|
ÖZET: Başvuran, annesine evde bakım yaptığı gerekçesiyle geriye dönük evde bakım ücretinin ödenmesini talep etmiştir. Ancak, başvuranın annesinin sağlık raporları, 2019-2020 yılları arasında kısmi bağımlı olduğunu belirtmiş, bu nedenle sosyal yardım ödemesi yapılmamıştır. İdare, evde bakım yardımı için kişinin tam bağımlı olması gerektiğini ve bu durumun sağlık kurulu raporlarıyla belgelendiğini ifade etmiştir. Başvurunun reddedilmesinin gerekçesi, sağlık kuruluşlarının annesinin kısmi bağımlı olduğuna dair karar vermesi ve bu nedenle geriye dönük ödeme yapılacak şartların oluşmamasıdır.
Sonuç olarak, başvuranın talebi, mevzuatta belirtilen şartları taşımadığı için reddedilmiştir. 2020 yılı Mart ayında alınan tam bağımlı raporu ile evde bakım yardımı şartları oluşmuş ve 2020 Mayıs ayında ödeme yapılmaya başlanmıştır. Bu nedenle, başvuranın geriye dönük ödeme talebinin reddi hukuka uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/90294-S.20.99125
BAŞVURU NO : 2020/88181
KARAR TARİHİ : 25/12/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YALOVA AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER
İL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın evde bakım ücretinin geriye dönük ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/07/2020
I.BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuran, annesine evde baktığını, bu sebeple 2017 yılında evde bakım maaşının bağlandığını, 2019 yılında annesinin sağlık raporunun süresinin dolması sebebiyle maaş ödemesinin durdurulduğunu, bunun üzerine annesine yeniden sağlık raporu almak için sağlık kuruluşlarına müracaat ettiklerini, annesinin raporunun “kısmî bağımlı” olarak düzenlenmesi sebebiyle maaşın tekrar bağlanmadığını, dört farklı sağlık kuruluşuna müracaat ettiklerini ve son olarak “tam bağımlı” ibareli sağlık raporunun düzenlendiğini ve evde bakım ücretinin tekrar bağlandığını, bu arada 11 ay süresince ücret alamadığını, 11 aylık farkın ödenmesi için yaptığı başvuruların sonuçsuz kaldığını ifade etmiş; fark ücretin ödenmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından 09/09/2020 tarih ve 20. 78328 sayılı bilgi ve belge talepli yazıya
Yalova Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü 22/09/2020 tarih ve sayılı yazı ile bildirilen cevapta özetle; 2.1. Başvurana ilk defa annesine evde bakması için 11/05/2017 tarihli Yalova Devlet
Hastanesi’nden alınan 2 yıl süreli rapora istinaden 01/06/2017 tarihinde yardım yapıldığı, 2.2. Başvuranın evde bakım yardımı alırken annesinin rapor süresinin 11/05/2019 tarihinde sona ermesi üzerine sosyal yardım ödemesinin kesildiği, yeni rapor alınması için 08/07/2019 tarihinde müracaat edildiği, 17/07/2019 tarihinde Yalova Devlet Hastanesi tarafından düzenlenen raporda başvuranın annesinin “Kısmi Bağımlı” olduğuna karar verildiği, 2.3. Söz konusu rapora itiraz edilmesi üzerine Gölcük N. Çelik Devlet Hastanesi’nden alınan 05/09/2019 tarihli raporda “Kısmı Bağımlı” olduğuna dair kararın değişmediği ifade edilmiştir.
2.4. Başvuranın annesi adına 01/10/2019 tarihinde Derince Devlet Hastanesi’nde üçüncü bir itiraz sonucu düzenlenen raporda yine kısmi bağımlı ibaresinin yer aldığı, 2.4. Başvuran daha sonra 30/03/2020 tarihli Gemlik Devlet Hastanesi’nden alınmış ve annesinin “Tam Bağımlı” olduğu ibaresi taşıyan raporla sosyal yardım için başvurmuş, 01/05/2020 tarihinde kendisine sosyal yardımda bulunulmuştur.
2.5. Başvuranın 11/05/2019 ile 01/05/2020 tarihleri arasında alamadığı sosyal yardımların ödenmesi talebinin, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın “Evde Bakım Hizmeti Hakkında” konulu 16/010/2012 tarih ve 24 sayılı Genelgesi’nin 2’nci maddesinde belirtilen duruma uymaması sebebiyle reddedildiği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 2828 sayılı Kanunun Ek 7’nci maddesi
“Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır. Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli bulunması hâlinde, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasında birinci bakıma ihtiyacı olan engelliden sonraki her bakıma ihtiyacı olan engelli iki kişi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasında, 5510 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi uyarınca Ramazan ve Kurban bayramlarında ödenen bayram ikramiyeleri hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasına dâhil edilmez.” 6. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti Ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine
İlişkin Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin c bendi; “Bakıma Muhtaç Engelli: Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, engellilik sınıflandırmasına göre ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden; günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olduğu, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarının, bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olduğu bakım raporu ile tespit edilenleri,”
7. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın “Evde Bakım Hizmeti Hakkında” konulu 16/10/2012 tarih ve 24 sayılı Genelgesi’nin 2’nci maddesi;
“ Evde bakım hizmetinden yararlanan özürlülerden sağlık kurulu raporu süresi biten bir özürlünün evde bakım ücreti ödemesinin durdurulduğu ve özürlü hakkında alınan yeni yeni raporun Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetine geç teslim edilmesi halinde durdurulan evde bakım ücretinin rapor tarihinden itibaren mi yoksa raporun kuruma teslim edildiği tarihten itibaren mi ödenmeye başlanması gerektiği hususunda tereddütler belirtilmektedir. Aynı
Yönetmelik hükümlerince evde bakım evde bakım ücreti sağlık kurulu süresince ödenebildiğinden sağlı kurulu raporu süresi biten özürlünün raporunun bittiği tarihten itibaren evde ücretinin sonlandırılması; İl Müdürlüğüne ibraz edilen yeni sağlık kurulu raporunun
Yönetmelik hükümlerine uygun olması halinde evde bakım ücretinin yeniden ödenmeye başlanması, sağlık kurulu raporu süresinin bittiği tarih ile yeni sağlık kurulu raporunun alındığı tarih arasında geçen süreyi kapsayacak şekilde yeni onay alınma ve geriye dönük farkın ödenmesi gerekmektedir.”
hükümlerini ihtiva etmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, annesinin tam bağımlı olduğunu, evde bakımının kendisi tarafından yapıldığını,
2019 yılı Mayıs ayında annesi adına düzenlenen raporun sona ermesi sebebiyle sağlık
kuruluşlarına tekrar başvuruda bulunduğunu, ancak annesi adına düzenlenen raporların kısmi bağımlı ibaresini içermesi sebebiyle sosyal yardım alamadığını, 2020 yılı Mart ayında almış oldukları raporun tam bağımlı ibaresi içermesi ile sosyal yardım için müracaat ettiklerini, müracaat soncunda 2020 Mayıs ayında sosyal yardım ödemesinin yapıldığını ifade etmiş; bu tarihe dek alamadığı sosyal yardım ücretinin kendisine ödenmesini talep etmiştir.
10. Başvuranın annesi tam bağımlı olması sebebiyle, annesinin bakımı için 2017 yılında evde bakım ücreti ödenmesine karar verilmiştir. Ancak mezkur kararın dayanağını teşkil eden raporun süresinin dolması sebebiyle annesi adına yeniden sağlık kurulu raporu düzenlenmesi gerektiği anlaşılmıştır. Annesinin sağlık durumunu inceleyen sağlık kurulları, 2020 Temmuz ve Eylül aylarında kişinin engel durumunun kısmi bağımlı olduğu kararına varmışlardır.
11. İdare, kanunilik ilkesi prensibi gereği, kanun veya kanunun açıkça vermiş olduğu yetkiyi kullanmakla sorumludur. Yukarıda yer alan 6’ıncı paragrafta bakıma muhtaç engellilere yardım yapılabilmesi için kişinin tam bağımlı olarak hayatını idame ettirmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Kişinin engel durumunu belirlemeye yetkili olan ise doktorlardan oluşan sağlık kuruludur. Aile, Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İl Müdürlüklerinde çalışan kamu görevlileri belirlenen esaslarla kamu hizmeti vermekle yükümlüdürler. Bu durumda, sağlık kuruluşları tarafından mevzuatta belirlenen şart gereğince tam bağımlı olduğuna karar verilmeyen kişiye evde bakım ücreti ödemesi yapılamayacaktır.
12. 2012/24 sayılı Genelgenin 2’nci maddesinde düzenlendiği üzere, evde bakım hizmeti alan engelli kişilerin raporlarının geç düzenlenmesi durumunda ortaya çıkacak maddi kaybın telafisi düzenlenmiştir. Genelgede, sağlık raporu süresi bittiğinde ödemenin durdurulacağı, daha sonra
Yönetmeliğe uygun rapor alındığında geriye dönük ödeme yapılacağı düzenlenmiştir. Somut olayda, başvuranın mevzuatta düzenlenen yardımı alabilmesi için gerekli görülen şartları taşımaması sebebiyle geriye dönük ödeme yapılmadığı görülmektedir. Zira, başvuranın annesinin 17/07/2019 tarihinde Yalova Devlet Hastanesi’nden, 05/09/2019 tarihinde
Gölcük N. Çelik Devlet Hastanesi’nden, 01/10/2019 tarihinde Derince Devlet
Hastanesi’nden almış olduğu raporlarda kısmi bağımlı olduğuna karar verildiği, bu itibarla Yönetmelikte belirlenen tam bağımlı olma şartını söz konusu tarihlerde taşımadığı görülmüştür.
13. Bu durumda, başvurana geriye dönük olarak ödeme yapılmasının şartlarını düzenleyen 16/10/2012 tarih ve 24 sayılı Genelge hükümlerinin uygulanma şartları doğmamıştır. Zira sağlık kuruluşlarınca başvuranın annesinin kısmi bağımlı olduğuna karar verilmesi sebebiyle, evde bakım yardımı almaya hak kazanmak için gereken şartları taşımadığı, bu sebeple geriye dönük ücret ödenmediği gibi evde bakım ücreti de bağlanamadığı anlaşılmıştır. Nitekim, başvuranın annesi hakkında 2020 Mart ayında tam bağımlı olduğuna dair rapor alması ile evde bakım yardımı şartları oluştuğu için 01/05/2020 tarihinde yeninden ödeme yapılmaya başlanmıştır.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, yukarıda açıklanan gerekçelerle başvuranın annesi için yapılan evde bakım yardımının 11/05/2019-01/05/2020 tarihleri arasında kesilen yardım ödemesinin geriye dönük olarak yapılması talebinde bulunduğu, ücretin geriye dönük olarak ödenmesi için mevzuatta belirlenen şartları taşımaması sebebiyle reddedildiği, ret işleminin yukarıda belirlenen mevzuat kapsamında kişinin rapor süresi bitiminden sonra müracaat ettiği sağlık kuruluşlarınca kısmi bağımlı olduğuna karar verilmesine dayandığı, idarenin geriye yönelik ödeme yapabilmesi için kişinin tam bağımlı raporu süresi biten raporunun akabinde alması gerektiği, ancak ücret kesintisinden sonra kişinin aldığı üç raporda kısmı bağımlı olduğuna karar verildiği, ücretin kesilmesinden 10 ay geçtikten sonra kişinin tam bağımlı raporu aldığı göz önüne alındığında, başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, bu itibarla başvurunun reddi yönünde karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Şikâyete konu olan sorunun çözümü amacıyla Yalova Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl
Müdürlüğü’nün istenilen belgelerin zamanında ve eksiksiz ve gerekçeli olarak gönderilmesi ile şeffaflık ilkesine uygun davrandığı, idarenin başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verebilirlik, gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Yalova İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Bu kararın BAŞVURANA ve YALOVA AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER İL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi