|
ÖZET: Manisa ilinde, engelli bireylerin ücretsiz seyahat kartlarının sadece ilçe içi ulaşımda geçerli olduğu, ilçe dışındaki özel toplu taşıma araçlarında bu kartların kabul edilmediği belirtilmiştir. Başvuran, bu durumun kendisini mağdur ettiğini ifade ederek, engelli kartının ilçe dışındaki özel halk otobüslerinde de geçerli olmasını talep etmiştir. Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı ise, ayakta yolcu taşımacılığının risk taşıdığı ve bu nedenle kaldırıldığını, dolayısıyla ücretsiz seyahat kartlarının bu araçlarda kullanılamayacağını savunmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın haklarının ihlal edildiğine ve engellilerin ulaşım hakkının kısıtlandığına dikkat çekmiştir. İdarelerin, haklara müdahale ederken hukukun temel ilkelerine uygun davranması gerektiği vurgulanmış, engellilerin erişilebilirlik hakkının sağlanması için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Manisa Büyükşehir Belediyesi’nin engelli bireylerin ulaşım haklarını kullanabilmeleri için gerekli adımları atması tavsiye edilmiştir. Bu karar, engellilerin toplu taşıma hizmetlerinden yararlanma hakkının korunması açısından önem arz etmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/2536-S.21.4066
BAŞVURU NO : 2020/94713
KARAR TARİHİ : 12/02/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER
BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın engelli olması sebebiyle kendisine verilen ücretsiz seyahat kartının özel toplu taşıma araçlarında kullanılmasının sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/08/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, engelli olduğunu, ancak Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından engellilere mahsus ücretsiz seyahat kartı uygulamasının yalnızca yaşadığı ilçe içi seyahatlerde geçerli kabul edildiğini, ilçe dışı seyahatlerde büyükşehir belediye araçlarının engelli seyahat kartını kabul etmeyerek ücret talep ettiğini belirtmiş; ilçe dışındaki seyahatlerinde de engelli seyahat kartının geçerli kabul edilerek ücret alınmamasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından 29/09/2020 tarihinde Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığına hitaben gönderilen bilgi ve belge talepli yazısına Başkanlık tarafından gönderilen, 27/10/2020 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. Manisa İli’nin 01/04/2014 tarihi itibari ile Büyükşehir kapsamına alınması ve İl sınırlarının belediye sınırları olarak belirlenmesi sonrasında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından il içi yolcu taşımalarıyla ilgili verilen (D4) yetki belgeli taşımacılar, Büyükşehir Belediye
Başkanlığınca yaptırılan Ulaşım Master Planı çerçevesinde, tüm taşıma araçlarını 5378 sayılı
Engelliler Hakkında Kanun gereği engelli erişilebilirliği olan, yaptırılan tadilatla (17+1,2 ve 3)
şeklinde ayakta yolcu taşınabilen, alçak tabanlı, elektronik biletli, yeni nesil toplu taşıma araçlarına dönüştürülerek, halihazırda ilçeler arası taşımalar dahil İl’de bulunan 1088 mahallesinden 1077’sine toplu taşıma hizmet verildiği,
2.2 Gelişen süreçte 6360 sayılı kanun kapsamında büyükşehir sınırlarının il mülki sınırları
olması sonrasında büyükşehir sınırları içi her ne kadar şehir içi olarak adlandırılsa da kamu yollarında yapılan taşımacılığın söz konusu olduğu ve yollardaki hız limitlerinin Karayolları
Trafik Yönetmeliğinin 100. Maddesi’nde hız limitlerinin bölünmüş yollarda 100 km/h, geliş gidişli yollarda 80 km/h, şehir içinde 50 km/h, şeklinde belirlendiği, dünya standartlarına ayakta yolcu taşımacılığının 45-48 km olmakla beraber Kula-Manisa Merkez arasının 110 km, SomaManisa Merkez arasının 91 km, Demirci – Salihli arası 105 km olduğu, bu mesafelerde ayakta yolculuk yapıldığı, ayakta yolcu taşınan mesafenin uzunluğu sebebiyle 01/08/2019 tarih ve 2019/38 sayılı UKOME kararı ile İçişleri Bakanlığı’ndan görüş sorulduğu, 2.3. İçişleri Bakanlığı’nın görüşü sonrasında, hız limitinin yüksek olduğu şehirlerarası yolların kullanıldığı ilçeler arası taşımada hizmet veren toplu taşıma araçlarına 100000 TL teminatlı
Koltuk Sigortası yaptırıldığı, ayakta taşınan yolcular için koltuk sigortası yaptırılamadığından ayakta yolcu taşımasının kaldırılarak taşımanın daha güvenli hale getirildiği, Ücretsiz ve
İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinde şehir içi toplu taşıma hizmetleri mevzuatına göre ayakta yolcu taşıyabilen araçlar kullanılmak suretiyle sunulan şehir içi toplu insan ulaşımına yönelik hizmetler şeklinde ifade edildiğinden ilçeler arası ayakta yolcu taşıması kaldırılan taşıtlara engellilere tanınan ücretsiz seyahat hakkı kapsamında ödeme yapılamadığı, bu sebeple engellilere mahsus ücretsiz seyahat kartı uygulamasının kaldırıldığı ifade edilmiştir.
3. Kurumumuz tarafından 09/01/2021 tarih ve 21.571 sayılı bilgi ve belge talebimize Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından 27/01/2021 tarih ve sayılı yazı ile gönderilen cevabi yazıya özetle; 3.1. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmetleri Tarifeleri ile
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1’nci maddesine 27/3/2015 tarihli ve 6637 sayılı Kanunla eklenen dokuzuncu fıkrasında; ücretsiz seyahat yükümlülüğü bulunan ve belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ilgili belediyeler aracılığıyla her ay gelir desteği ödemesi yapılacağı belirtildiği, 3.2. Gelir desteği ödemesine ilişkin usul ve esaslar, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri
Bakanlığı ve Aile, Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile müştereken hazırlanan ve 6/1/2016 tarihli ve 29585 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Ücretsiz Seyahat Kapsamında
Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ile belirlendiği,
3.3. Söz konusu Yönetmelikte; “şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir özel denizyolu ulaşımı aracı için aylık 1000 TL; diğer ulaşım araçlarından; Ankara ve İstanbul büyükşehir belediyelerinde şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı için aylık 1330 TL, büyükşehir belediyesi olan diğer illerde şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı için aylık 1000 TL, büyükşehir belediyesi olmayan illerde şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı için ise aylık 800 TL, 4736 sayılı gelir Kanun kapsamında sayılan kişileri ücretsiz yararlandırmaları kaydıyla desteği ödemesi yapılır.” ifadesi yer almakta olduğu,
3.4. Bakanlık ve İl Müdürlükleri’nin, Anayasa ve ilgili mevzuat gereği, belediyeleri ; ayakta yolcu taşıma yetkisine sahip, denetleme yetkisi söz konusu olmadığı gibi belediyelerce yetkilendirilmiş ve ücretsiz taşımacılık yapan tüm şehir içi özel halk otobüsü sahiplerine ve deniz ulaşım aracı işletmecilerine Nisan 2015’ten itibaren kesintisiz şekilde ödemeler
Bakanlıkça yapıldığı, ilgili yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan ve Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü ile Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri tarafından yapılan gerekli denetimler sonrası, belediyelerce gerekli bilgileri gönderilen hak sahiplerine ödemeler Bakanlık tarafından yapıldığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” , 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un “Genel esaslar” kenar başlıklı 4’üncü maddesinin d bendi “d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.”, 7. Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal Ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin dokuzuncu fıkrası “İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri kapsamında, belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ilgili belediyeler aracılığıyla her ay gelir desteği ödemesi yapılır.
Yapılacak aylık gelir desteği ödemesini yıllık olarak belirlemeye, bu tutarı faaliyette bulunulan yere ve/veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracını taşıma kapasitesine göre farklılaştırmaya ve yapılacak ödemeye ilişkin diğer esas ve usuller Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Maliye
Bakanlığı tarafından müştereken altı ay içinde belirlenir” 8. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesi “Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.” , 9. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı’nın göervlerini düzenleyen 65’inci maddesinin birinci fıkrasının d bendi
“Engellilerin ve yaşlıların her türlü engel, ihmal ve dışlanmaya karşı toplumsal hayata ayrımcılığa uğramadan ve etkin biçimde katılmalarını sağlamak üzere; belirlenen ulusal politika ve stratejilerin uygulanmasını koordine etmek, engellilere ve yaşlılara yönelik sosyal hizmet ve yardım faaliyetlerini yürütmek, bu alanda ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile gönüllü kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, engellilerin mesleki rehabilitasyonunu sağlayacak tedbirler almak,”,
9.1. Mezkur Kararname’nin Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün görevleri düzenleyen 71’inci maddesi “- (1) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Bakanlığın engellilere ve yaşlılara yönelik koruyucu, önleyici, eğitici, geliştirici, rehberlik ve rehabilite edici sosyal hizmet faaliyetlerini yürütmek ve koordine etmek, b) Engelliliğin önlenmesi ile engellilerin eğitimi, istihdamı, rehabilitasyonu, ayrımcılığa uğramadan insan haklarından yararlanarak toplumsal hayata katılmaları ve diğer konularda ulusal düzeyde politika ve stratejilerin belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları koordine etmek, belirlenen politika ve stratejileri uygulamak, uygulanmasını izlemek ve değerlendirmek, c) Engellilerin sorunlarını ve çözüm yollarını araştırmak, bu konuda uygulamanın geliştirilmesine yönelik öneri ve programlar hazırlamak ve uygulamak, ç) Engellilerle ilgili konularda inceleme ve araştırmalar yapmak, projeler hazırlamak ve uygulamak, d) Münhasıran engellilere tanınan haklar ve sunulan hizmetlerden yararlanmada kullanılmak üzere hazırlanan engelli kimlik kartlarına ilişkin işleri yürütmek,” ,
10. Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine İlişkin Usul Ve
Esaslar Hakkında Yönetmelik’te “Bu Yönetmelik kapsamında gelir desteği ödemesinden yararlanacak olan işletmecilere; a) Şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir özel denizyolu ulaşımı aracı için aylık 1000
TL,
b) Diğer ulaşım araçlarından;
1) Ankara ve İstanbul büyükşehir belediyelerinde şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her
bir ulaşım aracı için aylık 1300 TL,
2) Büyükşehir belediyesi olan diğer illerde şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir
ulaşım aracı için aylık 1000 TL,
3) Büyükşehir belediyesi olmayan illerde şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir
ulaşım aracı için ise aylık 800 TL,
4736 sayılı Kanun kapsamında sayılan kişileri ücretsiz yararlandırmaları kaydıyla gelir
desteği ödemesi yapılır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Başvuran, Manisa İli içerisinde ilçeler arası, ilçeler ve merkez arasında taşıma yapan özel toplu taşıma araçlarında engelliler için düzenlenen ücretsiz seyahat kartlarının geçerliliğinin kaldırılmasının mağduriyete sebep olduğunu, ikamet ettiği ilçe olan Alaşehir ile Manisa Merkez arasında sadece özel halk otobüsü seferleri olduğunu, bu araçlarda ücretsiz seyahat kartını kullanamadığını belirtmiş; ücretsiz seyahat kartlarının söz konusu araçlarda kullanılabilmesini talep etmiştir.
13. Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kurumumuza göndermiş olduğu cevabi yazıda, söz konusu uygulamanın ilçeler ve merkez arasında toplu taşıma yapan araçların hız limit yüksek otoyollarda hizmet verdiğini, ayakta yolcu taşımasının birtakım riskler barındırdığını, ayakta yolcu taşımacılığının dünya standardının 40-45 km olması karşısında, söz konusu araçların bu limitlerin çok üzerinde mesafelerde taşıma yaptığını, barındırdığı riskler sebebiyle araçlardan özel sigorta yaptırmalarının istendiği, ayakta taşınan yolcular için sigorta yapılamadığını, bu sebeple ayakta yolcu taşımacılığının kaldırıldığını, ayakta yolcu taşımanın kaldırılması ile birlikte Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine
İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında, araçlara ödenek verilemediğini ve ücretsiz seyahat kartı kullanımının mümkün olmadığı ifade etmiştir.
14. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından, 10’uncu paragrafta belirtildiği üzere, özel toplu taşıma araçlarına gelir desteği ödemesi yapılmasına dair düzenleme yapıldığı, söz konusu Yönetmelik kapsamında ödemelerin, ayakta yolcu taşımacılığı yapan ve belediyelerce yetkilendirilmiş özel taşıma araçlarına yapıldığı ifade edilmiştir.
15. İdare belirli durumlarda bireylerin haklarına müdahalesinin insan hakları çerçevesinde değerlendirilmesi için belirli kriterler öngörülmüştür. AİHM, Anayasa Mahkemesi ve
Kurumumuz kararlarında idarelerin haklara müdahalesi kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir (AYM Kararları Halil Berk, B. No: 2017/8758, 21/3/2018, § 49; Süveyda Yarkın, B. No: 2017/39967, 11/12/2019, § 32). Somut olayda büyükşehir belediyelerinin ulaşım konusunda düzenleme yapma yetkileri büyükşehir belediye kanunun tanıdığı açık bir yetkidir. Ancak idareler bu yetkilerini kullanırken hukuk devletinin temelinde yer alan kazanılmış haklara saygı gösterme ilkesine uygun davranmak durumundadır.
Nitekim somut olayda 2018 yılına kadar ücretsiz seyahat hakkını kullanan engelli vatandaşların, bu tarihten sonra yapılan düzenleme ile ücretsiz seyahat kartı ile yolculuk yapmasına imkan tanınmaması kazanılmış hakları ihlal edici nitelik taşımaktadır.
16. Somut olayda, idarenin ayakta yolcu taşımacılığını sınırlandıran düzenlemenin amacı kişilerin mal ve can güvenliğinin, trafik kamu düzeninin sağlanması olarak ifade edilmiştir. Bu açıdan bakıldığında müdahalenin kamu yararına dayalı meşru bir amacının olduğu anlaşılmaktadır.
17. Demokratik toplum gereklerine uygunluk ve ölçülülük ilkesi bir hakka müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekmektedir. Bu anlamda sınırlamanın amacı ile bu amacı gerçekleştirmek üzere kullanılan araç arasındaki ilişkinin ölçülü olması gerekmektedir. Somut olayda, trafik güvenliğinin, özel halk otobüslerinde taşınan yolcuların can ve mal güvenliğinin sağlanması için özel halk otobüslerinde ayakta yolcu taşımacılığına son verildiği, bu karar sonrasında özel halk otobüslerine Aile, Çalışma ve Sosyal
Hizmetler Bakanlığınca gelir desteği ödemesinin Yönetmelikte belirlenen şartlar sağlanmadığı için yapılamaması sebebiyle engelli bireylerin bu araçlarda ücretsiz seyahat kartını kullanamadığı görülmüştür. Bununla birlikte engelli birey olan başvuranın bulunduğu ilçeden
Manisa Merkeze ulaşım sağlayabilmesi için belediyeye ait araçlarla ulaşım sağlanmadığı belirtilmiştir.
18. Somut olayda, başvuran, ikamet ettiği büyükşehir belediyesi il sınırları içerisinde, büyükşehir belediyesinin toplu taşıma hizmetinin bir kısmının özel halk otobüsleri eliyle yürütülmesine imkan verdiğini, bu otobüslerde ayakta yolcu taşımacılığı yapılamadığından ücretsiz seyahat kartını kullanamadığını ifade etmiştir. Buna ilaveten, Manisa Büyükşehir
Belediye Başkanlığı’nın engelli ulaşım kartının özel halk otobüslerinde kullanılmasına engel teşkil edecek karar almasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını belirtmiştir.
Uyuşmazlık konusunun, mevzuatta yer alan şehir içi toplu ulaşım faaliyetinin tanımı ve gelir desteği ödemesini düzenleyen Yönetmelikler ile Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nda yapılan değişiklik arasında yer alan uyuşmazlıktan kaynaklandığı görülmektedir. Engellilerin erişilebilirlik hakkı, onların toplum hayatına katılımının sağlanması için kamu otoritelerinin en hassas şekilde yaklaşması gereken, idarelere pozitif düzenleme yükümlülüğü yükleyen temel bir haktır. Bu anlamda Türkiye Cumhuriyeti Devleti gerek mevzuatta yer alan düzenlemeler alanında gerekse idari uygulamaların iyileştirilmesi anlamında çok önemli düzenlemeleri hayata geçirmiştir. Somut olaya ilişkin olarak engellilerin erişilebilirliğinin sağlanması için gerekli düzenlemeler yapılmış, özel taşımacılara gelir desteği 2015 ve 2020 Ekim ayı arasında toplamda 983.675.064 TL ödeme yapılmıştır. (Engelli ve Yaşlılar Genel Müdürlüğü Engelli ve
Yaşlı İstatistik Bülteni Kasım 2020, s. 66).
19. Bununla birlikte, 12/11/2012 tarihinde 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nda yapılan değişiklikle ücretsiz seyahat kartı düzenlemesi arasında bir uyumsuzluk olduğu görülmektedir. Düzenleme ile Büyükşehir belediyelerinin tüm il sınırları içerisinde hizmet vermekle yükümlendirildiği dikkate alındığında, ücretsiz seyahat kartı kullanımının şehir içi yolcu taşımacılığında kullanılmasının düzenlenmesi bir takım eşitsiz uygulamaları beraberinde getirmektedir. Örneğin, Ankara, İstanbul, İzmir gibi büyükşehirler il sınırları içerisinde yer alan tüm yerleşim yerlerin ayakta yolcu taşıyabilen toplu taşıma araçları ile ulaşım hizmeti verebilirken, daha küçük büyükşehir belediyeleri bu hizmetleri verememekte veya daha az erişilebilir oranda vermektedir.
20. Bu durumda, büyükşehir belediyelerinin yetkilendirdiği özel toplu taşıma araçları ulaşım hizmetlerini yürütmektedir. Ancak, söz konusu ulaşım şehirlerarası yol güzergahlarında gerçekleştiğinden, ayakta yolcu taşımacılığı belirli riskleri barındırdığı için yapılamamaktadır.
Nitekim, somut uyuşmazlıkta Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı 2018 yılına kadar özel toplu taşıma araçlarında ayakta yolcu taşınabilmesine imkan tanırken, barındırdığı riskler sebebiyle bu tarihten itibaren ayakta yolcu taşınmasına imkan sağlamamıştır. Bu durumda engellilerin özel toplu taşıma araçlarında ücretsiz seyahat kartlarını kullanarak ulaşım haklarını bir müdahalenin var olduğu tespit edilmektedir.
21.1. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, engelli bireyin engelinde hiçbir değişiklik olmazken ücretsiz seyahat kartının kullanamaması hukuki güvenlik ilkesine aykırılık teşkil ettiği, Anayasa Mahkemesi tarafından engellilere yönelik istikrar kazanan uygulamaların değiştirilmesini hukuki güvenlik ve meşru beklentilerin korunması ilkelerine aykırı bulunduğu (AYM Kararı Devrim Alyüz Başvurusu, Başvuru Numarası: 2017/40383, Karar Tarihi : 12/02/2021 16/9/2020, § 83), bu anlamda engellilere ücretsiz ulaşım hakkı tanıyan ve özel toplu taşıma araçlarına gelir desteği ödemesini düzenleyen Yönetmelikler ile büyükşehir belediyelerinin yetkisi düzenleyen kanun arasında uyuşmazlıklar bulunduğu, bu anlamda Aile Çalışma ve
Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından gerekli düzenlemelerin yapılması hususunda;
21.2. Diğer taraftan Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın ilçeler ve merkez arasında özel toplu taşıma araçlarında ayakta yolcu taşımacılığı yapmasının büyükşehir belediye meclisi kararı ile kaldırılması ile birlikte engelli vatandaşların ücretsiz seyahat kartını kullanamadığı görülmüş olup; Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın kendine ait araçlarla belirli saatlerde merkez ve ilçeler arasında toplu taşıma hizmetleri sunarak engellilerin ücretsiz seyahat kartlarını kullanabilmeleri hususunda tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk ve hesap verebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden artakalan süre işlemeye devam edecek olup Manisa İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvurunun KABULÜNE, Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde engellilerin toplu taşıma hizmetlerinden yararlanırken yaşadığı sorunların giderilmesi için 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile getirilen düzenleme ile büyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu sınırlar içerisinde engellilerin ücretsiz ulaşım haklarını kullanabilmeleri, toplum hayatına erişilebilirliklerinin sağlanması için gereken çalışmaların ve tespit edilen Yönetmelik değişikliklerin yapılması; diğer kamu kurum ve kuruluşlarının bu konu hakkında yetki ve görev alanlarına giren hususlarda yukarıda belirtilen mevzuat gereğince işbirliği ve koordinasyonun sağlanması hususlarında AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA, Engellilerin erişilebilirliğinin kolaylaştırılması için, belediye imkanlarınca büyükşehir sınırları içerisinde Manisa merkez ve ilçeler arasında engellilerin ücretsiz seyahat kartını kullanabileceği araçların belirli saat aralıklarında sefer yapmasının sağlanması hususunda
MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına, Kararın BAŞVURANA ve AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER
BAKANLIĞI İLE MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi