Hükümlülerin resmi makamlara dilekçelerinin üst yazı ile gönderilmesi hak arama özgürlüğünü nasıl etkiler (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/9078-S.22.13973

BAŞVURU NO : 2022/2000

KARAR TARİHİ : 20/07/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Elazığ 2 Nolu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan başvuranın resmi makamlara yazdığı dilekçelerin ücretsiz olarak Ceza İnfaz Kurumu İdaresi tarafından üst yazıyla bu Kurumlara iletilmesi ve şimdiye kadar posta yoluyla göndermek zorunda kaldığı dilekçeler sebebiyle ödediği tutarın hesaplanarak kendisine iade edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 07/02/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle, Elazığ 2 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğunu, İstanbul

Valiliği tarafından 22/10/2021 tarihinde tebliğ edilen yazıya itiraz etmek amacıyla 28/10/2021 tarihinde dilekçe yazdığını, ancak dilekçesinin cezaevi görevlilerince kabul edilmediğini, cezaevi tarafından yalnızca mahkemelere yazılan dilekçelerin gönderildiği ve diğer dilekçelerin mektup aracılığıyla gönderilmesi gerektiği bilgisi verildiğini, 01/11/2021 tarihinde tekrardan dilekçesinin ilgili idareye iletilmesi ve iletilmemesi halinde ise ücreti hesabından kesilerek faks çekilmesi talebinde bulunduğunu, 8 TL ücret karşılığında dilekçenin faks çekildiğini, cezaevi yönetiminin tutuklu/hükümlülerin yazmış olduğu dilekçelerden yalnızca mahkemelere hitaben yazılanları kabul ettiğini ve gönderdiğini, ilgili uygulamanın gerekçesi olarak Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığının yazılı talimatının gösterildiğini, diğer kurum ve resmi makamlara iletilen dilekçelerin posta yoluyla yapılması gerektiğinin ifade edildiğini, herhangi bir geliri olmayan kişilerin mahkeme dışındaki kurumlara dilekçe gönderemediğini, dilekçe hakkının ve hak arama özgürlüğünün kısıtladığını, dilekçe yazılan kurum adresinin mahkumlar tarafından bilinmesinin de mümkün olmadığını, diğer ceza infaz kurumlarında tüm dilekçelerin ilgili makamlara gönderildiğini, yalnızca Elazığ 2 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda farklı uygulamanın mevcut olduğunu, ayrıca mektupların yalnızca pazartesi günleri toplandığını ve haftada bir postalandığını, bu durumunda süreli başvurularda hak kaybına sebebiyet verebileceğini belirterek Elazığ Cumhuriyet

Başsavcılığının talimatının iptal edilmesini ve dilekçelerin ilgili makamlara gönderilmesini, şimdiye kadar

posta yoluyla göndermek zorunda kaldığı dilekçelerin ücretinin hesaplanarak tarafına iade edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz 15/02/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 16/06/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun “Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı” başlıklı 68 inci maddesinde konuya ilişkin hükümlerin düzenlendiği, 2.2. Elazığ 2 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda mevzuat hükümleri uyarınca hükümlü/tutuklulara gelen ve hükümlü/tutukluların göndermek istedikleri mektup, faks ve telgrafların mektup okuma komisyonu tarafından incelemeye alındığı, sakınca görülmeyen mektupların ilgisine gönderildiği, sakıncalı görülen mektuplar hakkında karar alınıp ilgilisine tebliğ yapılarak yasal itiraz yollarının gösterildiği, ayrıca mektup gönderim işleminin PTT aracılığıyla yerine getirildiği, 2.3. Diğer taraftan, konuya ilişkin olarak Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığının 22/03/2017 tarihli ve 2017/2268 sayılı yazısıyla, “… masrafların tutuklu/hükümlülerce karşılanmak suretiyle posta, mektup yolu ile gönderilmesi” hususunda anılan ceza infaz kurumuna gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, Elazığ

Cumhuriyet Başsavcılığının 22/03/2017 tarihli ve 2017/2268 sayılı yazısının ekte gönderildiği, 2.4. Hükümlü ve tutukluların posta yoluyla göndermek istedikleri dilekçelere ilişkin işlemlerin yukarıda belirtilen mevzuat doğrultusunda gerçekleştirildiği, bu bağlamda söz konusu işlem için ücret iadesinin mümkün olmadığı, ayrıca faks gönderi ücretinin ilgili kurum tarafından değil PTT tarafından tahsil edilen bir ücret olduğu, 2.5. Ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutukluların kurum uygulamalarına karşı öncelikle infaz hâkimliklerine şikâyet, infaz hâkimliği kararlarına karşı da ağır ceza mahkemelerine itiraz edebildikleri, ayrıca Cumhuriyet başsavcılığı nezdinde şikayet başvurusunda bulunabildikleri, kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararlara karşı ise, süresinde bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz imkânının bulunduğu, yargı bağımsızlığına sahip hâkim kararlarına karşı idarenin hiç bir şekilde telkin veya tavsiye suretiyle müdahale imkânı bulunmadığı, 2.6. Bahse konu başvuruda geçen iddialara ilişkin olarak, ceza infaz kurumu idaresi ve görevli personelin görevleri yönünden herhangi bir kusur ve ihmalinin bulunmadığı, yapılan işlem ve uygulamaların ilgili mevzuat gereğince yerine getirildiği, belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4)

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun, 5.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır. …”, 5.2. “Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı” başlıklı 68 inci maddesinde;

“(1) Hükümlü, bu maddede belirlenen kısıtlamalar dışında, kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücretleri kendisince karşılanmak koşuluyla, gönderme hakkına sahiptir. (Ek cümle:17/6/2021-7328/7 md.) Hükümlü, usul ve esasları Adalet Bakanlığınca belirlenmek suretiyle, gerekli teknik altyapının bulunduğu kurumlarda elektronik yöntemlerle de mektup alıp gönderebilir.

(2) Hükümlü tarafından gönderilen ve kendisine gelen mektup, faks ve telgraflar; mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon, olmayanlarda kurumun en üst amirince denetlenir.

…

(4) Hükümlü tarafından resmî makamlara veya savunması için avukatına gönderilen mektup, faks ve telgraflar denetime tâbi değildir. (Ek cümle:17/6/2021-7328/7 md.) Bu iletiler, alıcısı dışındaki kişilerin erişimini engelleyici tüm tedbirler alınarak hükümlünün talebine göre posta yoluyla veya elektronik ortamda alıcısına ulaştırılabilir.

…” 6. 29/03/2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in, 6.1. “Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı” başlıklı 76 ncı maddesinde;

“(1) Hükümlü, kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücretleri kendisince karşılanmak koşuluyla, gönderme hakkına sahiptir. (Ek cümle:RG12/11/2021-31657-CK-4773/29 md.) Hükümlü, usul ve esasları Bakanlıkça belirlenmek suretiyle, gerekli teknik altyapının bulunduğu kurumlarda elektronik yöntemlerle de mektup alıp gönderebilir.

(2) Hükümlü tarafından gönderilen ve kendisine gelen mektup, faks ve telgraflar; mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon, olmayanlarda kurumun en üst amirince denetlenir.

(3) Kurumun asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşüren, görevlileri hedef gösteren, terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suç örgütleri mensuplarının örgütsel amaçlı olarak haberleşmelerine neden olan, kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış bilgileri, tehdit ve hakareti içeren mektup, faks ve telgraflar hükümlüye verilmez. Hükümlü tarafından yazılmış ise gönderilmez.

(4) Hükümlü tarafından resmi makamlara veya savunması için avukatına gönderilen mektup, faks ve telgraflar denetime tâbi değildir. (Ek cümle:RG-12/11/2021-31657-CK4773/29 md.) Bu iletiler, alıcısı dışındaki kişilerin erişimini engelleyici tüm tedbirler alınarak hükümlünün talebine göre posta yoluyla veya

elektronik ortamda alıcısına ulaştırılabilir. Ancak hükümlünün savunması için avukatına gönderilen mektup, faks veya telgraflar 72 nci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hâllerin gerçekleşmesi hâlinde, bu gönderiler hakkında da 72 nci maddenin üç ilâ dokuzuncu fıkralarında belirtilen esas ve usuller uygulanır.

(5) (Ek:RG-12/11/2021-31657-CK-4773/29 md.) Hükümlülere gelen veya hükümlüler tarafından gönderilen mektup, faks ve telgrafların kayıt ve silinmesine ilişkin olarak 5275 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar

Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 8. Elazığ 2 Nolu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan başvuran; resmi makamlara yazdığı dilekçelerin ücretsiz olarak Ceza İnfaz Kurumu İdaresi tarafından üst yazıyla bu Kurumlara iletilmesini ve şimdiye kadar posta yoluyla göndermek zorunda kaldığı dilekçeler sebebiyle ödediği tutarın hesaplanarak kendisine iade edilmesini talep etmektedir.

9. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun “Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı” başlıklı 68 inci maddesinde, hükümlünün, ücreti kendisince karşılanmak koşuluyla, mektup gönderme hakkına sahip olduğu, hükümlü tarafından gönderilen mektubun; mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon, olmayanlarda kurumun en üst amirince denetleneceği, hükümlü tarafından resmî makamlara gönderilen mektubun denetime tâbi olmadığı, öngörülmüştür.

10. Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığının 22/03/2017 tarihli ve 2017/2268 sayılı yazısında, “Ceza İnfaz Kurumlarımızda bulunan tutuklu/hükümlülerin Bakanlığımız ve bağlı birimler haricindeki kurumlara (örneğin; Sosyal Yardımlaşma, Belediye, Valilik, Danıştay, Anayasa Mahkemesi, TBMM, Yargıtay, diğer Bakanlıklar, Başbakanlık, Cumhurbaşkanlığı, Bankalar, Telekomünikasyon kurumları vb.

gibi kurumlar) sık sık şikayet, ihbar, yakınma, bilgi vb. şeklinde dilekçe yazdıkları, bu dilekçelerinde gerek

UYAP DYS ortamında, gerekse fiziki olarak Cumhuriyet Başsavcılığımız kanalı ile ilgili yerlere gönderilmek üzere Başsavcılığımıza gönderildiği görülmektedir.

Ancak; Bakanlığımız ve bağlı birimler hariç yukarıda belirtilen ya da buna benzer Kurumlara yazılan dilekçelerin hem Cumhuriyet Başsavcılığımız, hem de İnfaz Kurumlarının iş yükü düşünülerek, emek ve zaman kaybına sebebiyet verilmemesi açısından tutuklu/hükümlüler tarafından ücretleri karşılanmak suretiyle posta, mektup yolu ile gönderilmesinin daha uygun olacağı düşünülmektedir. Buna ilişkin

Elazığ Cumhuriyet Başsavcılığı Kurul ve Bakanlık Muhabere Bürosu’nun 09/09/2015 gün ve 2015/5/6982 sayılı görüş yazısı ilişikte gönderilmiştir.

Bu nedenle; Adalet Bakanlığı ve bağlı birimler hariç yukarıda belirtilen ya da buna benzer Kurumlara yazılan ve adli soruşturmayla ilgisi bulunmayan talep dilekçelerinin hem Cumhuriyet Başsavcılığımız, hem de Ceza İnfaz Kurumlarının iş yükü düşünülerek, emek ve zaman kaybına sebebiyet verilmemesi açısından masrafların tutuklu/hükümlülerce karşılanmak suretiyle posta, mektup yoluyla gönderilmesi hususunda; …”

ifadelerine yer verildiği görülmektedir. Söz konusu yazının 22/03/2017 tarihli olduğu, dolayısıyla ilgili

Cumhuriyet Başsavcılığı ve Ceza İnfaz Kurumlarının iş yükü düşünülerek, emek ve zaman kaybına sebebiyet verilmemesi açısından Adalet Bakanlığı ve bağlı birimler hariç Kurumlara yazılan dilekçelerin posta yoluyla gönderilmesi uygulamasının 22/03/2017 tarihinden beri devam ettiği, bu uygulamanın geçici bir süre için geçerli olmayıp devamlılık arz ettiği, diğer yandan söz konusu uygulamanın dayanağını oluşturan yazının idari işlem niteliğini haiz olduğu, anlaşılmaktadır.

11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 11.1. Hükümlü tarafından resmî makamlara gönderilen mektubun denetime tâbi olmadığı, ancak hükümlünün mektup şeklinde arz ettiği tüm gönderilerin (Kurumlara ya da gerçek kişilere gönderildiği fark etmeksizin) ücrete (posta ücreti) tabi olduğu, mektup/faks gönderi ücretinin ilgili kurum tarafından değil

PTT tarafından tahsil edilen bir ücret olduğu dikkate alındığında, şimdiye kadar posta yoluyla göndermek zorunda kaldığı dilekçeler sebebiyle ödediği tutarın hesaplanarak kendisine iade edilmesinin hukuken mümkün bulunmadığı, 11.2. Diğer yandan hükümlünün resmi makamlara arz ettiği dilekçelerin Kurum vasıtasıyla üst yazı ekinde gönderilmesini talep ettiği durumlarda hak arama özgürlüğünü teminen, hükümlünün (özellikle hak arama niteliğindeki başvurulara ilişkin) talebinin yerine getirilmesinin hukuken yerinde bir uygulama olacağı, sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

13. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili

İdarenin işlemine karşı Elazığ İnfaz Hakimliği nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE;

Başvuranın şimdiye kadar posta yoluyla göndermek zorunda kaldığı dilekçeler sebebiyle ödediği tutarın hesaplanarak kendisine iade edilmesi talebinin REDDİNE, Diğer yandan, hükümlünün resmi makamlara arz ettiği dilekçelerin Kurum vasıtasıyla üst yazı ekinde gönderilmesini talep ettiği durumlarda hak arama özgürlüğünü teminen, hükümlünün (özellikle hak arama

niteliğindeki başvurulara ilişkin) talebinin yerine getirilmesi hususunda ADALET BAKANLIĞINA

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu

karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Adalet Bakanlığına ve Başvurana tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi