|
ÖZET: Bu karar, 2017-Yükseköğretime Geçiş Sınavı’nda (YGS) bir adayın sınavının geçersiz sayılmasına ilişkin hukuki değerlendirmeleri içermektedir. Başvuran, sınav süresi içinde cevap kâğıdını teslim ettiğini ve geçersiz sayılmasına neden olan kurallara uymadığı iddialarını reddetmiştir. Ancak, ÖSYM tarafından yapılan incelemelerde, adayın sınav süresi bittiği halde cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiği tespit edilmiştir. Bu durum, sınav kurallarına aykırılık teşkil ettiğinden, ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından sınavın geçersiz sayılması hukuka uygun bulunmuştur.
Kararda, eğitim hakkının Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alındığı, ancak bu hakkın sınırlanmasının belirli ölçütlere uygun olması gerektiği vurgulanmıştır. ÖSYM’nin sınav kurallarını titizlikle uygulaması ve adayların eşitliğini sağlama amacıyla yaptığı işlemlerin, hukukun genel ilkelerine uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve sınavın geçersiz sayılması işlemi hukuka uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 7379-7379 86171061-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/3917 2017/ 3917
KARAR TARİHİ : 30/06/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Sınav kurallarına uymadığı gerekçesiyle geçersiz sayılmış olan Yükseköğretime
Geçiş Sınavının geçerli sayılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 11/04/2017 11.4.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; 2017-Yükseköğretime Geçiş Sınavına (YGS) girdiğini, sınavı süresi içerisinde tamamladığını ve cevap kâğıdını sınav görevlisine en son kendisinin teslim ettiğini, Sınav Salon
Başkanı ve Gözetmen tarafından cevap kâğıdını geç teslim ettiğine dair kendisine bir uyarı yapılmadığını, daha sonra sınav sonuçları açıklandığında sistemden sonuçlarını gördüğünü ve gerekli puanı aldığından Lisans Yerleştirme Sınavlarına (LYS) başvuru yapmak amacıyla 10/ 04/ 2017 tarihinde sisteme girdiğinde sınav kurallarına uymadığı gerekçesiyle sınavının geçersiz sayılmış olduğunu gördüğünü, sonradan ÖSYM Başkanlığından sınav süresi bittiği halde işaretlemeye devam ettiği gerekçesiyle sınavın geçersiz sayıldığını öğrendiğini, ancak kendisinin süreyi fazla kullanmadığını ve Salon Başkanı ve Gözetmen tarafından ne cevap kâğıdını geç teslim ettiğine dair kendisine; ne de sınavın bitmesine 5 dakika kaldığına ve sınav süresi bittiğine dair salona herhangi bir uyarı yapılmadığını belirterek, mağduriyetinin giderilmesi için sınavının tekrardan geçerli sayılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden, ÖSYM Başkanlığı’ndan gelen 03/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı, 09/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı ve 11/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı ve 26/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı cevabi yazılar ve eklerinde özetle;
1 / 82.1. 2017 Yükseköğretime Geçiş Sınavında (YGS) sınav kurallarına uymaması nedeniyle sınavı
geçersiz sayılan T .C. Kimlik Numaralı isimli aday ile ilgili olarak;
Merkezleri tarafından 12/ 03/ 2017 tarihinde uygulanan 2017 Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi (ÖSYS) Yükseköğretime Geçiş Sınavına, Bursa Anadolu Lisesi numaralı salonda katılan ile ilgili olarak 14/ 03/ 2017 tarihinde, Başkanlığa sınav sonrası adaylardan gelen
“ ankette; … Öğrenci sınavın 12:40 ’da bittiğini bilmesine rağmen 12:45 ’e kadar sınav kâğıdını vermedi , çözmeye devam etti .” ifadesinin yer aldığı (Kişisel bilgilerin gizliliği nedeniyle anketi gönderen adayın bilgileri verilmemiştir), 2.2. Konuyla ilgili olarak yapılan araştırma sonucu, salon kamera kayıtlarının incelendiği ve görevlinin saat 10:00:01 ’de “ BAŞLAYABİLÎRSÎNİZ” diyerek sınavı başlattığı, saat 12:40:05 ’te
“ÇIKABİLİRSİNİZ!” diyerek sınavı sonlandırdığı ancak söz konusu adayın saat 12:41:05 ’e kadar aralıklarla işaretleme yaptığının tespit edildiği, 2.3. Merkezin görev, yetki ve sorumluluklarının, 17/ 02/ 2011 tarihinde kabul edilen ve 03/ 03/ 2011 tarihli ve 27863 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda belirtildiği, Kanunun; “Tanımlar ’’ kenar başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “Kılavuzun; “Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini ifade eder” şeklinde tanımlandığı, “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7’nci maddesinin beşinci fıkrasında, “ Sınavlarla ilgili her türlü açıklama , başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır . İnternet sayfasındaki duyurular adaylara
“ tebliğ hükmündedir .” hükmü, “Sınav güvenliği” başlıklı 9. maddesinin beşinci fıkrasında, Sınav sırasında veya sınavdan sonra incelenen tutanaklar, kamera ses ve görüntüleri, telefon kayıtları, ihbarlar veya başka yollarla bu Kanun ve sınav kurallarının düzenlendiği yönetmelik veya kılavuz esaslarına aykırılık teşkil eden davranışlarının tespit edilmesi hâlinde adayın sınavı geçersiz sayılır, bu sınav veya yerleştirmeyle kendisine sağlanan haklar geri alınır .” hükmünün yer aldığı, Merkezin, Kanunun 7’nci maddesinin birinci fıkrasında öngörüldüğü üzere, “ Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerini, güvenilirlik , gizlilik , tarafsızlık , bilimsellik ilkeleri çerçevesinde ve adaylara fırsat eşitliği sağlayacak biçimde…” yerine getirmekte ve sınav kurallarını adaylara eşit bir şekilde uygulamakta olduğu, 2.4. YGS’nin, 2017 ÖSYS Kılavuzunun “ 3.4. YGS NASIL UYGULANACAKTIR?” başlığı altında, “Sınav süresince adayların uyacağı kurallar ile aynı Kılavuzun “ 3.8. SINAVIN GEÇERLİ
SAYILMASI NELERE BAĞLIDIR?” başlığı altındaki , “Bir adayın sınavının geçerli sayılarak cevap kâğıdının değerlendirilmesi için adayın uyması gereken kurallara göre uygulandığı, 2.5. Salon kamera kayıtlarının incelenmesi sonucunda, ’in cevap kâğıdını sınav süresi bittiği halde işaretlemeye devam ederek kurallara uygun teslim etmediği tespit edildiğinden, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve Kılavuz kuralları uyarınca ÖSYM Yönetim Kurulunun 03/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı kararıyla sınavının geçersiz sayıldığı, açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
2 / 8“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesi; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .”, 3.3. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesi; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz . …Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir .” , 4. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması için Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nin Ulusal kuruluşların yetkileri ve görevlerini düzenleyen ilk bölümünün 3’üncü maddesi; “Ulusal kuruluşlar… Hükümete, parlamentoya ve diğer ilgili bütün organlara, bunların talebi üzerine veya kendi inisiyatifleriyle, insan haklarının geliştirilmesi ve korunmasına ilişkin konularda görüş bildirir, tavsiyelerde bulunur, öneriler ve raporlar sunar …”, 5. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin; 5.1. 26’ncı maddesi; “Herkes eğitim hakkına sahiptir .”, 5.2. 30’uncu maddesi; “Bu bildirgenin hiçbir kuralı, herhangi bir devlet, topluluk veya kişiye, burada açıklanan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir girişimde veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz .”, 6. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “Hakları kötüye kullanma yasağı” başlıklı 17’nci maddesi; “Bu Sözleşme’deki hiçbir hüküm, bir devlete, topluluğa veya kişiye, Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerin yok edilmesi veya bunların Sözleşme’de öngörülmüş olandan daha geniş ölçüde sınırlandırılmalarını amaçlayan bir etkinliğe girişme ya da eylemde bulunma hakkı verdiği biçiminde yorumlanamaz .”, 7. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 1 No’lu Protokol’ün 2 nci maddesi; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz . Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir .” 8. 17/ 02/ 2011 tarihli ve 6114 Sayılı Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanunun; 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi, “ Bu Kanunun amacı, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığının teşkilat, görev ve yetkileri ile Başkanlık tarafından yapılacak her türlü sınav ve yerleştirmeler ve bu sınavlarda görev alanların yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir .” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi, “Kılavuz : Ölçme , seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki
3 / 8bilgi paketini ifade eder .” hükmü ,
8.3. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendi, “Gerekli hâllerde sınavları ertelemek kısmen veya tamamen iptal etmek, adayların işlemlerini geçersiz saymak .”, (i) bendinde, “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hükmü, 8.4. “Başkan, Başkan Yardımcıları ve Yönetim Kurulu” başlıklı 4’üncü maddesinin on birinci fıkrasının (d) bendi, “d) Gerekli hâllerde sınavların kısmen veya tamamen iptaline, ertelenmesine, adayların eşdeğer sınavlara alınmasına veya aday işlemlerinin geçersiz sayılmasına ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin başlatılmasına karar vermek” hükmü, 8.5. “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7’nci maddesinin beşinci fıkrası, “Sınavlarla ilgili her türlü açıklama , başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır, İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir,” hükmü, 8.6. “Sınav güvenliği” başlıklı 9’uncu maddesinin beşinci fıkrası, “Sınav sırasında veya sınavdan sonra incelenen tutanaklar, kamera ses ve görüntüleri, telefon kayıtlan, ihbarlar veya başka yollarla bu Kanun ve sınav kurallarının düzenlendiği yönetmelik veya kılavuz esaslarına aykırılık teşkil eden davranışlarının tespit edilmesi hâlinde adayın sınavı geçersiz sayılır, bu sınav veya yerleştirmeyle kendisine sağlanan haklar geri alınır… ” hükmü, bulunmaktadır .
9. 2017 Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi (ÖSYS) Kılavuzunun; 9.1. “3.4. YGS NASIL UYGULANACAKTIR?” başlığı altında, “Sınav süresince adayların; – …
– Sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam etmeleri, – …
yasaktır . Bu yasaklara uymadığı saptanan adayların sınavları geçersiz sayılacaktır . Sınav kurallarına uymak adayın temel görevidir . Kurallara aykırı davranışta bulunan adayların sınava devam etmelerine izin verilmeyecektir . Ancak, sınav görevlileri diğer adayların dikkatlerini dağıtmamak, zaman kaybetmelerine yol açmamak açısından gerekli görürse kural dışı davranışlarda bulunanlara uyarıda bulunmayabileceklerdir . Uyarılmış olsun veya olmasın, kurallara aykırı davranışta bulunan adayların kimlikleri ve kusurları sınav görevlilerince sınav tutanağına veya görevlilerin raporlarına açıkça yazılacak ve bu adayların sınav sonuçları, geçersiz sayılacaktır .” kuralı, 9.2. “3.8. SINAVIN GEÇERLİ SAYILMASI NELERE BAĞLIDIR?” başlıklı maddesinde, “Bir adayın sınavının geçerli savılarak cevap kâğıdının değerlendirilmesi için adayın; – …
– Cevaplarını sınav süresi içinde cevap kâğıdına işaretlemiş olması, – …
– Salonda sınav kurallarına ve sınav görevlilerinin uyarılarına uyması, ve diğer sınav kurallarına uymasının zorunlu olduğu, bu kurallara uymayan adayların sınavları iptal edilecektir . Belgeleri eksik veya geçersiz olduğu hâlde salon görevlileri tarafından yanlışlıkla sınava alınan veya sınav kurallarına uymadıkları hâlde sınav düzenini bozmamak için salondan
4 / 8çıkarılmayarak sınava devam ettirilen adayların sınavları, sınav tutanakları ve kamera kayıtları
incelenerek geçersiz sayılır . Sınav tutanaklarında herhangi bir kayıt veya tespit olmaması, kamera kayıtlarının incelenmesi neticesi tespit edilen kural dışı davranışlar sebebiyle adayın sınavının geçersiz sayılmasına engel teşkil etmez . Sınav görevlilerinin kusur veya ihmali söz konusu olduğunda kamera kayıtları esas alınır . Kusur veya ihmali bulunan sınav görevlileri hakkında ilgili mevzuat doğrultusunda ayrıca işlem yapılır .” kuralı 10. ÖSYM 2017 Sınav Uygulama Yönergesinin; 10.1. “Cevaplama Süresi” başlıklı 13’üncü maddesinde, ( 1) Kılavuzda ve Sınava Giriş Belgesi üzerinde yer alan sınav süresi, Salon Başkanının “Sınav Başlamıştır” uyarısı ile başlar ve “Sınav
Bitmiştir” uyarısı ile sınav sona erer .” kuralı, 10.2. “Salon Başkanının Yapacağı İşlemler” başlıklı 21’inci maddesinin “2. Sınav Başlamadan
Önce Yapılacak İşlemler” bölümünde, “… “ 22) Yüksek sesle “SINAV BAŞLAMIŞTIR” diyerek sınavı başlatınız .”, “3. Sınav Süresince Yapılacak İşlemler” bölümünde, “… 13) Salondaki adayların salona konulan saatleri görememe ihtimalini düşünerek sınavın bitimine 5 dakika kaldığını ve herhangi bir ek süre verilmeyeceğini tahtaya yazarak ve sesli olarak adaylara hatırlatınız .” talimatı, yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın talebinin reddine yönelik idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran; 2017-YGS’ye girdiğini, süresi içerisinde sınavı tamamlayıp cevap kâğıdını sınav görevlisine en son kendisinin teslim ettiğini, daha sonra sınav sonuçları açıklandığında sonuçlarını gördüğünü ve gerekli puanı aldığından LYS başvurusu yapmak amacıyla sisteme girdiğinde, sınav kurallarına uymadığı gerekçesiyle sınavının geçersiz sayılmış olduğunu gördüğünü, ÖSYM Başkanlığından sınav süresi bittiği halde işaretlemeye devam ettiği gerekçesiyle sınavın geçersiz sayıldığını öğrendiğini, ancak kendisinin süreyi fazla kullanmadığını ve Salon Başkanı ve Gözetmen tarafından, ne cevap kâğıdını geç teslim ettiğine dair kendisine; ne de sınavın bitmesine 5 dakika kaldığına ve sınav süresi bittiğine dair salona herhangi bir uyarı yapılmadığını belirterek, mağduriyetinin giderilmesi için sınavının tekrardan geçerli sayılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
13. Başvuruya konu olan isimli adayın sınavının geçersiz sayılması işleminde; 6114
Sayılı Kanunun 3’üncü maddesi gereğince ÖSYM’nin söz konusu sınavla ilgili düzenlemeler yapma ve adaylar ve diğer ilgililer için bağlayıcı olan sınav kılavuzu hazırlama yetkisinin olduğu, yine aynı
Kanunun 4’üncü maddesi gereğince sınav sorularının hazırlanması, sınavın yürütülmesi ve adaylar hakkında işlem yapma gibi görevlerinin bir sonucu olarak, adayların sınavlarını iptal etme veya geçersiz sayma yetkisine haiz olduğu, 2017-ÖSYS Kılavuzunun 3.4. numaralı başlığı altında
5 / 8adayların sınav esnasında uyması gereken kurallara ve sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve
cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam etmeleri durumunda sınavın geçersiz sayılacağı, buna göre, aynı salonda sınava giren başka bir adayın sınav uygulamasına ilişkin ÖSYM’ye gönderdiği aday anketinde, sınav süresi bittiği halde cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiği bilgisinin yer alması ve ilgili salonun kamera kayıtlarının incelenmesi sonucunda, sınav süresi bittikten sonra 1 dakika 1 saniye daha okuma ve işaretleme yaptığı, dolayısıyla sınav kurallarına uymadığı belirlendiğinden, ÖSYM Yönetim Kurulunun 03/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı kararıyla sınavının geçersiz sayıldığı tespit edilmiştir .
14. E ğitim hakkı, Anayasanın 42’nci maddesinde “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlığı altında düzenlenmiş olup, bu madde uyarınca “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz .
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…” hükmünü haizdir .
15. 7 numaralı paragrafta da yer verildiği üzere, AİHS’nin 1’inci protokolünün 2’nci maddesinde de düzenlenen eğitim hakkının kapsamı konusunda somut olayla ilgili en önemli unsur; devletin
“eğitim hakkından yoksun bırakmama” yükümlülüğüdür . Keza, AİHM bu madde gereğince, taraf devletlerin herkese “belirli bir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişim hakkı” nı sağlamakla yükümlü olduğunu kabul etmektedir . Daha kısa ve öz bir anlatımla devlet, kurduğu veya desteklediği eğitim kurumlarına etkili bir şekilde erişimi sağlamakla yükümlüdür .
16. Bununla birlikte, eğitim hakkının özüne dokunmayacak ve hakkın etkinliğini azaltmayacak şekilde, taraf devletlerin sınırlama konusunda belirli bir “takdir alanına” sahip olduğu AİHM tarafından kabul edilmektedir . ( Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) Orsus ve Diğerleri v .
Hırvatistan (Case of Oršuš and Others v . Croatia (Application no. 15766/ 03), European Court of
Human Rights Grand Chamber Judgment Strasbourg 16 March 2010) Kararı )
17. Bu takdir alanına uygun olarak, idarenin düzenleme yaparken eğitim hakkına yönelecek müdahalelerin ölçülü olması, Anayasanın 13 üncü maddesinin amir hükmü ve hukukun genel ilkesi gereğidir . Genel manada kararların olaylara uygunluğunu, amaç-araç dengesini ya da kamu yararı-kişisel yarar dengesini ifade eden “ölçülülük”; Anayasa Mahkemesinin 24/ 06/ 2015 tarihli ve E:2012 / 1281 sayılı Kararında belirtildiği üzere; “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır . Somut olayda sınav kurallarına uymadığı gerekçesiyle, ÖSYM tarafından adayın YGS sınavının geçersiz sayılması ile eğitim hakkına yapılan bu müdahalenin hukuka uygun bir sınırlama olduğunun kabul edilebilmesi için, ölçülülük ilkesinin yukarıda bahsedilen üç unsurunu birlikte karşılaması gerekmektedir .
18. ÖSYM’nin büyük titizlik gerektiren sınav sürecinin; ancak yoruma ve kişisel inisiyatife açık olmayan kesin kurallarla güvenli ve sağlıklı biçimde yürütülebildiği, bu yüzden, Kanun gereği sınav kurallarının ayrıntılı biçimde kılavuzlarda ilan edildiği ve bütün görevlilerin bu kuraları titizlikle uygulamasının istendiği, sınavın geçerli sayılmasının ilk ve en önemli şartının, başvurudan başlayarak her aşamada ilgili sınav kılavuzunda tanımlanan kurallara uygun biçimde sınav sürecini sonlandırmak olarak ifade edilebilecek kuralın sebep unsurunu oluşturan gerekçelerle birlikte değerlendirildiğinde, kuralın idarenin amacını sağlaması noktasında “elverişlilik” ilkesine uygun olduğu düşünülmektedir .
19. Ölçülülüğün ikinci unsuru olan “gereklilik”, amaca ulaşılması bakımından kişiye kusurunun en uygun karşılığıyla muamelede bulunulmasını , daha açık bir ifadeyle, aynı sonuca daha yumuşak bir önlemle varılabilmesi halinde bu yumuşak önlemin tercih edilmesini ifade etmektedir .
Somut olayda idare, teknolojik gelişmelerin bir sonucu olarak kamera ile izlenen ve en az iki sınav
6 / 8görevlisinin bulunduğu, sınava giren adayların eylemlerinin somut olarak tespitinin mümkün
olduğu bir ortamda, sınav süresi bittiği halde adayın soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiğini tespit etmesi durumunda, sınav kurallarını adaylara eşit bir şekilde uygulamanın ve süresi içerisinde sınavı bitirip cevap kâğıdını teslim etmiş olan tüm adayların haklarını korumanın bir sonucu olarak, süreyi fazla kullanan adayın sınavını geçersiz saymıştır . Bu açıdan, uygulamanın idarenin göz önünde bulundurması gereken
“gereklilik” ilkesine uygun olduğu değerlendirilmiştir .
20. Ölçülülük ilkesinin üçüncü unsuru olan “orantılılık”; bir hakka müdahale eden idari işlemde kullanılan araçlar ile gerçekleştirilmek istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunmasını ifade etmektedir . Somut olayda, başvuranın sınavı başta geçerli sayılmış, daha sonra aynı salonda sınava giren başka bir adayın sınavın gerektiği gibi uygulanıp uygulanmadığına ilişkin ÖSYM’ye gönderdiği aday anketinde, başvuran adayın sınav süresi bittiği halde cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiği bilgisinin yer alması ve ilgili salonun kamera kayıtlarının incelenmesi sonucunda, sınav süresi bittikten sonra 1 dakika 5 saniye daha okuma ve işaretleme yaptığı gerekçesiyle, ÖSYM Yönetim Kurulunun 03/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı kararıyla sınavı geçersiz sayılmıştır . Bundan dolayı, ÖSYM tarafından yapılan idari işlemde kullanılan araçlar ile gerçekleştirilmek istenen amaç arasında makul bir denge kurularak, sınav kurallarının tüm adaylara eşit şekilde uygulanmasını sağlamak ve haksız rekabete yol açmamak amacıyla ilgili adayın sınavını geçersiz saymış olmasının “orantılılık” ilkesine de uygun olduğu düşünülmektedir .
21. Yukarıdan bu yana anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ÖSYM Başkanlığının 6114 sayılı Kanun ile verilen görev, yetki ve sorumluluklara dayanarak, sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ederek sınav kurallarına aykırı davranması sebebiyle başvuran adayın sınavının geçersiz sayması nda hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; İdarenin makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür .
23. Ancak, başvuru konusu olan sınavın geçersiz sayılması işleminde, ÖSYM tarafından kullanılan araçlar ile gerçekleştirilmek istenen amaç arasında, aday açısından makul bir denge kurulmakla birlikte, ilgili sınav görevlileri açısından makul bir denge kurulmadığı değerlendirilmektedir . ÖSYM Başkanlığından alınan bilgi ve belgelere göre, başvuran adayın sınavının geçersiz sayılma sürecinin, sınav görevlilerinin herhangi bir tespiti üzerine değil, aynı salonda sınava giren başka bir adayın ÖSYM’ye yaptığı bildirim (aday anketi iletilmesi) üzerine başladığı anlaşıldığından, ÖSYM 2017 Sınav Uygulama Yönergesinin “Salon Başkanının Yapacağı
İşlemler” başlıklı 21’inci maddesi uyarınca, başvuranın YGS’ye girdiği Bursa Anadolu Lisesi numaralı salonda görevli olan Salon Başkanı ve Gözetmenin; sınav başlamadan önce, sınav süresince ve sınav bittikten sonra görevlerinin bir gereği olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerde, 6114 sayılı Kanun ve 2017-ÖSYS Kılavuzunun 3.8. maddesi uyarınca, kusur veya
7 / 8ihmallerinin bulunup bulunmadığının incelenmesi ve kusur veya ihmalleri bulunduğunun
tespiti halinde ilgili mevzuat doğrultusunda ayrıca işlem yapılması ve böylece kanunlara uygunluk ve hesap verilebilirlik ilkelerine de uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana ve ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi