|
ÖZET: Bu karar, başvuranın mahkeme kararının uygulanmasını talep etmesi üzerine şekillenmiştir. Başvuran, Antalya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilen ilam borcunun ödenmemesi nedeniyle mağduriyet yaşadığını belirtmiştir. Danıştay, idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, bu yükümlülüğün Anayasa ve ilgili yasalarla belirlendiğini vurgulamıştır. İdarelerin, bağımsız mahkemelerce verilen kararları geciktiremeyeceği ve bu durumun adil yargılanma hakkını ihlal edebileceği ifade edilmiştir.
Kararda, Türkiye Cumhuriyeti’nin bir hukuk devleti olduğu ve idarelerin hukuka uygun hareket etmesi gerektiği belirtilmiştir. İdarelerin, mahkeme kararlarını uygulamaması durumunda sorumluluk taşıdığına dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın talebinin haklı olduğu ve mahkeme kararının gecikmeli ifa edilmesinin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Danıştay, Muratpaşa Belediye Başkanlığı’na tavsiyede bulunarak, mahkeme kararının yerine getirilmesi için makul bir süre içinde işlem tesis edilmesini istemiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9744-S.22.15003
BAŞVURU NO : 2022/4418
KARAR TARİHİ : 02/08/2022
TAVSİYE KARARI
Adres
AV.
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
Adres:
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran vekilinin, mahkeme kararının uygulanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza vekilleri aracılığıyla şikayet başvurusunda bulunan
, , başvurusunda özetle; idare aleyhine Antalya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde davası açtığını, kararın Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesinin ve Sayılı kararı ile kesinleştiğini, alacakların tahsili için Antalya İcra Dairesinde kayden icra takibine başlandığını ancak idare tarafından halen borcun tamamının ödenmediğini belirterek; icra dosya borcunun tamamının ödenmesini talep etmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 31/03/2022 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Muratpaşa Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Antalya Muratpaşa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğü tarafından gönderilen 20/04/2022 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 , , Vekili Av. tarafından
Antalya İli Muratpaşa İlçesi Kızılarık Mahallesi ada parsel ve Mahallesi ada parsel sayılı taşınmazlar için, Antalya 1.Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan Kamulaştırmasız El Atma davasının
Esas Karar sayılı ilamının, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5.Hukuk Dairesinin kararı ile 25/05/2021 tarihinde kesinleştiği, 12/07/2021 tarihide Kuruma tebliğ edildiği,
2.2 Söz konusu alacağa ilişkin Antalya Genel İcra Dairesinde Esas sayı ile icra takibi
başlatılmış olup, 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunun Geçici Madde 6. Maddesi hükmü uyarınca hükmedilen borca esas 07/09/2021 tarihinde 30.000.00 TL, 04/04/2022 tarihinde ise 100.000.00 TL
Belediyemizin bütçe olanakları dahilinde kısmi ödemeler yapıldığı,
2.3 Kalan bakiye de ödeme planımızda bulunduğu, ancak “kamu kurumu” olma nedeni ile bütçe karşılığı
nakit durumu değişkenlik gösterebildiği, örneğin, vergi dönemlerinde daha fazla nakit olması nedeni ile daha yoğun ödeme yapılabildiği, bu nedenle somut vade belirtmenin alacaklıları yanıltmak niteliği taşıyacağından nakit durumu netleşince ödeme bilgisi ve tarihi paylaşılabildiği, dolayısıyla, halihazırda planlama dahilinde olan bakiye alacağın, mümkün olan en kısa zamanda ödenmesi suretiyle dostane çözüme ulaşılabileceği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2.maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”
3.2 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”,
3.3 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış hak ve
hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”,
3.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4) Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
3.5 “Yargı yolu” kenar başlıklı 125. maddesinde; “…İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlüdür.”,
3.6 “Mahkemelerin Bağımsızlığı” başlıklı 138. maddesinin son fıkrasında; “Yasama ve yürütme
organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. …”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
5. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 6. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; ilam borcunun ödenerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
7. “Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.” (Anayasa Mahkemesi
E.2013/44, K.2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013)
8. İdare eylem ve işlemlerinde kanunun çizdiği sınırlar içerisinde kalmak zorundadır. Anayasanın 8.
maddesinde bu husus yürütme yetkisi ve görevi Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir denilerek ifade edilmiştir. (Kemal Gözler- Gürsel Kaplan İdare Hukukuna Giriş Ekin Basın Yayın
Dağıtım Ağustos 2017, s.28)
9. Yasama ve yürütme organları ile idareler, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından verilmiş kararlar hiçbir suretle değiştirilemeyeceği gibi idareler bu kararların yerine getirilmesini de geciktiremez.
10. Kanun koyucu, Anayasa’nın 138. ve İdari Yargılama Usulü Kanunun 28. maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idareyi sorumlu tutmuş ve idarenin yargı kararlarını uygulaması hususunda idareye anayasal ve kanuni bir zorunluluk yüklenmiştir. Dolayısı ile idarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğu da devam edecektir.
(Bkz: 2017/5018 Başvuru Numaralı ve 24/10/2017 tarihli Tavsiye Kararı)
11. Başvurucuların, Mahkeme ilamına dayalı icra takibine rağmen hükmedilen bedellerin ödenmediği, kamu mallarının haciz edilemezliğine dayalı kanun hükümlerine dayanarak ödemeden kaçınıldığından bahisle, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürdükleri davada Anayasa Mahkemesi;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
“mahkemeye erişim hakkının adil yargılanma hakkının unsurlarından biri olduğu ve bir uyuşmazlığı mahkeme önüne götürme, mahkemece verilen kararın uygulanmasını isteme haklarını da kapsadığı” ifade ederek yargı kararlarının uygulanmasını “mahkemeye erişim hakkı” kapsamında değerlendirmiş, ayrıca
Devletin bir kurumunun aleyhinde verilen nihai ve bağlayıcı mahkeme kararı ile ortaya konulan borcunu ekonomik kaynak yokluğunu ileri sürerek makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağını açıkça ifade etmiştir. (Bkz: Anayasa Mahkemesi’nin 03/04/2014 tarih ve 2013/711 sayılı Bireysel Başvuru Kararı)
12. Somut olayda; Antalya 1.Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan Kamulaştırmasız El Atma davasının Esas- Karar sayılı ilamı, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk
Dairesinin kararı ile 25/05/2021 tarihinde kesinleştiği, alacağa ilişkin Antalya Genel İcra Dairesinde
Esas sayı ile icra takibi başlatıldığı, hükmedilen borca esas 07/09/2021 tarihinde 30.000.00
TL, 04/04/2022 tarihinde ise 100.000.00 TL kısmi ödemeler yapıldığı, kalan bakiyenin de ödeme planında bulunduğu mümkün olan en kısa zamanda ödeneceği belirtilmiştir.
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Türkiye Cumhuriyeti’nin bir hukuk Devleti olması, Hukuk devleti ve Anayasanın 8. maddesi hükmü gereğince idari makamların görevlerini yerine getirirken hukuka, kanunlara ve çağdaş hukukta evrensel olarak kabul görmüş ilkelere de uygun hareket etmek zorunda olması, Anayasa’nın 138. maddesi hükmü gereği idarelerin, bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından verilmiş kararların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği, yargı kararlarının uygulanmasının “mahkemeye erişim hakkı” kapsamında değerlendiren ve Devletin bir kurumunun aleyhinde verilen nihai ve bağlayıcı mahkeme kararı ile ortaya konulan borcunu ekonomik kaynak yokluğunu ileri sürerek makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağına yönelik Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatları, söz konusu yargı kararının gecikmeli yapılmasının hizmet kusuru olduğu ve Anayasa’nın 125. maddesinde belirtilen “İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı da ödemekle yükümlüdür.” hükmü gereğince; mahkeme kararının gecikmeli ifa edilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde idare tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine
30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma
süresinden arta kalan sürede Antalya İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Söz konusu mahkeme kararının yerine getirilmesine yönelik makul sürede işlem tesisi için
MURATPAŞA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Muratpaşa Belediye Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Tavsiye Kararının BAŞVURAN VEKİLİNE ve MURATPAŞA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr