|
ÖZET: Bu karar, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nde Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına kayıtlı bir engelli öğrencinin, engelli indiriminden faydalanma talebinin reddedilmesi üzerine alınmıştır. Başvuran, %45 engelli raporu ile indirim talep etmiş, ancak üniversite, programın zorunlu olmadığı ve sertifika niteliğinde olduğu gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Başvuran, Bakanlar Kurulu kararına dayanarak engelli indiriminden yararlanmak istediğini belirtmiştir.
Danıştay, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Pedagojik formasyon eğitiminin öğretmenlik için gerekli bir kriter olduğunu ve bu eğitimin zorunlu bir eğitim olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca, engelli bireylerin eğitimde fırsat eşitliğinden yararlanmaları gerektiği, dolayısıyla indirimden faydalanmalarının hakkaniyet gereği olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın engelli indiriminden yararlanması gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 12306-12306 53878609-101.07.04-E.53878609-101.07.04-E.|sayi|
BAŞVURU NO : 2018/357 2018/ 357
KARAR TARİHİ : 10/07/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Alanya Alaaddin Keykubat
Üniversitesi Rektörlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Pedagojik Formasyon Sertifika Eğitim
Programı öğrencisi olan başvuranın engelli oranında indirimden faydalanma talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 10/01/2018 10.1.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Mersin ilçesinde imam hatip olarak görev yapmakta olduğunu, görevi çerçevesinde eğitime çok önem verdiğinden yüksek lisans da dâhil olmak üzere çeşitli üniversitelerin değişik bölümlerinde eğitimini tamamladığını, yaz Kur ’an kurslarında çocuk okutmak, cami dersleri gibi görevlerinin ilgisi nedeniyle pedagojik formasyon eğitiminin verimliliğini artıracağı düşüncesi ile Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’ne başvurduğunu, her dönem için 1.000 TL olan ücretin ilk taksitini yatırdığını, %45 sürekli raporu olduğundan engelli indirimi talep ettiğini, ancak talebinin programın sertifika eğitimi olması ve zorunlu olmayışı nedeniyle reddedildiğini, Üniversitesi’nde ikinci öğretim olarak yüksek lisans yaptığını ve bu indirimin uygulandığını ifade etmekte; mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nin Kurumumuz kayıtlarına 03/ 04/ 2018 tarih ve sayı ile giren yazısında özetle; 2.1. Başvuranın Üniversitelerine 03/ 10/ 2017 tarihinde Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika
Programı için kayıt yaptırdığı, 04/ 10/ 2017 tarihinde Dekanlığa sertifika programı ücretinde engelli
1 / 11oranında indirim yapılması için talepte bulunduğu, cevaben kendisine indirim yapılamayacağı
hususunda 15/ 10/ 2017 tarihinde cevap verildiği, başvuranın akabinde sırasıyla BİMER ve CİMER’e aynı hususta başvurularda bulunduğu ve 20/ 02/ 2018 tarihinde cevap verildiği, 2.2. Engelli öğrencilere 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve YÖK Kararları ile Üniversitenin ilgili yönergeleri çerçevesinde işlem yapıldığı, ifade edilmiş olup, yazı eklerinden; 2.3. Başvurana verilen 10/ 10/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazıda eğitimin bir sertifika programı olduğu, zorunluluk arz etmemesi sebebiyle talep etmiş olduğu indirimin yapılamadığı hususunun belirtildiği,
2.4 Başvuranın BİMER aracılığıyla yapmış olduğu başvuruda da benzer şekilde Pedagojik
Formasyon Eğitimi Sertifika Programının tamamen bireyin kişisel tercih ve isteğine bağlı olarak gerçekleştirilen bir uygulama olması gerekçesiyle başvuranın talebinin kabul edilmediği hususunun ifade edildiği, 2.5. Üniversite Hukuk Müşavirliği’nin Eğitim Fakültesi Dekanlığına hitaben yazdığı 19/ 02/ 2018 tarihli yazıda, Engelliler Hakkında Kanun ve 22/ 09/ 2017 tarih ve 2017/ 10918 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı ( 2017- 2018 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Karar) incelendiğinde engelli öğrencilere uygulanacak indirimde ön lisans, lisans ve yüksek lisans veya herhangi bir sertifika programının vurgulanmadığının , sadece Bakanlar Kurulu kararında “Bu fıkra kapsamında olup birinci öğretim ve açık öğretim programlarına devam eden veya yeni kayıt yaptıran öğrencilerden program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı alınmaz .” denmekte olduğunun, burada herhangi bir sertifika programının kastedilmediğinin açık olduğunun , Pedagojik Formasyon Eğitim Sertifika programının isteğe bağlı bir program olarak değerlendirildiğinde, bu sertifika programına katılacak öğrencinin engeli oranında indirimden yararlanamayacağı görüş ve kanaatinde olduklarının belirtildiği, 3. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 19/ 03/ 2018 tarih ve yazısında ; 3.1. “Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına İlişkin Usul ve Esaslar”ın 11 inci maddesinin birinci fıkrasında, ( 1) Programa kaydolanlardan alınabilecek ücret, 2547 sayılı Kanunun
46 ncı maddesi ile 19/ 11/ 1992 tarihli ve 3843 sayılı Kanunun 7 nci maddesine göre, her yıl Resmi
Gazetede yayımlanan ve ilgili eğitim-öğretim yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Paylan ve İkinci Öğretim Ücretlerinin
Tespitine Dair Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilen Yükseköğretim Kurumlarında Yapılacak
İkinci Öğretimden Alınacak Öğretim Ücretleri (II) Sayılı Cetvel (A) da Eğitim Fakülteleri için tespit edilen İkinci Öğretim Öğrenim Ücretinin en fazla iki katına kadar olabilir .” hükmünün yer aldığı, 3.2. Öğrenci Katkı Payları ve Öğrenim Ücretleri ile ilgili 29 Ağustos 2012 tarih ve 28396 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan “2012- 2013 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında
Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Paylan Ve Öğrenim Ücretlerinin
Tespitine Dair Karar”ın 1 inci maddesi ve 2 inci maddelerinde öğrenim ücretinden muaf olan öğrenciler ile ilgili hükümlerin yer almakta olduğu, söz konusu Bakanlar Kurulu Kararında sertifika programı olan pedagojik formasyon öğrencileri ile ilgili herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, hususlarının belirtildiği görülmüştür .
4. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın göndermiş olduğu yazının bilgi-belge talep yazımız kapsamında yetersiz olduğu görüldüğünden, tekrar bilgi-belge talep etmek gerekmiştir . Bu çerçevede
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’ndan intikal eden 12/ 06/ 2018 tarih ve sayılı ikinci yazıda;
2 / 114.1. 2547 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin (a) bendinde “Yükseköğretim : Milli eğitim sistemi
içinde, ortaöğretime dayalı, en az dört yarıyılı kapsayan her kademedeki eğitim-öğretimin tümüdür .” hükmü ile (u) bendinde ise “Yükseköğretim Eğitim Türleri : Yükseköğretim eğitim türleri olarak da örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitimdir” şeklinde tanımlandığı, 4.2. Ayrıca anılan Kanunun 46 ncı maddesinde ;
“a .Yükseköğretim kuramlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır . Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır . Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır . Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir . Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır . Devletçe karşılanan kısım cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz .” hükmüne yer verildiği, 4.3. Diğer taraftan, “Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına ilişkin Usul ve
Esaslar”ın l inci maddesinde;
“( 1) Bu Usul ve Esasların amacı; Talim ve Terbiye Kurulu’nun 20 Şubat 2014 tarih ve 9 sayılı karar ekinde yer alan yükseköğretim programlarına devam eden ve bunlardan mezun olanlarla yurt dışındaki yükseköğretim kuramlarından mezun olup da adı geçen karar ekindeki programlara denkliği Kurul tarafından onaylanan ve belirlenen şartları taşıyan adaylar için yükseköğretim kurumlarında açılan Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına ilişkin Usul ve Esasları düzenlemektir .” hükmü ile 4 üncü maddesinde de adayın tanımı;
Aday: Pedagojik formasyon eğitimi sertifika programlarına başvuran ilgili lisans programlarının öğrencilerini ve mezunlarını, …” olarak ifade edildiği ve pedagojik formasyon eğitiminin sertifika programı olduğunun belirtildiği, 4.4. Anılan Usul ve Esasların 7 nci maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan “Lisans mezunları için açılan programın normal eğitim süresi iki yarıyıldır . Dersler , iki yarıyıla bölünerek bir öğretim yılında tamamlanabilecek şekilde yürütülür .” ifadesinden de anlaşılacağı üzere programın süresinin bir yıl olduğunun vurgulandığı ve Kanunda belirtilen ” …en az dört yarıyılı kapsayan her kademedeki eğitim – öğretimin tümüdür .” hükmüne göre yükseköğretim tanımına da girmediği, 4.5. Bu nedenle yukarıda anılan Kanunun 46 nci maddesinde birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri ifadesine yer verildiği halde pedagojik formasyon eğitimi alan adaylara ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği , aynı madde hükmü gereği hazırlanan ve 29
Ağustos 2012 tarih ve 28396 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “2012- 2013 Eğitim-Öğretim
Yılında Yükseköğretim Kuramlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak
Katkı Paylan Ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar” da ve daha sonraki yıllarda yayımlanan
Bakanlar Kurulu Kararlarında öğrenim ücretinden muaf olan öğrencilere ilişkin hükümlerin yer aldığı maddelerde sertifika programı olan pedagojik formasyon eğitimi alan adaylar ile ilgili herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği , ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5.18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 5.1.“Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir .”
3 / 115.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır .” 5.3. “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir …. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz .” 5.4.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 6. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 6.1. “Eğitim” başlıklı 24üncü maddesinde;
“ 1. Taraf Devletler engellilerin eğitim hakkını tanır . Taraf Devletler, bu hakkın fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici bir şekilde her seviyede engellileri içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlar . Bunun için aşağıdaki
hedefler gözetilmelidir :
…
(c) Engellilerin özgür bir topluma etkin bir şekilde katılımlarının sağlanması .
2. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilenleri sağlar :
(c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılmalıdır; (d) Engellilerin genel eğitimden etkin bir şekilde yararlanabilmeleri için genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdır; (e) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hedefine uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı ortamlarda sağlanmalıdır .
…
5. Taraf Devletler engellilerin genel yüksek okul eğitimine, mesleki eğitime, erişkin eğitimine ve ömürboyu süren eğitime ayrımcılığa uğramaksızın diğer bireylerle eşit koşullar altında erişimini sağlar . Taraf Devletler bu amaçla engellilerin ihtiyaçlarına uygun makul düzenlemelerin yapılmasını temin eder .
6.2. “Çalışma ve İstihdam” başlıklı 27inci maddesinde; 1. Taraf Devletler engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında çalışma hakkına sahip olduğunu kabul eder . Bu hak, engellilerin, açık, bütünleştirici ve erişilebilir bir iş piyasası ve çalışma ortamında serbestçe seçtikleri bir işle hayatlarını kazanmaları fırsatını da içerir . Taraf Devletler çalışırken engelli olanlar dahil olmak üzere tüm engellilerin çalışma hakkının yaşama geçmesini da içeren uygun tüm tedbirleri alarak güvence altına alır . Taraf Devletler yasama çalışmalarını bunların yanısıra;
4 / 11…
(e) İş piyasasında engellilerin istihdam olanaklarının ve kariyer gelişiminin desteklenmesine ve engellilerin iş aramasına veya işe başlamasına, çalışmaya devam etmesine ve işe geri dönmelerine yardım eder; (g) Engellileri kamu sektöründe istihdam eder; (h) Olumlu eylem programları, teşvikler ve diğer tedbirleri de içerebilecek uygun politika ve önlemlerle, engellilerin özel sektörde istihdam edilmelerini destekler; 7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 8. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun; 8.1. “Tanımlar” başlıklı 3üncü maddesinin(Değişik : 17/ 8/ 1983 – 2880/ 1 md.) (a) bendinde ;
“Yükseköğretim : Milli eğitim sistemi içinde, ortaöğretime dayalı, en az dört yarı yılı kapsayan her
kademedeki eğitim – öğretimin tümüdür .”; (u) bendinde; “Yükseköğretim Eğitim Türleri :
Yükseköğretimde eğitim – öğretim türleri örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitimdir .” 8.2. 46ıncı maddesinde (Değişik : 13/ 2/ 2011- 6111/ 172 md.); “a . Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır . Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır . Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır . Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir . Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır . Devletçe karşılanan kısım cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz .” 9. Bakanlar Kurulu’nun 2017/ 10918 sayılı “2017- 2018 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim
Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve
Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar”ın “Öğrenci Katkı Payları ve Öğrenim Ücretleri ile İlgili Esaslar” başlıklı Birinci Bölümün “Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri” başlıklı 1inci maddesinin beşinci fıkrasında; “Yükseköğretim programlarına kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında 1/ 7/ 2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve 30/ 3/ 2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek
Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik uyarınca engelli olduğuna dair raporu ilgili yükseköğretim kurumuna sunan öğrencilerin ödemesi gereken öğrenim ücreti tutarlarından, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın engellilik oranı kadar indirim yapılır .
Bu fıkra kapsamında olup birinci öğretim ve açık öğretim programlarına devam eden veya yeni kayıt yaptıran öğrencilerden program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı alınmaz . Engelli olduğu halde, 2017- 2018 Eğitim-öğretim Yılına ilişkin kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında engelli olduğuna dair raporu ibraz edemeyen öğrencilere, ilgili belgeyi ibraz ettiği tarihte, bu Eğitim-Öğretim Yılına ait ödemiş oldukları öğrenim ücretlerinden engellilik oranı kadar yapılacak indirim tutarı veya öğrenci katkı payı tutarı red ve iadeler kaleminden iade edilir .”
5 / 1110. 10 Nisan 2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve
Öğretim Yönetmeliği’nin ; 10.1. Genel esaslar başlıklı 4üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“( 1) Yüksek lisans programı, tezli ve tezsiz olmak üzere iki şekilde yürütülebilir . Bu programların hangi enstitü anabilim/anasanat dallarında ve nasıl yürütüleceği ile yükseköğretim kurumlarının yetkisinde olan tezli ve tezsiz yüksek lisans programları arasında geçişe izin hususları senatolar tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir 10.2. “Süre” başlıklı 12inci maddesinde; “Tezsiz yüksek lisans programını tamamlama süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın en az iki yarıyıl, en çok üç yarıyıldır . Bu sürenin sonunda başarısız olan veya programı tamamlayamayan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir .” 11. Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma Esasları’nın; 11.1. “ Tanımlar” başlıklı 4üncü maddesinde;
“( 1) Bu Esaslarda geçen; ğ. Öğretmen : Yükseköğretim kurumlarında genel kültür, özel alan ve pedagojik formasyon eğitimi alarak yetişmiş olan, her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumları ile kurs ve seminerlerde eğitim-öğretim hizmetlerini yürüten kişiyi, h. Pedagojik Formasyon : Pedagojik Formasyon Eğitimini, Ortaöğretim Alan Öğretmenliği Tezsiz
Yüksek Lisans Programını ve Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programını, … ifade eder .” 11.2. “Atamalarda Dikkate Alınacak Hususlar” başlıklı 7inci maddesinin birinci fıkrasında;
“( 1) Öğretmen olarak atanacakların gerekli ve yeterli düzeyde genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon almaları esastır . Bu eğitim süreçlerinden birini tamamlamamış ya da yeterli kredi almamış olanların öğretmen olarak ataması yapılmaz . Ancak, öğretmen ihtiyacının karşılanamadığı durumlarda, gereken nitelikleri taşıyan adayların atanmalarından sonra gelmek koşuluyla pedagojik formasyonu olmayanların atamaları da yapılabilir . Bu şekilde atananların adaylık dönemi içinde pedagojik formasyon kazanmaları için gerekli önlemler alınır .” 12. Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına İlişkin Usul ve Esaslar ’ın; 12.1. “Amaç” başlıklı 1inci maddesinde; “Bu Usul ve Esasların amacı; Talim ve Terbiye
Kurulu’nun 20 Şubat 2014 tarihli ve 9 sayılı kararının ekinde yer alan yükseköğretim programlarına devam eden ve bunlardan mezun olanlarla yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olup da adı geçen karar ekindeki programlara denkliği Kurul tarafından onaylanan ve belirlenen şartları taşıyan adaylar için yükseköğretim kurumlarında açılan Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika
Programına ilişkin Usul ve Esasları düzenlemektir .” 12.2. “Tanımlar” başlıklı 4üncü maddesinin birinci fıkrasında; “ Bu Usul ve Esaslarda geçen;
“ Aday : Pedagojik formasyon eğitimi sertifika programlarına başvuran ilgili lisans programlarının öğrencilerini ve mezunlarını”… ifade eder .
12.3. “Dersler ve Programın Süresi” başlıklı 7inci maddesinde;
“( 1) Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programında yer alan dersler, Ek- 1 ve Ek- 2’de yer almaktadır . Bütün alanlarda ortak olan öğretmenlik meslek bilgisi derslerinde, farklı
6 / 11alanlardaki öğrenciler aynı şubelerde öğrenim görebilir . Alan eğitimi ve öğretimine özgü
derslerde (Özel Öğretim Yöntemleri, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı, Öğretmenlik
Uygulaması) şubeler, alanlara göre veya ihtiyaç duyulduğunda yakın alanlar birleştirilerek oluşturulabilir .
( 2) Pedagojik formasyon eğitimi programının eğitim süresi en az iki yarıyıldır . Dersler, en az iki yarıyıla bölünerek ve bir öğretim yılında tamamlanabilecek şekilde yürütülür . programda
Ek 1 ve Ek 2’de yer almayan bir ders açılamaz . Yoğunlaştırılmış bir programda ise bir dönemin süresi, yedi haftadan daha az olamaz .
( 3) Lisans eğitimi sırasında programa devam eden öğrenciler için dersler, en erken ikinci yarıyılın sonundan itibaren başlayarak en az iki yarıyılda tamamlanacak şekilde yürütülür .” 12.4. Öğrenim Ücreti başlıklı 11inci maddesinde; “ ( 1) Programa kaydolanlardan alınabilecek ücret, 2547 sayılı Kanunun 46 ncı maddesi ile 19/ 11/ 1992 tarihli ve 3843 sayılı
Kanunun 7 nci maddesine göre, her yıl Resmi Gazete’de yayımlanan ve ilgili eğitim-öğretim yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak
Alınacak Katkı Payları ve İkinci Öğretim Ücretlerinin Tespitine Dair Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilen Yükseköğretim Kurumlarında Yapılacak İkinci Öğretimden Alınacak Öğretim
Ücretleri (II) Sayılı Cetvel (A) da Eğitim Fakülteleri için tespit edilen İkinci Öğretim Öğrenim
Ücretinin en fazla iki katına kadar olabilir .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran Mersin imam hatip olarak görev yapmakta olduğunu, görevi çerçevesinde eğitime çok önem verdiğinden yüksek lisans da dâhil olmak üzere çeşitli üniversitelerin değişik bölümlerinde eğitimini tamamladığını, yaz Kur ’an kurslarında çocuk okutmak, cami dersleri gibi görevlerinin ilgisi nedeniyle pedagojik formasyon eğitiminin verimliliğini artıracağı düşüncesi ile Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’ne başvurduğunu, her dönem için 1.000 TL olan ücretin ilk taksitini yatırdığını, %45 sürekli raporu olduğundan engelli indirimi talep ettiğini, ancak talebinin programın sertifika eğitimi olması ve zorunlu olmayışı nedeniyle reddedildiğini, Üniversitesi’nde ikinci öğretim olarak yüksek lisans yaptığını ve bu indirimin uygulandığını ifade etmekte ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
15. Başvuran, %45 sürekli engelli raporuna sahip olup, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi
Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına kaydolmuş ve 03/ 10/ 2017 tarihinde engelinden ötürü indirim talep etmiştir . Ancak 10/ 10/ 2017 tarihli cevabi yazı ile pedagojik formasyon eğitimi sertifika programının bir sertifika programı olduğu, zorunluluk arz etmediği belirtilerek başvuranın talebi reddedilmiştir .
16. Başvuran, 15/ 10/ 2017 tarihinde BİMER; daha sonra da CİMER aracılığıyla talebini yinelemiş olup, talebe konu sertifika programının zorunluluk arz etmeyen, tamamen bireyin kişisel tercih ve
7 / 11isteğine bağlı olarak gerçekleştirilen bir uygulama olması gerekçesiyle kabul edilmediği
belirtilmiştir .
17. Başvuran, Bakanlar Kurulu’nun 2017- 2018 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim
Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim
Ücretlerinin Tespitine Dair Karar ’ında yer alan “Yükseköğretim programlarına kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında 1/ 7/ 2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve 30/ 3/ 2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere
Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik uyarınca engelli olduğuna dair raporu ilgili yükseköğretim kurumuna sunan öğrencilerin ödemesi gereken öğrenim ücreti tutarlarından, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın engellilik oranı kadar indirim yapılır .” şeklinde yer alan düzenlemeden faydalanmak istemektedir . İdarelerin cevabi yazılarından, başvuruya konu idare olan Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nin başvuranın talebini reddetme gerekçesini ağırlıklı olarak pedagojik formasyon eğitimi sertifika programının bir sertifika programı olduğu, katılması zorunluluk arz etmeyen, tamamen bireyin kişisel tercih ve isteğine bağlı olarak gerçekleştirilen bir uygulama olduğu hususları üzerine dayandırdığı görülmektedir . Oysa ki başvuran daha önce yüksek lisans eğitimini Üniversitesi’nde ikinci öğretim olarak gerçekleştirmiş ve ilgili düzenleme çerçevesinde engeli oranında indirimden faydalanmış olup, yüksek lisans eğitimi de zorunluluk arz etmeyen, kişilerin kişisel tercihlerine bağlı bir eğitimdir .
Diğer taraftan pedagojik formasyon eğitiminin kişinin tercih ve istediğine bağlı, zorunluluk arz etmeyen bir uygulama olduğu hususu da tartışılabilecek bir durumdur . Zira, Milli Eğitim Bakanlığı
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın “Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma
Esasları”nda “Öğretmen” , “Yükseköğretim kurumlarında genel kültür, özel alan ve pedagojik formasyon eğitimi alarak yetişmiş olan, her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumları ile kurs ve seminerlerde eğitim-öğretim hizmetlerini yürüten kişi” olarak tanımlanmıştır . Ayrıca aynı
Esaslarda öğretmen olarak atanacakların gerekli ve yeterli düzeyde genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon almalarının esas olduğu; bu eğitim süreçlerinden birini tamamlamamış ya da yeterli kredi almamış olanların öğretmen olarak atamasının yapılmayacağı hususları da düzenlenmiştir . Dolayısıyla pedagojik formasyon eğitiminin öğretmen olarak atanmak isteyenler için bir zorunluluk olduğu da düzenlemeden açıkça anlaşılmakta olup, “tamamen bireyin kişisel tercih ve isteğine bağlı olarak gerçekleştirilen bir uygulama olduğu” şeklindeki değerlendirmenin bu çerçevede doğru olmadığı değerlendirilmektedir .
18. Başvurunun inceleme ve araştırma sürecinde, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’ndan (YÖK) iki defa bilgi-belge talep etmek gerekmiş; cevaben intikal eden her iki yazıda da Bakanlar Kurulu
Kararlarında öğrenim ücretinden muaf olan öğrencilere ilişkin hükümlerin yer aldığı maddelerde sertifika programı olan pedagojik formasyon eğitimi alan adaylar ile ilgili herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği ifade edilmiştir . Başvuranın talebinde ise, öğrenim ücretinden muaf olmak değil, engelli indiriminden faydalanmak yer almaktadır . YÖK’ün bahse konu ikinci cevabi yazısında 2547 sayılı Kanunda “ Yükseköğretim ”in “Milli eğitim sistemi içinde, ortaöğretime dayalı, en az dört yarıyılı kapsayan her kademedeki eğitim-öğretimin tümüdür .”; “Yükseköğretim Eğitim Türleri”nin ise “örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitimdir” şeklinde tanımlandığı, “ Pedagojik
Formasyon Eğitimi Sertifika Programı na ilişkin Usul ve Esaslar”da “Lisans mezunları için açılan programın normal eğitim süresi iki yarıyıldır . Dersler, iki yarıyıla bölünerek bir öğretim yılında tamamlanabilecek şekilde yürütülür .” ifadesinin yer aldığı, anlaşılacağı üzere programın süresinin bir yıl olduğunun vurgulandığı ve Kanunda belirtilen “…en az dört yarıyılı kapsayan her kademedeki eğitim – öğretimin tümüdür .” hükmüne göre yükseköğretim tanımına girmediği ifade edilmiştir .
Ancak bu değerlendirme tek başına yetersiz gözükmektedir . Zira, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nde yüksek lisans programının, tezli ve tezsiz olmak üzere iki şekilde yürütülebileceği, tezsiz yüksek lisans programının tamamlama süresinin bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın en az iki yarıyıl, en çok üç yarıyıl olduğu hususları düzenlenmiştir . Bu
8 / 11kapsamda, tezsiz yüksek lisans programlarının kanunda öngörülen “Yükseköğretim” tanımı
çerçevesinde süre şartını taşımadığı görülmektedir . Bununla birlikte tezsiz yüksek lisans yükseköğretim programı olarak kabul edilmektedir . Dolayısıyla bu noktada eğitim süresinin bir kriter olması tartışmalı bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır . Ayrıca başvuran daha önce 2547 sayılı Kanun çerçevesinde süre şartını taşımayan tezsiz yüksek lisans eğitimini de almış ve talep ettiği engelli indiriminden faydalanmıştır . Aynı yazıda YÖK tarafından vurgulanan bir diğer husus ise 2547 sayılı Kanun’da “ Yükseköğretim kuramlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır . Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır . Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır .” düzenlemesinin yer aldığı, ilgili maddede birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri ifadesine yer verildiği halde pedagojik formasyon eğitimi alan adaylara ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği dir . Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına İlişkin Usul ve Esaslar ’ın
Öğrenim Ücretine ilişkin maddesinde; “Programa kaydolanlardan alınabilecek ücret, 2547 sayılı
Kanunun 46 ncı maddesi ile 19/ 11/ 1992 tarihli ve 3843 sayılı Kanunun 7 nci maddesine göre, her yıl
Resmi Gazete’de yayımlanan ve ilgili eğitim-öğretim yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari
Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve İkinci Öğretim Ücretlerinin
Tespitine Dair Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilen Yükseköğretim Kurumlarında Yapılacak
İkinci Öğretimden Alınacak Öğretim Ücretleri (II) Sayılı Cetvel (A) da Eğitim Fakülteleri için tespit edilen İkinci Öğretim Öğrenim Ücretinin en fazla iki katına kadar olabilir .” şeklinde düzenlenmiştir .
Bu düzenlemede, Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programının ücreti belirlenirken, program her ne kadar 2547 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde belirtilmemiş olsa da söz konusu maddenin ve
Eğitim Fakülteleri için tespit edilen İkinci Öğretim Öğrenim Ücretinin dikkate alındığı görülmektedir . Ayrıca yine yukarıda verilen örneğe benzer şekilde, tezsiz yüksek lisans eğitimlerinde de öğretim ücretinin üniversitelerin Yönetim Kurullarınca belirlendiği, dolayısıyla öğretim ücretlerinin üniversitelere ve programlara göre değişiklik gösterdiği görülmektedir .
19. Pedagojik formasyon eğitimine ilişkin olarak dikkat çeken bir başka husus, Talim ve Terbiye
Kurulu Başkanlığı’nın Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma Esasları’nda Pedagojik
Formasyonun, “ Pedagojik Formasyon Eğitimini, Ortaöğretim Alan Öğretmenliği Tezsiz Yüksek
Lisans Programını ve Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programını ifade eder ” şeklinde tanımlanmış olmasıdır . Bu maddede pedagojik formasyon çerçevesinde Pedagojik Formasyon
Eğitimi Sertifika Programının, Ortaöğretim Alan Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans Programı ile denk görüldüğü anlaşılmaktadır . Bu çerçevede Tezsiz Yüksek Lisans Programı bir yükseköğretim programı olduğundan ötürü, başvuran söz konusu programa başvurduğu takdirde indirimden faydalanabilecektir .
20. Anayasamızda belirtildiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti sosyal hukuk devletidir ve engelliler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmamaktadır . Başvuruya konu Bakanlar Kurulu
Kararı’nın da sosyal hukuk devleti olmanın da bir gereği olarak engellileri eğitime daha çok teşvik ve dâhil edebilmek adına aldığı önlemlerden biri olduğu açıktır . Ancak bu husus sadece engellilerin eğitim hakkı kapsamında değil, aynı zamanda çalışma hakkı kapsamında değerlendirilmelidir . Zira herkes ile eşit şartlarda iş hayatına katılmak isteyen engelliler alacakları eğitim düzeyini artırarak amaçlarına daha rahat ulaşabileceklerdir .
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda belirtilen hususlar dikkate alındığında, Pedagojik Formasyon Sertifika Eğitimin, gerek öğretmen olarak atanmada zorunlu bir kriter oluşu, gerek sertifika eğitim ücretinin belirlenme esasları, gerekse Ortaöğretim Alan
Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans Programı ile eşdeğer oluşu çerçevesinde, diğer sertifika programlarında ayrı özellik taşıdığı görülmüş olup, bu anlamda herhangi bir sertifika programı ile eşdeğer görülmemesi gerektiği ; kaldı ki yükseköğretim tanımına girmeme gerekçelerinin tezsiz yüksek lisans eğitiminin süresi ve öğretim ücretinin belirlenmesine dair esasları kapsamında yetersiz
9 / 11kaldığı, yükseköğretim programlarına kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında engellilere
engelleri oranında indirim yapılmasını düzenleyen Bakanlar Kurulu Kararı’nın amacının sosyal hukuk devleti çerçevesinde, Anayasamız ve Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin
Sözleşmenin esaslarına da uygun bir şekilde engellileri eğitime daha fazla dahil edebilmek, engellilerin eğitim seviyelerini artırmalarını teşvik etmek, buna paralel olarak iş hayatına dahil olmalarını daha da kolaylaştırabilmek ve hatta arzu ettikleri daha kalifiye iş imkanlarına kavuşabilmeleri sağlamak adına alınmış önlemlerden biri olduğu, dolayısıyla ilgili düzenlemenin amacı göz önünde bulundurularak, hakkaniyet çerçevesinde değerlendirilerek düzenlemenin geniş yorumlanabileceği, her ne kadar somut olayda başvuran halihazırda iş sahibi olsa da, ilgili bölümden lisans eğitimini tamamlamış ancak öğretmen olarak atanmak isteyen bir başka işsiz engelli aday için öncelikle bahse konu eğitimin bir zorunluluk olarak karşısına çıkacağı, netice olarak Anayasamızın
Kanun Önünde Eşitlik maddesi ile Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme de göz önünde bulundurularak pedagojik formasyon sertifika eğitimi almak isteyen engellilerin öğrenim ücretlerinde yükseköğretim programları için uygulanan engellilik indiriminden faydalandırılmalarının hakkaniyet kapsamında gerekli olduğu sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Başvuruya konu
İdarenin, şikâyetçiye zamanında cevap verdiği ancak mevzuat bilgisine yer vermediği ve hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve “kararın gerekçeli olarak bildirilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir . Diğer taraftan YÖK’ten talep edilen bilgi-belge talep yazılarında belirtilen soruların hepsinin yanıtlanmadığı ve cevabın detaylandırılmadığı, talep edilen sürede intikal etmediği görülmüş olup, adı geçen İdareden de “makul sürede karar verilmesi” ve “kararın gerekçeli olarak bildirilmesi” ilkelerine uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvurunun KABULÜNE, Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına başvuruda bulunan engelli öğrencilerin, programın özellikleri göz önünde bulundurularak “ 2017- 2018 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı
Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar” kapsamında değerlendirilerek söz konusu öğrencilere engelleri oranlarında indirim yapılması hususunda YÜKSEKÖĞRETİM KURULU
BAŞKANLIĞI’NA ve ALANYA ALAADDİN KEYKUBAT ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ;
YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI’NA ve ALANYA ALAADDİN KEYKUBAT
ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün
10 / 11içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’na ve Alanya Alaaddin Keykubat
Üniversitesi Rektörlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi