%81 engelli bireyin özel tertibatlı araç alımında ÖTV istisnasından yararlanabilmesi için sürücü belgesi zorunlu mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/18069-S.21.28918

BAŞVURU NO : 2021/11790

KARAR TARİHİ : 24/12/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Başvuranın 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu kapsamında

BAŞVURUNUN KONUSU :

istisna hükümlerinden yararlandırılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 05/07/2021

I.BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuran, Kayseri Barosunda sicil numarası ile kayıtlı serbest meslek faaliyeti kapsamında avukatlık faaliyeti yürüttüğünü, % 81 oranında engelli olduğunu, araç alımında özel tüketim vergisi bağışıklığından yararlanma talebinin reddedildiğini, kendisi için zaruri bir ihtiyaç olan özel aracın özel tüketim vergisinden istisna tutulması gerektiğini ifade etmiş; mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzca 20/08/2021 tarihinde hazırlanan bilgi ve belge talepli yazıya Gelir İdaresi

Başkanlığı tarafından gönderilen 02/09/2021 tarih ve sayılı yazıda özetle; 2.1. Başvuranın daha önce Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığından özelge talebinde bulunarak; Kayseri Şehir

Hastanesi tarafından adına düzenlenen 11/10/2019 tarihli ve rapor numaralı

Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda, “Serebral vasküler hastalığı, sağ hemiparezi. sağ elini günlük aktivitelerde kullanamıyor %60, yürüyüş düz zeminle sınırlı %40, epilepsi, seyrek nöbet %20, opere sol klavukal kırığı. X-Ray sol klavukalda metal plak ve vida var” teşhislerine bağlı olarak %81 engellilik derecesi tespitine yer verildiği, söz konusu rapora istinaden 4760 sayılı ÖTV Kanununun (7/2-c)

maddesinde düzenlenen malûl ve engellilerin taşıt alımına ilişkin istisna uygulamasından yararlanmak istediği ancak özel tertibatlı da olsa engel durumu itibarıyla bizzat taşıt kullanamadığı ve ehliyet alamadığı bu nedenle ailesinden birisinin özel tertibatlı olarak alacağı aracı kullanıp kullanamayacağı hususunda tarafına bilgi verilmesini talep ettiği, Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığının 22/11/2019 tarihli ve 135790 sayılı yazı ile adı geçene mevcut engel durumu itibarıyla ve sürücü belgesine haiz olmaması nedeniyle

mezkûr istisna uygulamasından yararlanmasının mümkün olmadığı yönünde görüş bildirildiğinin anlaşıldığı, 2.2. 4760 sayılı ÖTV Kanununun (7/2-c) maddesiyle, Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan 87.03 (2021 yılı için; hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli 330.800 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11

G.T.İ.P. numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malul ve engelliler tarafından beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı ÖTV’den istisna edilmiş olup, söz konusu istisnaya ilişkin uygulama usul ve esasları Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı

Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/1) bölümünde belirlendiği, 2.3. Genel Tebliğin söz konusu bölümünde, Kanunun (7/2-c) maddesi uygulaması ile ilgili olarak, İstisnadan yararlanmak için taşıtın, özel tertibatlı olması ve malul veya engelli tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olması gerektiği, -Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolunun kabul edileceği, ilk iktisaptan önce hareket ettirici aksamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerektiği, yapılan özel tertibatın da kişinin engelliliğiyle uyumlu olmasının zorunlu olduğu, 20/2/2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesinin şart olduğu, bu tarihten itibaren düzenlenmekle birlikte söz konusu değerlendirmeyi içermeyen raporlara istinaden işlem yapılamayacağı, 2.4. Söz konusu istisna uygulamasından yararlanılabilmesi için ayrıca H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunması şart olduğu belirtilmiştir.

2.5. Bu kapsamda, engellilik derecesi %90 veya üzerinde olan engellilerin söz konusu istisnadan yararlanması için ilk iktisap edilecek taşıtta özel tertibat yaptırma ve taşıtı bizzat kullanma şartı aranmaz iken, engellilik derecesi %90’ın altında olan engellilerden yalnızca, engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında (debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve/veya vites kolunda) tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) nitelikte olanlar, anılan Genel Tebliğde öngörülen diğer şartları da haiz olmalarına bağlı olarak, söz konusu istisna uygulamasından yararlanabileceği, 2.6. Buna göre, mezkûr Kanunun (7/2-c) maddesinde yer alan açık hüküm uyarınca, %81 engel oranı bulunan başvuran tarafından ilk iktisaba konu edilecek taşıtın bizzat kullanılamayacak durumda olması ve adı geçenin engelli sürücü belgesini haiz olmaması nedeniyle, istisna uygulamasından yararlanmasının mümkün olmadığı, engellilik derecesi %90’ın altında olan ve özel tertibatlı bile olsa aracı bizzat kullanamayacak durumda olan engellilerin de söz konusu istisnadan yararlanması yönündeki talebin, kanun değişikliği yapılmasını gerektirdiği ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine

Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 4760 sayılı ÖTV Kanununun 7/2-c bendinde “87.03 (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli 200.000 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından… Beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı,… Vergiden müstesnadır.”, hükmünü ihtiva eder.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, Kayseri Barosunda sicil numarası ile kayıtlı serbest meslek faaliyeti kapsamında avukatlık faaliyeti yürüttüğünü, % 81 oranında engelli olduğunu, araç alımında özel tüketim vergisi bağışıklığından yararlanma talebinin reddedildiğini, kendisi için zaruri bir ihtiyaç olan özel aracın özel tüketim vergisinden istisna tutulması gerektiğini ifade ederek mağduriyetinin giderilmesini talebiyle

Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

8. 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nda birtakım istisnalar düzenlenmiş olup; engelliler ve malullerin bizzat kullanım amacına uygun ve özel tertibatlandırılmış araçların özel tüketim vergisinden istisna tutulacağı hüküm altına alınmıştır. Yasa Koyucu, engellilerin, içinde bulundukları özel durum nedeniyle, sosyal yaşama daha rahat adapte olmalarını sağlayarak, Anayasanın 61’inci maddesinin 2’nci fıkrasında ifadesini bulan, Devletin, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı

tedbirleri alacağı yolunda üstlendiği ödevlerin yerine getirilmesi amaçlamıştır (Danıştay 7. Daire Esas no:

2010/5771, Karar no: 2011/48, Karar Tarihi : 24/12/2021 18/01/2011).

9. Mevzuat hükmünde engellilere ilişkin ikili bir düzenleme söz konusudur. Engellilik oranı %90 ve üzeri olan kişilerin ilk iktisap edeceği araçlarda bizzat kullanma ve özel tertibat şartı aranmazken, engellilik oranı

%90 ve altında olan kişilerin ilk iktisap ettiği aracın vergiden istisna tutulması için birtakım şartlar aranmaktadır. Buna göre, %90 ve altında engel oranı olan kişilerin engeli taşıtın hareket ettirici aksamında (debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve/veya vites kolunda) tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) nitelikte olması gerekmektedir.

10. Somut başvuruda başvuranın engel oranı %81 olduğundan engel oranı gereğince 4760 sayılı Kanun’un istisna hükümlerinden yararlanabilmesi için araçta özel tertibatlı şekilde araç kullanması gerekmektedir.

Ancak idareden gelen bilgi ve belgelerden anlaşılacağı üzere, başvuran özel tertibatlı da olsa araç kullanamamakta ve sürücü belgesi almaya hak kazanamamaktadır. Bu sebeple idare, vergiden istisna talebine ilişkin özelgede söz konusu gerekçelerle başvuranın 4760 sayılı Kanun’da yer alan istisna hükümlerinden yararlanamayacağını ifade etmiştir.

/

11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 4760 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinde engellilere mahsus istisna düzenlemenin engellilere dair iki farklı husus barındırdığı, %90 ve üzeri engeli olanların araçlarında özel tertbatlandırma ve bizzat kullanma şartı aranmaksızın vergiden müstesna olduğu, %90 ve altında engel oranı olanlarda ise aracın özel tertibatlı olması ve bizzat kullanılması şartlarının arandığı, başvuranın özel tertşbatlı da olsa araç kullanmak için sürücü belgesi bulunmadığı, bu sebeple idarece başvuranın özelge talebinin olumsuz olarak yanıtlandığı anlaşılmış olup; yukarıda anlatılan gerekçelerle idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde

gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE; Bu kararın

BAŞVURANA, GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi