Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan başvuran, tez savunma sınavının tarihinin öne alınmasını talep etmiştir. Ancak, üniversite yönetimi, başvuranın tez önerisi verdikten sonra üç yarıyılını doldurmadığını ve sekiz yarıyıl süresini tamamlamadığını belirterek bu talebi reddetmiştir. Anayasa ve Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde, üniversitelerin bilimsel özerkliğine ve kamu tüzel kişiliğine sahip olduğu, dolayısıyla kendi yönetmeliklerini belirleme yetkisine sahip oldukları vurgulanmıştır.

Başvuranın, gerekli şartları sağladığı takdirde tez savunma sınavına girebilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın diğer yeterlilikleri sağladığı sürece, tez savunma sınavının 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından önce yapılabilmesi için yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, başvuranın akademik sürecinin hızlandırılması açısından önem taşımaktadır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/8318-S.23.13529

BAŞVURU NO : 2023/6079

KARAR TARİHİ : 07/07/2023

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Başvuranın doktora tez savunma sınavı tarihinin öne alınması talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

hk.

BAŞVURU TARİHİ : 28/04/2023

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. tarafından Kurumumuza yapılan ve 22/05/2023 tarihli başvurularda özetle; başvuran Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bölümünde doktora öğrencisi olduğunu, YÖK Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliği ve

Necmettin Erbakan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliğine göre tez savunma sınavına girmesi konusunda hiçbir engel bulunmamasına rağmen Enstitü tarafından doktora programındaki tez hazırlama sürecindeki üçüncü döneminin 2023-2024 eğitim öğretim yılı güz yarıyıl bitimi olduğu, bu nedenle tez savunmasına 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından itibaren girebileceği yönünde mail yoluyla bilgilendirme yapıldığını belirterek tez savunma sınavının mevzuat çerçevesinde uygun bir tarihte yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuru konusu hakkında Necmettin Erbakan Üniversitesi Rektörlüğünden alınan 05/06/2023 tarihli ve

E- – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;

2.1. Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı

Dalı Doktora programı numaralı öğrencisi doktora programındaki eğitimine 22/9/2020 tarihinde başladığı, 17/05/2022 tarihinde tez önerisinin kabul edildiği, 1. TİK (Ocak Haziran

2022 dönemi 27/06/2022 başarılı), 2. TİK (Temmuz-Aralık 2022 dönemi 06/10/2022 başarılı), 3. TİK (

Temmuz-Aralık 2022 dönemi 08/12/2022 başarılı), 4. TİK verdiği (Ocak-Haziran 2023 dönemi 08/03/2023 başarılı) ve 2022-2023 Eğitim ve Öğretim yılı bahar yarıyılında 6. döneminde olduğunun tespit edildiği,

2.2. Yükseköğretim Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 17 nci maddesinin (1) nci fıkrasında

“Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.” denildiği,

2.3. Necmettin Erbakan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 4 ncü maddesinin (L)

fıkrasında “Yarıyıl: Güz ve bahar yarıyıllarından oluşan, her akademik yıl için Senato tarafından belirlenen ve onaylanan akademik takvimde derslerin başladığı tarih ile bütünleme notlarının sisteme son giriş tarihini kapsayan süreyi ifade eder.”, 26 ncı maddesinin (1) nci fıkrasında, “Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.”, 31 nci maddesinin (1) nci fıkrasında, “Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için tez konusu önerisi raporu hariç en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir. Doktora programında tez hazırlama süresi üç yarıyıldan az olamaz.” ifadelerinin bulunduğunu,

2.4. Adı geçen öğrencinin, yukarıda belirtilen yönetmelik maddelerine göre; tez önerisi verdikten sonra üç yarıyılını doldurmadığı (tez önerisi verilmiş olan tarih, ilgili yarıyıl için gerekli olan süreyi kapsamadığından), tez savunma sınavına girebilmek için sekiz yarıyıl süreyi de tamamlamadığı anlaşıldığından, ilgili Yönetmelik şartlarını sağladığı takdirde tez savunma sınavına girmek üzere başvuruda bulunması gerektiği

3. Konuyla ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının başvurana ve Necmettin Erbakan Üniversitesi

Rektörlüğüne gönderdiği 01/06/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazıda;

3.1. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin doktora programına ilişkin Süre başlıklı 17 inci maddesinde;

“(1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.

(2) Doktora programı için gerekli kredili dersleri başarıyla tamamlamanın azami süresi tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için dört yarıyıl, lisans derecesi ile kabul edilenler için altı yarıyıldır. Bu süre içinde kredili derslerini başarıyla tamamlayamayan veya yükseköğretim kurumunun öngördüğü en az genel not ortalamasını sağlayamayan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

(3) Kredili derslerini başarıyla bitiren, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını birinci fıkrada belirtilen on iki veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin ilişiği kesilir.

(4) Lisans derecesi ile doktora programına başvurmuş öğrencilerden, kredili derslerini ve/veya azami süresi içinde tez çalışmasını tamamlayamayanlara, doktora tezinde başarılı olamayanlara tezsiz yüksek lisans için gerekli kredi yükü, proje ve benzeri diğer şartları yerine getirmiş olmaları kaydıyla talepleri halinde tezsiz yüksek lisans diploması verilir.” hükümlerinin yer aldığı,

3.2. Yükseköğretim kurumlarında lisansüstü öğrenim gören öğrencilerin adı geçen yönetmelikte yer alan yüksek lisans ve doktora programlarına ilişkin yeterlilikleri sağlamaları şartıyla, yukarıda belirtilen azami sürelerden önce mezun olmalarına engel bir hüküm bulunmadığı,

3.3. Konunun yukarıda yer alan yönetmelik hükümleri ve açıklamalar dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği hususlarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın:

4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4.2.“Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…” 4.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130 uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur… Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır… Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”,

6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun:

6.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.”, /

6.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar.”, 6.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “…d) Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur…”, 6.5. “Senato” başlıklı 14 üncü maddesinde; “…b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitim öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, … (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”, 6.6. “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44 üncü maddesinde; “c. Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak üniversite yetkili kurullarının kararı ve

Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir. Yatay geçiş ve çift ana dal eğitiminin usul ve esasları ile azami öğrenim süreleri, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim

Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir…”, 7. 20/04/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim

Yönetmeliğinin; 7.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik yükseköğretim kurumlarında yürütülen yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik programlarından oluşan lisansüstü eğitim ve öğretimi düzenler.”, 7.2. “Süre” başlıklı 17 nci maddesinde; “ (1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.

7.3. “Tez önerisi savunması” başlıklı 21 inci maddesinde; “(1) Doktora yeterlik sınavını başarı ile tamamlayan öğrenci, en geç altı ay içinde, yapacağı araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez önerisini tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunur. Öğrenci, tez önerisi ile ilgili yazılı bir raporu sözlü savunmadan en az on beş gün önce komite üyelerine dağıtır.

(2) Tez izleme komitesi, öğrencinin sunduğu tez önerisinin kabul, düzeltme veya reddedileceğine salt çoğunlukla karar verir. Düzeltme için bir ay süre verilir. Bu süre sonunda kabul veya red yönünde salt çoğunlukla verilen karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca işlemin bitişini izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(3) Tez önerisi reddedilen öğrenci, yeni bir danışman ve/veya tez konusu seçme hakkına sahiptir. Bu durumda yeni bir tez izleme komitesi atanabilir. Programa aynı danışmanla devam etmek isteyen öğrenci üç ay içinde, danışman ve tez konusunu değiştiren öğrenci ise altı ay içinde tekrar tez önerisi savunmasına alınır. Tez önerisi bu savunmada da reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

(4) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Öğrenci, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir. Öğrencinin tez çalışması, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

(5) Tez önerisi savunmasına geçerli bir mazereti olmaksızın birinci fıkrada belirtilen sürede girmeyen öğrenci başarısız sayılarak tez önerisi reddedilir.”,

7.4. “Doktora tezinin sonuçlandırılması” başlıklı 22 nci maddesinde; “(1) Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur.

(2) Doktora tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.

(3) Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir…”,

8. 04/04/2020 tarihli ve 31175 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Necmettin Erbakan Üniversitesi

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin;

8.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı, Necmettin Erbakan Üniversitesi bünyesindeki Sağlık Bilimleri Enstitüsü hariç, diğer enstitüler tarafından yürütülen lisansüstü eğitim ve öğretime ilişkin esasları düzenlemektir.”,

8.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde, “Bu Yönetmelik, Necmettin Erbakan Üniversitesi bünyesindeki Sağlık Bilimleri Enstitüsü hariç, diğer enstitülerde yürütülen lisansüstü eğitim ve öğretim ile bilimsel araştırma ve uygulama faaliyetlerine ilişkin hükümleri kapsar.”,

8.3. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı

Yükseköğretim Kanununun 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.”,

8.4. “Süre” başlıklı 26ncı maddesinde, “(1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.

(2) Doktora ders dönemi, intibak durumu hariç olmak üzere, yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için iki yarıyıldan; lisans derecesi ile kabul edilenler için üç yarıyıldan az olamaz.

(3) Doktora programı için gerekli kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlamanın azami süresi tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için dört yarıyıl, lisans derecesi ile kabul edilenler için altı yarıyıldır. Bu süre içinde kredili dersleri ve seminerini başarıyla tamamlayamayan öğrencinin program ile ilişiği kesilir.

(4) Doktora programında kredili derslerini, seminer dersini ve yeterliği başarıyla tamamlayan; ancak tez çalışmasını, doktora programına tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için azami on iki, lisans derecesi ile kabul edilenler için azami on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin program ile ilişiği kesilir.”,

8.5. “Tez konusu önerisi savunması” başlıklı 30 uncu maddesinde, “(1) Doktora yeterlik sınavını başarı ile tamamlayan öğrenci, en geç altı ay içinde, yapacağı araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez konusu önerisini tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunur. Öğrenci, tez konusu önerisi ile ilgili yazılı bir raporu sözlü savunmadan en az on beş gün önce komite üyelerine dağıtır. Tez konusu önerisi savunması dinleyicilere açık olarak yapılır.

…

(4) Tez konusu önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, tez sonuçlanıncaya kadar, OcakHaziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Öğrenci, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir. Öğrencinin tez izleme komitesine sunduğu rapor, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Belirtilen süreler içerisinde raporunu hazırlayıp tez izleme komitesi üyeleri huzurunda sunmayan öğrenci başarısız sayılır.

Üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız olan öğrencinin program ile ilişiği kesilir…”,

8.6. “Doktora tezinin sonuçlandırılması” başlıklı 31 inci maddesinde, “(1) Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için tez konusu önerisi raporu hariç en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir.

Doktora programında tez hazırlama süresi üç yarıyıldan az olamaz.

(2) Öğrencinin, doktora programına kayıt olduğu tarihten sonra olmak üzere, isminin olduğu en az bir bilimsel makalesinin ulusal/uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış/yayıma kabul edilmiş olması veya ulusal/uluslararası sempozyumlarda sözlü sunum ya da tam metin olarak yayımlanmış en az bir bildirisinin olması doktora tez savunmasına girme şartı olarak aranır.

(3) Doktora programında tez çalışmasını tamamlayan ve ikinci fıkradaki şartı sağlayan öğrenci, tezini enstitü tarafından belirlenen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve danışmanına teslim eder…”

hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bölümünde doktora öğrenci olan başvuran, YÖK Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliği ve Necmettin

Erbakan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliğine göre tez savunma sınavına girmesi konusunda hiçbir engel bulunmamasına rağmen Enstitü tarafından doktora programındaki tez hazırlama sürecindeki üçüncü döneminin 2023-2024 eğitim öğretim yılı güz yarıyıl bitimi olduğu gerekçesiyle tez savunmasına 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından önce girmesini kabul etmediğini belirterek tez savunma sınavının daha erken bir tarihte yapılmasını talep etmektedir.

11. Necmettin Erbakan Üniversitesi Rektörlüğü, ilgili Üniversitelerinin Lisansüstü Eğitim ve Öğretim

Yönetmeliği hükmü gereğince, başvuranın tez önerisi verdikten sonra üç yarıyılını doldurmadığını ve tez savunma sınavına girebilmek için sekiz yarıyıl süreyi de tamamlamadığını belirterek bu şartların sağlanması halinde tez savunma sınavına girmek üzere başvuruda bulunması gerektiğini ifade etmektedir.

12. Anayasamızın 130 uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam vb. konuların kanunla düzenleneceği, yine

Anayasamızın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralı yer almıştır. Anayasanın aktarılan hükümleri ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu Anayasa maddeleri doğrultusunda çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ise, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğrenciler, öğretim elemanları ve diğer personel ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.

12.1. Bu temel Kanunun 14 üncü maddesi ile “üniversitelerin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” yetkisi, üniversitelerin akademik organı olan senatolara verilmiştir. Bu çerçevede, Kanunun 43 üncü maddesinde, yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esasların her üniversite tarafından hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği kaydedilerek, üniversitelere, Anayasa hükmüne uygun olarak, akademik alanda hareket alanı tanınmıştır.

12.2. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 44 üncü maddesinin (b) bendinde, Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilere yönelik ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınmasının, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirleneceği, (c) bendinde, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği vurgulanmıştır.

13. Üniversitelere tanınan bu takdir yetkisi çerçevesinde hazırlanan Necmettin Erbakan Üniversitesi

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 31 inci maddesinde, “Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için tez konusu önerisi raporu hariç en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerektiği, doktora programında tez hazırlama süresi üç yarıyıldan az olamayacağı, öğrencinin, doktora programına kayıt olduğu tarihten sonra olmak üzere, isminin olduğu en az bir bilimsel makalesinin ulusal/uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış/yayıma kabul edilmiş olmasının veya ulusal/uluslararası sempozyumlarda sözlü sunum ya da tam metin olarak yayımlanmış en az bir bildirisinin olmasının doktora tez savunmasına girme şartı olarak aranacağı ifade edilmiştir.

14. YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 17 nci maddesinde, “Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.” hükmüne yer verilmek suretiyle bir doktora programının azami ne kadar sürede bitirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Yönetmeliğin

21 inci maddesinde, tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesinin, Ocak-Haziran ve

Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanacağı ve öğrencinin tez çalışmasının, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirleneceği; 22 nci maddesinde; öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerektiği hüküm altına alınmıştır.

15. Başvuru konusu olayda; 15.1. ’ın Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı

Bilim Dalı Doktora programı öğrencisi olan başvuranın doktora programındaki eğitimine 22/9/2020 tarihinde başladığı,

15.2. 17/05/2022 tarihinde tez önerisinin kabul edildiği, 1. TİK (Ocak Haziran 2022 dönemi 27/06/2022 başarılı), 2. TİK (Temmuz-Aralık 2022 dönemi 06/10/2022 başarılı), 3. TİK ( Temmuz-Aralık 2022 dönemi 08/12/2022 başarılı), 4. TİK verdiği (Ocak-Haziran 2023 dönemi 08/03/2023 başarılı) ve 2022-2023 Eğitim ve Öğretim yılı bahar yarıyılında 6. döneminde olduğu,

15.3. Tez savunma sınavına girme talebinde bulunduğu, ancak talebinin Enstitü tarafından Necmettin

Erbakan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği gereğince, başvuranın tez önerisi

verdikten sonra üç yarıyılını doldurmadığı gerekçesiyle tez savunmasına 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından önce girmesini kabul edilmediği

görülmüştür.

16. Konuyla ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu tarafından başvurana ve Necmettin Erbakan Üniversitesi

Rektörlüğüne hitaben yazılan 01/06/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazıda, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin doktora programına ilişkin süreleri düzenleyen 17 nci maddesine yer verilerek yükseköğretim kurumlarında lisansüstü öğrenim gören öğrencilerin adı geçen yönetmelikte yer alan yüksek lisans ve doktora programlarına ilişkin yeterlilikleri sağlamaları şartıyla, maddede belirtilen azami sürelerden önce mezun olmalarına engel bir hükmün bulunmadığı belirtilmiştir.

17. Necmettin Erbakan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinde doktora programında tez hazırlama süresinin üç yarıyıldan az olamayacağı belirtilmekle birlikte; başvuranın ilgili mevzuatta aranan diğer tüm şartları (en az 3 tez izleme komitesi raporunun sunulması, doktora programına kayıt olduğu tarihten sonra olmak üzere belirlenen şekilde yayın yapılması gibi) sağlamak koşuluyla tezinin güncelliğini korumak ve çalışmalarında kullandığı verilerin zaman aşımına uğramasını engellemek amacıyla biran önce tez savunma sınavına girmek istemesinin makul bir talep olduğu değerlendirilmiştir.

Kaldı ki başvuranın tez önerisinin 17/05/2022 tarihinde kabul edildiği ve bunun üzerine 2021-2022 Bahar, 2022-2023 Güz ve 2022-2023 Bahar dönemlerinde tez çalışmalarını sürdürmüş olduğu anlaşılmıştır.

18. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 22 nci maddesi gereği öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerektiği ve başvuranın 4 Tez İzleme

Komitesinde başarılı bulunduğu, Yönetmeliğin ilgili maddesinde tezli yüksek lisans derecesi ile doktora programı öğrencileri için azami süre belirtildiği ancak asgari süre ile ilgili herhangi bir hükmün bulunmadığı hususları, ayrıca konuyla ilgili olarak YÖK tarafından verilen “lisansüstü öğrenim gören öğrencilerin yönetmelikte yer alan yüksek lisans ve doktora programlarına ilişkin yeterlilikleri sağlamaları şartıyla, maddede belirtilen azami sürelerden önce mezun olmalarına engel bir hükmün bulunmadığı” yönündeki görüş dikkate alındığında başvuranın, diğer tüm şartları sağlamak koşuluyla, 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından önce tez savunma sınavına girebilme talebinin yeniden değerlendirilmesine engel teşkil eden bir durumun bulunmadığı değerlendirilmiştir.

19. Bu itibarla, başvuranın devam etmekte olduğu doktora programına ilişkin diğer tüm yeterlilikleri sağlaması şartıyla, tez savunma sınavına 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından daha önceki bir tarihte girme talebinin yeniden değerlendirilebileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, idarenin

Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak şikâyetçiye verilen cevapta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle

“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre işlemeye devam edecek olup Konya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın devam etmekte olduğu doktora programına ilişkin diğer tüm yeterlilikleri sağlaması şartıyla, tez savunma sınavına 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı başlangıcından daha önceki bir tarihte girme talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ

REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

Necmettin Erbakan Üniversitesi Rektörlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Bu kararın BAŞVURANA ve NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi