|
ÖZET: Başvuran, TÜBİTAK-BİDEB 2211 Yurt İçi Doktora Burs Programı kapsamında burs alırken, doktora programından kaydının silinmesi üzerine burs ödemelerinin geri ödenmesine karar verilmiştir. Başvuran, yatay geçiş yaparak başka bir üniversitede doktora eğitimine devam ettiğini belirtmiş, ancak bu durumu zamanında TÜBİTAK’a bildirmemiştir. İdare, başvuranın yükümlülüklerini ihlal ettiğini ve bu nedenle geri ödeme sürecinin başlatıldığını ifade etmiştir.
Hukuki değerlendirmede, başvuranın burs programının kurallarına uymadığı ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilmiştir. Bursiyerlerin, burs süresince eğitim durumlarını ve değişiklikleri zamanında bildirmeleri gerektiği, aksi takdirde geri ödeme yükümlülüğü doğacağı belirtilmiştir. Bu çerçevede, başvuranın geri ödeme kararına yaptığı itirazın reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın yükümlülüklerine aykırı davranması nedeniyle geri ödeme kararının geçerli olduğu ve idarenin bu kararı alırken hukuka uygun hareket ettiği sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/87736-S.20.95578
BAŞVURU NO : 2020/64132
KARAR TARİHİ : 16/11/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA
KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 2006-2010 yılları arasında almış olduğu doktora bursunun geri ödenmesi kararına itirazı hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 03/06/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 03.06.2020 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvurusunda
; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi Doktora programına kayıtlıyken, 2007 yılında TÜBİTAK-BİDEB 2211 Yurt İçi Doktora Burs Programı bursiyeri olmaya hak kazandığını, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesindeki doktora tez danışmanı olan Prof. Dr. nün üniversiteden ayrılmasıyla birlikte tez çalışmasının sekteye uğradığını, 2013 yılında Marmara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak çalışmaya başladığını ve yatay geçiş yoluyla İstanbul Medeniyet Üniversitesi
Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Doktora Programına kayıt olduğunu, bu yatay geçiş ile ilgili bilgileri TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programı Başkanlığına (BİDEB) e-posta ile ilettiğini, bunun üzerine 26.09.2019 tarihli bir e-posta ile TÜBİTAKBİDEB 2211 Yurt İçi Doktora Burs
Programı bursiyeri iken doktora programından kaydının silindiği tespiti ile doktora sürecinde almış olduğu burs ödemelerinin geri ödenmesine karar verildiğinin bildirildiğini ve tebligatın
4.11.2019 tarihli ve E.205710 sayılı bir yazı ile 11.11.2019 tarihinde yapıldığını, burs
şartlarında yer alan “öğrenimleri sırasında zorunluluk doğması halinde bir defaya mahsus olarak üniversite, bölüm veya alan değişikliği yapabilir” şeklindeki izin kullanma talebinin uygun görülmediğini düşünerek, kuruma e-posta yoluyla ulaştığında e-postayla “Yatay geçiş yaptığınızı zamanında BİDEB’e bildirmemiş olmanız ve 2013-2014 Güz Dönemi itibariyle de öğrenci belgelerinizi sisteme yüklememiş veya BİDEB’e ulaştırmamış olmanız dikkate alındığında gerekçelerinizin yükümlülük ihlali durumunuzu ve yükümlülükleriniz ile ilgili sorumluluğunuzu değiştirmediği değerlendirilmiştir” şeklinde cevap verildiğini, buna itiraz dilekçesini posta yoluyla ilettiğini ve e-posta yoluyla aldığı cevapta “başlatılan burs geri ödeme sürecinize ilişkin 18.11.2019 tarihli itiraz dilekçeniz 2.12.2019 tarih ve 32 sayılı BİDEB Eğitim
Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu toplantısında görüşüldü ve geri ödeme sürecinizin devamına karar verildi” denilerek itirazının reddedildiğini ifade etmekte ve yatay geçiş hakkıyla başka bir üniversitede aynı bölümde doktora programını 18.12.2019 tarihinde tamamlayarak asli sorumluluğu olan doktora eğitimini tamamlamakla birlikte, ikincil asli sorumluluğu olan bildirim yükümlülüğünü gecikmiş olarak yerine getirdiğini, bir kamu üniversitesinde araştırma görevlisi olarak çalışan biri olarak 108.671,04 TL tutarındaki miktarı ödemesinin, sorumluluğu geç yerine getirme hatasıyla doğru orantılı bir ödeme miktarı olmadığını, ayrıca 2013-2014 Güz Döneminden itibaren öğrenci belgesi sunmaması durumunda, o dönem itibariyle bir geri ödeme emrinin çıkarılması halinde bu tutarda bir geri ödeme olmayacağını, diğer yandan bursiyer olarak haklarından biri olan, yatay geçiş yoluyla başka bir üniversitede doktorasını bitirmiş olması karşısında geri ödemenin hakkaniyetli olmadığını da iddia ederek söz konusu burs geri ödemesi kararının iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 09.06.2020 tarihli ve S. sayılı yazısıyla TÜBİTAK
Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup TÜBİTAK Başkanlığı Kurumsal
İletişim Daire Başkanlığı’nın 09.07.2020 tarihli ve E sayılı yazısında; “Bahse konu hususlar, ilgisi münasebetiyle Kurumumuz Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) tarafından incelenmiştir. Sayın , İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi
Siyaset Bilimi bölümünde doktora eğitimi sırasında 2211/A Genel Yurt İçi Doktora Burs
Programı’nın 2006 yılı dönemine başvuru yapmış ve 14.12.2006 tarih ve 688 sayılı BİDEB
Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu (mülga BİDEB Yürütme Komitesi)
kararı ve 19.01.2007 tarih ve 397 sayılı Olur kapsamında 01.10.2006 tarihi itibarıyla bursiyer seçilmiş, kendisine Ekim 2006-Ağustos 2010 yılları arasında yurt içi doktora burs ödemesi yapılmıştır. TÜBİTAK BİDEB bünyesindeki burs ve destek programları, 17.07.1963 tarihli ve
278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler
Hakkında Kanuna, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer
Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ve 19.02.2019 tarihli ve 30691 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları
Başkanlığı Tarafından Yürütülen Programlara İlişkin Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanan BİDEB Burs ve Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar çerçevesinde düzenlenen mevzuata göre yürütülmektedir. Bursiyerlerin yükümlülükleri ile ilgili hükümler tarafından BİDEB’e gönderilen burs başlatma belgeleri arasında yer alan “Bildirim Yazısı”nda aşağıdaki şekilde ifade edilmiş ve
tarafından “İşbu bildirim yazısını okudum ve bir örneğini aldım.” ifadesiyle imzalanmıştır:
“Bursiyerin, TÜBİTAK dâhil herhangi bir yeden başka bir burs, kredi, ücret, maaş vb. gelir elde etmeye başlaması, bir aydan fazla süreyle yurt dışına çıkması, herhangi bir nedenle kayıt dondurması, akademik çalışmayı bırakması, bursiyerliğinin sona ereceği tarihten önce mezun olması vb. durumlarda aynı gün içinde e-maille, 15 gün içerisinde de bir dilekçe ve ilgili belgelerle BİDEB’e bilgi vermesi zorunludur. Gönderilmesi gereken belgelerin ya da bilgilerin zamanında ulaştırılmaması halinde ödemeler geçici olarak durdurulabilir veya burs tamamen kesilerek yüklenme senedi çerçevesinde işlem yapılabilir.” , kendisi tarafından noter huzurunda hazırlanan Düzenlenme Şeklinde Taahhüt ve Müşterek Borçlu ve
Müteselsil Kefalet Senedi’nin 2. maddesinde “Kayıtlı olduğu üniversiteyi, enstitüyü, bölümü veya anabilim dalını TÜBİTAK’ın onayı olmadan değiştirmeyeceğini” ve aynı senedin 7 inci maddesinde “Bursiyerliği süresince her yıl Mart ve Ekim aylarının ilk 3 haftası içinde, öğrenciliğinin devam ettiğini gösteren ve ilgili ayda alınmış öğrenci belgesini TÜBİTAK’a ulaştıracağını” kabul ve taahhüt etmiştir. Aynı senedin 6. maddesinde de bursiyer tarafından eğitimini sürdürmesine mani olacak, sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş ağır hastalık, geçici işgücü kaybı gibi mücbir sebeple ya da TÜBİTAK tarafından kabul edilebilecek mazeretler dışında iyi niyet kurallarına aykırı sebeplerle eğitimine ara vermeyeceğini ve yarıda bırakmayacağını taahhüt etmiştir. Ayrıca, noter huzurunda düzenlenen aynı senedin son paragrafında ise , 6. madde hilafına eğitimine ara vermesi yahut eğitimini tamamen bırakması gibi hallerde TÜBİTAK tarafından kendisine yapılan ödemelerin toplam tutarını; ödemelerin yapıldığı günden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte herhangi bir ihtara veya Mahkemeden karar almaya gerek olmaksızın nakden veya defaten ya da verilen süreler içerisinde taksitlerle TÜBİTAK emrine ödeyeceğini kabul ve taahhüt etmiştir. YÖKSİS
Bilgi Köprüsü sistemi üzerinden yapılan inceleme sonucunda bursiyerliği kapsamında kayıtlı olduğu doktora programlarından kayıtlarının silindiği tespit edilen ve durumları ile ilgili herhangi bir bildirimde bulunmayan bursiyerlere 24.07.2019 tarihinde e-posta gönderilerek mevzuat hakkında bilgi verilmiş ve kayıtlarının silinmesi ile ilgili süreç hakkında gerekçeli bilgilendirmelerini yapmaları istenmiştir. , bursiyerliği kapsamında kayıtlı olduğu doktora programından kaydının silindiği tespit edilen bursiyerlerden biridir. 30.07.2019 tarihinde Kurumumuza ulaştırdığı dilekçesinde bir defaya mahsus üniversite/bölüm değişikliği hakkından yararlanmak istediğini belirtmiştir. Gönderdiği belgeler ve dosyası kapsamında yapılan incelemede şunlar tespit edilmiştir: 1)
, eğitim durumu ile ilgili Kurumumuz ile yazılı olarak en son 13.10.2009 tarihinde iletişime geçmiş ve Atılım Üniversitesi’nde işe başladığını beyan etmiş, bu çerçevede kısmi bursiyer statüsüne geçirilmiştir. Bu tarihten sonra Kurumumuza doktora eğitimi ile ilgili herhangi bir belge göndermemiştir. 2) Öğrenci Belgesi Sistemi’ne en son Ekim 2013 tarihli öğrenci belgesi kaydedilmiştir. Ekim 2013 döneminden sonra herhangi bir öğrenci belgesini
Kurumumuza ulaştırmamıştır. 3) İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi’nden aldığı 29.07.2019 tarihli belgede 29.08.2017 tarihinde yatay geçiş ile başka bir üniversiteye geçtiği ifade edilmesine rağmen; göndermiş olduğu İstanbul Medeniyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu
Yönetimi doktora programına ise 13.09.2018 tarihinde kayıt yaptırdığı ve eğitimine
TÜBİTAK’a haber vermeden 1 yıldan uzun süre ara verdiği tespit edilmiştir. Bu bilgilere istinaden, ’ın bursiyerlik durumu, 29.08.2019 tarih ve 29 sayılı
BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu Toplantısı’nda ele alınmış, ’ın 2211 Programı mevzuatı gereği bursunun iptal edilmesine ve kendisine o güne kadar yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile geri talep edilmesi için
Başkanlık onayı alınmasına karar verilmiştir. Alınan karara gerekçe olarak Muhammet Erdal
OKUTAN’ın yatay geçiş yaptığını zamanında BİDEB’e bildirmemiş olması ve 2013-2014 Güz
Dönemi itibarıyla da öğrenci belgelerini sisteme yüklememiş veya BİDEB’e ulaştırmamış olması dikkate alındığında gerekçelerinin yükümlülük ihlali durumunu ve yükümlülükleri ile ilgili sorumluluğunu değiştirmediği değerlendirilmiştir. ’ın geri ödeme süreci 04.09.2019 tarih ve E.163848 sayılı Başkanlık Olur’u ile başlatılmıştır. Sayın
’a bu karar 26.09.2019 tarihinde e-posta ile bildirilmiştir.
ilgili geri ödeme kararına 18.11.2019 tarihli dilekçesi ile itiraz etmiş ve geri ödeme sürecinin iptal edilmesini talep etmiştir. ’ın geri ödeme kararına itiraz dilekçesi 22.11.2020 tarih ve 32 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu
Yürütme Kurulu toplantısında görüşülmüş, geri ödeme sürecinin devamına karar verilmiştir.
İlgili karar kendisine 04.12.2019 tarihli e-posta ile bildirilmiştir. ’ın YÖKSİS kaydı yeniden incelendiğinde İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset
Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümüne “Yatay Geçiş-Kurumlararası-Yurtiçi” yaparak
08.01.2018 tarihinde yerleştiği ve bu bölümden de kaydının silindiği belirlenmiştir. Söz konusu
bursiyerin dilekçelerinde beyan ettiği İstanbul Medeniyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu
Yönetimi doktora programına ait kayıt ise bulunamamıştır.”
Şeklinde açıklamalar görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 29.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 24.7.1963 tarihli ve 278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile
İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un “Görev” başlıklı 2 inci maddesinde; “(Değişik: 2/7/2018 – KHK-703/98 md.) TÜBİTAK, öğrenim ve öğrenim sonrasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençleri izleyerek onların yetişme ve gelişmelerine yardım etmek amacıyla 3/3/2004 tarihli ve 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi
Verilmesine İlişkin Kanun hükümlerine tabi olmaksızın burslar verir.”
6) 15.07.2018 tarihli ve 30479 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 Sayılı Bakanlıklara
Bağlı, İlgili İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 582 nci maddesinin birinci fıkrasında;
“Türkiye’nin rekabet gücünü ve refahını artırmak ve sürekli kılmak için toplumun her kesimi ve ilgili kurumlarla işbirliği içinde, ulusal öncelikler doğrultusunda bilim ve teknoloji politikaları hakkında çalışmak, bunları gerçekleştirecek altyapının ve araçların oluşturulmasına katkı sağlamak, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini özendirmek, desteklemek, koordine etmek, yürütmek, bilim ve teknoloji kültürünün geliştirilmesinde öncülük yapmak amacıyla tüzel kişiliğe, idarî ve malî özerkliğe sahip, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıyla ilgili ve özel bütçeli Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu kurulmuştur. Kurumun kısa adı
TÜBİTAK’tır.”
7) 19.02.2019 tarihli ve 30691 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Bilimsel Ve
Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı Tarafından
Yürütülen Programlara İlişkin Yönetmelik’in
7.1) “Sözleşme ve taahhütnameler” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Bir kurum/kuruluş
bünyesinde yürütülecek olan burs veya desteklere ilişkin sözleşmeler; TÜBİTAK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde desteklenen kişi/kurum/kuruluş ile TÜBİTAK arasında imzalanır. (2) Kurum/kuruluşlar ile ilişkilendirilmeksizin gerçek kişilere verilen şahsi burs veya destekler için kişilere, TÜBİTAK tarafından belirlenen yükümlülüklere uyacaklarını belirten taahhütname imzalatılır.”
7.2) “İzleme” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Verilen burs veya desteklerin program
amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediği TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izlenir. Grup, gerek gördüğü takdirde, burs veya desteğin bilimsel, teknik, idari ve mali açılardan incelenmesi amacıyla belirleyeceği kişi/kişileri yerinde inceleme için görevlendirebilir.”
7.3) “Burs veya desteklerin sonuçlandırılması” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Yönetim
Kurulunca belirlenen amaçlara ve kurallara uygun olarak yürütülüp başarı ile tamamlandığı
TÜBİTAK tarafından uygun bulunan burs veya desteklerin sonuçlandırma işlemlerine ilişkin hususlar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.”
7.4) “Durdurma, yürürlükten kaldırma ve iptal” başlıklı 12 nci maddesinin ikinci ve
üçüncü fıkralarında; “(2) Proje desteği dışındaki diğer destek ve burs programlarında durdurma, yürürlükten kaldırma ve iptale ilişkin hususlar şunlardır: a) Proje desteği dışındaki diğer destek ve burs programlarında, sözleşme ve/veya taahhütname hükümlerine aykırı davranılması ve/veya desteğin öngörülen amaç ve hedeflere uygun biçimde yürütülmediğinin tespiti durumunda burs veya destek GYK kararı ile durdurulur, GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile yürürlükten kaldırılır veya iptal edilir. Burslarda yürürlükten kaldırma, bursun kesilmesi şeklinde uygulanır. (3) Durdurma, yürürlükten kaldırma veya iptal durumunda verilen burs veya desteklerin iade süreçlerine ilişkin hususlar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.”
8) 14.02.2019 tarihli ve 5 sayılı Yönetim Kurulu toplantısında kabul edilen Türkiye
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı
Burs ve Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
8.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Usul ve Esasların amacı; Türkiye
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından bilim insanlarının, araştırmacıların yetiştirilmeleri ve geliştirilmelerine, öğrenim sırasında ve öğrenim sonrasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençlerin izlenerek onların yetişme ve gelişmelerine yardım etmek ve girişimciliği desteklemek amacıyla Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB)
tarafından yürütülen programların başlatılıp yürütülmesine ilişkin genel kuralları belirlemektir.”
8.2) “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili
bentlerinde; “(1) Bu Usul ve Esasların uygulanmasında; … h) Burs: Lise, lisans ve/veya lisansüstü düzeyinde öğrenim gören ve özel kural ve ilkelere uyularak belirlenmiş öğrenciler ile en az lisans derecesine sahip araştırmacılara, yurt içinde ve/veya yurt dışında yaşam ve/veya öğrenim giderlerini karşılamak amacıyla Bilim Kurulu’nca belirlenen miktarda ve süreyle yapılan aylık ödemeyi, ı) Bursiyer: Yurt içinde ve/veya yurt dışında TÜBİTAK’tan burs alan öğrenim sırasında ve öğrenim sonrasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençler, lisans veya lisansüstü öğrenciler ile doktora sonrası araştırma burslarından faydalanan araştırmacıları, …
j) Çağrı duyurusu: Çağrı konusu, kapsamı, başvuru koşulları, süresi, destek miktarı ve çağrı takvimi ile çağrıya özel hususları tanımlayan ilan metni ve eklerini, … ifade eder.”
8.3) “Programların başlatılması” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Programlar, Bilim
Kurulu kararı ile başlatılır. Programların amacı, kapsamı, verilecek destek türleri ve destek üst limitleri Bilim Kurulu kararında belirtilir.”
8.4) “Çağrı duyurusu ve başvuru” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Programlar, gerektiğinde
alanlara, üniversitelere, kurum, kuruluşlara ve ülkelere göre dağılım gözetilerek, bu Usul ve
Esaslara ve çağrı duyurusuna göre yürütülür. (2) Çağrı duyurusu, Bilim Kurulu’nun programı başlatma kararında belirtilen temel amaç ve gerekçeler ile bu Usul ve Esaslarda yer alan hükümlere aykırı olmamak koşuluyla, BİDEB Başkanı’nın önerisi ve Başkanlık onayı ile belirlenir. Çağrı duyurusunda yapılacak değişikliklerde de aynı işlem uygulanır. (3)
Programların başvuru koşulları, yöntemi, dönemleri, başvuruları değerlendirme, seçme süreçleri, programın bu Usul ve Esaslara ve diğer alt düzenleyici işlemlere uygun olarak yürütülmesine ve sonuçlandırılmasına yönelik kurallar çağrı duyurusunda belirtilir…”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
8.5) “2211-Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı” başlıklı 17 nci maddesinde; “(1) Programın
amacı; yurt içinde tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimi gören başarılı öğrencileri destekleyerek, ülkemizin ihtiyaç duyduğu bilim insanlarının/araştırmacıların yetişmesine katkı sağlamaktır. (2) Bursiyerlerin seçiminde Başkanlık, desteklenecek bilim dallarına göre sınırlama getirebilir, GYK burs türleri için üniversitelere ve/veya sınav puan türlerine göre dengeli dağılımı gözetebilir. (3) Burslar başvuru alınan ay itibariyle başlatılır. Burs ödeme süresi, farklı burs kategorilerine geçişler dahil yüksek lisans öğrencileri için en çok 24 ay, yüksek lisans sonrası doktora programı için en çok 48 ay ve bütünleşik doktora programı için
60 aydır. Bu sürelerden önce mezun olunması ya da azami bitirme süresinin sona ermesi
durumunda burs ödemesi yapılmaz…”
9) Başvuranın burs aldığı dönemde geçerli şimdi mülga 18.11.2006 tarihli ve 147 sayılı
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destekleme Daire
Başkanlığı Burs, Destek ve Yarışma Programları Genel Uygulama Esasları’nın;
9.1) “Yükümlülükler” başlıklı 7 nci maddesinde; “Burs, destek ve yarışma programlarından
yararlananlar, ilgili programın “Program Yürütme Kural ve İlkeleri”nde belirtilen esaslara uymakla yükümlüdürler. Bu yükümlülükler; “Mecburi Hizmet” yüklenme, çalışmaların seyri ve sonucu hakkında “Kurum’a Yazılı Rapor” verme, “Yayın ve Çalışmalardan Kopya” verme ve diğer kural ve ilkelere uymayı taahhüt etme biçiminde uygulanır. Lisans ve/veya lisansüstü öğreniminin tamamını ya da bir kısmını Kurum’dan burs alarak yurt dışında yapanlar, yurt dışı öğrenimlerini tamamladıktan sonra Türkiye’ye dönerek öğrenim gördükleri dalda mecburi hizmet yapmakla yükümlüdürler. Mecburi hizmet süresi veya hizmet yükümlülüğüne uymayanlarla ilgili yapılacak işlemler her burs programının “Program
Uygulama Kural ve İlkeleri”nde belirtilmiştir. Taahhüdünü ihlal edenlerin, kurumca kendisine yapılan masrafları ilgili programın kural ve ilkeleri ile Taahhütname ve
Kefaletname hükümlerine göre geri ödemekle yükümlü tutulduğu durumlarda, borcun taksitlendirilmesinin talep edilmesi halinde BİDEB Değerlendirme ve Destekleme Kurulu yasal faiz işletilerek borcu beş yıla kadar taksitlendirebilir.”
9.2) “Ödemeler” başlıklı 8 inci maddesinde; “Kurum’dan destek alanlar ve/veya destek için
başvuranlar TÜBİTAK dâhil başka bir kaynaktan mali destek sağlıyorlarsa; başvuru şartlarında herhangi bir değişiklik olmuşsa (öğrenimlerini erken bitirme/bırakma, kayıt dondurma vb.) en geç 15 gün içinde BİDEB’na bildirmekle yükümlüdürler. Bilimsel etkinliklere katılmak amacıyla Kurum’a destek için başvuran adaylar da başka kurum ve kuruluşlardan aynı amaçla mali destek alıyorlarsa, bu durumu başvurularında belirtmekle yükümlüdürler. Kurumca sağlanan tüm burs, destek ve benzeri ödemeler BİDEB
Değerlendirme ve Destekleme Kurulunun kararıyla avans, peşin veya geriye dönük olarak ve bir, iki ya da üçer aylık vb. periyotlar şeklinde yapılabilir.”
9.3) “Lisansüstü Öğrencilerine Yönelik Programlar” başlıklı 13 üncü maddesinde; “… a)
Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı:… Öğrenime başlama tarihi esas olmak üzere, yüksek lisans öğrencilerine iki yıla kadar, doktora öğrencilerine ise dört yıla kadar burs ödenebilir. Bursiyer, programın yürütme kural ve ilkelerine uymak, kayıtlı olduğu programı 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 44’üncü maddesinde belirtilen azami sürelerde bitirmek ve bunu belgelendirmek zorundadır. Program kapsamında verilen burslar, başarıya verilen ödül niteliğindedir. Bu nedenle öğrenimini yürütme kural ve ilkelerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirerek tamamlayan bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme gibi yükümlülükleri yoktur.”
10) Başvuranın okuduğu ve bir örneğini aldığı 15.01.2007 tarihli ve 35-233 sayılı yazılı
bildirimde; “Yurtiçi Doktora Burs Programı kapsamında verilen burslar karşılıksız olup doktorasını tamamlayan bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme gibi yükümlülükleri yoktur. Ancak bursiyerler programın kural ve ilkelerine uymak, başvuru safhasından itibaren gerçek dışı ve yanıltıcı bilgi vermemek ve kayıtlı olduğu akademik programı öngörülen sürede bitirmek zorundadırlar. Aksi halde kendilerine yapılan ödemeler kanuni faiziyle birlikte geri alınır… Burs ödemeleri, bursiyerin doktora derslerine başladığı yarıyıl esas alınarak öğrenciliğinin beşinci yılının sonuna kadar devam ettirilir. Derslerine güz yarıyılında başlayanların bursları beşinci yılın Ağustos ayı sonunda, bahar yarıyılında başlayanların bursları beşinci yılın Ocak ayı sonunda kesilir…
Geçerli bir sebeple öğrenimlerine ara verenlere bu süreler içinde burs ödenmez. Bu durumdakilerin bursiyerlik süreleri, akademik çalışmaya yeniden başlanıldığının belgelenmesi halinde, ara verilen süreler kadar uzatılır. Sürekli olarak kayıt dondurup da mazeretleri BİDEB tarafından kabul edilebilir bulunmayanların bursiyerlikleri iptal edilerek kendilerine yapılan ödemeler ve faizleri geri alınabilir…
Bursiyerler desteklenen alanlar içinde kalmak ve bir defaya mahsus olmak şartıyla alanlarını veya üniversitelerini ya da aynı anda alanlarını ve üniversitelerini değiştirebilirler. Bu durumdaki bursiyerlerin bursiyerlik sürelerinin başlangıç ve bitiş tarihleri değişmez. Ancak doktora programını bırakıp da yüksek lisans programına geçenlerin bursiyerlikleri iptal edilir ve yapılan ödemeler faizleri kendilerinden geri alınır.
Bursiyerin TÜBİTAK dahil herhangi bir yerden başka bir burs, kredi, ücret, maaş vb. gelir elde etmeye başlaması, bir aydan fazla süreyle yurt dışına çıkması, herhangi bir nedenle kayıt dondurması, akademik çalışmayı bırakması, bursiyerliğinin sona ereceği tarihten önce mezun olması vb. durumlarda, aynı gün içinde e-maille, 15 gün İçerisinde de bir dilekçe ve ilgili belgelerle BİDEB’e bilgi vermesi zorunludur.
Bursiyer mezun olduğunda, enstitüsünün öğrenci işleri birimince düzenlenmiş ve mezuniyet tarihini gün/ay/yıl olarak belirten mezuniyet belgesinin onaylı nüshası ile bitirme tezinin jüri tutanağını, önsöz/teşekkür sayfasını ve özetini yukarıda belirtilen sürede BİDEB’e ulaştırmak zorundadır.
Bursiyerin, bursiyerlik süresi sona erse de, öğrenciliği devam ettiği sürece enstitüsünün öğrenci işleri birimince düzenlenmiş yeni tarihli öğrenci belgesini Ekim ve Mart aylarının ilk 3 haftası içinde, BİDEB’e ulaştırması gerekir.
Gönderilmesi gereken belgelerin ya da bilgilerin zamanında ulaştırılmaması halinde ödemeler geçici olarak durdurulabilir veya burs tamamen kesilerek yükümlenme senedi çerçevesinde işlem yapılabilir.”
11) Ankara 55. Noterliğince düzenlenen 25.01.2007 tarihli Düzenleme Şeklinde Taahhüt
ve Müşterek Borçlu ve Müteselsil Kefalet Senedi’nde; “TÜRKİYE BİLİMSEL VE
TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU (TÜBİTAK) tarafından yürütülmekte, olan YURT
İÇİ DOKTORA BURS PROGRAMI kapsamında şahsıma tahsis edilen bursu program ilanında ve burs kazandığıma dair tarafıma gönderilen yazıda yer alan hükümler çerçevesinde kabul ettiğimi ve 1. TÜBİTAK tarafından istenilen bilgileri ve belgeleri, yanılgıya yol açmayacak şekilde ve etik kurallara uygun olarak zamanında vereceğimi, ayrıca aşağıdaki maddelerde zikredilen
TÜBİTAK’a iletmem gereken belgeleri 15 gün zarfında göndereceğimi, 2. Kayıtlı olduğum üniversiteyi, enstitüyü, bölümü veya anabilim dalını TÜBİTAK’ın onayı olmadan değiştirmeyeceğimi, 6. Eğitimimi sürdürmeme mani olacak, sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş ağır hastalık, geçici işgücü kaybı gibi mücbir sebepler ya da TÜBİTAK tarafından kabul edilebilecek mazeretler dışında iyi niyet kurallarına aykırı sebeplerle eğitimime ara vermeyeceğimi ve yarıda bırakmayacağımı, 7. Bursiyerliğim süresince, her yıl Mart ve Ekim aylarının ilk 3 haftası içinde, öğrenciliğimin devam ettiğini gösteren ve ilgili ayda alınmış öğrenci belgesini TÜBİTAK’a ulaştıracağımı, 8. Eğitimimi bursiyerlik sürem dolmadan önce bitirmem halinde hemen TÜBİTAK’ı bundan haberdar edeceğimi ve 9. maddede yazılı belgeleri ileteceğimi, 9. Eğitim programımı, alacağım olası uzatmalar da dâhil olmak üzere, bağlı olduğum eğitim kurumumun öngördüğü sürede bitireceğimi ve bitirdikten sonra enstitümün öğrenci işleri birimince düzenlenmiş ve mezuniyet tarihimi gün/ay/yıl olarak belirten mezuniyet belgemin onaylı nüshası ile bitirme tezimin jüri tutanağını, önsöz/teşekkür sayfasını ve özelini
TÜBİTAK’a ulaştıracağımı, 10. TÜBİTAK’ın istediği başarı kriterlerinin altında kalmış olmam nedeniyle bursumun durdurulması veya tamamen kesilmesi halleri de dâhil olmak üzere, mezun olduğumu belgeleyinceye kadar her halükarda TÜBİTAK’a karşı yükümlülüklerimi yerine getirmeye devam edeceğimi, 11. Yukarıda sayılanlardan başka TÜBİTAK tarafından tarafıma bildirilen tüm kural ve ilkelere uygun davranacağımı taahhüt ettiğimi, ayrıca;
Yanıltıcı veya gerçeğe aykırı bilgi ya da belge vermem, yukarıda yazılı 5. maddeye aykırı olarak bildirimde bulunmamam, 6. madde hilafına eğitimime ara vermem yahut eğitimimi tamamen bırakmam, bursiyerlik sürem dolmadan önce mezun olmama rağmen durumu bildirmeyerek burs almaya devam etmem, alacağım olası uzatmalar da dahil olmak üzere öğrenim görmekte olduğum eğitim kurumumun öngördüğü zamanda mezun olamama gibi hallerde TÜBİTAK tarafından tarafıma yapılan ödemelerin toplam tutarını ödemelerin tarafıma yapıldığı günden itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte herhangi bir ihtara veya mahkemeden karar almaya gerek olmaksızın derhal nakden ve defaten TÜBİTAK emrine ödeyeceğimi … kabul ve taahhüt ediyorum.” şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından başvurana yönelik uygulanan idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13) Kurumumuza yapılan başvuruda; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi
Doktora programına kayıtlıyken, 2007 yılında TÜBİTAK-BİDEB 2211 Yurt İçi Doktora Burs
Programı bursiyeri olmaya hak kazanan başvuranın, 26.09.2019 tarihli bir e-posta ile
TÜBİTAK BİDEB 2211 Yurt İçi Doktora Burs Programı bursiyeri iken doktora programından kaydının silindiği tespiti ile doktora sürecinde almış olduğu burs ödemelerinin geri ödenmesine karar verildiğinin bildirildiği, yaptığı itirazın da reddedildiği, başvuranın ise yatay geçiş hakkıyla başka bir üniversitede aynı bölümde doktora programını 18.12.2019 tarihinde tamamlayarak asli sorumluluğu olan doktora eğitimini tamamladığı, ancak ikincil asli sorumluluğu olan bildirim yükümlülüğünü gecikmiş olarak yerine getirdiği, araştırma görevlisi olarak 108.671,04 TL tutarındaki miktarı ödemesinin, sorumluluğu geç yerine getirme hatasıyla doğru orantılı bir ödeme miktarı olmadığı, ayrıca 2013-2014 Güz Döneminden itibaren öğrenci belgesi sunmaması durumunda, o dönem itibariyle bir geri ödeme emrinin çıkarılması halinde bu tutarda bir geri ödeme olmayacağı şeklindeki iddialarıyla söz konusu burs geri ödemesi kararının iptalini talep ettiği anlaşılmıştır.
14) Somut olaya bakıldığında; başvuranın İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Siyaset
Bilimi bölümünde doktora eğitimi sırasında 2211/A Genel Yurt İçi Doktora Burs Programı’nın
2006 yılı dönemine başvuru yaptığı, 14.12.2006 tarih ve 688 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve
Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu kararı ve 19.01.2007 tarih ve 397 sayılı Olur kapsamında 01.10.2006 tarihi itibarıyla bursiyer seçildiği, Ekim 2006 – Ağustos 2010 yılları arasında yurt içi doktora burs ödemesi yapıldığı, başvuranın 13.10.2009 tarihli bildiriminde
Atılım Üniversitesi’nde işe başladığını beyan etmesi üzerine kısmi bursiyer statüsüne geçirildiği, Öğrenci Belgesi Sistemi’ne en son Ekim 2013 tarihinde öğrenci belgesi kaydedildiği, YÖKSİS Bilgi Köprüsü sistemi üzerinden yapılan inceleme sonucunda bursiyerliği kapsamında kayıtlı olduğu doktora programından başvuranın kaydının silindiğinin tespit edildiği ve başvurana gönderilen 24.07.2019 tarihli e-postayla kaydının silinmesi ile ilgili süreç hakkında bilgilendirme yapmasının istendiği, başvuranın cevaben gönderdiği e-postada
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi’nden aldığı 29.07.2019 tarihli belgede 29.08.2017 tarihinde yatay geçiş ile başka bir üniversiteye geçtiği ifade edilmesine rağmen; göndermiş olduğu İstanbul Medeniyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi doktora programına ise 13.09.2018 tarihinde kayıt yaptırdığı ve eğitimine TÜBİTAK’a haber vermeden 1 yıldan uzun süre ara verdiğinin tespit edildiği, başvuranın 30.07.2019 tarihli dilekçesi ile bir defaya mahsus üniversite/bölüm değişikliği hakkından yararlanmak istediği, başvuranın bursiyerlik durumunun 29.08.2019 tarih ve 29 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu
Yürütme Kurulu Toplantısı’nda ele alındığı ve bursunun iptal edilmesi ve o güne kadar yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile geri talep edilmesi için Başkanlık onayı alınmasına karar verildiği, başvuranın yatay geçiş yaptığını zamanında BİDEB’e bildirmemiş olması ve 2013-
2014 Güz Dönemi itibarıyla da öğrenci belgelerini sisteme yüklememiş veya BİDEB’e
ulaştırmamış olması dikkate alındığında gerekçelerinin yükümlülük ihlali durumunu ve yükümlülükleri ile ilgili sorumluluğunu değiştirmediğinin değerlendirildiği, başvuranın geri ödeme sürecinin 04.09.2019 tarih ve E sayılı Başkanlık Olur’u ile başlatıldığı, kararın
26.09.2019 tarihli e-posta ile bildirildiği, başvuranın geri ödeme kararına 14.11.2019 tarihli
dilekçesi ile itiraz ederek geri ödeme sürecinin iptal edilmesini talep ettiği, söz konusu dilekçenin 22.11.2020 tarih ve 32 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu
Yürütme Kurulu toplantısında görüşüldüğü ve geri ödeme sürecinin devamına karar verildiği, ilgili kararın başvurana 04.12.2019 tarihli e-posta ile bildirildiği ve başvuranın Kurumumuza başvurduğu anlaşılmıştır.
15) Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında;
15.1) 278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler
Hakkında Kanunu’da TÜBİTAK’ın öğrenim sırasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençleri izleyerek onların yetişme ve gelişmelerine yardım etmek amacıyla 5102 sayılı Yüksek
Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanun hükümlerine tabi olmaksızın burslar vereceği;
15.2) Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı Tarafından Yürütülen Programlara
İlişkin güncel Yönetmelik’te gerçek kişilere verilen şahsi burs için kişilere, TÜBİTAK tarafından belirlenen yükümlülüklere uyacaklarını belirten taahhütname imzalatılacağı ve verilen bursun program amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izleneceği, burs programlarında, sözleşme ve/veya taahhütname hükümlerine aykırı davranılmasının tespiti durumunda bursun
GYK kararı ile durdurulacağı, GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile de bursun kesileceği, bu durumda verilen bursun iade süreçlerine ilişkin hususların Yönetim Kurulu tarafından belirleneceği;
15.3) Yönetim Kurulunca belirlenen Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı Burs ve
Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’da ise amacın doktora öğrenimi gören başarılı öğrencileri destekleyerek, ülkemizin ihtiyaç duyduğu bilim insanlarının/araştırmacıların yetişmesine katkı sağlamak olduğu;
15.4) Başvuranın burs aldığı dönemde geçerli şimdi mülga 18.11.2006 tarihli ve 147 sayılı
Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı Burs, Destek ve Yarışma Programları Genel
Uygulama Esasları’nda ise burstan yararlananların, ilgili programın “Program Yürütme Kural ve İlkeleri”nde belirtilen esaslara uymakla yükümlü oldukları, bu yükümlülüklerin çalışmaların seyri ve sonucu hakkında “Kurum’a Yazılı Rapor” verme ve diğer kural ve ilkelere uymayı taahhüt etme biçiminde uygulanacağı, destek alanların başka bir kaynaktan mali destek sağlıyorlarsa; başvuru şartlarında herhangi bir değişiklik olmuşsa (öğrenimlerini erken bitirme/bırakma, kayıt dondurma vb.) en geç 15 gün içinde bildirmekle yükümlü oldukları, bursiyerin programın yürütme kural ve ilkelerine uymak, kayıtlı olduğu programı 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 44 üncü maddesinde belirtilen azami sürelerde bitirmek ve bunu belgelendirmek zorunda oldukları, program kapsamında verilen bursların, başarıya verilen ödül niteliğinde olduğu, bu nedenle öğrenimini yürütme kural ve ilkelerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirerek tamamlayan bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme gibi yükümlülükleri olmadığı; hususlarının düzenlendiği görülmüştür.
15.5) Ayrıca başvuranın söz konusu bursu kazanması sonrasında tarafına yapılan yazılı
bildirimde, bu bursun karşılıksız olduğu ve doktorasını tamamlayan bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme gibi yükümlülükleri olmadığı, ancak bursiyerlerin programın kural ve ilkelerine uymak, başvuru safhasından itibaren gerçek dışı ve yanıltıcı bilgi vermemek ve kayıtlı olduğu akademik programı öngörülen sürede bitirmek zorunda oldukları, aksi halde kendilerine yapılan ödemelerin kanuni faiziyle birlikte geri alınacağı, bursiyerlerin desteklenen alanlar içinde kalmak ve bir defaya mahsus olmak şartıyla alanlarını veya üniversitelerini ya da aynı anda alanlarını ve üniversitelerini değiştirebilecekleri, bursiyerin, bursiyerlik süresi sona erse de, öğrenciliği devam ettiği sürece enstitüsünün öğrenci işleri birimince düzenlenmiş yeni tarihli öğrenci belgesini Ekim ve Mart aylarının ilk 3 haftası içinde BİDEB’e ulaştırması gerektiği, gönderilmesi gereken belgelerin ya da bilgilerin zamanında ulaştırılmaması halinde ödemelerin geçici olarak durdurulabileceği veya bursun tamamen kesilerek yükümlenme senedi çerçevesinde işlem yapılabileceği hususlarının bildirildiği;
15.6) Ankara 55. Noterliği tarafından düzenlenen 25.01.2007 tarihli ve 473 sayılı
Düzenleme Şeklinde Taahhüt ve Müşterek Borçlu ve Müteselsil Kefalet Senedi’nde başvuranın şahsına tahsis edilen bursu program ilanında ve burs kazandığına dair gönderilen yazıda yer alan hükümler çerçevesinde kabul ettiği ve istenilen bilgileri ve belgeleri, yanılgıya yol açmayacak şekilde ve etik kurallara uygun olarak zamanında vereceği, kayıtlı olduğu üniversiteyi, enstitüyü, bölümü veya anabilim dalını TÜBİTAK’ın onayı olmadan değiştirmeyeceği, bursiyerliği süresince her yıl Mart ve Ekim aylarının ilk 3 haftası içinde, öğrenciliğin devam ettiğini gösteren ve ilgili ayda alınmış öğrenci belgesini TÜBİTAK’a ulaştıracağı, eğitim programını, alacağı olası uzatmalar da dâhil olmak üzere, bağlı olduğu eğitim kurumumun öngördüğü sürede bitireceği, TÜBİTAK tarafından bildirilen tüm kural ve ilkelere uygun davranacağı; ayrıca yanıltıcı veya gerçeğe aykırı bilgi ya da belge vermesi 5. maddeye (herhangi bir yerden başka burs, kerdi, destek vb. alması halinde bildirilmesine)
aykırı olarak bildirimde bulunmaması, 6. madde hilafına eğitimine ara vermesi yahut eğitimini tamamen bırakması, bursiyerlik süresi dolmadan önce mezun olmasın rağmen durumu bildirmeyerek burs almaya devam etmesi, alacağı olası uzatmalar da dâhil olmak üzere öğrenim görmekte olduğu eğitim kurumunu öngördüğü zamanda mezun olamaması gibi hallerde
TÜBİTAK tarafından yapılan ödemelerin toplam tutarını ödemelerin yapıldığı günden itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte herhangi bir ihtara veya mahkemeden karar almaya gerek olmaksızın derhal nakden ve defaten TÜBİTAK emrine ödeyeceğini kabul ve taahhüt ettiği görülmüştür.
16) Kurumumuz tarafından yapılan incelemede;
16.1) Başvuranın 08.09.2005 tarihinde İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi
bütünleşik doktora programına başladığı ve 2006-2010 yıları arasında TÜBİTAK’tan doktora bursu aldığı, 13.10.2009 tarihinde TÜBİTAK’a Atılım Üniversitesi’nde işe başladığını beyan ettiği ve bu nedenle kısmi bursiyer statüsüne geçirildiği, bundan sonra Öğrenci Belgesi
Sistemi’ne en son Ekim 2013 tarihli öğrenci belgesinin kaydedildiği;
16.2) BİDEB’den başvuranın durumunda olan bursiyerlere gönderilen 24.07.2019 tarihli
otomatik mesajda, YÖKSİS sistem üzerinden yapılan inceleme sonucunda bursiyerlik kapsamındaki kayıtlı olunan doktora programından kaydın silindiğinin tespit edildiği, noter huzurunda düzenlenen “Düzenlenme Şeklinde Taahhüt ve Müşterek Borçlu ve Müteselsil
Kefalet Senedi” kapsamında kayıtlı olunan doktora programından kaydın silinmesi ve bu hususta TÜBİTAK BİDEB’in bilgilendirilmemesi dikkate alınarak geri ödeme sürecinin başlatılacağına ve süreç başlatılmadan önce durum hakkında geri dönüş yapmalarının istenildiği;
16.3) Başvuranın aynı gün e-postayla geri dönüş yaptığı ve Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi
doktora programında kayıtlıyken kaydını yatay geçiş ile İstanbul Medeniyet Üniversitesine aldığı ve doktora eğitimine devam etmekte olduğunu, bu geçişin tez danışmanının Bilkent
Üniversitesinden ayrılması nedeniyle gerçekleştiğini, tez çalışmasının Ekim 2019 tarihinde jüri önünde savunulacak duruma gelecek olduğunu ifade ettiği; bunun üzerine BİDEB’den gelen cevapta, Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi doktora programından kaydının neden silindiğine dair resmi bir yazı ve öğrenciliğinin devam ettiğine dair belgenin gönderilmesinin istenildiği;
16.4) Başvuranın 30.07.2019 tarihli dilekçesi ile Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu
Yönetimi Bölümünde Siyaset Biliminde tez aşamasında öğrenimine devam etmekte iken 13
Eylül 2018 tarihinden itibaren İstanbul Medeniyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu
Yönetimi Bölümünde Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalında doktora eğitimine başladığını, “üniversite/alan değişikliğinin yatay geçiş yoluyla/mevcut üniversitesindeki programdaki kaydını kendi isteğiyle sildirip yeni üniversitesine-programa yeniden kabul alması suretiyle gerçekleştiğini” belirterek yurt içi doktora bursiyerlerine bir defaya mahsus olmak üzere tanınan üniversite/alan değişikliği hakkından yararlandırılmasını talep ettiği; bu dilekçe üzerine BİDEB yetkililerince “29.08.2017-13.09.2018 arası kayıt durumu?” şeklinde not düşüldüğü;
16.5) TÜBİTAK’ın YÖK Sorgulama Servisinden aldığı bilgiye göre başvuranın Bilkent
Üniversitesi Siyaset Bilimi doktora programından öncelikle İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset
Bilimi ve Uluslararası İlişkiler doktora programına 01.08.2018 tarihinde yatay geçiş yaptığının öğrenildiği;
16.6) 29.08.2019 tarihli ve 29 sayılı Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu
toplantısında başvuranın durumunun “Bir defaya mahsus üniversite değişikliği hakkından yararlanma talebi” çerçevesinde ele alındığı, ancak “Bursiyer yatay geçiş yaptığını zamanından
BİDEB’e bildirmemiş ve 2013-2014 Güz Dönemi itibariyle de öğrenci belgelerini sisteme yüklememiş veya BİDEB’e ulaştırmamıştır.” şeklindeki gerekçe ile geri ödeme sürecinin başlatılması için Başkanlık Olur’u alınmasına karar verildiği ve 04.09.2019 tarihli ve E sayılı Başkanlık Olur’u ile bursiyerliği iptal edilerek geri ödeme sürecinin başlatıldığı;
16.7) Başvuranın 14.11.2019 tarihli dilekçesi ile 2211 Yurt İçi Doktora Burs Programı bursiyeri
iken doktora programından kaydının silindiğinin tespit edilerek doktora sürecinde almış olduğu burs ödemelerinin geri ödenmesine karar verildiğini, ancak doktora programından kaydının silinmediğini, araştırma görevlisi olarak başka bir şehirde yaşamak durumunda olduğu için doktora eğitiminde aynı doktora programında kalacak şekilde İhsan Doğramacı Bilkent
Üniversitesinden İstanbul Medeniyet Üniversitesine yatay geçiş yaptığını belirterek asli sorumluluğu olan eğitimine devam etmekle birlikte, ikincil asli sorumluluğu olan bildirim yükümlülüğünü gecikmiş olarak yerine getirmekte olduğunu vurgulayarak 108.177,47 TL tutarındaki geri ödemenin sorumluluğu yerine getirmeme eksikliğiyle doğru orantılı bir ödeme miktarı olmadığını ve ayrıca 2013-2014 Güz Döneminden itibaren öğrenci belgesi sunulmaması durumunda, o dönem itibariyle bir geri ödeme emri çıkarılsaydı, bu tutarda bir geri ödeme olmayacağını iddia ederek burs geri ödeme kararının iptalini talep ettiği;
16.8) 22.11.2019 tarihli ve 32 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme
Kurulu Toplantısında başvuranın 18.11.2019 tarihli dilekçesine istinaden geri ödeme sürecine itirazının yeniden değerlendirildiği ve sürecin devamına karar verildiği;
Tespit edilmiştir.
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirmede; söz konusu uyuşmazlığın, 2006-2010 yılları
arasında alınan yurtiçi doktora bursunun, başvuranın yatay geçiş yaptığını zamanında BİDEB’e bildirmemiş olması ve 2013-2014 Güz Dönemi itibariyle de öğrenci belgelerini sisteme yüklememiş olması gerekçeleriyle geri ödenmesine ilişkin alınan karara itiraza dair olduğu, bu temel uyuşmazlıkla birlikte başvuranın, asli sorumluluğu olan doktora eğitimini bitirmesi karşısında ikincil sorumluluğu olan bildirimi yapmamasına dayalı olarak alınan geri ödeme kararının orantısız olduğu ve öğrenci belgelerinin sisteme 2013-2014 Güz dönemi itibariyle sunulmamış olması karşısında ödeme emrinin o tarihte çıkarılmış olması halinde böyle bir tutarın oluşmayacağı şeklinde iddiaları da olduğu görülmüştür.
17.1) İlk bakışta başvuranın geri ödeme kararına itirazında asli sorumluluğu olan doktora
eğitimini bitirmiş olması karşısında bildirim yükümlülüğünün ikincil sorumluluk olması ile buna dayalı geri ödeme kararı alınmasının orantısız olduğu düşünülse de söz konusu bursun başarı bursu olduğu, ancak öğrenimini yürütme kural ve ilkelerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirerek tamamlayan bursiyerlerin geri ödeme gibi yükümlülükleri olmadığı, böylelikle başvuranın da ifade ettiği üzere eğitimin tamamlanmasının birincil öncelik olduğu kabul edilmekle birlikte söz konusu bursun başvurana verilmesi için yapılan bildirimde ve bunun üzerine başvuranın verdiği taahhütnamede başvuranın bu bursu almakla birlikte birçok yükümlülüğü kabul ettiği, hatta bu çerçevede Atılım Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak göreve başlaması nedeniyle gerekli bildirimi yaparak bursunun kısmi bursa çevrildiği, bunun gibi başkaca bildirimlerin de tarafından yapılması ve gerektiğinde bazı izinlerin alınması gerektiğinin açıkça bu taahhütnamede belirlendiği ve başvuranın da bunları kabul ettiği açıktır.
17.2) Bu çerçevede, başvuranın da talep ettiği üzere TÜBİTAK’tan gerekli izinler alınarak
bursiyerlerin bir defaya mahsus olmak üzere Üniversite ve/veya alan değişikliği yapabileceklerinin belirlendiği, başvuranın da öncelikle 30.07.2019 tarihli dilekçesiyle böyle bir talepte bulunduğu, ancak bu talebini yatay geçiş işlemlerinden, ilk yatay geçiş işleminin
Ağustos 2017 yapılması karşısında hemen hemen 2 yıl sonra, hatta BİDEB’in başvuranın kaydının silindiği tespiti üzerine kendisinden açıklama istenildikten sonra yaptığı, yani başvuranın kendi inisiyatifi ile yapmadığı anlaşılmıştır. Bunun yanında, başvuranın yatay geçiş nedeni olarak açıkladığı, tez danışmanının bulunduğu üniversiteden ayrılması ve kendisinin de
Marmara Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak işe başlaması nedeniyle İstanbul’daki bir üniversitede eğitimine devam etmek istemesi gibi nedenler gayet makul nedenler olarak kabul görebilecek iken başvuranın TÜBİTAK BİDEB’e herhangi bir bildirimde dahi bulunmadan ve böylelikle alması gereken izni almadan yatay geçiş yaptığı anlaşılmıştır.
17.3) Bununla birlikte başvuranın bir değil, iki yatay geçiş işlemi yaptığı, önce 01.08.2017
tarihinde İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler doktora programına, oradan da 13.09.2018 tarihinde İstanbul Medeniyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve
Kamu Yönetimi doktora programına geçtiği ve burada 18.12.2019 tarihinde doktorasını tamamladığı tespit edilmiştir. Başvurunun değerlendirmesi açısından dikkat çeken husus ise başvuranın bu durumu, yani önce İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası
İlişkiler doktora programına yatay geçişte bulunduğunu, hiçbir suretle TÜBİTAK’a bildirmemesidir. Yapılan incelemede, başvuranın kendisinden bilgi istenilmesi üzerine yaptığı bütün yazışmaların hiçbirinde bu durumdan bahsetmediği tespit edilmiştir. Ki bu halde başvuranın bildirim yükümlüğünü yerine getirmemesi dışında hem bir defaya mahsus olmak şartıyla verilen üniversite ve/veya alan değişikliği yapabilme imkânını aştığı, hem de daha vahim olarak önemli bir bilgiyi istemeyerek veya kasten gizlemiş olduğu, bunun da bir taraftan yanıltıcı bilgi vermemek taahhüdünün de ihlali anlamına geldiği değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, başvuranın geri ödeme kararına yaptığı itirazını dayandırdığı bir defaya mahsus üniversite ve/veya alan değişikliği yapabilme imkânının da boşa çıktığı açıktır.
17.4) Diğer yandan, başvuranın öğrenci belgesini her Mart ve Ekim aylarında sisteme
yüklemesi gerekirken bunu da en son 2013 yılında yapmış olduğu, bunun da önceden belirlenen yükümlülüklerden birinin ihlali olduğunun açık olduğu, ancak başvuranın öğrenciliğinin devam etmesi karşısında ve yukarıda ifade edilen çok daha ağır yükümlülük ihlalleri karşısında bunun ikincil kaldığı değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeyle birlikte bu noktada başvuranın öğrenci belgelerinin sisteme 2013-2014 Güz dönemi itibariyle sunulmamış olması karşısında ödeme emrinin o tarihte çıkarılmış olması halinde böyle bir tutarın oluşmayacağı şeklinde iddiasının değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu husus TÜBİTAK yetkililerine özellikle sorulduğunda, öğrenciliğin bir şekilde devamı halinde, diğer bir ifadeyle eğitime devam edilen üniversitenin bursiyerin azami süresinin var olduğunu ifade ettiği sürece, (Bu durumun taahhütnameye
“Eğitim programımı, alacağım olası uzatmalar da dâhil olmak üzere, bağlı olduğum eğitim kurumumun öngördüğü sürede bitireceğimi” şeklinde yansıdığı görülmüştür.) sadece öğrenci belgesinin yüklenmemesi nedeni ile geri ödeme sürecinin başlatılmadığı ifade edilmiş olup ayrıca Kurumumuza iletilen bilgi-belgeler arasında tespit edilen bir vakada, başvuran ile birebir aynı programda (Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi doktora programı) aynı dönemde burs alan başka bir bursiyerle ilgili olarak öğrenci belgesini en son 2016-2017 Güz döneminde yükleyen bursiyerin “Bilkent Üniversitesi mevzuatı gereği mezun olabilmek için 2015 Güz döneminden bu yana yayın yapma şartını sağlamak için beklediğini, harç ücretlerinin yüksek olması nedeniyle kayıt yaptırmaya devam edemediğini ve bu nedenle ilişiğinin kesildiği, … yayın kabulü aldığında kalan öğrenim ücretin borcunu ödeyerek mezun olabileceği yönünde bilgilendirildiği” şeklindeki açıklamaları karşısında “2017 yılında 2007 yılı ve öncesi bursiyerler ile ilgili yapılan incelemede 26.10.2017 tarihli Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve
Sosyal Bilimler Enstitüsü yazısına istinaden azami süresinin 2022 yılında sona ereceğine dair resmi yazının iletildiği ve bursiyere Enstitünün izin verdiği sürede mezun olması için zaman verildiği, ancak ilişiğin kesilmiş olmasının bu hakkı geçersiz kıldığı” değerlendirmesiyle birlikte “Gerekçeleri destekler ek belgeleri iletmesi için bursiyere bir sonraki kurul tarihinde kadar süre verilmesine ve durumunun takip eden kurulda yeniden görüşülmesine” karar verildiği görülerek bu ifade teyit edilmiş ve öğrenci belgesinin yüklenmemiş olmasına, tabii ki öğrenciliğin devam ettiğinin sabit olması karşısında, esnek bakıldığı anlaşılmıştır. Bu tespitler çerçevesinde, başvuranın aldığı bursun geri ödeme kararının dayanağının bir kısmının öğrenci belgesinin yüklenmemesi olarak ifade edildiği görülse de sadece bu ihlal olması halinde
BİDEB’in esnek tavır sergileyecek olması karşısında söz konusu geri ödeme kararının yatay geçiş işlemindeki bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesine dayandığı anlaşılmış ve başvuranın öğrenci belgelerinin sisteme 2013-2014 Güz dönemi itibariyle sunulmamış olması karşısında ödeme emrinin o tarihte çıkarılmış olması halinde böyle bir tutarın oluşmayacağı şeklindeki iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
18) Bu tespitler çerçevesinde, başvuranın taahhüt ettiği yükümlülüklerine aykırı davrandığı,
yükümlülüklere aykırı davranılması halinde ise Yürütme Kural ve İlkeleri ile taahhüt senedi uyarınca, kendisine yapılan tüm ödemelerin yasal faizi ile birlikte geri alınacağı açık olup taahhüt senedinde ve bir nüshası bursiyere verilen yazılı bildirimde açıklanan bilgileri okumak ve sorumluluklarını bursiyerin kendisinin takip etmesi gerektiği, diğer bir ifadeyle, başvuranın, doktora bursiyerliği süresince kendisinden istenilenleri noksansız yerine getirmeyi, getirmediği takdirde karşılaşacağı sonuçları kabul ve taahhüdünün esas olduğu, Türk Medenî Kanununun
“Dürüst davranma” hükmü uyarınca, herkesin, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kuralına uymak zorunda olduğu ve bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeninin korumayacağı, bu en temel kural bağlamında başvuranın, imzalamış olduğu taahhüt senedi uyarınca, yükümlülüklerini ve bunlara uymaması halinde katlanacağı sonuçları açıkça kabul ederek imza ettiği ve dolayısıyla yükümlülüklerini ve bunlara aykırı davranması halinde katlanacağı sonuçları imzaladığı senet ile taahhüt ederek açıkça bildiği kabul edilen başvuranın, iki yatay geçiş işlemini izin almadan yapmanın yanı sıra TÜBİTAK’la yaptığı yazışmalarında ilk yatay geçiş işlemini gizlemesinin dürüstlük ve iyiniyet ilkelerine uygun düşmediği, kendisinden beklenen özeni göstermeyen bir kimsenin de iyiniyet iddiasında bulunamayacağı değerlendirilmiştir.
19) Ankara 17. İdare Mahkemesinin 2011/2566 E. ve 2012/1208 K. sayılı kararında;
“Bakılan uyuşmazlıkta davacının Boğaziçi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih
Bölümüne 18.09.2008 tarihinde kayıt yaptırdığı, 2008-2009 akademik yılında lisans hazırlık sınıfında öğrenim gördüğü ve ilgili yılda lisans hazırlık sınıfını geçemediği, bu gerekçeyle davalı idarece davacının talebi üzerine 2005 Yurt İçi Lisans Burs Programı Yürütme Kural ve
İlkeleri’ne de uygun olarak Eylül 2009-Ekim 2010 tarihleri arasında bursun durdurulduğu, dondurulma süresi zarfında davacının 2010 yılı mart ayı içerisinde davalı idareye teslim etmesi gereken öğrenci belgesinin teslim etmediği bunun üzerine davacıya hatırlatma e-maili gönderildiği, davacu bahse konu e-mail adresini kullanmadığını ileri sürülmekte ise de, iletişim bilgilerinde değişiklik olması halinde bunu bildirme yükümlülüğünün davacıya ait olduğu, davacının bu yükümlülüğü yerine getirmediği, buna rağmen davacının ilgili öğrenci belgesini davalı idareye ulaştırmadığı, dolayısıyla bursunun devamına ilişkin üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmediği anlaşıldığından, davacının bursunun kesilmesine ilişkin davalı idare işleminde hukuka aykırılık görülmemiştir.”
20) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat ve emsal durumlar birlikte
değerlendirildiğinde; başvuranın, TÜBİTAK tarafından yürütülmekte olan burs programı kapsamında imzalamış olduğu taahhüt senedi ile yükümlülüklerine aykırı davranması halinde kendisine yapılan tüm ödemeleri yasal faizi ile birlikte geri ödeyeceğini baştan açıkça kabul ve taahhüt ettiği, İdarenin de başvuranın yükümlülüklerine aykırı davranması sebebiyle söz konusu taahhüt senedi hükümleri uyarınca yaptığı ödemeleri başvurandan talep ettiği, başvuranın yükümlülüklerine açıkça aykırı davranması bir yana dürüst de davranmadığı, dolayısıyla İdarenin bursiyerliğin iptali ve başvurana yapılan ödemelerin yasal faiziyle birlikte geri istemesine ilişkin kararının söz konusu taahhüt senedine uygun olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın geri ödeme kararına yaptığı itirazın reddi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde;
21.1) TÜBİTAK Başkanlığı tarafından başvuranın itirazı üzerine verilen gerekçeli cevapta
hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, böylelikle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı, bundan böyle bu ilkeye uygun davranılması;
21.2) Daha önemlisi ise verilen bursun amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin
TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izlenmesi gerektiği, ancak başvuranın öğrenci belgesini sisteme en son 2013-2014 Güz döneminde yüklemesi ve ayrıca başvuranın yatay geçiş işlemi yapmasına rağmen kaydının silindiği tespitinin yapılması karşısında bu izlemenin etkin yapılmadığının açık olduğu, gerek iyi yönetim ilkeleri gereğince, gerek mali sorumluluk ve kaynakların etkin kullanılması, gerekse bursiyerlerin mağdur olmaması için, bundan sonraki burs programları işlemlerinde, etkin kontrol mekanizmalarını oluşturarak izleme süreçlerinin iyi takip edilmesi ve yükümlülüklere aykırılık durumlarının tespiti halinde hızlı harekete geçilerek makul sürelerde karar verilmesi gerektiği;
Önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA
KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi