ceza infaz kurumunda bulunan başvuranın ve eşini n, çocuklarını n ikamet ett iği ilde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebi hakkındadır.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başv uran özetle, kendisinin ve eşi ’ nun (T.C. Kimlik No.: ) Sivas E Tipi Kapalı
Ceza İn faz Kurumunda b ulunduğunu, ço cu ğunun Tokat ilinde il köğreti m okuluna git ti ğini ve e ğit im inden dola yı kendisinin ve eşini n ziyaretine her zaman ge lemediğini , bu durumdan kız ını n psikolojisinin olumsuz etki lendiğini , eşi ve kendisinin yaptı ğı nakil baş vu rul arının olumsuz sonuçlandı ğını iddia ederek, mağduri yeti nin giderilmesi adına eşi ile birlikte Tokat ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakillerinin sa ğlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
09.11.2021 tarih ve – – sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup,
adı geçen Genel Müdürlüğün 23.12.2021 tarihli ve – – – sa yıl ı cevabi yaz ısı nda, 2.1. Başvur anın ve eşini n, bilgi forml arının incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamış herhangi bir disiplin cez a larını n bulunm adığı, 2.2. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesi birinci fıkrasını n (e)
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde hükümlü ve tutuklu barındırıldı ğından, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güven li ği ve hangi suç türüne ait odal arın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulun anın hasım
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
olarak bildirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan her talebin uygun d e ğerlendi rilemediği, 2.3. Aşağıda belirtilen k apalı ceza infaz kurumunun, tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olması nedeniyle, hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yı sını n kısı tl ı ve oda mevcudunun da dolu olduğu, 2.4. B aşvuranın ve eşini n barındırıldı ğı Sivas E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 700, mevcudunun 913, doluluk oranını n %130; nakillerini talep ettikleri Tokat T Tipi Kapalı Ceza İnf az
Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 914, doluluk oranını n % 91 olduğu, 2.5. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) barındırılan kişi ler, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılmak zorunda olduğu, d ola yısı yl a hükümlü ve t utukluların nakil talepleri ceza mi ktarları ve örgütteki k onuml arı dikkate alı nara k değerlend iril di ği, 2.6. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tut uklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tutukluların mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n mevcutl arının gün aşırı de ğişt iği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri
Genel Müdürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen ku ru ml arın kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak değerlendiri ldi ği, Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yı lm aması için alı nan önlemler kapsamı nda; başka bir h astalık nedeniyle hastanelere sevk edilen, kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve duruşma gibi zorunlu nedenlerle nakil edilen hükümlü tutuklu ların kurumlara girişl erinde 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm aları ge rekti ği için kurum mevcudunda a rtış görü ld ü ğü, 2.7. A yrıca, 20.08.2021 tarihli ve E-35211520-249.01-3495/79791 sa yı lı genel yaz ı ile 01.09.2021-
10.09.2021 tarihleri arası nda hükümlü /t utukl uların bir defaya mahsus ist e ğe bağlı nakil taleplerinin alı ndığı
ve 10.09.2021 tarihi iti barı yl a sistemin taleplere kapatıl dığı, başvur anın ve eşinin de söz konusu tarihler arasında nakil talebinde bulunduğu, ancak talep edilen kurumların kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle
27.09.2021 tarihli ve – – sa yıl ı ya z ı ile nakillerinin uygun
değerlendiril emedi ği, bu konuda, S ağlı k B akanl ığı Bilim Kurulunun tavsiyeleri doğrult usunda ileriki aylarda nakillerin tekrar a çıl ması ve başvu r anın ve eşi ni n de ist eğe ba ğlı nakil talebinde bulunm aları halinde taleplerinin de ğerl endiril ebil ece ği
Açıkl amalarına yer ve ri lm iş olup, a yrıca İdar e tarafından Kurumumuza iletilen ziyaret ve telefon görüşmel eri raporla rında n, 25.11.2020-25.11.2021 tarihleri arasında başvu ranın ve başvuranın eşini n, diğer aile üyelerinin yanı sıra, çocukları ta rafından sır a yl a 7 ve 8 kez ziyaret ed il diği, telefon görüşmele r ini ise düzenli aralı klarla ger çek leştirdikl eri anlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırlanm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği ” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili k ısı mların d a ; “Herkes, … aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir…”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
3.3. “A il en in koru nm ası ve çocuk h aklar ı” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir … Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle… çocukların korunması … sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir…
” 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık raların d a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Korun ması n a İli şk in Prensipler B ü tün ü ” nün “Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde; ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir” hükmü, “İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlı k lı 3 üncü maddesinin birinci f ık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek il keler” b aşlı klı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasının ilgili bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları” b aşlı klı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82), c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fıkrada tanımı yapılan kurumların ihtiyacı karşılama bakımından yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılır.”, 6.4. “Nakill er” b aşlık lı 53 üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, 6.5. “Kendi istekleri ile n akil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.”, 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İnfaz Ku ru mların ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hak k ınd a Yönetmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlık lı 127 nci maddesinin ilk f ık rasın d a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.”, 9. Adalet Bak anl ığını n 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürürlü ğe konulan 167 sayılı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğ er Hükümler konulu Genelge ’nin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” b aş lı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı) Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Ha k k ınd a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kararına Ek “Temel İlkeler” b aşlı k lı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.”, 10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a” b aşlı k lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” başlık lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “”Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.” 11. B irleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin ; 11.1. 1 inci maddesinde; “Çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır”, 11.2. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de gözönünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.”, 11.3. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar.”, 11.4. 6 n cı maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”, 11.5. 18 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında ana–babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları ilkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
12. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kaps amı birlikte d eğerlendiril di ğinde, b aşv uru konusuna il işki n “T a vsi ye
Karar Öne risi” Kamu Ba şdenetçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvur anın, 1 numar alı paragrafta a yrıntı larına yer verilen başvurusun da, kendisinin ve eşini n Sivas E
Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu, çocu ğunun ise, Tokat ilinde il köğreti m okuluna git ti ği ve eğit im inden dola yı kendisinin ve eşini n ziyaretine her zaman gelemedi ği, bu durumdan psikolojisinin
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
olumsuz etkilendiği iddi aları yl a, ma ğduri yeti nin giderilmesi adına eşi ile birlikte Tokat ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakillerinin sağlanm asını talep ett iği görülmektedir.
14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaş ıl mak istenen temel amaç 5275 sa yıl ı Kanunun 3 üncü maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu la nm ası yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andı rarak sosyal barışı tesis etmeye çabalamaktad ır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz s ırası nd a hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm a sını sağlamak ve suç işl e nmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkmışt ır. Bu b akımdan, hükümlülerin yakınl arıyla olan ilişk ilerinin devamın ın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düzenlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. T.C. Ana yasası’nın 20 nci maddesi, A İHS’in 8 inci maddesi u ya rınca, herkesin ‘özel ve aile haya tı na sa ygı h akkına’ sahip old uğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez ası na mahkûmiyet, doğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğu racaktı r. Ancak mahkûmun yakınl arı ile ba ğl antı da kalm asını n, özel ve aile ha yatın a sa ygı h akkının esasl ı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli ya rdımı sağl aması ge rekti ği Avrupa İnsan H akları Mahkemesi tara fından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
17. Bir üst paragrafta yer verilen husus Anayasa Mahkemesi tar afından verilen kararlarda da işl enmi ş olup, Mahkeme tar afından aile ha yatı na sa ygı hakkın a il işki n verilen ihlal kararında; devletin hükümlü ve tut uklul arın ailesi ve yakı nları yla il eti şim ini devam ettirecek önlemleri alm as ını n pozitif yükümlülüklerinin bir gere ği olsa da -beli r ti ldi ği üzere- hukuka uygun bir tutulmadan kaynaklanan ka çını lm az sonuçlar nedeniyle aile ha yatı kap samı ndaki temasın sını rlandırıl ması nın doğal olduğu, kamu düzeninin ve kurum güvenli ğini n sa ğlanması yönündeki m eşru amaç d oğrultusunda ve makul bir ger ekli li ğin olm ası durumunda gerekçeleri ilgili ve yeterli şekil de açıkl anarak belirli bir süre boyunca söz konusu pozitif yüküml ülüğün karşılanmamas ını n da olağan kabul edil ebil e ce ği, ancak aile ha yatı na sa ygı hakk ın ın gereklerinin mümkün olan ilk fırsatta yerine getirilmesi ve mahpusların ailesiyle olan t emasının hız lı şekilde yeniden sa ğla nması bir gereklilik olduğu, bu bağlam d a tutuklu ya da hükümlünün yakın derecedeki aile bireyleriyle aile ha ya tı nı sürdürmesini sağlama ya yeterli olacak şek il de asgari düzeyde bir il eti şim ve temas kurmasını n her durumda sağl anması ger ekti ği, böylesi bir yükü ml ülüğün yerine getirilmesinin ve tedbirler alı nmasını n, aile ha yatı na s a ygı hakkı kaps amı nd a devletten beklenen asgari bir gereklilik olduğu (B. No: 2016/38867, 3/7/2019, § 56-57) belirtilmektedir.
18. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûml ar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olmalarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yoğunluğun meşru bir gerekçe olarak öne sürülebileceğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendi ril m esi gerekti ğin i belirtmiştir. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, AİHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgulamıştır.
19. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
20. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarının makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda bakınız; İngiltere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz Kurumları
Denetçiliği, Yetişkin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
21. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek il kel er” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşullar altında düzenli bir yaşam sürdürmelerinin sağlanacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret i şlemi tesis edil diği anlaşılm aktadır. İd areni n ret işlemi değerlendiril diğinde, meşru bir sebebin göz eti ldi ği tespit edilebilmektedir. Gerçekten “kurum kapasit esi”n in üstünde bir dolul uğun varlığı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler ba kım ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğur acak bir durumdur.
22. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine ilişkin değe rlendirmele rin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha ya tı na s a ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta, bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil, hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerl endirilmesi, -özellikle ailede çocuk olması durumunda- çocu ğu n yüksek yararın ın dikkate alı n ması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer ar a sındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
23. Bu bağl amda, somut olaya b akıl dığında, başv uranın il köğreti m ça ğınd a bir çocu ğu olduğu ve İd areden temin edilen belgelere göre, son 1 yıll ık süreç içerisinde, başvuranın 8; başv uranın eşinin ise 7 kez ço cuğu tarafından ziyaret edil di ği anlaş ıl m aktadı r. Başvur anın çocu ğu 18 yaşından küçük oldu ğundan, BM Çocuk
Hakları S öz leşmesi hükümleri somut olayda uygulama alanı bulacak olup, a yr ıc a konuyla ilgili BM Çocuk
Hakları Komitesinin ilgili Genel Yoruml arın a bak ıl dığında; 23.1. Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin Uygul an masın a Yönelik Genel Önlemlere il işk in 5 No lu
Genel Yorumunda; ya r gısal, idari ve yasama ile ilgili her organdan veya kurumdan, yüksek yarar ilkesini, alı nan kar arla rın veya ba şlatıl an girişi ml erin çocukların haklarını ve çıkarlarını nasıl etkilemekte olduğu veya etkileyebileceğini irdelemesi beklendiği, böyle bir irdelemeye tabi tutulacaklar arasında, ö r neğin, çocukları ister do ğrudan ister dola ylı biçimde etkilesin, halen yürürlükte olan veya önerilen yasalar veya
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
politikalar, idari tasarruflar ve ya r gı kar arlarının yer aldı ğı, Devletlerin, “geli şme yi ” ço cu ğun fiziksel, zihinsel, manevi, ahlaki, psikolojik ve sosyal ge li şim ini kapsayan en ge niş anlamı yla, bütünlüklü bir kavram olarak yorumlam alarını n beklendi ği, 23.2. Çocu ğu n Yüksek Yararı Hak k ın ın Öncelikli Olarak Dikkate Alınmasın a il işk in 14 No lu Genel
Yorumunda; çocu ğun yüksek yar arı k avr amı nın, hem S öz leşme’de öngörülen tüm hakların eksiksiz biçimde ge rçekl eşmesini hem de çocu ğun bütünsel geli şim ini amaçladı ğı, çocuğun yüksek ya ra r ını n, herhangi bir kamu kurumu tarafından ge rçekl eşti rilecek her girişi mde ge r ekti ği gibi içsell eşti rilmesini ve tut arlı olarak u ygulanma sını sağlama yüküml ülüğünün, çocuklar üzerinde do ğrudan ya da dola yl ı etkisi olan tüm uygulama önlemleri, idari ve yar gısal işl eml er için özellikle geçerli olduğu, çocukları ilgilendiren tüm ya r gısal ve idari k ar arların, a yrıc a poli ti kala rın ve yasal düzenlemelerin, çocu ğu n yüksek yararın ın birinci planda dikkate alı n arak gerçek leştirild iği n i gösterme yü k ü mlü lü ğü oldu ğu ve yüksek yararın nasıl incelenip değerlend irildi ğini n, alı nan kararda buna ne ölçüde a ğırlık tanındığını n anlatıl masını n da buna dâhil olduğu, çocu ğun kendi ana b abasında n a yrılması olasılı ğını n b ulunduğu durumlarda ço cuğu n yüksek ya rarının de ğerle ndirilm esinin ve belirlenmesinin vazgeçilmezlik taşıdı ğı, ifadelerinin belirtil diği görülmektedir.
24. Konuya il işki n yar gı kara rlarına bakıl dı ğı nda; Anayasa Mahkemesi tarafından, çocuğun yüksek yararının mahkemeler, idari makamlar ile yasama org anı tar afından yapıl an ve ço cukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke olduğu, bu bağl amda çocuklar üzerinde etki do ğur acak bir işl em ya pıl a ca ğı zaman bu işl emi n çocu ğu n yararın a uygun olup olmad ığı yönünde bir d eğerl en d irme yap ıl masın ın aile h ayatın a saygı h ak k ın ın öngörd ü ğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısı n d an oldukça önemli old u ğu ( B. No: 2016/8660, 7/11/2019, § 33) , 24.1. Devletin pozitif tedbirler alma yüküml ülüğü konusunda Ana yas a’nın 20. ve 41. maddelerinin ebeveynin çocu ğu yla bütünl eşmesini n sağl anması amacı yla tedbirler alı nmasını isteme hakkını ve kamusal makaml arın bu tür tedbirleri alma yüküml ülüğünü i çerdi ği (B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 41), belirtilmektedir.
25. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 25.1. Hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumunda barındırılm ala rının, ceza infaz kuruml arının kapasitesi ve hükümlülerin yerleşti rilmelerind e dikkat edilmesi gereken diğe r hususlar nedeniyle maddi olarak her zaman uygun olm adığı, 25.2. Somut olayda da, b aşvuranın ve eşinin nakil talep ett iği kurumun tam amı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm ası nedeniyle, hükümlülerin barındırılabileceği oda sayısının kısıtlı ve oda mevcudunun da dolu olduğu, bu bağlamda, İd are t ara fından başvur an ın ve eşini n nakil talebinin reddedilmesinde meşru bir sebebin göz eti ldi ği, 25.3. Ancak, başvuranın ve eşini n -Sivas ilinde- ceza infaz kurumunda b ulunduğu, il köğreti m ça ğındaki çocuklarını n ise Tokat ilinde ikamet ett iği, var olan durumda, çocu ğun anne-bab asını ziyaret etmekte zorluklar yaş a yabilece ği, 25.4. Ç ocu ğun anne-b a bası yla yeterince il eti şim kuramamasını n ise geli şim inde olumsuz etkiler bırakabil ec e ği, bu ba ğl amda, çocu ğun anne ve b abası yl a daha sık ve rahat koşul larda gö rüşebil mesinde yüksek ya ra rının bulunduğunun kabul edilmesi ge r ekti ği, 25.5. Devletin, hükümlü ve tut uklul arın özellikle yakın derecedeki aile bireyleriyle temasını devam ettirecek önlemleri alm ası yönünde pozitif yü küml ülüğünün olduğu ve a yrı ca çocuğun yüksek yararının idari makamlar tara fından yapıl an ve çocukl arı ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke oldu ğu, ancak İd are ce tesis edilen ret işl emi nde, çocuğun yüksek yar arının göz eti ldi ğini gösteren herhangi bir d eğerlendirm e ye yer veri lm ediği anlaşıldı ğınd an, aile ha yatı na sa ygı ha kkını n
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
öngördü ğü pozitif yükümlükler ger e ğince, Covid 19 salgını kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben ve nakil talep edilen Kurum kapasitesinin uygun olm ası durumunda, başvuranın ve eşinin çocuklarını n ikamet ett i ği Tokat ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebinin İd are ce yeniden değerlendiril mesi ge rekti ği sonuç ve kanaatine ula şıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 26. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ğin ” İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlend irm e neticesinde; 26.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştırmas ı kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İdare tar afın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil mediği, dola yı sı yl a İd are t ara fından “makul sürede karar verme ve ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun dav ranıl madı ğı, 26.2. Diğer yandan, İda r e tar afınd an başvur ana iletilen cevabi yaz ıda, ilgili karara karşı hangi sürelerde, hangi mercilere b aşvur ulabilece ğini n gösteril m ediği anlaşıldı ğından “karara k arşı başvuru yol larını n gös terilm esi ” ilkesine uygun d avranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İdar e ye belirtilen ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜ RLÜ ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
27. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KABULÜ ile; Ebeveyni ceza infaz kurumunda bulunan ço cu ğu n, ebeveyniyle daha sık görü ş m ekt eki yüksek ya rarının korunması amacı yla, Kovid-19 sal gını kapsam ında alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, nakil koşul larının taşı nması ka ydı yla ve nakil talep edilen Kurum kapasitesinin uygun olm ası durumunda, başvuranın ve eşini n ço cuklarını n ikamet ett iği ilde durumlarına uygun bir ceza infaz kurumuna nakil talebinin İdarece yeniden de ğerl endiril erek mağdu ri yetin giderilmesi hususunda ADALET
B AKANL I ĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr