|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın noterlerin avukat vekaletnamesi çıkarırken kanunda belirlenen değerli kağıt bedelinin iki katını talep etmesine ilişkin şikayeti incelenmiştir. Başvuran, bu uygulamanın hukuka aykırı olduğunu ve gerekli incelemelerin yapılmasını istemiştir. Ancak, noterlerin hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek amacıyla işlemleri belgelendirme görevine sahip olduğu belirtilmiştir.
Kararda, noterlik işlemlerinin kamu hizmeti niteliği taşıdığı ve bu nedenle noterlerin, hukuki işlemleri düzenlerken dikkatli olmalarının beklendiği vurgulanmıştır. Vekaletnamelerin, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamında değerli kağıt olarak kabul edildiği ve bu nedenle ilgili bedelin tahsil edilmesinin zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, noterlerin uygulamalarında hukuka aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5961-S.22.9087
BAŞVURU NO : 2021/20309
KARAR TARİHİ : 29/04/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE NOTERLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, kanunda öngörülen rakamın iki katı değerli kağıt bedeli alınması uygulamasına son verilmesi için gerekli araştırma ve incelemelerin yapılmasını talep etmektedir
BAŞVURU TARİHİ : 29/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Diyarbakır Barosuna kayıtlı avukat olduğunu, son birkaç yıldır Türkiye Noterler Birliği’ne bağlı birçok noterin, avukat vekaletnamesi çıkarılırken kanunda alınması öngörülen değerli kağıt bedellerinin 2 katı ücret ücret aldığını, sözgelimi 2020 yılında noterden çıkarılan bir vekaletname için alınması gereken değerli kağıt bedelinin 30 TL, 2021 yılı için de 40 TL olması gerekirken ekte sunmuş olduğu makbuzlardan da anlaşılacağı üzere bir kısım noterlerin 2020 yılı için 60 TL ve 2021 yılı için de 80 TL değerli kağıt bedeli aldığını, bu uygulamanın kanuni dayanağını ve gerekçesini sorduğu noterler ve noter katiplerinin neden bu şekilde bir rakam çıktıklarını bilmediklerini, bu ücretin sistem tarafından otomatik belirlendiğini söylediklerini, ayrıca bir noterin de kendisine alınan değerli kağıt bedellerinin %3’ü oranında miktarın vergi müdürlüğü tarafından kendilerine iade edildiğini dile getirdiğini, söz konusu bu uygulamanın verginin kanuniliği ilkesine ve mülkiyet hakkına açık şekilde aykırı olduğunu belirterek; mülkiyet hakkına ve vergilerin kanuniliği ilkesine tamamen aykırı olarak noterler tarafından vekaletname çıkarılırken kanunda öngörülen rakamın iki katı değerli kağıt bedeli alınması uygulamasına son verilmesi için gerekli araştırma ve incelemelerin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 21/01/2021 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Türkiye Noterler Birliği Başkanlığına Gönderme Kararı verilmiş olup Türkiye
Noterler Birliği Başkanlığı tarafından gönderilen 04/06/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununun 1. maddesi, 2. maddesi, 4. maddesi hükümleri gereğince 210
sayılı Değerli Kağıtlar Kanununa ekli Değerli Kağıtlar Tablosunun 1/a fıkrasında noter kağıtlarının, 1/c fıkrasında vekaletnamelerin, değerli kağıt bedeline tabi olduğunun hükme bağlandığı,
2.2 Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 31/12/2020 günlü ve 31351 (5.
Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 66 sıra numaralı Değerli Kağıtlar Tebliği ile Kanuna ekli tablonun 1/c bölümündeki vekaletnameler için değerli kağıt bedelinin 2021 yılında uygulanmak üzere 40,00
TL olarak belirlendiği, 31/12/2019 günlü ve 30995 (4.Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 64
Sıra nolu Tebliğ ile de vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedelinin 2020 yılı için 33,00 TL olarak uygulandığı,
2.3 Diğer taraftan, 1512 sayılı Kanunun 84 ve 90 inci maddeleri gereğince vekaletnamelerin düzenleme
veya onaylama olması fark etmeksizin asgari iki nüsha (örnek) olarak düzenlendiği ve düzenlenen vekaletnamelerin işin mahiyetine göre aslı veya bir örneğinin noterlik dairesinde saklanmakta olup bir örneğinin de ilgiliye verildiği, bu durumda da hem noterlik dairesinde saklanan hem de işlem ilgilisine verilen vekaletnamelerin ayrı ayrı değerli kağıt bedeline tabi tutulduğu,
2.4 Ne 1512 sayılı Kanunda ne de 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu ya da ilgili bir başka kanunda ilgiliye
verilen veya dairede saklanan vekaletname örneklerinden değerli kağıt bedeli alınmayacağına dair bir hüküm bulunmadığı, dolayısı ile de onaylama veya düzenleme olup olmadığına bakılmaksızın gerek dairede bırakılan ve gerekse işlem ilgilisine verilen işlem-vekaletname örneklerinin her birinden değerli kağıt bedeli alınmasında yasalara aykırı bir durum bulunmadığı,
2.5 Bu hususlar dikkate alındığında, vekaletnameler yönünden,
-2021 yılında değerli kağıt bedeli uygulamasında işlem ilgilisine verilen vekaletnameden 40,00 TL ve noterlik dairesinde saklanan vekaletname örneğinden 40,00 TL olmak üzere toplam 80,00 TL, -2020 yılında değerli kağıt bedeli uygulamasında işlem ilgilisine verilen vekaletnameden 33,00 TL ve noterlik dairesinde saklanan vekaletname örneğinden 33,00 TL olmak üzere toplam 66,00 TL, Değerli kağıt bedeli alınmasının kanuni bir zorunluluk olduğu,
2.6 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu hükümlerinin yukarıda belirtilen tarzda ve gereği gibi
uygulanmaması halinde işlemden noksan tahsil edilen değerli kağıt bedeli yönünden işlem yapan noterin sorumlu olacağı,
2.7 Yukarıda belirtildiği şekilde vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedeli uygulamasının tüm
noterliklerde standart bir uygulamayı ifade ettiği,
2.8 Vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedeli uygulamasındaki farklılıkların aşağıda belirtilen durumlar
söz konusu olduğunda meydana geldiği, a)Her ne kadar bir örneği ilgiliye verilmek ve bir örneği de dairede saklanmak üzere asgari iki örnek olarak düzenlenen vekaletnamelerden, işlem ilgilileri birden fazla örnek talep ettiklerinde fazladan verilen her örnek için de değerli kağıt bedelinin ayrıca alınması şarttır.
b)Hazine ve Maliye Bakanlığı görüş ve uygulamaları çerçevesinde vekaletnameler 2021 yılı için bir adet
A4 kağıda da düzenlense 40,00 TL, iki adet A4 kağıda da düzenlense 40,00 TL değerli kağıt bedeline tabi olacaktır. Ancak vekaletnamelerin nihai olarak iki adet A4 kağıtta tamamlanamaması halinde, 210 sayılı
Değerli Kağıtlar Kanununa ekli Değerli Kağıtlar Tablosunun 1/a fıkrası gereğince, işlemin ikmali için ilave edilen her A4 kağıt (noter kağıdı) için ayrıca 20,00 TL değerli kağıt bedeli tahsil edilmesi mecburiyeti bulunmaktadır.
c)210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununa ekli Değerli Kağıtlar Tablosunun 1/a fıkrası gereğince, vekaletname düzenlenmesini talep eden işlem ilgililerinin bu vekaletnameye müstenidat olarak eklenmesini
talep ettikleri belgelerin her yaprağı için, yine ayrı ayrı 20,00 TL olarak dikkate alınacak değerli kağıt bedeli de vekaletnamenin değerli kağıt bedeline eklenerek tahsil olunacaktır.
2.10 Vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedeli uygulaması açısından noterlikler arasında herhangi bir
uygulama farklılığından bahsedilmesinin mümkün olmadığı, farklılık söz konusu olduğunda, bu durum, işlem ilgililerinin düzenlenmesini talep ettikleri vekaletnamenin kaç yaprak A4 kağıtta tamamlandığı ve/veya bu vekaletnameye kaç yaprak belge eklenerek düzenlendiği, ya da vekaletnameden ilaveten kaç örnek talep edildiği ile ilgili olduğu,
2.11 Vekaletname değerli kağıt bedelleri üzerinden noterliklere ödendiği belirtilen tutarın ise %3 değil, Pul
Ve Kıymetli Kağıtların Bayiler Ve Memurlar Vasıtasıyla Sattırılmasına Ve Bunlara Satış Aidatı
Verilmesine Dair 3468 sayılı Kanun gereğince, noterliklerce hazine geliri olarak tahsil olunarak maliye veznesine ödenen değerli kağıt bedelleri üzerinden ödenen %2 nispetindeki değerli kağıt satış aidatı olduğu,
2.12 Bazı Vergi Mahkemesi kararlarında, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununa ekli Değerli Kağıtlar
Tablosunun 1/c bölümündeki vekaletname için belirlenmiş olan ve noterlerce hazine geliri olarak tahsil edilen değerli kağıt bedelinin noterlikte kalan örneğinden alınan kısmın iadesine karar verilmiş olduğunun görüldüğü, Ancak 1512 sayılı Kanunun ilgili maddeleri gereğince düzenlenen vekaletnamelerin düzenleme veya onaylama olması fark etmeksizin noterlikte kalan aslı veya bir örneğinin yanı sıra, işlem ilgilisine verilen örneklerin ayrı ayrı değerli kağıt bedeline tabi bulunduğu,
2.13 Ancak vekaletnameden alınan değerli kağıt bedelinin fazlalığına dair vergi mahkemesi kararlarındaki
kanaatin, 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 90 inci, maddesine atıf yapılarak, “…İmzası onaylanan iş kağıdının aslının ilgilisine verileceği ve imzalı bir örneğinin dairede saklanacağı, bu örneğin harca tabi olmayacağı hükmüne istinaden, noterlik dairesinde kalan işlem örneğinden harç alınmaması gerektiği” hususunun kıyasen 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu gereğince uygulanan değerli kağıt bakımından da uygulanması düşüncesinden kaynaklandığının görüldüğü, bu düşüncenin ilgili kanun hükümlerinin ruh ve maksadına tamamen aykırılık teşkil ettiği, zira 492 sayılı Harçlar Kanunundaki mükellefiyet, muafiyet ve istisnaların münhasıran bu kanun kapsamındaki noter harcı uygulamalarına ilişkin olduğu,
2.14 492 sayılı Kanun hükümlerini veya 1512 sayılı Noterlik Kanunundaki harç istisnasına dair hükmü 210
sayılı Değerli Kağıtlar Kanununda yer alan değerli kağıt bedelleri yönünden tatbik etmenin mümkün olmadığı, 210 sayılı Kanunda ya da bir başka kanunda değerli kağıt bedelleri yönünden açıkça düzenlenmiş bir istisna hüküm olduğu takdirde, değerli kağıt bedellerine ve bu anlamda vekaletnamelerin tabi olduğu değerli kağıt bedellerine, ilgili hükmün kapsamı itibariyle kısmen veya tam istisna uygulanması mümkün olacağı, aksine bir karar veya tatbikatın, istisna uygulamasını kanuni dayanaktan yoksun bırakacağı,
2.15 Öte yandan, vergi mahkemesi tarafından alınan iptal veya iade kararlarının, iadeye karar verilen
miktarın düşük olması sebebiyle kesin karar olarak alınmakta olup, bu kararlar üzerine temyiz yolunun da kapalı olduğu,
2.16 Önemli olan bir başka hususun da, kanuni dayanaktan yoksun olan vergi mahkemesi kararı ile örneğin
2021 yılında iadesine karar verilen 40,00 TL’den ayrı olarak Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca bu
yargılama sebebiyle vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacı vekillerine verilecek olması da haksız ve hukuka aykırı bir biçimde hazinenin büyük gelir kaybına yol açtığı, bu sebeplerle kanun hükümlerine aykırılık teşkil eden ve hazinenin haksız ve gereksiz yere gelir kaybına sebep olan vergi mahkemesi kararlarının “Kanun Yararına Bozulması” için gerekli girişimlerin Bakanlıklarınca yapılması gerektiği düşüncesi ile konunun 22/03/2021 günlü ve Mali Danışmanlık-65-10233 sayılı yazı ile Hazine ve Maliye
Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğüne intikal ettirildiği belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 21/01/2021 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığına Gönderme Kararı verilmiş olup Adalet Bakanlığı Hukuk
İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 17/06/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 1512 sayılı Noterlik Kanununun 84. maddesinin son fıkrasında, “Bu şekilde düzenlenen iş kağıdının aslı
noterlik dairesinde saklanır ve örneği ilgilisine verilir.”, aynı Kanunun 90. maddesinde “Hukuki işlemlerin altındaki imzanın onaylanması imzayı atan şahsa ait olduğunun bir şerhle belgelendirilmesi şeklinde yapılır. İmzası onaylanan iş kağıdının aslı ilgilisine verilir ve imzalı bir örneği dairede saklanır. Bu örnek harca tabi değildir.” şeklinde düzenleme yer aldığı,
3.2 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununun “Değerli kağıtlar” başlıklı 1. maddesinde, bu Kanuna bağlı
tabloda yazılı kağıtlar ve belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan noter belgelerinin “değerli kağıt” sayıldığı,
3.3 Bu Kanunun kapsamına giren veya diğer kanunlarla kapsama alınacak olan değerli kağıtların basımı,
dağıtımı ve bedellerinin tahsili ile ilgili usul ve esasları ve bu kağıtların bedellerini tespite Maliye
Bakanlığının yetkili olduğu, “Kullanma mecburiyeti” başlıklı 2. maddesinde, ” Değerli kâğıtların ilgili bulundukları işlemlerde kullanılması mecburidir.”, “Değerli kağıtların bedeli” başlıklı 4. maddesinde, “Değerli kağıtlar ilgililere, bu kanuna bağlı tabloda gösterilen bedeller karşılığında satılır.” hükümleri düzenlendiği,
3.4 210 sayılı Kanuna ekli Değerli Kağıtlar Tablosunda, noter kağıtları ve vekaletnamelerin değerli kağıt
bedeline tabi olduğunun hükme bağlandığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 31/12/2020 tarihli ve 31351 (5. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 66 sıra numaralı
Değerli Kağıtlar Tebliği ile Kanuna ekli 1/c bölümündeki vekaletnameler için değerli kağıt bedeli 2021 yılında uygulanmak üzere 40,00 TL olarak belirlenmiş olup, 31/12/2019 tarihli ve 30995 sayılı (4.
Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 64 sıra nolu Tebliğ ile de vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedelinin 2020 yılı için 33,00 TL olarak uygulandığı,
3.5 Yukarıda hükmüne yer verilen 210 sayılı Kanun gereğince vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedeli
uygulamasının tüm noterliklerde standart bir uygulama olduğu, ancak vekaletnamelerin nihai olarak iki adet A4 kağıtta tamamlanamaması halinde, Değerli Kağıtlar Tablosunun 1/a fıkrası gereğince işlemin ikmali için ilave edilen her A4 kağıt (noter kağıdı) için ayrıca 20,00 TL değerli kağıt bedeli tahsil edilmesi mecburiyeti bulunduğu,
3.6 Bu itibarla, avukat vekaletnamesi çıkarılırken alınması öngörülen değerli kağıt bedellerinin 210 Sayılı
Kanuna ve Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Tebliğlerine uygun olarak alınmakta olduğu belirtilmiştir.
4. Kurumumuzun 10/03/2022 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Türkiye Barolar Birliği Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı Hukuk Müşavirliği tarafından gönderilen 07/04/2022 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
4.1 1512 sayılı Noterlik Kanununun 84. ve 89.maddesi, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunun 1.,4. maddesi
ve Kanununa ekli Değerli Kağıtlar Tablosunun 1/a fıkrası ve l/c fıkrası hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; avukat vekaletnamelerinden değerli kağıt bedeli alınması gerektiği, bu vekaletnamelerin aslının noterlik dairesinde saklanması ve örneğinin ilgilisine verilmesi zorunluluğu karşısında en az iki nüsha olarak düzenlenmesi gerektiği, bununla birlikte düzenlenen örnekten değerli kağıt bedeli alınmasına ilişkin herhangi bir açık hüküm bulunmadığı,
4.2 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 73.maddesi uyarınca vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin sadece
kanun ile getirilebileceği ve kanun ile açıkça öngörülmeyen bu tür mali yükümlülüklerin idarenin yorumu ile uygulanamayacağı,
4.3 Bu durumda, Noterliklerde düzenlenen avukat vekaletnamelerinden ilgili kanuni düzenlemeler uyarınca
öngörülen değerli kağıt bedelinin alınabileceği, bununla birlikte, söz konusu vekaletnamenin bir örneğinin noterlik dairesinde kalmasının kanundan kaynaklanan bir zorunluluk olması ve değerli kağıt bedeli alınması gereken işlemlerin birden fazla örnek olarak çıkarılması durumunda birden fazla değerli kağıt bedeli alınmasının açıkça düzenlenmemesi karşısında, noterlikler tarafından düzenlenen avukat vekaletnameleri için birden fazla değerli kağıt bedeli alınması yönündeki uygulamanın Anayasa’nın 73.maddesinde düzenlenen vergide kanunilik ilkesine ve dolaylı olarak 35.maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkına aykırılık teşkil ettiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın
5.1 “Dilekçe, Bilgi Edinme Ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74. maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler
… ” ,
5.2 “Vergi Ödevi” başlıklı 73. maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla
konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.”, 6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 7. 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun
7.1 “Noterlik Mesleği” başlıklı 1. maddesinde; “Noterlik bir kamu hizmetidir. Noterler, hukuki güvenliği
sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek için işlemleri belgelendirir ve kanunlarla verilen başka görevleri yaparlar.”
7.2 “Noterlerin Genel Olarak Yapacakları İşler” başlıklı 60. maddesinde; “Noterlerin görevleri:
1. Yapılması kanunla başka bir makam, merci veya şahsa verilmemiş olan her nevi hukuki işlemleri düzenlemek, 2. Kanunlarda resmi olarak yapılmaları emredilen ve mercileri belirtilmemiş olan bütün hukuki işlemleri bu kanun hükümlerine göre yapmak, 3. Gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi yapmak, 4. Bu kanuna uygun olarak dışarda yazılıp getirilen kağıtların üzerindeki imza, mühür veya herhangi bir işareti veya tarihi onaylamak, 5. Bu kanun hükümlerine göre yapılan işlemlerin dairede kalan asıl veya örneklerinden veya getirilen kağıtlardan örnek çıkarıp vermek, 6. Belgeleri bir dilden diğer dile veya bir yazıdan başka bir yazıya çevirmek, 7. Protesto, ihbarname ve ihtarname göndermek, 8. Kanunen tescili gereken işlemleri tescil etmek, 9. Bu ve diğer kanunlarla verilmiş sair işleri yapmak.”,
7.3 “Şekil” başlıklı 84. maddesinde; “Hukuki işlemlerin noter tarafından düzenlenmesi bir tutanak
şeklinde yapılır. Bu tutanağın : 1. Noterin adı ve soyadı ile noterliğin ismini, 2. İşlemin yapıldığı yer ve tarihi (Rakam ve yazı ile), 3. (Değişik: 2/4/1998 – 4358/3 md.) İlgilinin ve varsa tercüman, tanık ve bilirkişinin kimlik ve adresleri ile ayrıca ilgilinin vergi kimlik numarası, 4. İlgilinin hakiki arzusu hakkındaki beyanını, 5. İşleme katılanların imzalarını ve noterin imza ve mührünü, Taşıması gereklidir. Bu şekilde düzenlenen iş kağıdının aslı noterlik dairesinde saklanır ve örneği ilgilisine verilir”
7.4 “Düzenleme şeklinde yapılması zorunlu işlemler:” başlıklı 89. maddesinde; “Niteliği bakımından
tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekaletnamelerle, vasiyetname, mülkiyeti muhafaza kaydı ile satış, gayrimenkul satış va’di, vakıf senedi, evlenme mukavelesi, evlat edinme ve tanıma, mirasın taksimi sözleşmesi ve diğer kanunlarda öngörülen sair işlemler bu fasıl hükümlerine göre düzenlenir.”
7.5 “Şekil” başlıklı 90. maddesinde; “Hukuki işlemlerin altındaki imzanın onaylanması imzayı atan şahsa
ait olduğunun bir şerhle belgelendirilmesi şeklinde yapılır. İmzası onaylanan iş kağıdının aslı ilgilisine verilir ve imzalı bir örneği dairede saklanır. Bu örnek harca tabi değildir.”
7.6 “Kimlere Örnek verilebileceği:” başlıklı 94. maddesinde; “Noterler tarafından yapılan işlemlerin
örnekleri, ancak ilgililerine, kanuni mümessil veya vekillerine yahut da mirasçılarına verilir. Bu örnek, masrafı verilmek suretiyle o yerdeki noter eliyle diğer bir şehirdeki noterlikten de getirtilebilir. Ancak, Türk
Kanunu Medenisi hükümlerine göre açılmadıkça, vasiyeti yapandan veya bu konuda özel yetkiyi kapsıyan, noterlikten onaylı vekaletnameyi taşıyan vekilinden başkasına, vasiyetnamelerin örneği verilemez.”
7.7 “Ücret Tarifesi” başlıklı 112. maddesinde; “Noterlerin yaptıkları işlemlere ait harç üzerinden
hesaplanacak ücretleri ile vasiyetname ve vakıf senedi düzenlenmesinden alınacak ücretler, yazı, bir dilden diğer dile veya bir yazıdan diğer yazıya çevirme, karşılaştırma, tescil, emanetlerin saklanması ve kanunlarında harç, vergi ve resimlerden bağışık olduğu yazılı işlemler ile defter onaylanmasından ve kanunun ücret almayı öngördüğü sair işlemlerden alacakları ücretler ve noterlerle imzaya yetkili vekillerinin yol ödeneğinin miktarı, Türkiye Noterler Birliğinin mütalaası alındıktan sonra Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenecek bir tarife ile tespit olunur. Noterlik işleminin başka bir noter aracılığı ile yapıldığı hallerde, aracı notere ödenecek ücretler de tarifede gösterilir. Tanıklık ve onaylama şerhlerinden yazı ücreti alınmaz. Tarifede gerekli görülecek değişiklikler her yıl Mart ayında yapılır. Yeni tarife yürürlüğe girinceye kadar eski tarife uygulanır.”,
7.8 “Sayfa Hesabı” başlıklı 113. maddesinde; “Ücretlerin alınmasında sayfa hesabı Harçlar
Kanunundaki esaslara göre yapılır,
7.9 “Fazla Alınan Ücretler” başlıklı 117. maddesinde; “Noterler tarafından fazla ücret alındığı veya
sarfına gerek kalmadan tebligat ücreti bulunduğu harçlara ait zamanaşımı süresi içinde anlaşılırsa, beher şahıstan fazla alınan kırk gösterge rakamının ücretin alındığı yılın Bütçe Kanunda gösterilen memur maaş katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak meblağı aşan ücretler Adalet Bakanlığı tarafından ilgilisine iade ettirilir ve Bakanlık, ödeme için notere yapılacak tebligattan Birliğe bilgi verir. Masrafı noter tarafından verilmek suretiyle yapılan tebligata rağmen ilgilisine bir ay içinde parasını almaz veya fazla alınmış olan ücretten beher şahsa düşen kısmı yukarıda gösterilen miktar kadar veya daha az olursa, Türkiye Noterler
Birliğine gönderilir. Para gönderilmediği takdirde Birlik bu husustaki kararını İcra ve İflas Kanununun ilamların icrası hakkındaki hükümleri uyarınca yerine getirtir. Yukardaki fıkralar hükümlerinin uygulanması, ayrıca disiplin cezası verilmesine engel değildir.”,
7.10 “Noterlerin Hukuki Sorumlulukları” başlıklı 162. maddesinde; “Stajyer, katip ve katip adayları
tarafından yapılmış olsa bile noterler, bir işin yapılmamasından veya hatalı yahut eksik yapılmasından dolayı zarar görmüş olanlara karşı sorumludurlar. Noter, birinci fıkra gereğince ödediği miktar için, işin yapılmaması, hatalı yahut eksik yapılmasına sebep olan stajyer veya noterlik personeline rücu edebilir.”,
7.11 “Türkiye Noterler Birliği” başlıklı 13 üncü kısım 163. maddesinde; “Noterlik mesleğinin
amaçlarına uygun bir şekilde görülmesini, mesleğin gelişmesini ve meslektaşlar arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak üzere, kamu kurumu niteliğinde ve tüzel kişiliğe sahip, Türkiye Noterler Birliği kurulur…”,
7.12 “Türkiye Noterler Birliğinin Görevleri” başlıklı 166. maddesinde; “…5. Uyulması zorunlu
meslek kurallarını tespit ve tavsiye etmek…”
7.13 “Gözetim ve denetim yetkisi” başlıklı 121. maddesinde; “Noterlikler, Adalet Bakanlığının ve
Türkiye Noterler Birliğinin gözetim ve denetimi altındadır.”, 8. 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununun;
8.1 “Değerli kağıtlar:” başlıklı 1. maddesinde; “Bu Kanuna bağlı tabloda yazılı kağıtlar ve belgeler ile
elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan noter belgeleri “değerli kağıt” sayılır. (1) Bu Kanunun kapsamına giren veya diğer kanunlarla kapsama alınacak olan değerli kağıtların basımı, dağıtımı ve bedellerinin tahsili ile ilgili usul ve esasları ve bu kağıtların bedellerini tespite Maliye Bakanlığı yetkilidir.”
8.2 “Kullanma mecburiyeti:” başlıklı 2. maddesinde; “Değerli kâğıtların ilgili bulundukları işlemlerde
kullanılması mecburidir”
8.3 “Değerli kağıtların bedeli:” başlıklı 4. maddesinde; “Değerli kağıtlar ilgililere, bu kanuna bağlı
tabloda gösterilen bedeller karşılığında satılır.”
8.4 “Değerli kağıt yerine adi kağıt kullanılması:” başlıklı 5. maddesinde; “Bu Kanunda yazılı noter
kâğıtları yerine adi kâğıt kullanılması halinde, bu evraka ait değerli kağıt bedeli noterlerce tahsil edilir.”
8.5 DEĞERLİ KAĞITLAR TABLOSU 1. Noter Kağıtları: a) Noter kağıdı Uygulanan Bedel (25,00)
c) Protesto, vekaletname, resen senet Uygulanan Bedel (50,00)
(Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 31/12/2020 günlü ve 31351 (5.
Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 66 sıra numaralı Değerli Kağıtlar Tebliği ile Kanuna ekli tablonun 1/c bölümündeki vekaletnameler için değerli kağıt bedelinin 2021 yılında uygulanmak üzere 40,00
TL olarak belirlendiği, 31/12/2019 günlü ve 30995 (4.Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 64
Sıra nolu Tebliğ ile de vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedelinin 2020 yılı için 33,00 TL olarak uygulandığı anlaşılmıştır.)
9. Avukatlık Kanununun “Örnek çıkarabilme ve tebligat yapabilme hakkı:” başlıklı 56. maddesinde; “Usulüne uygun olarak düzenlenen ve avukata verilmiş olan vekaletname 52 nci maddede yazılı dosyada saklanır. Avukat, bu vekaletnamenin örneğini çıkarıp aslına uygunluğunu imzası ile onaylayarak kullanabilir. Avukatın çıkardığı vekaletname örnekleri bütün yargı mercileri, resmi daire ve kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler için resmi örnek hükmündedir. Asıllarının verilmesi kanunda açıkça gösterilmeyen hallerde avukatlar, takip ettikleri işlerde, aslı kendilerinde bulunan her türlü kağıt ve belgelerin örneklerini kendileri onaylayarak yargı mercileri ile diğer adalet dairelerine verebilirler. Aslı olmayan vekaletname veya diğer kağıt ve belgelerin örneğini onaylayan yahut aslına aykırı örnek veren avukat, üç yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Avukatlar, vekalet aldıkları işlerde, ilgili yargı mercii aracılığı ile ve bu yargı merciinin tebligat konusunda bir kararı olmaksızın, diğer tarafa adli kağıt ve belge tebliğ edebilirler. Tebliğ edilen kağıt ve belgelerin birer nüshası, gerekli harç, vergi ve resim ödenmek şartıyla, ilgili yargı merciinin dosyasına konur. Avukatlar veya avukatlık ortaklığı başkasını tevkil etme yetkisini haiz oldukları bütün vekâletnamelerini kapsayacak şekilde bir başka avukata veya avukatlık ortaklığına vekâletname yerine geçen yetki belgesi verebilir. Bu yetki belgesi vekâletname hükmündedir.
Vekâletnameler Türkiye için tek tip olup, vekâletnamenin biçim ve içeriği Türkiye Barolar Birliği ile
Türkiye Noterler Birliği tarafından hazırlanır.”
10. Hukuk Muhakemeleri Kanununun “Vekâletnamenin ibrazı” başlıklı 76. maddesinde; “Avukat, açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde, noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini, dava yahut takip dosyasına konulmak üzere ibraz etmek zorundadır. Kamu kurum ve kuruluşlarının avukatlarına, yetkili amirleri tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip verilmiş olan temsil belgeleri de geçerli olup, ayrıca noterce onaylanmasına gerek yoktur.”, 11. 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun
11.1 “Mevzuu” başlıklı 38. maddesinde; “Noter işlemlerinden bu kanuna bağlı (2) sayılı tarifede yazılı
olanları noter harçlarına tabidir…”
11.2 “Mükellef” başlıklı 40. maddesinde; “Noter harçlarını, harca mevzu olan işlemin yapılmasını
isteyen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
11.3 135. maddesinde; “Harçlar sayfa üzerine hesap edildiği hallerde 20 satır bir sayfa ve 50 harf bir
satır itibar olunur. Son sayfa 20 satırdan eksik olsa da bir sayfa sayılır.”, 12. 2021 yılı Noter Harçları
“(6728 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile değişen fıkra. Yürürlük:9/8/2016) Vekaletnamelerde beher imza için 25,00” 13. 2020 yılı Noter Harçları
“(6728 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile değişen fıkra. Yürürlük:9/8/2016) Vekaletnamelerde beher imza için 23,00” hükümleri mevcuttur.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, bilirkişi raporu, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; Noterlerin, avukat vekaletnamesi çıkarılırken kanunda alınması öngörülen değerli kağıt bedellerinin 2 katı ücret aldığını kanunda öngörülen rakamın iki katı değerli kağıt bedeli alınması uygulamasına son verilmesi için gerekli araştırma ve incelemelerin yapılmasını talep etmektedir.
16. Hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek için işlemleri belgelendirmek, hukuki işlemleri düzenlemek, Kanunlarda resmi olarak yapılmaları emredilen ve mercileri belirtilmemiş olan bütün hukuki işlemleri yapmak, kanun hükümlerine göre yapılan işlemlerin dairede kalan asıl veya örneklerinden veya getirilen kağıtlardan örnek çıkarıp vermek, belgeleri bir dilden diğer dile veya bir yazıdan başka bir yazıya çevirmek, kanunen tescili gereken işlemleri tescil etmek, kanunlarla verilmiş sair işleri yapmak gibi kamu hizmeti niteliğinde ki görevler noterler tarafından yürütülmektedir.
17. Eski tabiri ile Kâtib-i Âdil olan Noterlerin, yapmış oldukları işlemlerde asıl amaç hukuki güvenliğin tesisidir. Dolayısı ile kamu hizmetlerini yerine getirirken kendisinden daha fazla dikkat ve özen göstermesinin beklenmesi hayatın olağan akışına aykırı bir durum değildir. Nitekim yapılan yanlış bir işlem vatandaşları doğrudan etkileyerek hak ve menfaatlerde telafisi güç, imkansız ve büyük zararlar doğuracaktır.
18. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2016/9037 Esas 2016/11401 Karar sayılı ve 29/09/2016 tarihli
Kararında da “Noterlik Kanunu’nun 1.maddesi gereğince; noterliğin bir kamu hizmeti niteliğinde bulunduğu, hukukî güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek için işlemleri belgelendiren bir kurum olduğu belirtilmiştir. Görevi belge ve işlemlere resmiyet kazandırmak olan noterlerin yaptıkları işlemler dolayısıyla meydana gelecek zararlardan ötürü sorumlu tutulması bir zorunluluk olarak kendini göstermektedir. Noterlerin yaptıkları hizmet dolayısıyla sorumlulukları ilk olarak, mülga 3456 sayılı
Noterlik Kanunu’nun 64. maddesi hükmü ile düzenlenmiştir. Hâlen yürürlükte bulunan 1512 sayılı Noterlik
Kanunu’nda ise, 162. madde de noterlerin hukukî sorumlulukları hüküm altına alınmıştır. Bu iki hüküm arasında çok büyük farklılıklar bulunmamaktadır. Noterlik Kanunu’nun 162. maddesinde kusurdan söz edilmemiştir. Bu sebeple noterlerin sorumluluğunun kusursuz sorumluluk olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır. (…, Noterlerin Hukukî Sorumluluğu, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
Cilt. 11 Özel s. 2009, s.425-452, Düzgün…, Noterlerin Meslekî Sorumluluk Sigortası s. 492, 494…Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C.XVII, Y. 2013, s. 1-2) Buradaki sorumluluğun 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanunu’nun 66. (818 sayılı Borçlar Kanunu 55) maddesindeki sorumluluğun ağırlaştırılmış şekli olduğu sonucuna varılmaktadır. Noterliğin bir kamu hizmeti olduğunu belirten kural, aynı zamanda noterin görev ve yetkilerini de düzenlemektedir. Bu derece önemli görev ve işlevleri nedeniyle sorumluluklarının da buna paralel biçimde düzenlenmesi gerekmiştir. Bundan dolayı noterin yapacağı işler son derece sıkı kural ve şekil şartlarına bağlanmıştır. Öte yandan; bir güven kurumu olan ve yaptıkları işlerde uzman olan noter, devlet adına bir takım kamusal yetkileri de kullanmak suretiyle; belgeleri ve beyanları resmileştiren ve aksinin kanıtlanmasını güçleştiren hatta neredeyse imkânsız hâle getiren, hukukî sonuçlar doğuracak belgelerin düzenlenmesi yetkisiyle donatılmıştır…Noterlik bir güven kurumudur. …” hususlarına değinilerek bir güven müessesesi olan ve önemli sonuçlar doğuran işlemler yapmakla yetkilendirilmiş olan noterlerin sorumluluklarının da aynı şekilde ağır olduğunun altı bir kez daha çizilmiştir.
19. Yapılması kanunla başka bir makam, merci veya şahsa verilmemiş olan her nevi hukuki işlemleri düzenlemek, kanunlarda resmi olarak yapılmaları emredilen ve mercileri belirtilmemiş olan bütün hukuki işlemleri bu kanun hükümlerine göre yapmak ve kanuna uygun olarak dışarda yazılıp getirilen kağıtların üzerindeki imza, mühür veya herhangi bir işareti veya tarihi onaylamak, protesto, ihbarname ve ihtarname göndermek, 1512 sayılı Noterlik Kanunu ile noterlere yüklenmiş birer görevdir.
20. Somut olayda uyuşmazlık konusunun noterler tarafından vekaletname çıkarılırken kanunda öngörülen rakamın iki katında değerli kağıt bedeli alınması hususu olduğu anlaşılmıştır.
21. Dava ehliyeti bulunan herkes, davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir. Hukuk sistemimizde avukat aracılığı ile temsil edilme hakkı istisnalar dışında isteğe bağlıdır.
Ancak kendisini bir temsilci ile temsil ettirmek istiyorsa Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesi hükmü gereğince bu temsilci ancak baroya kayıtlı bir avukat olabilir. Zira avukatlığın amacı; her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır. Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına tahsis eder.
22. Baroya kayıtlı bir avukatın kişi adına dava takip edebilmesi için de temsil yetkisine ihtiyacı vardır.
Uygulamada söz konusu temsil yetkisine vekalet verilmesi denilmektedir. Vekaletname vekilin, müvekkili temsil etmeye yetkili olduğunu gösterir. Davaya vekalet verilmesi tek taraflı bir hukuki işlemdir.
Müvekkilin tek taraflı irade beyanı ile kurulur. O halde, kişi bizzat kendisi herhangi bir notere giderek, vekaletin hangi iş için gerekli olduğunu notere açıklayarak, uygun vekaletnamenin düzenlettirilmesini isteyebilecektir. Kanun koyucu vekaletname için geçerlilik değil ispat şartı aramıştır. Vekaletnameler
noterler tarafından onaylama suretiyle yapılabileceği gibi, düzenleme biçiminde de yapılabilir.
Vekâletnameler Türkiye için tek tip olup, vekâletnamenin biçim ve içeriği Türkiye Barolar Birliği ile
Türkiye Noterler Birliği tarafından hazırlanır.
23. “Vekaletname” Değerli Kağıtlar Tablosunun Noter Kağıtları başlığı altında düzenlenmiş bulunmakta olup 210 sayılı Kanun gereğince bir değerli kağıttır. Değerli kağıtlar, 210 sayılı Değerli
Kağıtlar Kanununda düzenlenmiştir.
24. 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu ilgili işlemlerde yeknesaklık ve intizam sağlanması amacıyla çıkarılmış bir Kanun olup; 1. maddesinde; bu Kanuna bağlı tabloda yazılı kağıtlar ve belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan noter belgelerinin “değerli kağıt” sayıldığı ve bu Kanunun kapsamına giren veya diğer kanunlarla kapsama alınacak olan değerli kağıtların basımı, dağıtımı ve bedellerinin tahsili ile ilgili usul ve esasları ve bu kağıtların bedellerini tespite Maliye Bakanlığının yetkili olduğu düzenleme altına alınmıştır.
25. Kanun gerekçesinde de “Değerli kağıtlar nizamının; biri fiskal diğeri de bu kağıtlarla ilgili işlemlerde yeknesaklık ve intizam teminine matuf bir düzen olmak üzere iki fonksiyonu bulunduğu ve değerli kâğıtların ilgili bakanlık ve dairelerin mütalâası alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca hazırlanıp bastırılacağı, şu kadar ki, bütün değerli kâğıtların istisnasız malsandıklarınca satılacağı” hususlarına değinilmiştir. (Değerli kâğıtlar kanunu tasarısı ve Maliye ve Plân komisyonları raporları (1/360) )
26. Değerli kâğıtların ilgili bulundukları işlemlerde kullanılması mecburidir ve değerli kağıtlar ilgililere, bu kanuna bağlı tabloda gösterilen bedeller karşılığında satılırlar.
27. Değerli Kağıtlar Kanununa tabi bir hususta, değerli kağıt yerine adi kağıt kullanılması halinde de yine bu evraka ait değerli kağıt bedeli noterlerce tahsil edilmek zorundadır.
28. Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 31/12/2020 günlü ve 31351 (5.
Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 66 sıra numaralı Değerli Kağıtlar Tebliği ile Kanuna ekli tablonun 1/c bölümündeki vekaletnameler için değerli kağıt bedelinin 2021 yılında uygulanmak üzere 40,00
TL olarak, 31/12/2019 günlü ve 30995 (4.Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 64 Sıra nolu Tebliğ ile de vekaletnamelerle ilgili değerli kağıt bedelinin 2020 yılı için 33,00 TL olarak belirlenmiştir.
29. Somut olayda başvuranın Kurumumuza sunmuş olduğu noterlik makbuzları incelendiğinde;
29.1 Diyarbakır 5. Noterliğinin 22/07/2020 tarihli ve yevmiye numaralı Noterlik Makbuzunda;
2020 yılı için 33,00 TL x 2 = 66,00TL değerli kağıt bedeli alındığı,
29.2 Lice Noterliğinin 04/01/2021 tarihli ve yevmiye numaralı Noterlik Makbuzunda; 2021 yılı için
40,00TL x 2 = 80,00 TL değerli kağıt bedeli alındığı anlaşılmıştır.
30. Başvuranın “Noterlerin kanunun belirlediği miktarın iki katı düzeyinde değerli kağıt bedeli tahsil etmesinin herhangi bir hukuki dayanağı bulunmamakta olup Harçlar kanunu ve Değerli Kağıtlar
Kanunu’nda da noterlerin dairesinde kalan işlem örneğinden harç alınmaması gerektiğine dair hüküm de bulunmadığı” iddiasına ilişkin olarak;
30.1 Harçlar devletin egemenliğinden kaynaklanan kamu gücüne dayanarak topladığı cebri nitelikte kamu
gelirleridir. Devlet, kendisini oluşturan en önemli ve ayırt edici unsur olan egemenliğine dayanarak tek taraflı iradesi ve üstün buyurma gücü ile kişiler ve topluluklarına mali yükümlülükler yükleyebilir. Devletin mali egemenliğinden kaynaklanan bu yetki üstün bir yetki olmakla birlikte sınırsız ve keyfi biçimde kullanılabilecek bir yetki değildir. Devlet kamu gücünü kullanarak yeni mali yükümlülükler getirir veya mevcut mali yükümlülüklerde değişikliğe giderken Anayasanın 2. maddesinde öngörülen hukuk devleti
ilkesi gerekleri ile sınırlı hareket etmek, hukukun üstünlüğü esasına riayet etmek zorundadır. Kamu gücüne dayanarak toplanan cebri kamu gelirlerinin en önemlilerinden biri olan harçlar, belli kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen bazı somut hizmetlerden yararlananlardan bu hizmetler karşılığında alınan cebri nitelikte parasal ödentiler olarak tanımlanabilir. Belli ve somut kamusal hizmetlerden yararlanma karşılığında harç ödenir. Harca tabi hizmet sunulmaz ise, harcın ödenmesi talep edilemez.
Harç konusu hizmetten yararlanıp yararlanmamak (bu hizmetin kendisine sunulmasını isteyip istememek) kişinin ihtiyarında olsa da bir kez harç konusu kamusal hizmetten yararlanma tercih ve bu hizmetin sunulması talep edildiğinde harç ödemek zorunlu hale gelir. Kamu sektörü ise kural olarak harç ödemez. Anayasamızın 73. maddesinin III. fıkrası uyarınca harçlar ancak bir yasa hükmüne istinaden toplanabilir. Devletin harca konu ettiği kamu hizmetleri arasında en önemlilerinden biri yargı hizmetleridir. Yargı hizmetleri ile ilgili olarak alınan harçlara yargı harçları adı verilir. Yargı harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifede düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca yargı harçları, mahkeme harçları ve icra ve iflas harçları olmak üzere iki temel gruba ayrılır. 492 sayılı Harçlar
Kanununun yargı harçlarının konusunu düzenleyen 2. maddesine göre yargı harcına konu edilen yargı organlarının yargı işlemleridir. Bu işlemler devletin tekelinde bulunan yargılama ve hüküm verme faaliyeti ile ilgili olarak yargı organları (mahkemeler ve icra daireleri) tarafından yapılan kendine özgü niteliği haiz kamu hukuku işlemleridir. (Anayasa Mahkemesinin 22/03/2012 tarihli ve 2011/13E., 2012/45 K. Sayılı
Kararı)
30.2 Kanuna göre alınacak harçların belirtildiği 492 sayılı Harçlar Kanunu noter işlemlerinden bu kanuna
bağlı (2) sayılı tarifede yazılı olanlarının, noter harçlarına tabi olduğunu ve noter harçlarını, harca mevzu olan işlemin yapılmasını isteyen kişilerin ödemekle mükellef olduğunu düzenlenmiştir.
30.3 1512 sayılı Noterlik Kanununun “Onaylama” başlıklı Üçüncü Bölümünün “Şekil” başlıklı 90.
maddesinde; hukuki işlemlerin altındaki imzanın onaylanmasının, imzayı atan şahsa ait olduğunun bir şerhle belgelendirilmesi şeklinde yapılacağını, imzası onaylanan iş kağıdının aslının ilgilisine verileceğini ve imzalı bir örneğinin de dairede saklanacağını ve bu örneğin harca tabi olmadığını düzenlemiştir.
30.4 Noterler tarafından alınan değerli kağıt bedelleri Harçlar Kanununda düzenlenen noter harçlarından
ayrı olup, söz konusu belgenin Kanun koyucunun iradesi ile değerli kağıt olarak kabul edilmesinden kaynaklı olarak 210 sayılı Değerli Kağıt Kanunun 4. maddesi gereğince alınan bir bedeldir. Değerli kâğıtların ilgili bulundukları işlemlerde kullanılması mecburidir ve değerli kağıtlar ilgililere, bu kanuna bağlı tabloda gösterilen bedeller karşılığında satılırlar.
30.5 Vekaletnameler kanun koyucu iradesi ile 210 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır ve bir değerli
kağıttır. Kanun koyucu vekaletname için geçerlilik değil ispat şartı aradığı için, vekaletnameler noterler tarafından onaylama suretiyle yapılabileceği gibi, düzenleme biçiminde de yapılabilmektedir. Değerli
Kağıtlar Kanununa tabi bir hususta, değerli kağıt yerine adi kağıt kullanılması halinde de yine bu evraka ait değerli kağıt bedeli noterlerce tahsil edilmek zorundadır. Dolayısı ile onaylama şeklinde yapılmış olsa dahi Noterler bu evraka ait değerli kağıt bedeli tahsil edilmek zorundadır.
30.6. Noterler tarafından vekaletname çıkarılırken alınan “Değerli kağıt bedeli” Harçlar Kanunundan kaynaklı alınan bir gider olmadığı için Noterlik Kanunun 90. Maddesi kapsamında düzenlenen harçtan muafiyete ilişkin hükmün burada uygulanamayacağı değerlendirilmiştir.
31. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları
ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Noterlerin, hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek için işlemleri belgelendirmek, hukuki işlemleri düzenlemekle görevlendirildiği, nitekim yapılan yanlış bir işlemin vatandaşları doğrudan etkileyerek hak ve menfaatlerinde telafisi güç, imkansız ve büyük zararlar doğuracağı, vekaletnamenin, Değerli Kağıtlar Tablosunun Noter Kağıtları başlığı altında düzenlendiği ve 210 sayılı Kanun gereğince bir değerli kağıt olduğu, değerli kâğıtların ilgili bulundukları işlemlerde kullanılmasının mecburi olduğu ve ilgililere, bu kanuna bağlı tabloda gösterilen bedeller karşılığında satılacağı dikkate alındığında idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 32. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Türkiye
Noterler Birliği Başkanlığından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza ve şikayetçiye süresi içinde gönderildiği, bu bakımdan kanunlara uygunluk ilkesine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
33. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE NOTERLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi