|
ÖZET: Bu karar, Eskişehir Odunpazarı Belediyesi’nde engelli bireyler için ayrılan hobi bahçeleri kontenjanının yetersizliği ve bu kontenjanın artırılması talebine ilişkin bir hukuki değerlendirme içermektedir. Başvuran, engellilere ayrılan %10 kotanın kaldırılmasını ve %20’lik belediye kontenjanının da engellilere tahsis edilmesini talep etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu taleplerin, engelli bireylerin toplumsal hayata eşit katılımını sağlamak amacıyla değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Kurum, engelli bireylerin haklarının korunması ve sosyal yaşamda eşit fırsatlara sahip olmaları için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiğine dikkat çekmiştir. Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde, engellilere yönelik özel tedbirlerin alınmasının eşitlik ilkesine aykırı olmayacağı belirtilmiştir. Sonuç olarak, Odunpazarı Belediyesi’ne, engelli bireyler lehine hobi bahçesi düzenlemeleri yapması ve mevcut yönetmelikte değişiklikler gerçekleştirmesi tavsiye edilmiştir. Bu karar, engelli bireylerin sosyal haklarının güçlendirilmesi ve topluma entegrasyonunun sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4587-S.22.6968
BAŞVURU NO : 2021/19943
KARAR TARİHİ : 05/04/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ODUNPAZARI BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Eskişehir İli, Odunpazarı İlçesi, Ihlamur Vadi hobi bahçelerinin
BAŞVURUNUN KONUSU :
tahsisinde engelli bireyler lehine gerekli düzenlemelerin yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, tarihinde tarafından yapılmış olan başvuruda başvuran, belediyenin kararı ile yapılan hobi bahçelerinin %10’unun engellilere ayrılmasının Anayasa ve diğer mevzuata aykırı olduğunu belirterek %10 kotanın kaldırılmasını, %20 Belediye kontenjanının kaldırılmasını, Ihlamur Vadi hobi bahçelerinin sınırları içerisindeki boş alanın hobi bahçesi olarak düzenlenmesini, sadece engelli vatandaşlara yer belirlenmesi için kura çekilmesi yöntemi ile engellilere tahsis edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 27/12/2021 tarih ve sayılı bilgi-belge talepli yazısına gönderilen Odunpazarı Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğü’nün 14/01/2022 tarih ve sayılı yazıda özetle; 2.1. Belediyeye ait Emek Mahallesinde Türkmendağı ve Gönülbağı Hobi Bahçesi, Vadişehir Mahallesinde
Ihlamurvadi Hobi Bahçesi ve Gündoğdu Mahallesinde Bahçesaray Hobi Bahçesi olmak üzere 4 (dört) adet hobi bahçesi bulunduğu, 2.2. Belediyeye ait hobi bahçeleri ile ilgili yapılan tüm iş ve işlemler Belediye Meclisince kabul edilen Hobi
Bahçeleri Tahsis ve Kullanma Yönetmeliği’ne göre yapıldığı, Yönetmeliğe göre üç yıl süreyle tahsis edilen
hobi bahçeleri, noter kanalıyla yapılan çekilişle parsel sahiplerine teslim edildiği, engelliler için ayrı çekiliş yapıldığı, 2.3. İlgili Yönetmeliğin 5. Maddesine göre toplam hobi bahçesinin % 10’u engelli ve birinci derece şehit yakınlarına ayrıldığı, Vadişehir Hobi Bahçesi için engelli ve birinci derece şehit yakınlarından 177 müracaatçı arasından 14 asil ve 7 yedek, 981 adet emekli müracaatçı arasından da 99 asil 50 yedek olarak kura çekilmesi yöntemi ile belirlendiği, 2.4. Noter kanalı ile yapılan çekilişlerin, önceki yıllarda Belediye Meclisince, son yıllarda ise Encümence başvuru sahiplerinin katılımı ile birlikte noter tarafından yapıldığı, Odunpazarı Belediyesi resmi sitesinde de canlı olarak yayınlandığı, 2.5. 2021 yılında Pandemi süreci nedeniyle çekilişlere halkın katılımı sağlanamamış ise de, çekilişlerin
Encümence noter kanalıyla ve Belediye sitesinde canlı olarak yayınlanması suretiyle gerçekleştirildiği, 2.6. Çekilişlerin, Belediye Encümen üyelerince noter tarafından, şeffaf bir şekilde, Odunpazarı ilçesinde ikamet eden ve hobi bahçeleri çekilişlerine katılma şartlarını taşıyan tüm vatandaşların başvurularından, Hobi Bahçeleri Tahsis ve Kullanma Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuatlara uygun olarak yapıldığı ayrıca çekiliş süreçleri ve sonuçlarının Belediye internet sitesinde de yayınlandığı, 2.7. Cimer başvurularından sonra son olarak başvuran tarafından 16.07.2021 tarihinde Valiliğe sunulan dilekçede Hobi Bahçelerine 3 adet ”Emekli engelli” başvurusu yapıldığı fakat noter tarafından çekilen kurada kendilerine hobi bahçesi çıkmadığı gerekçesi ile başvurusunun reddedildiğine dair şikayette bulunduğu, 2.8. Dilekçedeki bahse konu talebe ilişkin iddialarla ilgili inceleme yapmak üzere 05/08/2021 tarih ve sayılı Valilik Oluru ile İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 26.08.2021 tarih ve sayılı yazısı ekinde alınan inceleme raporu sonucunda; başvuran ve benzeri durumdaki kurada hobi bahçesi çıkmayan şehit yakını veya engelli vatandaşlara Belediye uhdesinde kalan %20’lik kontenjandan imkanlar dahilinde yer tahsis edilerek mağduriyetin giderilmesinin uygun olacağı kanaatine varıldığının bildirildiği, 2.9. 15.09.2021 tarih ve sayılı Eskişehir Valiliğine cevabi yazıda da belirtildiği üzere; hobi bahçeleri kuraları üç yılda bir yenilendiği ve tahsisleri yapıldığı, 2.10. Kura ile belirlenen kullanıcılar ile birlikte Belediyeye ait % 20’lik kontenjanda yer alan hobi bahçeleri de aynı süre içerisinde tahsis edilmiş ve üç yıllık kullanım için yıllık bedel tahsil edilerek sözleşmeler imzalandığı bu nedenle, tüm hobi bahçeleri kullanıcılar tarafından kullanıldığından boş kontenjanın bulunmadığı,
2.11 İdare tarafından dostane çözüm yolu kabul edilmişse de cevabi yazının yazıldığı tarih itibariyle henüz
boş bir hobi bahçesi olmadığından başvurana hobi bahçesi tahsisi yapılamadığı ancak içinde bulunduğumuz yıl ile birlikte toplam iki yıllık süre içerisinde belediye kontenjanından tahsisli kullanıcılar içinden tahsis hakkından vazgeçilmesi durumunda başvurana hobi bahçesi tahsisi yapılacağı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesi “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.” 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesi “… Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz…
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükümlerini amirdir.
3.3. “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye
Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.(…) Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır. (…) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” 4. BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nin; 4.1. “Genel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması Sözleşme’nin dayandığı ilkeler arasında sayılmıştır.
4.2. “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında “Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür. Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı (…) (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almayı; (…) taahhüt eder.” 4.3. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5 inci maddesinin; Dördüncü fıkrası “Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu
Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.” 4.4. “Erişebilirlik” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“1. Taraf Devletler engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dahil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır.
Erişim önündeki engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içeren bu tedbirler diğerlerinin yanında,
aşağıda belirtilenlere de uygulanır:
(a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dahil diğer kapalı ve açık tesisler;
…” 4.5.“Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat
edilmelidir:
(a) Engelliler diğer bireylerle eşit koşullar altında ikametgâhlarını ve nerede ve kiminle yaşayacaklarını seçme hakkına sahiptirler ve özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar; (b) Engellilerin kişisel destek dâhil olmak üzere toplum içinde yaşamak ve topluma dâhil olmak için ihtiyaç duydukları konut içi, kurum içi ve diğer toplumsal destek hizmetlerine erişimleri sağlanmalı ve engellilerin toplumdan tecridi ve ayrı tutulması önlenmelidir; (c) Kamusal hizmet ve tesisler engellilere diğer bireylerle eşit şekilde açık olmalı ve onların ihtiyaçlarına yanıt verebilmelidir”, 4.6. “Yeterli Yaşam Standardı ve Sosyal Korunma” başlıklı 28 inci maddesinin; Birinci fıkrası “Taraf Devletler, engellilerin yiyecek, giysi ve barınma dahil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır. Taraf Devletler bu hakkın engelli olmaları nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın tanınmasını temin etmek için gerekli adımları atar.”
İkinci fıkrası “Taraf Devletler engellilerin sosyal korunma ve engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğramadan bu haktan yararlanma hakkını tanır ve aşağıda belirtilen tedbirler dahil olmak üzere bahsekonu hakkın
tanınmasını temin etmek ve geliştirmek için gerekli adımları atar:
…
(d) Engellilerin toplu konut programlarına erişimini sağlamak; hükümlerini amirdir.
5. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının
sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”, 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “ a) Doğrudan ayrımcılık: Engelliliğe dayalı ayrımcılık temeline dayanan ve engellinin hak ve özgürlüklerden karşılaştırılabilir durumdakilere kıyasla eşit şekilde yararlanmasını engelleyen, kısıtlayan veya zorlaştıran her türlü farklı muameleyi, b) Dolaylı ayrımcılık: Görünüşte ayrımcı olmayan her türlü eylem, işlem ve uygulamalar sonucunda engelliliğe dayalı ayrımcılık temeliyle bağlantılı olarak, engellinin hak ve özgürlüklerden yararlanması bakımından nesnel olarak haklılaştırılamayan dezavantajlı bir konuma sokulmasını, c) Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi, d) Engelliliğe dayalı ayrımcılık: Siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni veya başka herhangi bir alanda insan hak ve temel özgürlüklerinin tam ve diğerleri ile eşit koşullar altında kullanılması veya bunlardan yararlanılması önünde engelliliğe dayalı olarak gerçekleştirilen her türlü ayrım, dışlama veya kısıtlamayı, e) Engellilik durumu: Bireyin engelliliğini ve engellilikten kaynaklanan özel gereksinimlerini, uluslararası yöntemleri temel alarak belirleyen derecelendirmeler, sınıflandırmalar ve tanılamaları f) Erişilebilirlik: Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını, g) Erişilebilirlik standartları: Türk Standardları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartları, h) Habilitasyon: Engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırmaya yönelik hizmetleri, i) Korumalı işyeri: İş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engellilere mesleki rehabilitasyon sağlamak ve istihdam oluşturmak amacıyla Devlet tarafından teknik ve mali yönden desteklenen ve çalışma ortamı özel olarak düzenlenen işyerini, j) Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri, k) Rehabilitasyon: Herhangi bir nedenle oluşan engelin etkilerini mümkün olan en az düzeye indirmeyi ve engellinin hayatını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler geliştirmeye yönelik hizmetleri, l) Umuma açık hizmet veren yapı: Kamu hizmeti için kullanılan resmî binalar, ibadet yerleri, özel eğitim ve özel sağlık tesisleri; sinema, tiyatro, opera, müze, kütüphane, konferans salonu gibi kültürel binalar ile gazino, düğün salonu gibi eğlence yapıları; otel, özel yurt, iş hanı, büro, pasaj, çarşı gibi ticari yapılar; spor tesisleri, genel otopark ve buna benzer umuma ait binaları, ifade eder.”
5.2. “Genel Esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinin c fıkrasında; “Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.” 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 7. Eskişehir İli Odunpazarı Belediyesi Park Bahçeler Müdürlüğü Hobi Bahçeleri Tahsis ve Kullanma
Yönetmeliği’nin “Hobi Bahçelerinin Tahsisine İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı 5 inci maddesinin d fıkrasında; “Hobi bahçelerinin % 10’u engelli ve birinci derece şehit yakınlarına ayrılacaktır. Engelli ve birinci derece şehit yakınları için % 10 oranında ayrılan hobi bahçelerinin tahsisi, bu şartlarda başvuru yapanlar arasından ayrı bir kura ile belirlenecektir.”
5 inci maddesinin e fıkrasında;
“Belediye, toplam hobi bahçelerinin % 20 si kadarını kendi uhdesinde tutar. Bu % 20 oranındaki hobi bahçelerini ihtiyaç halinde ve kamu yararını gördüğü durumlarda gerçek ve tüzel kişilere tahsis edebilir.”
Hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, Eskişehir belediyenin kararı ile yapılan hobi bahçelerinin %10’unun engellilere ayrılmasının
Anayasa ve diğer mevzuata aykırı olduğunu belirterek %10 kotanın kaldırılmasını, %20 Belediye kontenjanının kaldırılmasını, Ihlamur Vadi hobi bahçelerinin sınırları içerisindeki boş alanın hobi bahçesi olarak düzenlenmesini, sadece engelli vatandaşlara yer belirlenmesi için kura çekilmesi yöntemi ile engellilere tahsis edilmesini talep etmektedir.
10. Başvuranın şikâyete konu ettiği somut olaya ilişkin sunduğu bilgi ve belgeler ile ilgili idareden alınan yazı cevapları birlikte değerlendirildiğinde; Belediyeye ait Emek Mahallesinde Türkmendağı ve Gönülbağı
Hobi Bahçesi, Vadişehir Mahallesinde Ihlamurvadi Hobi Bahçesi ve Gündoğdu Mahallesinde Bahçesaray
Hobi Bahçesi olmak üzere 4 (dört) adet hobi bahçesi bulunduğu, Belediyeye ait hobi bahçeleri ile ilgili yapılan tüm iş ve işlemler Belediye Meclisince kabul edilen Hobi Bahçeleri Tahsis ve Kullanma
Yönetmeliği’ne göre yapıldığı, Yönetmeliğe göre üç yıl süreyle tahsis edilen hobi bahçeleri, noter kanalıyla yapılan çekilişle parsel sahiplerine teslim edildiği, engelliler için ayrı çekiliş yapıldığı, İlgili
Yönetmeliğin 5. Maddesine göre toplam hobi bahçesinin % 10’u engelli ve birinci derece şehit yakınlarına ayrıldığı, Vadişehir Hobi Bahçesi için engelli ve birinci derece şehit yakınlarından 177 müracaatçı arasından
14 asil ve 7 yedek, 981 adet emekli müracaatçı arasından da 99 asil 50 yedek olarak kura çekilmesi yöntemi
ile belirlendiği, 05/08/2021 tarih ve sayılı Valilik Oluru ile İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün
26.08.2021 tarih ve sayılı yazısı ekinde alınan inceleme raporu sonucunda; başvuran ve benzeri
durumdaki kurada hobi bahçesi çıkmayan şehit yakını veya engelli vatandaşlara Belediye uhdesinde kalan
%20’lik kontenjandan imkanlar dahilinde yer tahsis edilerek mağduriyetin giderilmesinin uygun olacağı kanaatine varıldığı, henüz boş bir hobi bahçesi olmadığından şikayetçiye hobi bahçesi tahsisi yapılamadığı ancak içinde bulunduğumuz yıl ile birlikte toplam iki yıllık süre içerisinde belediye kontenjanından tahsisli kullanıcılar içinden tahsis hakkından vazgeçilmesi durumunda başvurana hobi bahçesi tahsisi yapılacağı anlaşılmıştır.
11. Bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin düzenlendiği Anayasada sosyal hukuk devleti, adalet ve eşitlik başta olmak üzere farklı ilkeler doğrultusunda engellilerin de içinde bulunduğu toplumun dezavantajlı gruplarına yönelik tedbirler içeren özel koruyucu hükümlere yer verilmiştir. Bu bakımdan özellikle sosyal devlet ilkesinin temel niteliği; devletin toplumdaki dezavantajlı gruplar lehine müdahalede bulunması ve bu gruplara dahil bireylere yönelik fırsat eşitliğini sağlayacak şekilde eşitsizlikleri giderici önlemler alması olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Anayasamızda devlet, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmakla; kanun önünde eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla; sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri almakla; bedeni yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunmasıyla yükümlü kılınmaktadır. Bu doğrultuda Anayasa’da, dezavantajlı gruplar içinde engellilere de yer verilerek engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı belirtilmek suretiyle engelliler lehindeki düzenlemeler anayasal güvence altına alınmıştır. Bu doğrultuda Engelliler Hakkında Kanun’da engellilerin haklarını diğer bireylerle eşit kullanabilmesi için ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri ifade eden makul düzenleme yapılması gerektiği açıktır.
12. Bu bağlamda devletin engelli bireylerin haklarına ilişkin yükümlülükleri sosyal bir hukuk devleti niteliğini haiz olmasıyla bağlantılı olup engelli hakları alanında idarenin işlemlerinin ve mevcut uygulamalarının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hak arama hürriyeti doğrultusunda yasal düzenlemelerle uyumlu olması gerekmektedir.
13. Bilindiği üzere; engelli bireyler, engellerinden kaynaklanan çeşitli sebeplere ilave ekonomik külfetlerle, fiziksel ya da psiko-sosyal güçlüklerle karşılaşmakta, toplumdaki diğer bireylerin katlanmadığı medikal malzeme giderleri, kişisel öz bakım giderleri, bakım hizmeti giderleri, fiziksel engelleri yüzünden toplu taşıma hizmetlerinden yararlanamamalarına bağlı olarak katlandıkları ulaşım giderleri gibi pek çok durum bu güçlük ve külfetlerin sebepleri arasında sayılmaktadır. Bu sebeple bu sorunların yaşattığı olumsuzlukların giderilebilmesi için birçok uluslararası metinde devlet tarafından özel tedbirler alınması gerektiği ortaya konulmuş; engelli bireylerin sosyal koruma sistemlerinden, yoksullukla mücadele programlarından, engellilikle bağlantılı yardımlardan, toplu konut, emeklilik gibi programlardan faydalanarak mağduriyetlerinin giderilmesinin ekonomik ve sosyal yaşama toplumun diğer bireyleriyle
“eşit koşullarda” katılımlarının sağlanmasının önemi vurgulanmıştır.
14. İnsan Hakları Eylem Planı kapsamında “İnsan hakları alanında farkındalığın üst düzeyde tutulmasıyla, idarede ve toplumda hak ve özgürlüklere ilişkin duyarlılığın sadece kuvvetlenmesi değil, aynı zamanda kalıcı olması amaçlanmaktadır.” hususları belirtilerek engelli haklarını da kapsayıcı şekilde insan haklarına yaklaşım konusunda idarenin farkındalığının üst düzeyde tutulması ve bu farkındalığın kalıcılığı esas alınmıştır. Bu doğrultuda Plan’da insan hakları odaklı yönetim ve uygulama örnekleri teşvik edileceği belirtilmiştir.
15. 2018/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde sorun çözen, çözüm üreten, sonuç ve vatandaş odaklı devlet anlayışı ile bürokrasinin azaltılmasının Cumhurbaşkanlığı
Hükümet Sisteminin öncelikli hedeflerinden olduğu, kamu hizmetlerinde hantallığa sebebiyet veren hususların ortadan kaldırılması, milletimize hizmetlerin süratli ve en iyi şekilde sunulması, devlet ve millet bütünleşmesini zedeleyen davranışlardan kaçınılması gerektiği, bu itibarla; kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan tüm başvurularda, talebin sonuçlandırılması başka bir idari makamın görev alanında kalsa dahi, başvuruların anında incelenerek takip edileceği, talebin ilk başvuru yerinde neticelendirilmesine özen gösterileceği, başvuru sahibine yapılan işlemler hakkında gecikmeksizin nihai ve kesin bilgi verileceği, başvuruların süratli ve doğru sonuçlandırılması amacıyla gerekli tüm tedbirlerin alınacağı belirtilmiştir.
16. Tarafı olduğumuz BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Giriş” bölümünde “engellilik durumunun, sakatlığı olan kişilerin topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı; çeşitli araç ve yükümlülüklerin varlığına rağmen engelli kişilerin topluma eşit bireyler olarak katılmaları önündeki manilerin halen var olmaya devam ettiği ifade edilmiş, daha yoğun desteğe ihtiyacı olan engelliler dâhil olmak üzere, tüm engellilerin insan haklarının güçlendirilmesi ve korunmasının gerektiği; fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve iletişime erişimin engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam yararlanmasını sağlamadaki önemi kabul edilmiştir. Bu kapsamda, Sözleşmede “engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak için alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği” hükme bağlanmıştır.
17. Anayasamızın 61 inci maddesinde de “engelli bireylerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarının sağlanması” Devletin görevleri arasında sayılmış, 10 uncu maddesinde “engelli bireyler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı” ifade edilmiştir. 5378 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde ise engelli bireylerin diğer bireylerle eşit koşullarda, hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanması, toplumsal hayata tam ve etkin katılımlarının sağlanması amacıyla Devletin gerekli tedbirleri alacağı hüküm altına alınmıştır.
Başvuranın, engellilere ayrılan %10 kotanın kaldırılması, %20 Belediye kontenjanının kaldırılması, Ihlamur Vadi hobi bahçelerinin sınırları içerisindeki boş alanın hobi bahçesi olarak düzenlenmesi ve sadece engelli vatandaşlara yer belirlenmesi için kura çekilmesi yöntemi ile engellilere tahsis edilmesi taleplerinin engelli bireylerin bağımsız ve insan onuruna uygun bir yaşam sürebilmeleri için toplumun diğer üyeleriyle eşit şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi dahil bilgiye ve iletişime, halka açık diğer tesis ve hizmetlere erişimlerinin sağlanması gerektiği dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; cevabi yazının yazıldığı tarih itibariyle henüz boş bir hobi bahçesi olmadığından başvurana hobi bahçesi tahsisi yapılamadığı ancak içinde bulunduğumuz yıl ile birlikte toplam iki yıllık süre içerisinde belediye kontenjanından tahsisli kullanıcılar içinden tahsis hakkından vazgeçilmesi durumunda başvurana hobi bahçesi tahsisi yapılacağı dikkate alındığında Ihlamur
Vadi hobi bahçelerinin sınırları içerisindeki boş alanın hobi bahçesi olarak düzenlenip düzenlemeyeceği, Hobi Bahçeleri Tahsis ve Kullanma Yönetmeliği’nde engelli bireyler ve belediye kontenjanı bakımından değişikliğe gidilip gidilemeyeceği yönünde gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir. Engelli bireylerin diğer bireylerle eşit koşullarda, hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanması, toplumsal hayata tam ve etkin katılımlarının sağlanması amacıyla gerekli tedbirlerin alınması amacıyla Odunpazarı
Belediye Başkanlığı’na tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin zamanında Kurumumuza gönderildiği; bu sebeple “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık” ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmış olup, ancak başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “karara karsı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Eskişehir İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle talebin KABULÜ ile; Engelli bireylerin sosyal koruma sistemlerinden, yoksullukla mücadele programlarından, engellilikle bağlantılı yardımlardan, toplu konut, emeklilik gibi programlardan faydalanarak mağduriyetlerinin giderilmesinin ekonomik ve sosyal yaşama toplumun diğer bireyleriyle “eşit koşullarda katılımlarının” sağlanmasını teminen Eskişehir İli, Odunpazarı İlçesi, Ihlamur Vadi hobi bahçelerinin sınırları içerisindeki boş alanın imkanlar dahilinde engelli bireyler lehine hobi bahçesi olarak düzenlenip düzenlemeyeceği, Hobi
Bahçeleri Tahsis ve Kullanma Yönetmeliği’nde engelli bireyler lehine kontenjan bakımından değişikliğe gidilip gidilemeyeceği yönünde gerekli çalışmaların yapılması hususunda ODUNPAZARI
BELEDİYESİ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ODUNPAZARI BELEDİYESİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve ODUNPAZARI BELEDİYESİ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi