|
ÖZET: Bu karar, başvuran Milletvekili’nin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yaptığı bilgi edinme taleplerinin yasal süreler içinde yanıtlanmaması üzerine alınmıştır. Başvuran, 04.01.2021 tarihli iki bilgi edinme başvurusuna yaklaşık 9 ay sonra yanıt almış, bu durumun 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 11. maddesine aykırı olduğu tespit edilmiştir. İdarenin, bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru bir şekilde sonuçlandırma yükümlülüğünü yerine getirmediği belirtilmiştir.
Karar, bilgi edinme hakkının demokratik ve şeffaf yönetim açısından önemini vurgulamakta ve idareye, başvurulara zamanında yanıt verme hususunda gerekli hassasiyeti göstermesi tavsiyesinde bulunmaktadır. Bu bağlamda, kamu kurumlarının bilgi verme yükümlülüklerine uyması gerektiği ve bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesinin kamu güvenini zedeleyeceği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6336-S.22.9672
BAŞVURU NO : 2021/17358
KARAR TARİHİ : 17/05/2022
TAVSİYE KARARI
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran Milletvekilinin bilgi edinme talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu üyesi olduğunu, çalışmalarında kullanmak ve kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla ilgili kurumlardan ve kurum ve kuruluşlardan Anayasa’nın 74 üncü maddesi ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında bilgi ve belgeler talep ettiğini, 15 ayda toplamda 105 farklı konuda bilgi talep etmesine rağmen 51 tanesine yasal süre içerisinde ve sonrasında hiçbir yanıt verilmediğini, 9 tanesine ticari sır denildiğini, 1 tanesine bilgi ektedir dendiğini fakat ek gönderilmediğini, bilgi edinme taleplerine yasal süre olan 15 gün içerisinde yanıt verilmesi gerekirken, kurumlarca taleplere yanıt verilmemesinin devlete olan güveni sarstığını ve kurumların şeffaflıktan uzaklaştığını gözler önüne serdiğini, bu sebeple şikâyete konu kurum ve kuruluşlara yöneltilen bilgi edinme başvurularının incelenerek, yöneltilen soruların zamanında cevaplanması için tavsiye kararı alınmasını ve ilgili kurumlara uyarıda bulunulmasını talep etmiştir.
1.1. Şikâyet başvurusunun yapılan ön incelemesi neticesinde, başvuranın dilekçesinde sıralanan (62)
maddelik listede yer alan bilgi edinme başvurularından, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
3 üncü, 5 inci ve 17 nci maddesi ile 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince “Kuruma başvuru için gerekli süre şartını taşımadığı” ya da “Kurumun görev alanına girmediği” tespit edilenler incelemeye esas başvurudan ayrılarak verilen 30/06/2021 tarihli ve S.21.15509 sayılı (2021/11365 başvuru numaralı) İncelenemezlik
Kararı başvurana tebliğ edilmiştir.
1.2. Yapılan ön inceleme neticesinde, başvuranın dilekçesinde yer alan işlemlerden idari başvuru yollarının tüketilmediği tespit edilen iki başvurudan ilki 2021/11364 başvuru numaralı dosya kapsamında verilen 30/06/2021 tarihli ve S.21.15511 sayılı Gönderme Kararı ile başvurana ve Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğü’ne; diğeri 2021/11366 başvuru numaralı dosya kapsamında verilen 30/06/2021 tarihli ve
S.21.15510 sayılı Gönderme Kararı ile başvurana ve Adalet Bakanlığı’na gönderilmiştir.
1.3. Şikâyet başvurusunda yer alan diğer işlemler hakkında ayrı ayrı inceleme ve araştırma yapılmış olup, işbu dosya kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yapılan bilgi edinme başvurusu hakkındaki şikâyet incelenmiştir.
1.4. Başvuran tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yapılan; a) 04.01.2021 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yapılan “Sanatçılara Verilen 1000 TL Destek” ile ilgili bilgi edinme başvurusuna “Cevap Verilmediği”, b) 04.01.2021 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yapılan “Sinema Ve Müzik Sanatı Destekleme
Fonu” ile ilgili bilgi edinme başvurusuna “Cevap Verilmediği”, Belirtilerek idareye yöneltilen başvuruların cevaplanması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 21/06/2021 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Anılan
Bakanlık tarafından gönderilen 22/03/2022 tarihli yazı ekinde başvuran Milletvekiline verilen yanıtların örnekleri Kurumumuza iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla
Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 5.1. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar.” 5.2. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla
yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”, 5.3. “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 11 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir…” 5.4. “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 12 nci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler.
Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir.” 6. 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 20 nci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine on beş iş günlük sürenin bitiminden önce bildiriler.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. İlgili mevzuat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelenerek hazırlanan “Tavsiye Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 8. (1) numaralı paragraflarda ayrıntılarına yer verildiği üzere; başvuran Milletvekili, Kültür ve
Turizm Bakanlığı’nı muhatap 04.01.2021 tarihli “Sanatçılara Verilen 1000 TL Destek” ile ilgili bilgi edinme başvurusuna ve 04.01.2021 tarihli “Sinema Ve Müzik Sanatı Destekleme Fonu” başvurusuna
“cevap verilmediğini” ifade etmiştir.
9. Başvuranın 04.01.2021 tarihli “Sanatçılara Verilen 1000 TL Destek” ile ilgili bilgi edinme
başvurusunda idareye yöneltilen sorulara aşağıda yer verilmiştir:
“Soru 1: Aralık ayında başlatılan sanatçılara 1000 (bin) TL destek yardımı için bugüne kadar kaç kişi başvuruda bulunmuştur?
Soru 2: Kamu Bülteni Sitesinde verilen ayrıntılı bilgiye göre sanatçılara yapılacak desteğin 3000 (üç bin)
TL’ye kadar çıkabileceği söylenmiştir.
2.a) 3000 TL’ye varan desteğin şartları nelerdir?
2.b) Kimlere 1000 (bin) TL, kimlere 3000 (üç bin) TL’ye varan destekler yapılacaktır?”
9.2. Bakanlığın 28.10.2021 tarihli ve sayılı yazısı ekinde verilen yanıt:
“Bakanlığımızca; Salgın sürecinde mağdur olan ve gelir kaybına uğrayan müzisyen, eser sahibi ve müzik emekçilerine destek olmak amacıyla Bakanlığımızca yürütülen “Müzik Susmasın” destek programı kapsamında; iş birliği protokolü imzalanan 6 büyük müzik sektörü sivil toplum kuruluşunun ve 3 müzik meslek birliğinin değerlendirmesi neticesinde 31.256 müzisyen ve sektör emekçisine kişi başına ayda 1.000 TL olmak üzere
5 ay boyunca toplamda 5.000 TL destek sağlanmıştır.
Aynı program kapsamında, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile işbirliği içerisinde gerçekleştirilen hibe programı ile bahsi geçen müzisyen ve sektör emekçileri ile sonradan başvuruda bulunanlarla birlikte yaklaşık 40.000 müzisyen ve sektör emekçisine Haziran ayında kişi başına 3.000 TL destek sağlanmıştır.” şeklindedir.
10. Başvuranın 04.01.2021 tarihli “Sinema ve Müzik Sanatı Destekleme Fonu” ile ilgili bilgi edinme
başvurusunda idareye yöneltilen sorulara aşağıda yer verilmiştir:
“Soru 1: Sinema ve Müzik Sanatını Destekleme Fonunda 04.01.2021 itibari ile ne kadar para bulunmaktadır?
Soru 2: Son 10 yılda bu fondan ne kadar para, nereler ve kimler için kullanılmıştır? Yıllara göre dağılımı nedir?
Soru 3: Mart 2020 – Ocak 2021 tarihleri arasında pandemiden kaynaklı bu fondan sinema sanatçıları ve müzisyenlere destek için para kullanılmış mıdır? Kullanıldı ise kullanılan tutar ne kadardır?”
10.2. Bakanlığın 01.10.2021 tarihli ve sayılı yazısı ekinde verilen yanıtta:
“Bakanlığımız bünyesinde “Sinema ve Müzik Sanatını Destekleme Fonu” adı altında bir fon bulunmamaktadır.” denmiştir.
11. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9/10/2003 tarihli ve
4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal
güvenceye kavuşturulmuştur.
12. Anayasanın 74 üncü ve anılan Kanunun 4 üncü maddesinde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Anılan Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır.
13. Kanunun 11 inci maddesinde ise kurum ve kuruluşların, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlayacakları, ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanacağı, bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesinin başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirileceği hüküm altına alınmıştır. Benzer bir düzenlemeye Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve
Usuller Hakkında Yönetmeliğin 20 nci maddesinde de yer verildiği görülmektedir.
14. Başvuranın soruları ile idarece verilen yanıtların yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri kapsamında incelenmesinden; başvuranın 04/01/2021 tarihli başvurularına idare tarafından, başvuru tarihinden yaklaşık
9 ay sonra, 28/10/2021 ve 01/10/2021 tarihlerinde yanıt verildiği tespit edilmiş olup; idarenin işleminin
4982 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde düzenlenen yasal süreler ile uyumlu olmadığı, yanıtların gecikmeli
olarak verildiği tespit edilmiştir. Bilgi edinme başvurularına gecikmeli yanıt verilmesinin, bilgiyi talep edenin kullanma imkânını azaltabileceği ya da tamamen ortadan kaldırabileceği dikkate alındığında, idarece Kanunun 5 inci maddesinde yer alan bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak yükümlülüğünün yerine getirilmediği değerlendirilmiştir. İdare tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda, söz konusu gecikmeye ilişkin herhangi bir açıklamaya yer verilmediği görüldüğünden, idarenin davranışının “şeffaflık”, “hesap verebilirlik” ve “bilgi edinme hakkı” boyutlarıyla iyi yönetim ilkelerine de uyumlu olmadığı kanaatine varılmıştır.
14.1. Öte yandan; bilindiği üzere, Anayasa’nın 98 inci maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin bilgi edinme ve denetim yetkisini Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yolları ile kullanacağı belirtilmiştir. Kaynağını Anayasa’dan alan ve Meclis İçtüzüğünde düzenlenen bu yetkiler, milletvekillerine münhasıran, yürüttükleri görev ve hizmetin gereği olarak tanınmış, diğer vatandaşlardan farklı imtiyazlar ve imkânlar sağlayan, başkalarına devredilmesi söz konusu olmayan, doğrudan şahsa bağlı siyasi haklardır. Söz konusu haklar, milletvekillerinin kamu yararının sağlanması amacıyla taşıdıkları sorumluluklarının ve ifa ettikleri görevlerinin doğal sonucu olan üstün haklar olup, milletvekillerine ülke genelindeki sorunların ortaya konmasında daha etkin bilgi edinme ve denetim imkânı sunmaktadır.
15. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; başvuranın 04.01.2021 tarihli bilgi edinme başvurularına yasal süre geçtikten yaklaşık 9 ay sonra gecikmeli olarak yanıt verildiği anlaşılmış olup; idarenin işleminin Kanunun bilgi veya belgeye erişim sürelerini düzenleyen 11 inci maddesine ve kurum ve kuruluşların bilgi verme yükümlülüğünü düzenleyen 5 inci maddesine uyarlı olmadığı tespit edilerek; bilgi edinme başvurularının 4982 sayılı Kanunun 5 inci maddesi uyarınca etkin, süratli ve doğru sonuçlandırılması ve başvurular yanıtlanırken Kanunda belirtilen yasal sürelere uyulması hususunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi hususunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
17. İdare tarafından başvuranın bilgi edinme başvuruları yaklaşık 9 ay gecikmeyle yanıtlandığı gibi, Kurumumuzun uyuşmazlığa yönelik 21/06/2021 tarihli bilgi-belge talep yazısı da 22/03/2022 tarihli yazıyla, yine yaklaşık 9 aylık gecikmeyle yanıtlanmıştır. Gönderilen cevabi yazıda sadece başvuranın bilgi edinme talepli başvurularına verilen yanıtların örneklerinin eklendiği, Kurumumuzca talep edilen bilgilerin yanıtlarına ya da şikâyete konu bilgi edinme başvurularının neden gecikmeli olarak gerçekleştirildiğine ilişkin herhangi bir açıklamaya yer verilmediği görülmüştür.
18. Bu kapsamda; idare tarafından başvuranın bilgi edinme başvuruları bakımından “Kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine; Kurumumuzun bilgi ve belge talepli yazısının yanıtlanması açısından, “şeffaflık”, “hesap verebilirlik”,
“makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket edilmediği; tespit edilmiş olup, idareye bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 13/10/2021 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Anayasa ile münhasıran Milletvekillerine tanınan Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yollarının ülke genelindeki sorunların ortaya konmasında daha etkin bilgi edinme ve denetim imkânı sağladığı değerlendirilmekle birlikte, açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Bilgi edinme başvurularının 4982 sayılı Kanunun 5 inci maddesi uyarınca etkin, süratli ve doğru sonuçlandırılması ve başvurular yanıtlanırken Kanunda belirtilen yasal sürelere uyulması hususunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi hususunda KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın Başvurana ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi