|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın engelli sağlık raporunun düşürülmesi nedeniyle engelli kamu personeli seçme sınavına (EKPSS) girememe ve engelli istihdamından faydalanamama durumu ele alınmıştır. Başvuran, 2006 yılında %40 engelli raporu almış, ancak 2017 yılında bu oran %0’a düşürülmüştür. İlgili mevzuat gereği, EKPSS’ye girebilmek için %40 ve üzeri engel oranı gerekmekte olup, başvuranın durumu bu şartı sağlamadığından, başvurusu reddedilmiştir.
Kararda, başvuranın özel eğitim mesleki eğitim merkezinden mezun olmasının, engelli istihdamı için yeterli bir kriter olmadığı ve %40 engelli raporu olmadan istihdam edilemeyeceği vurgulanmıştır. Ayrıca, başvuranın eğitim sürecinde yaşadığı sorunların, engelli sağlık raporlarının değerlendirilmesindeki tutarsızlıklardan kaynaklandığına dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talepleri kısmen reddedilmiş, ancak özel eğitim alanındaki süreçlerin güçlendirilmesi ve engelli bireylerin istihdamı için gerekli çalışmaların artırılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
: 18745356-101.07.06-E.
SAYI
:
BAŞVURU NO
KARAR TARİHİ
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURAN
BAŞVURU VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ
BAŞVURUYA KONU İDARE Milli Eğitim Bakanlığı
Türkiye İş Kunımu (re”sen)
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (re”sen)
Sağlık Bakanlığı (re”sen)
Maliye Bakanlığı (re”sen)
Çalışına ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (re”sen)
BAŞVURUNUN KONUSU Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezi mezunu başvuranın engelli sağlık kurulu raporundaki engel oranının düşürülmesi neticesinde iş ığbulamadı iddiası hakkındadır.
5.9.2017
BAŞVURU TARİHİ
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; 22/12/1988 doğumlu olduğunu, 29/08/2006 tarihinde Bursa Devlet Hastanesi’nden
%40 sağlık 1 O ıuhsal alanda oranında sürekli kumlu rapom verildiğini ve hayatının yaklaşık yılının söz konusu rapora göre şekillendiğini, 2015 yılında özel eğitim ve rehabilitasyon eğitimi süı·ecinde
Osmangazi RAM’ın sürekli sağlık kumlu raponınun yenilenmesini istediğini, Bursa Şevket Yılmaz
Devlet Araştınna Hastanesi’nin 1 yıl süreli %20 oranında rapor verdiğini, 22/06/2017 tarihinde ise 2012
Bursa Çekirge Devlet Hastanesi’nden noımal zeka düzeyinde olduğuna dair ra or verildioini, yılında Bursa Osmangazi Rehberlik Araştınna Merkezi’nin yönlendinnesiyle ı-:–:—,=—- Özel
Eğitim Merkezi’nde iş okulu olarak ortaöğretimini taınaınladığını, engelli sağlık kumlu raponınlın düşüıülınesiyle ve son olarak sıfırlanmasıyla birlikte engelli haklarından faydalanamadığını, engelli
1 / 19 kamu personeli seçme sınavına giremediğini, engelli istihdamından faydalanamadığını, diğer taraftan
iş okulundan mezun olduğu için ise herhangi bir üniversiteye giremediğini ve işe başvurduğundan engelli kontenjanından başvuramadığı için başvurularının olumsuz sonuçlandığını, yaşadığı sıkıntılarının kendisini ve ailesini maddi, manevi yıprattığını ifade etmekte ve engelli kadrosundan işe girme hakkının engellenmemesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusuna ilişkin olarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’ndan, Milli Eğitim
Bakanlığı’ndan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan ve Sağlık Bakanlığı’ndan bilgi-belge talep edilmiş olup; Milli Eğitim Bakanlığı’nın 28/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları
Hakkında Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin ç bendinde engelli bireyin tanımının “Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yetenekleri bakımından engel oranının yüzde kırk veya üzerinde ve çalışabilir durumda olduğunu mevzuat hükümlerine göre alınacak sağlık kurulu raporu ile belgeleyenler ” olarak yapıldığı; 2.2. Ayrıca aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin l inci bendinde “Kura; ilkokul, ortaokul, ilköğretim ve özel eğitim iş uygulama merkezi veya okulu mezunu veya bu okullardan yerleştirme işlemlerine son başvuru tarihi itibarıyla mezun olabilecek engellilerin 657 sayılı
Kanunun 41 inci maddesi göz önünde bulundurularak kamu kurum ve kuruluşlarına tercihlerine göre yerleştirilmeleri amacıyla noter huzurunda yapılır . Kura çekimini, kura için başvuruda bulunan adaylar da izleyebilir” hükmüne yer verildiği; her sınav ve kura döneminde ÖSYM tarafından yayınlanan Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) ve Kura Başvuru
Kılavuzlarında da başvuru şartlarının belirtilerek adayların bilgilendirildiği, 2.3. Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda başvuranın, bahsi geçen Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması ve başvuru süresi içerisinde ilgili kurumlara (ÖSYM, Devlet Personel
Başkanlığı ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) başvuruda bulunması halinde engelli personel olarak istihdam edilmesinde engel teşkil edecek bir husus bulunmadığı, 3. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 19/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısında özetle; 3.1. Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları
Hakkında Yönetmeliğin 4uncü maddesinde; “Engelli : Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yetenekleri bakımından engel oranının yüzde kırk veya üzerinde ve çalışabilir durumda olduğunu mevzuat hükümlerine göre alınacak sağlık kurulu raporu ile belgeleyenleri ifade eder .” hükmüne yer verildiği, 5 inci ve 6 ncı maddelerinde; ortaöğretim, ön lisans veya lisans düzeyinde eğitim veren kurumlardan mezun veya sınavın geçerlik süresi içerisinde mezun olabilecek durumda olan engelli adayların Engelli Kamu Personel Seçme Sınavına (EKPSS), ilkokul, ortaokul, ilköğretim ve özel eğitim iş uygulama merkezi veya okulu mezunu veya bu okullardan yerleştirme işlemlerine son başvuru tarihi itibarıyla mezun olabilecek engellilerin ise kura usulüne tabi oldukları hususu ile aynı Yönetmeliğin 12nci maddesinde yerleştirme işlemi için
Devlet Personel Başkanlığı ile ÖSYM Başkanlığınca müştereken bir Tercih Kılavuzu hazırlanacağı ve yerleştirmeye ilişkin bilgilerin Tercih Kılavuzunda yer alacağı hususlarının düzenlendiği, Yönetmeliğin 13’üncü maddesinde ise EKPSS sonuçlarına ve adayların tercihlerine göre Devlet memuru kadrolarına yerleştirileceklerinin belirtildiği, 3.2. Bu doğrultuda, engelli memur istihdamında engelliler arasında; engel gruplan, ağır-hafif engelli veya süreli-sürekli engelli gibi herhangi bir ayrım yapılmamakta olduğu, sağlık kurulu raporlarında
2 / 19adayların en az %40 engel oranına sahip ve “calısabilir” dmumda olduklarım belgelemeleri halinde
engelli memur istihdamının kapsamında olacaklarının ifade edildiği.
3.3. Türkiye İs Kummu’na kayıt olmak isteyen engelli is arayanların tüm vücut fonksiyon kayıp oranlarının en az yüzde kırk (%40) olduğmıun yetkili sağlık kmuluşlarından almış oldukları sağlık kmulu rapom ile belgelemelerinin gerektiği, söz konusu raporların sürekli olması halinde Kmum olarak herhangi bir güncelleme talebinde bulunulmadığı ancak rapoıun süreli diğer bir ifadeyle geçici olması halinde ise rapor süresinin sonunda iş arayanlardan raporlarını güncellemeleri talep edildiği, 3.4. Başvuranın Türkiye İş Kmumuna iş arayan olarak yapmış olduğu bir başvmusunun bulunmadığı, 4. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın 08/01/2018 tarih ve- sayılı yazısında özetle; 4.1. Engel oranlarının belirlenmesinin 30.03.2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yüıürlüğe giren Özürlülük Ölçütü, Sınıflandınnası ve Özürlülere Verilecek Sağlık
Kumlu Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yüıütülmekte olduğu, başvm·anın raporlarındaki bulgular değerlendirildiğinde kişinin zihinsel engel ve özgül öğrenme bozukluğu ile ilgili değerlendiımelerin yer aldığının göıüldüğü, özür oranları cetvelinin ilgili bölümü incelendiğinde hem zihinsel engel hem de özel öğrenme güçlüğünün tespitinde standaıi bazı ölçüm araçlarının kullanılmasının gereğinin beliıiildiği, 4.2. Bursa Şevket Yılmaz Eğitiın Arastııma Hastanesinden 32.07.2015 tarihinde alınmış rapor incelendiğinde ilgili listede yer almayan değerlendiıme araçları ile ölcüm yapıldığı, kişi hakkında karar vennekte güçlük yaşanması nedeni ile ikinci biı· uzmana gereksiniın duyulduğunun rapora eklenıniş olduğunun göıüldüğü, 22.06.2017 tarihinde Bursa Çekiı·ge Devlet Hastanesinden alınan sağlık kmulu rapoıunda ise sadece 10 puanının yer aldığı, hangi değerlendiıme aracı ile bu sonuca ulaşıldığı bilgisine yer verilmediğinin göıüldüğü, bu bağlamada kisi için alınan kararların uygun olmayan ölcüm araçlarından kaynaklanabileceğinin düşünüldüğü, söz konusu karara yüıürlükteki yönetmelik hükümleri gereğince itiı-az edilmesinin yararlı olacağının değerlendiı·ildiği, 4.3. Yukarıda (4.1.) adı geçen yönetmeliğin 10 ncu maddesinde “Özürlü sağlık kumlu rapoıuna; özürlü, velisi veya vasisi veyahut rapom isteyen kmum tarafından itiı-az edilebilir. İlgililer itiı-az dilekçesi ve ilk özürlü sağlık kumlu rapoıunun tasdikli biı· örneği ile biı·likte, bulunduğu ilin sağlık müdürlüğüne başvmur. İl sağlık müdürlüğünce, özürlü sağlık kumlu rapom alacak kişi en yakın farklı bir özürlü sağlık kmulu rapom veımeye yetkili hastaneye gönderilir. İtiı-az edilen özürlü sağlık kmulu rapom ile itiı-az üzerine verilen özürlü sağlık kumlu raponındaki kararlar aynı yönde ise özürlü sağlık kmulu rapom kesinleşir.” hükmünün yer almakta olduğu, başvuranın ya da ailesinin söz konusu itiraz sürecini başlatmasının yararlı olacağının değerlendirildiği.
4.4. Başvmudan başvm·anın özel eğitim hizmetlerinden yararlandığının göıülmekte olduğu,
21.7.2012 tarih ve 28360 sayılı Resmi Gazete’de yayıınlanarak yüıürlüğe giı·en Özel Eğitim
Hizmetleri Yönetmeliğinin Eğitsel Değerlendiıme ve Tanılama baslıklı 9 uncu maddesinde ve
Eğitim Planı başlıklı 1 O uncu maddesinde beliıiilen hususlar incelendiğinde gerekli evraklar arasında “engelli sağlık kmulu rapom” talebinin olduğu, söz konu maddelerde kisinin destek özel eğitim hizmetinden yararlanması ve yararlanmayı sürdünnesi için raporlama dönemleri için engelli sağlık kmulu rapoıunun istendiği, 4.5. Benzer şekilde vergi indiriminden yararlanma sürecinde de engellilerin sağlık kmulu raponınlın
28 1981 17324
yenilemesinin istendiği, engellilerin vergi indiriminden faydalanmalarının Nisan ve sayılı Resmi Gazetede yayıınlanarak yüıürlüğe giı·en Sakatlar İçin Vergi İndirimi Uygulaması
Yönetmeliği’ne ve 24.02.1999 tarihli ve 23621 sayılı Resmi Gazetede yayıınlanarak yüıürlüğe giı·en
3 / 19 Gelir Vergisi Kanunu Genel Tebliğine göre yürütül düğü, söz konusu yönetmeliğin Merkez Sağlık
Kurulunun teşekkülü ve yapacağı işlemler başlıklı 10 uncu maddesinde “Merkez Sağlık Kurulu, gerekli gördüğü hallerde raporu düzenleyen veya bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen başka bir hastanenin sağlık kurulundan hizmet erbabının tekrar muayenesi ile ek veya yeniden bir sağlık kurulu raporu düzenlenmesini isteyebilir ” hükmü nün yer almakta olduğu, bu bağlamada engellilere hak ve hizmet sağlayan kurumla rı n kendi mevzuatları gereğince rapor u yeniletme taleplerinin olduğu nun görüldüğü, 4.6. Zekânın doğuştan var olan ve hayat boyunca deneyimlerle gelişen problem çözme, algılama işl e ml e me gibi pek çok süreci kapsayan karmaşık bir kavram olduğu, DSM-IV Diagnostic and
Statistical Manual of Mental Disorders-Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitab ına göre zekâ geriliğinin (mental retardasyon) genel zekâ işlevinin belirgin derecede ortalamanın altında olması, kişinin yaşadığı toplumdaki kendi yaş grubu ile kıyaslandığında toplumsal beceriler, sorumluluk, iletişim kurma, günlük beceriler ve kendi kendine yeterlilik gibi alanlarda geriliğin olması biçiminde tanımlan dığı, “Zihinsel Engelliliğin” doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrasında çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişimsel dönemde ortaya çıkan, uyumlu davranışlarda görülen yetersizliğe ilaveten dikkat, algılama, bellek ve muhakeme gibi genel zekâ fonksiyonları açısınd an normalin altında olma durumu olduğu , zihinsel kapasitenin değerlendirilmesi için pek çok ölçüm aracı ve testler geliştiril diği, Ülkemizde de zekânı değerlendirilmesine yönelik pek çok araç geliştirildiği ve kullanıldığı, özürlü sağlık kurulu raporu yönetmeliğinde ve yukarıda da yer alan özür oranları cetvelinin ilgili bölü münde söz konusu ölçüm araçlarının önerilmekte olduğu, Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak testler sonucunda zekâ puanları bakımından bu gruptaki kişilerin sınırda mental kapasite, hafif derecede mental reterdasyon, orta derecede mental reterdasyon ve ağır derecede mental reterdasyon biçiminde gruplandırılmakta olduğu, 4.7. Milli Eğitim Bakanlığı’nın bu grupların tümüne destek özel eğitim hizmeti vermekte olduğu, kişilerin mental kapasitelerine göre hazırlan bireysel eğitim planlarının kişinin zihinsel becerilerini arttırmayı öz bakım becerilerini geliştirmeyi ve günlük yaşamda bağımsız bireyler olarak yaşamlarını hedeflediği, başvuranın ilk raporunda %40 oranında hafif mental reterdasyon değerlendirmesi aldığı, başvuranın aldığı eğitimle günlük yaşam becerileri ve zihinsel kapasitesinde önemli gelişmeler olacağı nın tahmin edildiği, bununla birlikte kişinin engelini tümü ile ortadan kaldıracak bir eğitim uygulaması olmadığı nın düşünüldüğü, 23.07.2015 tarihli Bursa Şevket Yılmaz
Eğitim Araştırma Hastanesi ’ nden almış olduğu rapor incelendiğinde kişinin 16 yaşında okuma yazma becerisi elde edemediği, aritmetik becerilerinin yaşıtlarının gerisinde olduğu nun belirtilmekte olduğu, bu bulgulardan hareketle 2006- 2017 yıllan arasında uygulanan destek özel eğitim uygulamasına karşılık belli becerileri edinemediği nin anlaşılmakta olduğu, Bursa Çekirge
Devlet Hastanesinden 22.06.2017 tarihinde %0 engel oranı içeren sağlık kurulu raporu aldığı nın görüldüğü, söz konusu tablonun 2 yıl gibi bir süre içinde değişerek %0 noktasına gelmesi nin tereddütle karşılan dığı, konunun uzmanlar ya da hakem hastane kararı ile açıklığa ka vuşturulmasının yararlı olacağının değerlendirildiği, 4.8. Genel Müdürlüğü n başvuranın yaşadığı sorun ve engelli sağlık kurulu raporlarında yaşanan sorunların giderilmesini sağlamak amacı ile Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içerisinde Özürlülük
Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik’in değiştirilmesine yönelik taslak hazırla dığı, ç ocukların engel durumlarının değerlendirilmesi için geliştirilen Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) taslağında bilişsel gelişim alanına özel önem gösteril diği , uygulayıcılar arası farklılıkları en aza indirmek için konuyla ilgili değerlendirme araçlarının kullanılması nın işe sokul duğu ve engelli sağlık kuruluş raporlarının elektronik ortamda hazırlanmasının ön görüldüğü, 5. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza 30/ 03/ 2018
4 / 19tarihinde intikal eden 23/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle;
5.1. Konuya istinaden SBÜ Ankara Dr . Sami Ulus Kadın Doğum Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile SBÜ Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji
Eğitim ve Araştırma Hastanesinde konu ile ilgili görev yapan uzman hekimlerden görüş alın dığı, bu çerçevede m ental r etardasyon un nörogelişimsel bir boz ukluk olup, gelişim döneminde meydana gelen uyuma yönelik davranışlardaki bozuklukların eşlik ettiği, ortalamanın altındaki zekâ işlevi olarak tanımlanabil eceği, 5.2. Mental Retardasyon un genellikle zaman içinde iyileşme göstermemekle birlikte erken çocukluk döneminde ( 0- 6 yaş), eşlik eden sosyal iletişim sorunları, psikososyal ve kültürel faktörler, konuşma sorunları, uyaran eksikliği gibi ailenin ve yaşadığı çevrenin olumsuz etkilerine bağlı olarak ya da bu yaş grubunda bilişsel işlevleri değerlendirmede kullanılan testlerin yukarıda sıralanan durumlardan dolayı geçerli sonuçlar verememesi nedeniyle çocuğun bilişsel gelişim düzeyi hakkında kesin kanaate varılamayabil eceği, 5.3. Çocuk muayene olduğu anda beklenen gelişim düzeyini yakalayamadığı kanaatine varılırsa, Mental Retardasyon ya da Bilişsel Gecikme tanılarıyla eğitim desteği önerilebilmekte olduğu, hafif derecede mental retardasyonun prognozu eşlik eden psikiyatrik ve nörolojik bir bozukluk olup olmadığına bağlı olarak değişse de, çoğu vakada aldığı uyaran arttırıldığında uygun destek ve eğitim desteği sayesinde uyum becerilerinde artış olmakta olduğu, dolayısıyla çoğu vakanın normal gelişim gösterebilmekte olduğu , i fade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 6.1.“Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir .” 6.2.“Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır .” 6.3.“Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir …. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz .” 6.4. Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi başlıklı 42inci maddesinde; “Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır .” 6.5.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına
5 / 19sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu
idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 7. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 7.1. “Eğitim” başlıklı 24üncü maddesinde;
“ 1. Taraf Devletler engellilerin eğitim hakkını tanır . Taraf Devletler, bu hakkın fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici bir şekilde her seviyede engellileri içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlar . Bunun için aşağıdaki
hedefler gözetilmelidir :
…
(b) Engellilerin; kişiliklerinin, yeteneklerinin, yaratıcılıklarının, zihinsel ve fiziksel becerilerinin potansiyellerinin en üst derecesinde gelişiminin sağlanması; (c) Engellilerin özgür bir topluma etkin bir şekilde katılımlarının sağlanması .
2. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilenleri sağlar :
(a) Engelliler engelleri nedeniyle genel eğitim sisteminden dışlanmamalı ve engelli çocuklar engelleri nedeniyle parasız ve zorunlu ilk ve ortaöğretim olanaklarının dışında tutulmamalıdır; (b) Engelliler yaşadıkları çevrede bütünleştirici, kaliteli ve parasız ilk ve orta öğretime diğer bireylerle eşit olarak erişebilmelidir; (c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılmalıdır; (d) Engellilerin genel eğitimden etkin bir şekilde yararlanabilmeleri için genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdır; (e) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hedefine uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı ortamlarda sağlanmalıdır .
…
5. Taraf Devletler engellilerin genel yüksek okul eğitimine, mesleki eğitime, erişkin eğitimine ve ömürboyu süren eğitime ayrımcılığa uğramaksızın diğer bireylerle eşit koşullar altında erişimini sağlar . Taraf Devletler bu amaçla engellilerin ihtiyaçlarına uygun makul düzenlemelerin yapılmasını temin eder .
7.2. “Çalışma ve İstihdam” başlıklı 27inci maddesinde; 1. Taraf Devletler engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında çalışma hakkına sahip olduğunu kabul eder . Bu hak, engellilerin, açık, bütünleştirici ve erişilebilir bir iş piyasası ve çalışma ortamında serbestçe seçtikleri bir işle hayatlarını kazanmaları fırsatını da içerir . Taraf Devletler çalışırken engelli olanlar dahil olmak üzere tüm engellilerin çalışma hakkının yaşama geçmesini yasama çalışmalarını da içeren uygun tüm tedbirleri alarak güvence altına alır . Taraf Devletler bunların yanısıra;
…
(e) İş piyasasında engellilerin istihdam olanaklarının ve kariyer gelişiminin desteklenmesine ve engellilerin iş aramasına veya işe başlamasına, çalışmaya devam etmesine ve işe geri dönmelerine yardım eder;
6 / 19(f) Serbest çalışma, girişimcilik, kooperatif kurma ve kendi işini kurma konusundaki fırsatları
geliştirir; (g) Engellileri kamu sektöründe istihdam eder; (h) Olumlu eylem programları, teşvikler ve diğer tedbirleri de içerebilecek uygun politika ve önlemlerle, engellilerin özel sektörde istihdam edilmelerini destekler; (i) Engellilerin çalıştığı işyerlerinde makul düzenlemelerin yapılmasını sağlar; (j) Engellilerin açık iş piyasasında iş deneyimi kazanmasını temin eder;” 8. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 9. 01/ 07/ 2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; 9.1. “İstihdam” başlıklı 14üncü maddesinde (Değişik :6 / 2/ 2014- 6518/ 72 md.);
“Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır .
İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz .
Çalışan engellilerin aleyhinde sonuç doğuracak şekilde, engelinden dolayı diğer kişilerden farklı muamelede bulunulamaz .
Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur .
Engellilik durumları sebebiyle iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan engellilerin istihdam edildiği korumalı işyerlerinin statüsü ve bu işyerleriyle ilgili usul ve esaslar Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle düzenlenir .” 9.2. Eğitim ve öğretim başlıklı 15inci maddesinde (Değişik :6 / 2/ 2014- 6518/ 73 md.);
“Hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim alması engellenemez . Engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır .
Genel eğitim sistemi içinde engellilerin her seviyede eğitim almasını sağlayacak bütünleştirici planlamalara yer verilir…” 9.3. Eğitsel değerlendirme başlıklı 16ıncı maddesinde (Değişik :6 / 2/ 2014- 6518/ 74 md.);
“Bireylerin eğitsel değerlendirme, tanılama ve yönlendirilmesi ile ilgili iş ve işlemler rehberlik ve araştırma merkezi bünyesinde oluşturulan Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu tarafından yapılır . Bu
7 / 19sürecin her aşamasında aile bilgilendirilerek görüşü alınır ve sürece katılımı sağlanır . Eğitsel
değerlendirme ve tanılama sonucunda özel eğitime ihtiyacı olduğu belirlenen bireyler için Özel
Eğitim Değerlendirme Kurulunca rapor hazırlanır ve eğitim planı geliştirilir . Bu planlama her yıl revize edilir .
Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu, özel eğitime ihtiyacı olan bireyleri ilgi, istek, gelişim özellikleri, akademik disiplin alanlarındaki yeterlilikleri ile eğitim ihtiyaçları doğrultusunda örgün ve yaygın eğitim kurumlarına yönlendirir .
Kurulun teşkili ile çalışma usul ve esasları Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Millî Eğitim
Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir .” 10. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Engelli personel çalıştırma yükümlülüğü” başlıklı 53üncü maddesinde (Değişik : 13/ 2/ 2011 – 6111/ 99 md.);
“Kurum ve kuruluşlar bu Kanuna göre çalıştırdıkları personele ait kadrolarda % 3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır . % 3’ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (yurtdışı teşkilat hariç)
toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır .
Engelliler için sınavlar, ilk defa Devlet memuru olarak atanacaklar için açılan sınavlardan ayrı zamanlı olarak, engelli kontenjanı açığı bulunduğu sürece engel grupları ve eğitim durumları itibarıyla sınav sorusu hazırlanmak ve ulaşılabilirliklerini sağlamak suretiyle merkezi olarak yapılır veya yaptırılır .
Engelli personel çalıştırma yükümlüğünün yerine getirilmesinin takip ve denetimi ile engellilerin
Devlet memurluğuna yerleştirilmesinden Devlet Personel Başkanlığı sorumludur . Engelli açığı bulunan kamu kurum ve kuruluşları bir sonraki yıl için alım yapacakları engellilere ilişkin taleplerini her yılın Ekim ayının sonuna kadar Devlet Personel Başkanlığına bildirmek zorundadır . Devlet
Personel Başkanlığı kurum ve kuruluşların bildirimi üzerine, engelli kontenjanlarına yerleştirme yapabilir veya yaptırabilir .
Engellilerin memurluğa alınma şartlarına, merkezi sınav ve yerleştirmenin yapılmasına, eğitim durumu ve engel grupları dikkate alınarak kura usulü ile yapılacak yerleştirmelere, engellilerin görevlerini yürütmelerinde hangi yardımcı araç ve gereçlerin kurumlarınca temin edileceğine, kamu kurum ve kuruluşlarınca engelli personel istihdamı ile ilgili istatistiksel verilerin bildirilmesine ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususlar Özürlüler İdaresi Başkanlığının görüşü alınarak Devlet
Personel Başkanlığınca hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir . ” 11. 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu” başlıklı 30uncu maddesinde (Değişik : 15/ 5/ 2008- 5763/ 2 md.);
“İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi veya 21/ 6/ 1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 16/ 6 / 1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri
Memurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12/ 4/ 1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılan terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde yaralananları meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler . Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır…
İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığı ile sağlarlar . Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin nitelikleri, hangi işlerde çalıştırılabilecekleri, bunların işyerlerinde genel hükümler dışında bağlı olacakları özel çalışma ile mesleğe yöneltilmeleri, mesleki yönden işverence nasıl işe alınacakları, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve
8 / 19Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir…”
12. 31.05.2006 tarih ve 26184 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Eğitim Hizmetleri
Yönetmeliği’nin; 12.1. “Tanımlar” başlıklı 4üncü maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinde; “En az sınırlandırılmış eğitim ortamı : Özel eğitime ihtiyacı olan bireyin; toplumla bütünleşmesini sağlamaya yönelik sosyal, öz bakım, dil ve iletişim alanlarındaki davranışlar ile düzeyine uygun akademik ve mesleki bilgi ve becerileri kazandırmak amacıyla destek eğitim hizmetlerinin de verildiği ve mümkün olduğunca yetersizliği olmayan akranlarıyla bir arada olmasını sağlayan en uygun eğitim ortamını”, (ö) bendinde; “Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan birey : Zihinsel işlevler ile kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerinde hafif düzeydeki yetersizliği nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine sınırlı düzeyde ihtiyaç duyan bireyi,” ifade eder .
12.2. Eğitsel değerlendirme ve tanılama başlıklı 7inci maddesinin birinci fıkrasında; “Eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinde, eğitsel amaçla bireyin tüm gelişim alanındaki özellikleri ve akademik disiplin alanlarındaki yeterlilikleri ile eğitim ihtiyaçları belirlenerek en az sınırlandırılmış
eğitim ortamına ve özel eğitim hizmetine karar verilir .”; dördüncü fıkrasında (Değişik :
31.7.2009/ 27305 RG); “Eğitsel değerlendirme ve tanılama sonucunda özel eğitime ihtiyacı olduğu belirlenen bireyler için Ek- 1’de yer alan Özel Eğitim Değerlendirme Kurul Raporu hazırlanır . Bu rapor özel, özel eğitim kurumlarından destek eğitim hizmeti alan öğrenciler için süresi bitiminde yenilenebilir . Raporda önerilen destek eğitim süresi en fazla iki yıldır .”
12.3. Yerleştirme başlıklı 12inci maddesinin birinci fıkrasında (Cümle eklenmiştir :
14.3.2009/ 27169 RG); “Özel eğitim hizmetleri kurulu, özel eğitim değerlendirme kurul raporu doğrultusunda özel eğitime ihtiyacı olan bireyi uygun resmî okul veya kuruma yerleştirir . Bu kurul, Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunun yönlendirme raporu ve velinin isteği doğrultusunda özel okullarda öğrenimlerini sürdüren öğrencinin, bulunduğu okulda kaynaştırma yoluyla eğitime devam etmesi için de karar alabilir .” 12.4. Özel eğitim hizmetleri kurulu başlıklı 14üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“Eğitim-öğretim kurumlarındaki özel eğitim hizmetlerini düzenlemek, bu hizmetlerin eş güdümünü sağlamak, izlemek ve değerlendirmek üzere il millî ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinde özel eğitim hizmetleri kurulu oluşturulur .” 12.5. “Ortaöğretimde özel eğitim hizmetleri” başlıklı 31inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Özel eğitime ihtiyacı olan bireyler ortaöğretimlerini, öncelikle kaynaştırma uygulamaları yoluyla akranları ile bir arada genel ve mesleki ortaöğretim kurumlarında sürdürebilecekleri gibi özel eğitime ihtiyacı olan bireyler için açılan ortaöğretim kurumlarında da sürdürebilirler .” 12.6. “Özel eğitim mesleki eğitim merkezi (okulu)” başlıklı 45inci maddesinde(Değişik
21.7.2012/ 28360 R.G .);
( 1) İlköğretimlerini tamamlayan, genel ve mesleki ortaöğretim programlarına devam edemeyecek durumda olan ve 23 yaşından gün almamış özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin temel yaşam becerilerini geliştirmek, topluma uyumlarını sağlamak, iş ve mesleğe yönelik bilgi ve beceriler kazandırmak amacıyla resmî ve özel, özel eğitim mesleki eğitim merkezi (okulu) açılır .
( 2) Bu merkezlerde (okullarda) eğitim-öğretim hizmetlerinin yürütülmesinde aşağıdaki hususlar
dikkate alınır :
a) Özel eğitim mesleki eğitim merkezlerinde (okullarında) akademik bilgi ve becerilerin yanında iş eğitimi uygulamalarının da yer aldığı eğitim programı uygulanır . Bu program temel alınarak BEP hazırlanır ve bireylerin başarılarının değerlendirilmesinde BEP’lerinde yer alan amaç ve davranışlar
9 / 19dikkate alınır .
b) Personel ve eğitim ortamının uygun olması durumunda farklı yetersizlikleri olan bireyler için özel eğitim sınıfları açılır .
c) Sınıf mevcutları en fazla 10 kişiden oluşur .
ç) Merkezlerde (okullarda) dersler görme, işitme ve zihinsel engelliler sınıf öğretmenleri tarafından okutulur . Ancak, özel yetenek gerektiren dersler ve meslek dersleri ile din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin alan öğretmenleri tarafından okutulması esastır . Alan öğretmeni tarafından okutulan derslere sınıf öğretmeni de katılır .
d) Bu kurumlarda bir ders saati 40 dakika olup, ders saati ve derslerin dağılımı, Talim ve Terbiye
Kurulunca kabul edilen haftalık ders dağıtım çizelgesine göre uygulanır .
e) Programın süresi dört yıldır . Programın birinci sınıfında bireylere akademik bilgi ve beceriler ile uygulamalı iş eğitimi yoluyla atölyelerde gerekli olan temel bilgi ve beceriler kazandırılır . İkinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarda ise akademik bilgi ve becerilerin kazandırıldığı dersler ile uygulamalı atölye dersleri verilir .
f) Meslek dersleri, çevrenin sosyal, kültürel, ekonomik özellikleri ve şartları ile istihdam imkânları dikkate alınarak belirlenir .
g) İş yerine yerleştirilen bireyler kültür ve meslek derslerini haftada bir gün okulda, uygulamalı beceri eğitimini ise dört gün iş yerlerinde eğitim görürler . İş yerine yerleştirilemeyen bireyler ise okulda eğitimlerine devam ederler .
ğ) İş yerine yerleştirilen bireyler, 5/ 6/ 1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun çırak öğrencilere verdiği haklardan yararlanırlar .
h) İzleme ve yöneltme kurulu tarafından belirlenen bireyler, birinci sınıfın sonunda bir iş yerine yerleştirilirler . Ancak kurul, uygun olan bireyler için birinci sınıftan itibaren de iş yerine yerleştirme kararı alabilir .
ı) Bireylerin iş yerine yerleştirilmesi kararı bir aylık deneme süreci sonucunda kesinleşir .
i) Bireylerin iş yerine yerleştirilebilmesi için velisinden Ek- 4’de yer alan İş Yerine Yerleştirilecek
Öğrenciler İçin Veli Muvafakat Belgesi alınır .
j) İş yerine yerleştirilen bireyler; iş yeri koordinatör öğretmeni tarafından düzenlenen Ek- 5’te yer alan Öğrenciyi İş Yerinde Gözlem ve İzleme Formu ile işveren tarafından düzenlenen Ek- 6’da yer alan İşe Yerleştirilen Öğrencilerin Devam Takip Çizelgesi dikkate alınarak izleme ve yöneltme kurulunca takip edilir .
k) İşe ya da iş yerine uyum sağlayamayan bireyler için gerekli düzenlemeler yapılarak tedbirler alınır . Ancak, alınan tüm tedbirlere rağmen uyum sorunu devam eden bireylerin iş yeri, iş yeri koordinatör öğretmeninin önerisiyle kurul tarafından değiştirilir veya bu bireyler eğitimlerine okulda devam ederler .
l) Merkezin (okulların) imkân ve şartları uygun olduğu takdirde yarıyıl ve yaz tatillerinde de programlara devam edilebilir .
m) Dönem sonlarında bireylere karne verilir . Programı tamamlayan bireylere EK- 7’de yer alan Özel
Eğitim Mesleki Eğitim Merkezi (Okulu) Öğrenim Belgesi verilir . Bu belge yükseköğretime devam etme hakkı sağlamaz, ancak bireylerin herhangi bir işte istihdam edilmesi durumunda ortaöğretim
10 / 19kurumlarından mezun olanlara tanınan özlük haklarından yararlanmalarını sağlar .
n) Özel eğitim mesleki eğitim merkezini (okulunu) tamamlayamayan bireyler, yaygın eğitim programlarına, işe ve mesleğe yönlendirilirler .” 12.7. İzleme ve yöneltme kurulu ve üyeleri başlıklı 70inci maddesinde (Değişik 21.7.2012/ 28360
R.G .);
“( 1) Özel eğitim mesleki eğitim merkezlerine (okullarına) ve özel eğitim iş uygulama merkezlerine (okullarına) yerleştirilen öğrencilerin eğitim hizmetlerini planlamak, öğrencilerin gelişimlerini izlemek ve değerlendirmek amacıyla bu okul ve kurumlarda izleme ve yöneltme kurulu oluşturulur .” 12.8. İzleme ve yöneltme kurulunun görevleri başlıklı 71inci maddesinde;
( 1) İzleme ve yöneltme kurulu :
a) (Değişik 21.7.2012/ 28360 R.G.) “Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezlerinde (Okullarında)”
1) Birinci sınıfı tamamlayan öğrencilerden işe yerleştirilecekleri; eğitim performansları, ilgi, istek ve
yeterliliklerini dikkate alarak belirlemek, …
5) Öğrencilerin işe yerleştirilmesini sağlamak ve işe yerleştirilen öğrencilerle ilgili eğitim
hizmetlerinin planlamak, …
7) Öğrencilerin işe yerleştirilmesini sağlamak amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yaparak
öğrencilerin yerleştirileceği iş yerlerini belirlemek, …
9) (Değişik 21.7.2012/ 28360 R.G.) Özel eğitim mesleki eğitim merkezi (okulu) programını
tamamlayan öğrencilerden işe yerleştirilenlerin takibini yapmak, işe yerleştirilemeyen öğrencilerin yerleştirilmesi amacıyla gerekli iş birliği ve koordinasyonu sağlayarak tedbirler almak,”
10) Öğrencilerin ilgi, istek ve ihtiyaçları doğrultusunda uygun programlara yerleştirilmesini
sağlamak, …
12) Öğrencilerle ilgili eğitim hizmetlerinin planlanması, yürütülmesi ve işe yerleştirilmesi
konularında velinin görüşünü alarak iş birliği içinde çalışmak ve gerektiğinde kurul toplantılarına katılımını sağlamak,
13) Okul programını tamamlayan öğrencileri yaygın eğitim programlarına, işe ve mesleğe
yönlendirmek görevlerini yürütür .” 12.9. “Kayıt için gerekli belgeler” başlıklı 78inci maddesinde;
“( 1) Okul ve kurumlara kayıtlarda aşağıdaki belgeler istenir :
a) (Yürürlükten kaldırılmıştır . 14.3.2009/ 27169 RG.)
b) (Yürürlükten kaldırılmıştır . 14.3.2009/ 27169 RG.)
11 / 19c) Fotoğraf.
ç) Yatılı okul ve kummlar için sağlık kumlu rapom.
d) (Değişik 21.7.2012/28360 R.G.) “Oıtaöğretim kummlan ile özel eğitim mesleki eğitim merkezine (okuluna) kayıtta oıtaokul öğrenim belgesi.” e) Yerleştiıme karan alınmış öğrenciler için özel eğitim hizmetleri kumlu kararının biı· sureti.”
Sınavı Alınmaları 13. Engelli Kamu Personel Seçme ve Engellilerin Devlet Memurluğuna
Hakkında Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde; “Engelli: Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, nıhsal, duyusal ve sosyal yetenekleri bakımından engel oranının yüzde kırk veya üzerinde ve calısabilir dmııında olduğµnu mevzuat hükümlerine göre alınacak sağlık kmulu rapom ile belgeleyenleri,” (d) bendinde ise “Engelli Kamu
Sınavı engel
Personel Seçme (EKPSS): Oıtaöğretim, ön lisans ve lisans mezunu engellilerin gmplan ve eğitim dmumlanna göre yapılan ve sonuçlan Devlet memurluğu ile kamu kmııın ve kmuluşlarının işçi kadrolarına alınmalarında kullanılan merkezi sınavı … ifade eder.” 14. 25.04.2009 tarih ve 27210 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yurtiçinde İşe Yerleştirme
Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin; 14.1.
“Tanımlar” başlıklı 3üncü maddesinin (e) bendinde; (Değişik:RG-2/8/2013-28726)
Engelli: Doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, mhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılamada güçlükleri olan ve koıunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve yüzde destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişilerden tüm vücut fonksiyon kaybının en az kırk olduğu sağlık kmulu rapom ile belgelenenleri … ifade eder.” 14.2. “Kayıt şartları” başlıklı Sinci maddesinin (c)bendinde; (Değişik:RG-6/12/2012-28489)
(Değişik ibare:RG-2/8/2013-28726) Engelliler için “Sağlık Kmulu Rapom”na, eski hükümlüler için
“Eski Hükümlü Belgesi”ne, terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar için (Değişik ibare:RG-6/8/2014-29080) Sağlık Rapom ve terörle mücadelede yaralandığını belgeleyen
“Komutanlık Yazısı”na, öncelik hakkına sahip olanlar için de bu dmumlarını kanıtlayıcı belgeye sahip olmak, gerekiı·.” 14.3. “Çalıştırma yükümlülüğü” başlıklı 10uncu maddesinin (Değişik:RG-6/12/2012-28489)
birinci fıkrasında; “1) İşverenler; a) 50 veya daha fazla işçi çalıştırdıkları, özel sektör işyerlerinde yüzde üç (Değişik ibare:RG-2/8/2013-28726) engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde döıt (Değişik ibare:RG-2/8/2013-28726) engelli ile yüzde iki eski hükümlü veya (Değişik ibare:RG-18/8/2017-
30158) 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek
Subaylar ve Yedek Askeri Memmfar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12/4/1991 ve 3713 sayılı 21 sayılan tarihli Terörle Mücadele Kanununun inci maddesinde terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçiyi.
b) Tanın ve oıman işlerinin yapıldığı işyerlerinde 51 veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç (Değişik ibare:RG-2/8/2013-28726) engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde döıt (Değişik ibare:RG-2/8/2013-28726) engelli ile yüzde iki eski hükümlü veya (Değişik ibare:RG-18/8/2017- 30158) 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 16/6/1927 ve 1076 ve ve tarihli sayılı Yedek Subaylar Yedek Askeri Memurlar Kanunu kapsamına giı·en askerlik hizmetini yaparken 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılan terör olaylarının sebep ve tesiı·i sonucu malul sayılmayacak sekilde yaralanan
12 / 19 işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler .”
düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ :
15. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 16. Başvuran; 22/ 12/ 1988 doğumlu olduğunu, 29/ 08/ 2006 tarihinde Bursa Devlet Hastanesi’nden ruhsal alanda %40 oranında sürekli sağlık kurulu raporu verildiğini ve hayatının yaklaşık 10 yılının söz konusu rapora göre şekillendiğini, 2015 yılında özel eğitim ve rehabilitasyon eğitimi sürecinde
Osmangazi RAM’ın sürekli sağlık kurulu raporunun yenilenmesini istediğini, Bursa Şevket Yılmaz
Devlet Araştırma Hastanesi’nin 1 yıl süreli %20 oranında rapor verdiğini, 22/ 06/ 2017 tarihinde ise
Bursa Çekirge Devlet Hastanesi’nden normal zeka düzeyinde olduğuna dair rapor verildiğini, 2012 yılında Bursa Osmangazi Rehberlik Araştırma Merkezi’nin yönlendirmesiyle Özel
Eğitim Merkezi’nde iş okulu olarak ortaöğretimini tamamladığını, engelli sağlık kurulu raporunun düşürülmesiyle ve son olarak sıfırlanmasıyla birlikte engelli haklarından faydalanamadığını, engelli kamu personeli seçme sınavına giremediğini, engelli istihdamından faydalanamadığını, diğer taraftan iş okulundan mezun olduğu için ise herhangi bir üniversiteye giremediğini ve işe başvurduğundan engelli kontenjanından başvuramadığı için başvurularının olumsuz sonuçlandığını, yaşadığı sıkıntılarının kendisini ve ailesini maddi, manevi yıprattığını ifade etmekte ve engelli kadrosundan işe girme hakkının engellenmemesini talep etmektedir .
17. Başvuran, hâlihazırda 20 yaşında olup, kendisine 8 yaşında iken ( 2006 yılında) Bursa Devlet
Hastanesi tarafından hafif derecede mental retardasyon teşhisi ile %40 sürekli engelli raporu verilmiştir . Söz konusu rapor çerçevesinde başvuran, özel eğitim mesleki eğitim merkezinde (okulu)
4 yıllık eğitim süresini tamamlayarak 17/ 06/ 2016 tarihinde mezun olmuştur . Diğer taraftan bu
süreçte Osmangazi Rehberlik Araştırma Merkezi tarafından engelli sağlık raporunun yenilenmesi talep edilmiş ve Şevket Yılmaz Eğitim Araştırma Hastanesi tarafından %40’lık engel oranı 23/ 07/ 2015 tarihli rapor ile %20’ye düşürülmüştür . Söz konusu raporda başvuranın okuma ve yazma becerisinin olmadığı, aritmetik becerilerinin yaşına göre geri olduğu, özgül öğrenme bozukluğunun bulunduğu ve özel eğitimin uygun olduğu hususları yer almıştır . Başvuran söz konusu rapora itiraz etmemekle birlikte, 2017 yılında Bursa Çekirge Devlet Hastanesi’ne başvurarak 22/ 06/ 2017 tarihli yeni bir engelli sağlık kurulu almıştır . Mezkûr raporda ise normal zekâ düzeyi olduğu belirtilerek engel oranı %0 (sağlam) olarak belirtilmiştir . Mevcut durumda başvuran, %40 engelli raporu olmadığı için EKPSS’ye girememekte, engelli istihdamından faydalanamamakta olup, ayrıca mezuniyet diploması nedeniyle de iş bulmakta güçlük çekmektedir .
18. Başvuranın mezun olduğu “özel eğitim mesleki eğitim merkezi (okulu)” Özel Eğitim Hizmetleri
Yönetmeliğinde düzenlenmiş olup, ilköğretimlerini tamamlayan, genel ve mesleki ortaöğretim programlarına devam edemeyecek durumda olan ve 23 yaşından gün almamış özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin temel yaşam becerilerini geliştirmek, topluma uyumlarını sağlamak, iş ve mesleğe yönelik bilgi ve beceriler kazandırmak amacıyla hizmet veren yerlerdir . Mezuniyet belgesi, ilgili mevzuat gereğince yükseköğretime devam etme hakkı sağlamamakta , ancak bireylerin herhangi bir işte istihdam edilmesi durumunda ortaöğretim kurumlarından mezun olanlara tanınan özlük haklarından yararlanmalarını sağlamaktadır .
13 / 1919. Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları
Hakkında Yönetmelikte engelli bireyin tanımı “Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yetenekleri bakımından engel oranının yüzde kırk veya üzerinde ve çalışabilir durumda olduğunu mevzuat hükümlerine göre alınacak sağlık kurulu raporu ile belgeleyenler ” olarak yapılmış olup, 2018 Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) ve
Kura Başvuru Kılavuzunda mezkûr kılavuzun “Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve
Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik” ile buna bağlı olarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) arasında yapılan “Protokol” hükümlerine göre
ÖSYM tarafından hazırlandığı, EKPSS/kuraya; 07/ 02/ 2014 tarihli ve 28906 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin
Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik” hükümlerine uygun en az %40 ve üzerinde engelli olanların başvurabildikleri belirtilmiştir . Sağlık kurulu raporlarında %40’tan daha az engelli olduğu belirtilen adaylar ise EKPSS ve kuraya başvuramamaktadır . Ayrıca Milli
Eğitim Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığı görüşleri doğrultusunda; Özel Eğitim Mesleki
Eğitim Merkezi (Okulu) Öğrenim Belgesine sahip olanlar, Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezi (Okulu) Eğitim Programı ile İş Okulu Eğitim Programı belgesine sahip olanlar, ortaöğretim düzeyinde 2018-EKPSS’ye başvurabilmektedirler . Dolayısıyla, özel eğitim mesleki eğitim merkezinden mezun olup, en az %40 engelli sağlık kurulu raporu sahibi ve çalışabilir durumda olma kriterini sağlayanlar EKPSS’ye girebilmektedirler . Ancak başvuranın son sağlık kurulunda engel oranı %0’a düşürüldüğünden, EKPSS’ye girme hakkı bulunmamaktadır .
20. Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR) kayıt olmak isteyen engelli iş arayanların tüm vücut fonksiyon kayıp oranlarının en az %40 olduğunun yetkili sağlık kuruluşlarından almış oldukları sağlık kurulu raporu ile belgelemeleri gerekmektedir . Başvuran bu çerçevede İŞKUR’a da kayıt olamamaktadır . Diğer taraftan, mezuniyet belgesi “özel eğitime ihtiyacı olan bireyler” için hizmet veren bir okula ait olduğu için işverenler tarafından da işe kabul edilmemektedir .
21. Kurumumuza intikal eden çok benzer bir başka bir başvuruda başvuran 2011 yılında Bursa
Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nin yönlendirmesiyle Nilüfer Özel Eğitim Mesleki Eğitim
Merkezi’nde ortaöğretimini tamamladığını, 2013 yılında Uludağ Üniversitesi Sağlık Uygulama ve
Araştırma Merkezi Hastanesi’nden 2 yıl süreli ruhsal ve duygusal alanda %50 oranında özürlü sağlık kurulu raporu verildiğini, 2016 tarihinde ise Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma
Hastanesi’nden 2 yıl süreli zihinsel alanda %25 oranında engelli raporu verildiğini, ayrıca Türk
Silahlı Kuvvetlerinin 2015 tarihli “askerliğe elverişli değildir” ibareli sağlık raporu bulunduğunu, engelli sağlık kurulu rapor oranının %25’e düşürülmesiyle Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı’na girme hakkını kaybettiğini, iş okulu mezunu olduğu için üniversite sınavına başvuramadığını, normal istihdamla iş arayan biri olarak da iş bulamadığını; rapor oranının düşürülmesi sebebiyle mağdur duruma düştüğünü, işe girme hakkının elinden alındığını ifade ettiği, başvuranın engelli sağlık kurulu raporlarının iddia ettiği üzere 2013 yılında %50, 2016 yılında ise %25 olduğu görülmektedir .
Söz konusu başvuruya idari başvuru yolları tüketilmemiş olması nedeniyle Gönderme Kararı verilmiş olup, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın 17/ 01/ 2018 tarihli cevabi yazısında 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu’na atıfta bulunarak başvuranın iş talebi çerçevesince Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları
Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre %40 veya üzerinde engelli sağlık kuruluna sahip olması gerektiği ifade edilmiştir .
22. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği ’nin, özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin, Türk Millî
Eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleri doğrultusunda, genel ve mesleki eğitim görme haklarından yararlanabilmelerini sağlamaya yönelik usul ve esasları düzenlediği, Yönetmelikte hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyin zihinsel işlevler ile kavramsal, sosyal ve pratik uyum
14 / 19becerilerinde hafif düzeydeki yetersizliği nedeniyle özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine sınırlı
düzeyde ihtiyaç duyan birey olarak tanımlandığı, ayrıca özel eğitimin amaçları ve temel ilkeleri, eğitsel değerlendirme ve yerleştirme, yönlendirme, yerleştirme ve izleme, eğitim hizmetleri, kurumlar ve bu çerçevede özel eğitim mesleki eğitim merkezi (okulu), kayıt işlemleri gibi hususlardaki düzenlemelere yer verildiği, düzenlemeler kapsamında kayıt için aranan belgeler arasında yatılı okul ve kurumlar için sağlık kurulu raporu istense de %40 engelli raporunun bir zorunluluk olmadığı, özel eğitim değerlendirme kurul raporu doğrultusunda özel eğitime ihtiyacı olan bireyin uygun resmî okul veya kuruma yerleştirildiği görülmektedir . Dolayısıyla engeli %40’ın altında olan öğrencilerin de Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezlerine (Okullarında) kayıt olarak eğitim almalarının ve mezun olmalarının mümkün olduğu anlaşılmaktadır . Bilindiği üzere engelli sağlık kurulu raporları Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu
Raporları Hakkında Yönetmelik gereğince vücut fonksiyon kaybına göre verilmektedir . Engellilere sağlanan haklar, kişilerin engellerinden dolayı sahip oldukları dezavantajlar göz önünde bulundurularak ve birçoğu engellilerin topluma eşit katılımlarını sağlamaları amacıyla alınan tedbirlerdir . EKPSS de bu amaçtaki uygulamalardan bir tanesidir . Söz konusu sınava girme şartlarından birisinin %40 engelli sağlık kurulu raporuna sahip olmak olduğu ancak Özel Eğitim
Mesleki Eğitim Merkezlerinde (okullarında) eğitim almak için aynı oran aranmadığı, dolayısıyla daha düşük engele sahip öğrencilerin de bu okullardan mezun olabildikleri göz önünde bulundurulduğunda, Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezlerinden mezun her öğrenciye EKPSS’ye girme hakkı verilmesi gerektiğini söylemek mümkün değildir . Aksi takdirde bu durumun diğer öğrenciler açısından haksızlık yaratacağı açıktır . Benzer şekilde engelli vatandaşlarımızın istihdam edilmeleri için yapılan mevcut düzenlemelerde de %40 engelli sağlık kurulu raporu şartı bulunmakta olup, aynı gerekçe ile yani Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezlerine (okullarında) kayıt olurken
%40 engelli oranı aranmadığı, dolayısıyla her mezunun %40 engelli oranına sahip olmadığı nedeninden ötürü söz konusu okullardan mezun her öğrencinin engelli istihdamından ( özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli çalıştırma yükümlülüğüne ilişkin düzenleme) faydalandırılmasının hakkaniyete aykırı olacağı açıktır .
23. Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezlerinde, hafif düzeyde öğrenme yetersizliği olan bireylerin temel yaşam becerilerini geliştirmek, öğrenme ihtiyaçlarını karşılamak, topluma uyumlarını sağlamak, işe ve mesleğe hazırlamak, bireylere belirli bir meslek alanıyla ilgili bilgi, beceri ve alışkanlıklar kazandırmak, yeteneklerini çeşitli yönlerden geliştirmek amaçlanmaktadır . Sağlık
Bakanlığı’ndan talep edilen yazı neticesinde de mental retardasyon vakalarında eğitim desteği önerilebilmekte olduğu, çoğu vakada aldığı uyaran arttırıldığında uygun destek ve eğitim desteği sayesinde uyum becerilerinde artış olmakta olduğu bilgileri edinilmiştir . Dolayısıyla eğitim desteğinin amaçlarından bir tanesi de öğrencinin iyileşme göstermesidir . Söz konusu husus göz önünde bulundurulduğunda söz konusu okullara %40 engelli sağlık kurulu raporu ile kaydolan öğrencilerin, eğitimin amacına uygun olarak zamanla iyileşme kaydederek engel oranlarının düşebileceği ihtimal olarak karşımıza çıkmaktadır . Her ne kadar böyle bir sonuç arzulanan hedef olsa da başvuranın durumunda olduğu gibi EKPSS’ye girememe veya İŞKUR’a engelli olarak kaydolamama durumları ile karşılaşılabileceği, dolayısıyla destek eğitimine karar verirken kayıt aşamasında ailelerin bu bilgi çerçevesinde bilinçlendirilmeleri önem taşımaktadır .
24. Engelliler Hakkında Kanun’da da Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu’nun görevlerinin düzenlendiği, bu çerçevede eğitsel değerlendirme ve tanılama sonucunda özel eğitime ihtiyacı olduğu belirlenen bireyler için Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunca rapor hazırlandığı ve eğitim planı geliştirildiği, ayrıca Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nde eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinde, eğitsel amaçla bireyin tüm gelişim alanındaki özellikleri ve akademik disiplin alanlarındaki yeterlilikleri ile eğitim ihtiyaçları belirlenerek en az sınırlandırılmış eğitim ortamına ve özel eğitim hizmetine karar verildiği, en az sınırlandırılmış eğitim ortamının özel eğitime ihtiyacı olan bireyin; toplumla bütünleşmesini sağlamaya yönelik sosyal, öz bakım, dil ve iletişim
15 / 19alanlarındaki davranışlar ile düzeyine uygun akademik ve mesleki bilgi ve becerileri kazandırmak
amacıyla destek eğitim hizmetlerinin de verildiği ve mümkün olduğunca yetersizliği olmayan akranlarıyla bir arada olmasını sağlayan en uygun eğitim ortamını ifade ettiği, eğitsel değerlendirme ve tanılama sonucunda özel eğitime ihtiyacı olduğu belirlenen bireyler için Özel
Eğitim Değerlendirme Kurul Raporu hazırlandığı, eğitim-öğretim kurumlarındaki özel eğitim hizmetlerini düzenlemek, bu hizmetlerin eş güdümünü sağlamak, izlemek ve değerlendirmek üzere il millî ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinde özel eğitim hizmetleri kurulu oluşturulduğu, özel eğitim hizmetleri kurulunun özel eğitim değerlendirme kurul raporu doğrultusunda özel eğitime ihtiyacı olan bireyi uygun resmî okul veya kuruma yerleştirdiği, kurulun, Özel Eğitim Değerlendirme
Kurulunun yönlendirme raporu ve velinin isteği doğrultusunda özel okullarda öğrenimlerini sürdüren öğrencinin, bulunduğu okulda kaynaştırma yoluyla eğitime devam etmesi için de karar alabildiği hususlarının düzenlendiği görülmektedir . Somut olayda başvurana ait engelli sağlık raporlarının sonuçları hakkında tereddüt yaşandığı, zira %40 hafif düzeyde mental retardasyon teşhisinin özel eğitim desteği ile bile olsa zaman içinde %0’a inmesinin şüphe ile karşılandığı, ancak bu durumda eğer ilk verilen sağlık kurulu raporunda bir hata var ise ve dolayısıyla aslında %40’ın altında bir engel durumu söz konusu ise, başvuranın en az sınırlandırılmış eğitim ortamı olarak kaynaştırma eğitimine yönlendirilmesinin ihtimal dâhilinde olduğu, ancak kaynaştırma yerine özel eğitim mesleki eğitim merkezine yönlendirildiği, özel eğitime uygun görülen öğrencilerin okulda kaynaştırma yoluyla eğitime devam edip edemeyeceklerinin titizlikle değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir . Zira kaynaştırma yoluyla eğitim; özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini, destek eğitim hizmetleri de sağlanarak yetersizliği olmayan akranları ile birlikte resmî ve özel; okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan özel eğitim uygulamaları olup, engellilerin eğitiminde bütünleştirmeyi, toplumda bir arada yaşayan engeli olan ve olmayan öğrencilerin karşılıklı etkileşimlerinden olumlu davranış geliştirmeyi hedeflemektedir . Ayrıca kaynaştırma yoluyla eğitim alan öğrenciler, mezun oldukları kurumun diplomasını almaya hak kazanmaktadırlar . Yönetmelikte yer alan “özel eğitime ihtiyacı olan bireyler ortaöğretimlerini, öncelikle kaynaştırma uygulamaları yoluyla akranları ile bir arada genel ve mesleki ortaöğretim kurumlarında sürdürebilecekleri gibi özel eğitime ihtiyacı olan bireyler için açılan ortaöğretim kurumlarında da sürdürebilirler .” düzenlemesinden de kaynaştırma uygulamalarının öncelikle dikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır .
25. Yine aynı Yönetmelikteki diğer düzenlemelere göre özel eğitim hizmetlerinin planlanması ve eğitimde sürekliliğin sağlanması amacıyla erken çocukluk döneminden itibaren eğitimin her kademesinde özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin gelişimlerinin izlenmesinin esas olduğu, bireylerin gelişimlerinin izlenmesinin; önerilen özel eğitim hizmetlerinin uygunluğunun ve BEP’lerinde yer alan amaçların gerçekleşme düzeyi bakımından değerlendirilerek her yıl eğitim planlarının yenilenmesi yoluyla yürütüldüğü, özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin gelişimlerinin izlenmesine yönelik faaliyetlerin; özel eğitim hizmetleri kurulu, rehberlik ve araştırma merkezleri, okullar, kurumlar ve ailenin iş birliğiyle yürütüldüğü, özel eğitim mesleki eğitim merkezine (okulu)
ilköğretimlerini tamamlayan, genel ve mesleki ortaöğretim programlarına devam edemeyecek durumda olan ve 23 yaşından gün almamış özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin yönlendirildiği, bu okullarda akademik bilgi ve becerilerin yanında iş eğitimi uygulamalarının da yer aldığı eğitim programı uygulandığı, iş yerine yerleştirilen bireylerin, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun çırak öğrencilere verdiği haklardan yararlandıkları, öğrencilerin eğitim hizmetlerini planlamak, öğrencilerin gelişimlerini izlemek ve değerlendirmek amacıyla bu okul ve kurumlarda izleme ve yöneltme kurulu oluşturulduğu, kurulun görevleri arasında öğrencilerin işe yerleştirilmesini sağlamak ve işe yerleştirilen öğrencilerle ilgili eğitim hizmetlerinin planlamak, öğrencilerin işe yerleştirilmesini sağlamak amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yaparak öğrencilerin yerleştirileceği iş yerlerini belirlemek, programı tamamlayan öğrencilerden işe yerleştirilenlerin takibini yapmak, işe yerleştirilemeyen öğrencilerin yerleştirilmesi amacıyla gerekli iş birliği ve
16 / 19koordinasyonu sağlayarak tedbirler almak , okul programını tamamlayan öğrencileri yaygın eğitim
programlarına, işe ve mesleğe yönlendirmek hususlarının da yer aldığı görülmektedir . Bu düzenlemeler çerçevesinde alındığında başvuranın 2016 yılında mezun olduğu, ilk engelli raporunun
2006 tarihli olduğu ve 2015 yılına kadar raporunun yenilenmesinin talep edilmediği, oysa ki ilgili
Yönetmelikte de belirtildiği üzere eğitimin her kademesinde özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin gelişimlerinin izlenmesinin ve eğitim planlarının her yıl revize edilmesinin esas olduğu, ayrıca özel eğitim mesleki eğitim merkezlerine (okullarına) yerleştirilen öğrencilerin eğitim hizmetlerini planlamak, gelişimlerini izlemek ve değerlendirmek amacıyla bu okul ve kurumlarda izleme ve yöneltme kurulu oluşturulduğu, kurulun görevleri arasında öğrencilerin işe yerleştirilmesini sağlamak, okul programını tamamlayan öğrencileri yaygın eğitim programlarına, işe ve mesleğe yönlendirmek hususlarının da yer aldığı göz önünde bulundurulduğunda başvurana yönelik eğitsel değerlendirme ve tanılama, yönlendirme, yerleştirme ve izleme ile yöneltme süreçlerinde eksiklikler olmuş olabileceği düşünülmektedir . İnceleme ve araştırma sürecinde, Milli Eğitim Bakanlığı ile
İŞKUR arasında 2017 yılında “Özel Eğitim İhtiyacı Olan Öğrencilerin Mezuniyet Sonrası İstihdam
İmkânlarını Artırmaya Yönelik İşbirliği Protokolü” imzalandığı bilgisi edinilmiştir . Söz konusu protokolün amacı, Milli Eğitim Bakanlığı ve İŞKUR işbirliğinde bu öğrencilere temelde iş ve meslek danışmanlığı hizmeti sunarak bu öğrencilerin istihdam odaklı işe veya mesleğe ve tespit edilecek ihtiyaçlar doğrultusunda aktif işgücü piyasası programlarına yönlendirilmesine yönelik çalışmalar yapmaktır . Bu kapsamda iş dünyasını engelli bireylerin işgücü arzı ile ilgili bilgilendirerek engelli bireylerin istihdamını artırmaya yönelik faaliyetler yürütmek de amaçlanmaktadır . Başvuran veya 20inci paragrafta belirtilen aynı mağduriyete sahip diğer başvuran gibi bu okullardan mezun olmuş ancak %40’ın altında engel oranına sahip öğrencilerin de istihdamlarının sağlanması için benzer çalışmaların artırılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir .
26. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana 8 yaşında iken Bursa Devlet
Hastanesi tarafından 2006 yılında hafif derecede mental retardasyon teşhisi ile %40 engelli sağlık kurulu raporu verildiği, başvuranın söz konusu rapor çerçevesinde özel eğitimden faydalandığı, 2012- 2016 yıllarında n Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezi’nde eğitim alarak söz konusu okuldan mezun olduğu, ancak bu süreçte Osmangazi Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nin yönlendirmesi ile 2015 yılında engelli sağlık kurulu raporunun yenilendiği ve Şevket Yılmaz Eğitim
Araştırma Hastanesi’nden %20 engelli raporu verildiği, söz konusu raporda şahsın okuma ve yazma becerisinin olmadığı, aritmetik becerilerin yaşına göre geri olduğu, özgül öğrenme bozukluğunun bulunduğu ve zihinsel geriliği olduğu düşünüldüğü hususlarının yer almasına rağmen yaklaşık iki yıl sonra 2017 yılında Bursa Çekirge Devlet Hastanesi tarafından verilen engelli sağlık kurulu raporunda başvuranın normal zekâ düzeyinde olduğu kanaatine varılarak %0 engel oranının verildiği, her ne kadar Sağlık Bakanlığı’ndan alınan görüşte belirtildiği üzere “ Mental Retardasyon ” vakalarında genellikle zaman içinde iyileşme görülmemekle birlikte eğitim desteği önerilebilse ve çoğu vakada aldığı uyaran arttırıldığında uygun destek ve eğitim desteği sayesinde uyum becerilerinde artış olsa da, “hafif derecede mental retardasyon” teşhisi ile 8 yaşında %40 engelli raporu verilen bir kişinin, 19 yaşına geldiğinde engel oranının sıfırlanmasının dikkat çekici olduğu,
2015 tarihli engelli raporunda belirtilen hususlar göz önünde bulundurulduğunda da 2 yıl içinde
teşhiste yer alan hususların sıfırlamasının da şüphe uyandırdığı, Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı’nın yazısında da Milli Eğitim Bakanlığı’nın sunduğu destek özel eğitim hizmeti ile kişilerin mental kapasitelerine göre hazırlanan bireysel eğitim planlarının kişinin zihinsel becerilerini arttırmayı öz bakım becerilerini geliştirmeyi ve günlük yaşamda bağımsız bireyler olarak yaşamlarını hedeflediği, bununla birlikte kişinin engelini tümü ile ortadan kaldıracak bir eğitim uygulaması olmadığı nın düşünüldüğü hususlarının belirtildiği, aynı yazıda “başvuranın yaşadığı sorun ve engelli sağlık kurulu raporlarında yaşanan sorunların giderilmesini sağlamak amacı ile Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içerisinde Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere
Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik’in değiştirilmesine yönelik taslak
17 / 19hazırla dığı, ç ocukların engel durumlarının değerlendirilmesi için geliştirilen Çocuklar İçin Özel
Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) taslağında bilişsel gelişim alanına özel önem gösteril diği , uygulayıcılar arası farklılıkları en aza indirmek için konuyla ilgili değerlendirme araçlarının kullanılması nın işe sokul duğu ve engelli sağlık kuruluş raporlarının elektronik ortamda hazırlanmasının ön görüldüğü” hususlarının da ifade edildiği, daha önce Kurumumuzca “Engellilik
Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik” taslağına ilişkin çalışmanın tamamlanarak bir an önce yönetmeliğin yayınlanması hususunda verilen Tavsiye Kararındaki hususların bu şekilde tekrar gündeme geldiği , söz konusu taslağın imza sürecinin tamamlanarak bir an önce yayınlanmasının büyük önem arz ettiği, diğer taraftan Özel
Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nin oldukça detaylı olduğu, Yönetmelikte düzenlenen eğitsel değerlendirme ve tanılama, yönlendirme, yerleştirme ve izleme ile yöneltme süreçlerinin etkin bir şekilde yerine getirilmesinin çok önemli olduğu, başvuranın örneğinde son engelli sağlık raporunun
%0 olarak verilmiş olmasından da hareketle başvuran için belki de öncelikle kaynaştırma eğitiminin özel destek eğitimi olarak verilmesinin mümkün olduğu, destek eğitimlerinin amaçlarının öğrencilerin gelişimlerini sağlamak olduğu, dolayısıyla öğrencilerin gelişim göstererek %40 engel oranının altına düşebilecekleri, bu çerçevede seçim yaparken velilerin bilgilendirilmelerinin önemli olduğu, bu durumdaki öğrencilerin mağdur olmamalarını teminen istihdamlarını sağlamaya yönelik tedbirler alınmasının gerekli olduğu kanaatine varılmıştır . Diğer taraftan, Özel Eğitim Mesleki
Eğitim Merkezlerine kayıt için %40 engelli raporunun bir zorunluluk olmaması, dolayısıyla engeli
%40’ın altında olan öğrencilerin kayıt olarak eğitim almalarının ve mezun olmalarının mümkün olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, bu okullardan mezun olup %40 engelli sağlık kurulu raporuna sahip olma kriterini sağlamayanlara EKPSS’ye girme hakkı verilmemesinde veya engelli istihdamından faydalanamamalarında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Başvuru konusuna ilişkin ilgili İdarelerden talep edilen bilgi-belge yazılarına cevaben, Milli Eğitim Bakanlığı’nın gönderdiği yazıda detaya veya herhangi bir görüşe yer vermediği, oysa ki mağduriyet konusunun direkt Bakanlığın görev alanına girdiği görülmekte olup, İdarenin “şeffaflık” ve “hesap verebilirlik” ilkesine uymadığı anlaşılmıştır . Diğer taraftan, Sağlık Bakanlığı’nın da cevabi yazıyı oldukça geç gönderdiği görülmüş olup, “kararların makul bir süre içerisinde verilmesi” ilkesine uymadığı görüşmüştür . İdarelerden bundan böyle bu ilkelere de uymaları beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 14/ 06/ 2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 inci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiş; Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38 inci maddesinin dördüncü fıkrasında da Kurumun inceleme ve araştırmasını, şikâyet başvuru tarihinden itibaren, altı ay içinde sonuçlandıramaması halinde durumun gerekçesiyle birlikte şikâyetçiye tebliğ edileceği ve durmuş olan dava açma süresinin tebliğden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 05/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir .
18 / 19VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABUL KISMEN REDDİ ile; 1.Başvuranın kendisine EKPSS’ye giriş hakkı verilmesi ve engelli istihdamından faydalanabilme imkanı tanınmasına ilişkin taleplerinin REDDİNE, 2.Özel eğitime ihtiyacı olduğu tespit edilen öğrencilerin yerleştirilme sürecinde velilerin Özel Eğitim
Mesleki Eğitim Merkezi’nde verilecek eğitim ile mezuniyet sonrasına ilişkin olarak detaylı bilgilendirilmeleri ve bilinçlendirilmeleri, ayrıca eğitsel değerlendirme ve tanılama, yönlendirme, yerleştirme ve izleme ile yöneltme süreçlerinin güçlendirilmesinin sağlanması hususlarında MİLLİ
EĞİTİM BAKANLIĞI’NA,
3.Özel eğitim mesleki eğitim merkezinden mezun olmuş ancak %40’ın altında engele sahip engellilerin de edindikleri mesleki eğitim çerçevesinde istihdam edilebilmelerini teminen çalışmaların artırılması hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA ve İŞKUR’A, 4.Engelli Sağlık Kurulu Raporlarına ilişkin farklı değerlendirmelerden kaynaklı mağduriyetlerin giderilmesini teminen “Engellilik Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu
Raporları Hakkında Yönetmelik” taslağına ilişkin çalışmanın tamamlanarak bir an önce yönetmeliğin yayınlanması hususunda AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI’NA, SAĞLIK
BAKANLIĞI’NA, MALİYE BAKANLIĞI’NA, ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK
BAKANLIĞI’NA VE MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın, başvurana, Milli Eğitim Bakanlığı’na, Türkiye İş Kurumu’na, Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı’na, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na, Maliye Bakanlığı’na ve
Sağlık Bakanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye İş Kurumu, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi