|
ÖZET: Bu karar, engelli bir bireyin sürücü belgesi alabilmesi için yapılan sağlık muayenesi ve komisyon değerlendirmeleri üzerine şekillenmiştir. Başvuran, H sınıfı ehliyetinin yeniden düzenlenmesi için başvurduğu Muğla İl Sağlık Müdürlüğü tarafından “sürücü olamaz” kararı verilmiş, itirazı üzerine Denizli İl Sağlık Müdürlüğü de aynı kararı onaylamıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, sürücü sağlık raporu düzenleme sürecinin uygun şekilde yürütüldüğü belirtilse de, verilen kararların engellinin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale niteliği taşıyıp taşımadığı konusunda bilirkişi görüşüne ihtiyaç duyulmuştur.
Bilirkişi raporunda, başvuranın alt ekstremite kontrollü bir araç kullanmasının mümkün olmadığı, ancak üst ekstremite kontrollü bir araç kullanıp kullanamayacağına dair bir düzenlemenin yapılabileceği ifade edilmiştir. Bu durum, başvurunun kabul edilerek ilgili sürücü komisyonunca yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmasına yol açmıştır. Karar, engellilerin haklarının korunması ve bağımsız yaşamalarının desteklenmesi açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1970-S.23.3272
BAŞVURU NO : 2022/12092
KARAR TARİHİ : 17/02/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MUĞLA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
DENİZLİ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : “Sürücü olamaz” şeklinde verilen raporlara itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, engelli bir vatandaş olduğunu, ilgili mevzuata göre H sınıfı ehliyetinin yeniden düzenlenmesi için 01.11.2021 tarihinde aile hekimi tarafından
Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Kliniğine sevk edildiğini, anılan Hastane komisyonu tarafından hakkında “sürücü olamaz” şeklinde rapor düzenlediğini, itirazı üzerine sevk edildiği Denizli İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon tarafından da hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiğinden ehliyetinin iptal edildiğini ifade etmiş olup, yaşadığı mağduriyetin giderilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurucu tarafından bahse konu talep hakkında, ilk olarak 04.07.2022 tarihinde Kamu Denetçiliği
Kurumuna başvurulduğu, yapılan inceleme sonrasında başvuru hakkında ilgili kurumlara 21.07.2022 tarihli ve sayılı “Gönderme Kararı” verilmiştir.
3. Kararımıza istinaden; Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün cevabi yazı ve eklerinde özetle; 3.1. 2013 yılında yapılan değişiklik kapsamında “Motorlu Taşıt sürücü Kursları Yönetmeliği” 05/12/2015 tarihinde, “Karayolları Trafik Yönetmeliği” 17/04/2015 tarihinde, “Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ise 01/01/2016 tarihinde yürürlüğe girdiği, 3.2. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin geçici 10’uncu maddesinin 5, 6 ve 7’inci fıkralarında, “ “H” sınıfı sürücü belgeleri, engellinin kullanmaya yetkili olduğu araç cinsine göre “A” veya “B” sınıfı sürücü belgesi ile değiştirilir. Değiştirme işlemi sırasında sağlık raporu istenir. Engelli kişinin kullanacağı
araçta bulunması gereken özel tertibat, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmeliğe göre hazırlanan listeden belirlenerek kodu ile birlikte sağlık raporuna yazılır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce verilmiş olan ve 2918 sayılı Kanuna göre değiştirilmesi zorunlu olan sürücü belgelerinin değiştirme işlemleri beş yıl içerisinde tamamlanır.
Gerekmesi halinde bu süre İçişleri Bakanlığınca uzatılabilir. Sürücü belgelerinin değiştirilebilmesi için; a) İlgililerin Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair
Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, b) İlgililerin bu Yönetmeliğin 76 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen hükümlülükle ilgili şartları taşımaları, c) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış ise iade edilme şartlarının gerçekleşmiş olması gereklidir.” hükümlerine yer verildiği, 3.3. Sürücü veya sürücü adayının sağlık şartları ve muayeneleri ile ilgili hususların da 26.9.2006 tarihli ve
26301 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle
Muayenelerine Dair Yönetmelik ile belirlendiği, Raporlama sürecinin ayrıntıları ve rapor formatının,
30.09.2019 tarihli ve sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan
Sağlık Raporları Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ile açıklandığı, 3.4. Anılan Yönetmeliğin hazırlanma aşamasında öğretim üyesi düzeyinde katılımcıların yer aldığı her bir branş için ayrı ayrı bilimsel komisyonların oluşturulması ile ülkemiz şartlarına uygun hale getirildiği, hekimlerin yer aldığı komisyona ayrıca teknik personelin katılımının da sağlandığı, sağlık rapor formatı ve düzenleme esaslarına dair çalıştay düzenlenerek çalışmaya nihai şeklinin verildiği, söz konusu
Yönetmelik hükümlerine göre, Sürücü veya sürücü adayının sağlık raporlarında, hekim tarafından, sürücü/sürücü adayının genel sağlık durumuna ilişkin yazılı beyanı da alınarak, Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre genel muayenesi yapıldıktan sonra gerek görülmesi halinde ilgili uzmanlık branşlarına sevkinin yapılması; kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda tertibat kodunun belirlenmesi için Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 8’inci fıkrası doğrultusunda oluşturulan komisyona sevk yapılmasının gerektiği, Komisyonun araçta bulunması gereken sürücüye özel tertibatı belirleme, sürücü belgesi sınıfını belirleme ve sürücü olunup olunamayacağına karar verme yetkisinin bulunduğu, 3.5. Mezkur Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 5’inci fıkrasında “Kişinin, adına düzenlenen rapora itiraz hakkı vardır. Raporlara itiraz usulleri Sağlık Bakanlığınca belirlenir.” denildiği, mezkur Yönergenin sürücü raporlarına itirazı düzenleyen 38’inci maddesinin 7’nci fıkrasında ise “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.” kuralının mevcut olduğu, 3.6. Bu kapsamda, e-rapor sistemi üzerinden başvuru sahibinin kaydı incelendiğinde; sürücü sağlık raporu için aile hekimliği birimine başvuran şahsın, genel muayenesi ve uzman muayenesi yapıldıktan sonra özel tertibatlı araç sürücü komisyonuna sevk edilmesi neticesinde Muğla İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonda 08.11.2021 tarihinde “sürücü olamaz” kararı verildiği, itiraz üzerinde Denizli İl
Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonda 02.12.2021 tarihinde yine “sürücü olmaz” kararı verilerek raporun kesinleştiği, bu sebeple idari açıdan başvuruya yapılacak bir işlemin bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Akabinde, adı geçenin aynı şikâyet konusu ile yaptığı yeni başvuru üzerine Kurumumuz tarafından sayılı yazısı ile Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi
Başhekimliği tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince bahse konu kişinin durumu hakkında bilirkişi
Belge Doğrulama Kodu: 3217-78fd-5c40 Belge Doğrulama Adresi: https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/
raporu düzenlenmesi talep edilmiş olup, söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve 06.02.2023 tarihinde
Kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda ise özetle; başvurucu muayenesinin
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Ortopedi ve Travmatoloji ve Nöroloji bölümlerince yapıldığı, alınan anamnezde hastanın doğumsal akondroplazik olduğu ve 40 yıldır otomobil kullandığı, kullandığı aracın fren pedalının, oturma koltuğunun yükseltilmiş otomatik vitesli bir araç olduğunun öğrenildiği, hastanın fizik muayenesinde her iki taraf omuz, diz ve ayak bilek eklemlerinde kısıtlıklar olduğu, sağ dizinin tamamen ankiloze olduğu, kas gücünün ise hem üst hem de alt ekstremitelerde tam olduğu, herhangi bir nörolojik muayene bulgusu olmadığının tespit edildiği, sonuç olarak hastanın alt ekstremite kontrollü bir araç kullanmasının mümkün olmadığı, ancak üst ekstremite kontrollü bir araç kullanıp kullanamayacağı ile ilgili bir araç içi düzenlemenin mümkün olup olmadığı açısından İl sağlık
Müdürlüğü Sürücü komisyonu heyeti tarafından değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5.2. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında;“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 5.3.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde;“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 5.4. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 6. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 6.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 6.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İşbu
Sözleşmeye Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam
/
katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”, 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 7.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun; 8.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve
Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d)
Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele
Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve
Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur.
Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar
İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.
Sürücü belgesi alındıktan sonra bu maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen suçlardan biri ile mahkûmiyet hâlinde bu kişilerin sürücü belgeleri, bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından bu maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen şartlar sağlanıncaya kadar geri alınır.
Bu Kanunun 48 inci madde hükümleri saklıdır.” 9. 18/07/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin; 9.1. “Sürücü belgelerinin geçerlilik süresi ve yenilenmesi” başlıklı 87 nci maddesinde; “M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri 10 yıl; C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgeleri ise 5 yıl geçerlidir. Belgelerin yenilenmesi işlemleri belge sahibinin herhangi bir trafik tescil kuruluşuna veya dış temsilciliklerimize müracaat etmesi suretiyle yapılır. Müracaat sırasında; a) Sürücü
Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, b) Bu Yönetmeliğin 76 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen hükümlülükle ilgili şartları taşımaları, c) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış
/
ise iade edilme şartlarının gerçekleşmiş olması gereklidir. Bu şekilde yenilenen sürücü belgeleri için harç alınmaz. Yenileme müracaatı sırasında eski sürücü belgesi geri alınır. Müracaatı tamamlananlara sürücü belgeleri teslim edilinceye kadar araç kullanabilmeleri için 15 gün süreyle geçerli olmak üzere “Sürücü
Belgesi Yerine Geçen Geçici Belge” (Ek-50) verilebilir. Sürücü belgesinin ilgilisine teslim edilmesi ile birlikte geçici belge hükümsüz sayılır.” 9.2. Geçici Madde 10’da; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren; a) A1 sınıfı sürücü belgeleri M ve A1 sınıfı sürücü belgesi, b) A2 sınıfı sürücü belgeleri M, A1, A2, A ve B1 sınıfı sürücü belgesi, c) B sınıfı sürücü belgeleri M, B1, B, D1 ve F sınıfı sürücü belgesi, ç) C sınıfı sürücü belgeleri M, B1, B, D1, C1, C ve F sınıfı sürücü belgesi, d) D sınıfı sürücü belgeleri M, B1, B, BE, C1, C1E, C, CE, D1, D1E ve F sınıfı sürücü belgesi, e) E sınıfı sürücü belgeleri (28/4/1997 tarihinden önce alınanlar) M, B1, B, BE, C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve F sınıfı sürücü belgesi, f) E sınıfı sürücü belgeleri (28/4/1997 tarihinden sonra alınanlar) M, B1, B, C1, C, D1, D ve F sınıfı sürücü belgesi, g) F sınıfı sürücü belgeleri M ve F sınıfı sürücü belgesi, ğ) G sınıfı sürücü belgeleri M ve G sınıfı sürücü belgesi olarak değiştirilirler.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce alınmış ve sahibine römork takarak araç kullanma yetkisi veren sürücü belgeleri veya sürücü sertifikaları yeni sınıf sürücü belgeleri ile değiştirilirken yeni sınıfına ilave olarak “E” ibaresi eklenir. Sürücü kursuna kayıt yaptırmış olanlar için de bu fıkra hükmü uygulanır.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce motorlu taşıt sürücü sertifikası sahibi olanlar ile sürücü kurslarına kayıt yaptırmış olanlar için de yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce sürücü belgesi sahibi olanlar, sürücü belgelerini belirlenen süre içerisinde değiştirinceye kadar, sahip oldukları sürücü belgesi sınıfının birinci fıkrada belirtilen karşılığı olan sınıf ile kullanılan araçları sürmeye yetkilidir.
“H” sınıfı sürücü belgeleri, engellinin kullanmaya yetkili olduğu araç cinsine göre “A” veya “B” sınıfı sürücü belgesi ile değiştirilir. Değiştirme işlemi sırasında sağlık raporu istenir. Engelli kişinin kullanacağı araçta bulunması gereken özel tertibat, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık
Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğe göre hazırlanan listeden belirlenerek kodu ile birlikte sağlık raporuna yazılır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce verilmiş olan ve 2918 sayılı Kanuna göre değiştirilmesi zorunlu olan sürücü belgelerinin değiştirme işlemleri beş yıl içerisinde tamamlanır.
Gerekmesi halinde bu süre İçişleri Bakanlığınca uzatılabilir.
Sürücü belgelerinin değiştirilebilmesi için; a) İlgililerin Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık
Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, b) İlgililerin bu
Yönetmeliğin 76 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen hükümlülükle ilgili şartları taşımaları, c) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış ise iade edilme şartlarının gerçekleşmiş olması gereklidir.
Bu madde kapsamında yapılacak değiştirme işlemlerinden harç alınmaz. Ancak indirimli değerli kâğıt bedeli olarak 13 Türk Lirası ve 2918 sayılı Kanunun 131 inci maddesinin son fıkrası kapsamında da 2
Türk Lirası bedel ödenir. Belirlenen süre içerisinde değiştirilmeyen sürücü belgeleri geçersiz sayılır.
Ancak, ilgililerin başvuruları halinde, gerekli harçlar ve indirimsiz değerli kâğıt bedeli ödendikten sonra kendilerine geçersiz sayılan sürücü belgesinin karşılığı olan yeni sürücü belgeleri verilir. Ancak, sürücü belgeleri çeşitli nedenlerle geri alınmış olanlar ile mücbir sebeplerle sürücü belgelerini bu madde kapsamında belirlenen sürelerde değiştirmeyenlerden de belgelerinin değiştirilmesi sırasında harç alınmaz. Değiştirilen eski tip sürücü belgelerinin geri alınması, saklanması ve imhası ile değerli kağıt bedellerinin zimmet kayıtlarına ilişkin usul ve esaslar İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.”,
10. 26/09/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin; 10.1. “Sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartlarına ve muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1)Sürücü ve sürücü adaylarının muayeneleri; Sağlık Bakanlığına ve üniversitelere bağlı sağlık tesisleri, aile sağlığı merkezleri ve Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılan (Ek ibare:RG-13/6/2020- 31154) muayenehane hariç özel sağlık kuruluşlarında görevli tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır ve sağlık raporu düzenlenir…
(2) Tabip tarafından, sürücü veya sürücü adayının yapılan genel muayenesinde; a) İşitme kaybı, b)
Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi, baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık, c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu, gündüz aşırı uyuklama hali), ç) Malign tümör hikâyesi, d) Eklem hareketlerinde kısıtlama, e) Ekstremite noksanlığı, f) Kas, tendon ve bağ lezyonları, … olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılır. (3) (Değişik:RG-13/6/2020-31154) Tabip tarafından, sürücü/sürücü adayının genel sağlık durumuna ilişkin yazılı beyanı alınarak ikinci fıkrada tanımlanan durumlarının olup olmadığı yönünde ilk muayenesi yapılır. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali olmayanlara muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. Yapılan muayene sonucunda, sürücülüğe engel hali tespit edilen veya ikinci fıkrada tanımlanan durumlardan bir veya birkaçının olması veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayının muayene bulguları ve sevke neden olan uzmanlık muayenesi hariç sürücü belgesi alabileceği sağlık raporunda belirtilir ve ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilir.
İlgili uzman tabip/tabipler tarafından sürücü/sürücü adayının muayenesi yapılarak sağlık raporu verilir.
Bu durumda, ilk muayene sonucunu gösteren sağlık raporu ve uzman tabip/tabipler tarafından düzenlenecek sağlık raporu birlikte geçerlidir. Ancak kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda ilgili uzman tabip/tabipler tarafından sekizinci fıkraya göre işlem yapılır. (4) 2918 sayılı
Kanunun 45 inci maddesi kapsamında il sağlık müdürlüğüne sevk edilen sürücüler il sağlık müdürlüğü tarafından; sürücünün bedensel değişikliğinin ortopedik olması halinde; ortopedi ve travmatoloji uzmanı, diğer durumların tespiti halinde ise ilgili branşta uzmanın bulunduğu hastaneye sevk edilir. İlgili uzman tabip/tabipler tarafından yapılan muayene sonucunda sağlık raporu düzenlenir. Bu sağlık raporu, gerek görülmesi halinde ilgili diğer uzman tabip/tabiplerle birlikte muayene ve değerlendirme yapılarak düzenlenir. (5) (Değişik:RG-13/6/2020-31154) Kişinin, adına düzenlenen rapora itiraz hakkı vardır.
Raporlara itiraz usulleri Sağlık Bakanlığınca belirlenir. (6) Bütün branşlarda yapılacak muayene açısından sürücü belgesi sınıfları aşağıda belirtildiği şekilde iki gruba ayrılır: a) Birinci grup: M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F sınıfları, b) İkinci grup: C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve G sınıfları. (7) Sürücü adayı veya sürücünün sağlık şartları nedeniyle araç kullanması belirli şartlara bağlanmış ise bu şart kod numarası ile birlikte sağlık raporuna yazılır. (8) Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda düzenlenen sağlık raporuna; tanı, sürücü belgesi alabileceği ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod ve sürücü belgesi sınıfı yazılmadan il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulacak komisyona sevk edilir. Komisyon valilik tarafından görevlendirilecek il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları, ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşur. İl sağlık müdürlüğü tarafından ihtiyaç duyulması halinde bu Komisyona iç hastalıkları, ruh sağlığı hastalıkları, kulak burun boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilebilir. Komisyon valilik tarafından uygun görülen ilçelerde de oluşturulabilir. Komisyon uygun göreceği özel tertibat kod numaralarını, hangi sınıf sürücü belgesi alınabileceğini veya sürücü olunup olunamayacağını sağlık raporunun ilgili bölümünde belirtir. Komisyon tarafından, aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığı kontrol edilebilir. Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliği halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”
10.2. “Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 8 inci maddesinde; “1) Eklem hareketlerinden; a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri, kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engeleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engeleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez. b) Diğer eklem hareketleri, her iki omuz ve/veya dirsek artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarında sürücü belgesi verilmez. Simetriği sağlam olan tek büyük eklem ankiloz veya atrodezinde, ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu belgelerle iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz.
c) El eklemleri, her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin % 75’ten fazla kaybında ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu belgelerle iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir.
Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda ikinci grup sürücü belgesi sınıfları verilemez.
(2) Ekstremite noksanlığında; a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda, ortopedi uzmanının ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının görüşleri doğrultusunda birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Her iki el başparmak noksanlığında ve/veya ileri derece fonksiyon kaybı olanlara sadece F sınıfı sürücü belgesi verilebilir. b) Üst ekstremitenin dışında ekstremite noksanlığının (doğuştan veya sonradan)
olması halinde ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının kanaatiyle, birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgesi sınıfları ile iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz. c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlar ile protezle fonksiyon uyumu iyi olmayanlardan, özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olanlara ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı kanaatine göre birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir.
Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında, ortopedi ve travmatoloji uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı kanaatine göre birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir.
Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgesi sınıfları ile iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz.
(3) Kas, tendon ve bağ lezyonlarının kalça, diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini % 50’den az bozduğu ortopedi ve travmatoloji veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanınca belirlenenlere birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgeleri ile iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz. Bunun dışındaki durumlarda, ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır.
(4) Sürücü/sürücü adayının sağlık şartları nedeniyle araç kullanması belirli şartlara (ortez-protez)
bağlanmış ise tanı, gerekli ise kontrolün süresi, sürücü belgesi sınıfı ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod yazılmadan 4 üncü maddenin sekizinci fıkrası kapsamında oluşturulan komisyona sevk edilir.”, 11. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında
Yönergenin; 11.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4 Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve
Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım)
/
belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01/01/2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair
Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 11.2. “Genel hükümler” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında: “Sürücü belgesi sınıfları aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır; a) Birinci grup: M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F sınıfları, b) İkinci grup: C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve G sınıfları.”, 11.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin beşinci fıkrasında;“Uzman hekim/hekimlerce sürücü/sürücü adayının özel tertibatlı araç kullanmasına karar verilmesi halinde hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği ve kod tablosunda belirtilen kodlar yazılmadan
“Komisyona sevk” kutucuğu işaretlenerek il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyona gönderilir.” altıncı fıkrasında: “Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde
Yönerge’ nin 38’inci maddesi Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 11.4. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinde; “(1)
Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumda il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyon tarafından doldurulacak kısımdır. (2) İl sağlık müdürü veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında Ortopedi ve Travmatoloji, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır. İhtiyaç duyulması halinde komisyona İç Hastalıkları, Ruh Sağlığı Hastalıkları, Kulak Burun Boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilir. Komisyon sürücü/sürücü adayının özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine veya sürücü olamayacağına karar verebilir. Komisyon aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığını kontrol edebilir. (3) Komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kodlarının, engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. (4) Komisyon tarafından kişinin özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine karar verilmesi halinde rapora “özel tertibat olmadan araç kullanabilir.” ibaresi yazılır, hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği belirtilerek rapor tanzim edilir. (5) Komisyon otomatik vitesli araçları başkaca hareket ettirici tertibat olmaksızın kullanabilecek kişiler için 10.02 otomatik vites kodunu rapora yazar. Bu durumda komisyonun 10.02 otomatik vites kodundan başka bir özel tertibat kodunu rapora eklemesi zorunlu değildir. Ancak komisyon uygun görmesi halinde bu kişiler için kod tablosunda kısıt kodu belirleyebilir. (6) Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır. (7) Sürücü ve araçlara ilişkin kod tablosu İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenmiş olup
Ek-8’ de yer almaktadır. 1’den 100’e kadar olan kod numaraları Avrupa Birliği Mevzuatındaki şekliyle,
100 ve üzerindeki kod numaraları ise sadece ülkemizde kullanılacak yerel kod numaralarıdır. (8) Rapor
talep eden kişiler, Kişiye Ait Bilgi Formunu e-Devlet üzerinden dolduracaktır. 18 yaşından küçükler için beyan formunun doldurulması zorunlu değildir. Pratisyen hekimin/aile hekiminin gerekli görmesi halinde
18 yaşından küçükler için veli ya da vasisi tarafından beyan formu manuel yazılı olarak doldurulur.
Pratisyen hekim/aile hekimi tarafından beyan formu incelenerek sürücü/sürücü adayının muayenesini yapar, muayene bulgusuna göre sağlık raporunun II. Kısmını doldurup sağlık raporunu tanzim ederek kişiye teslim eder. Başvurun kişiler muayene edildikten sonra kişilerin beyan ettiği ya da fizik muayene ile saptanan hastalık veya rahatsızlıkların ileri tetkik ve tedavi gerektirmesi durumunda kişiler ilgili uzman hekime/hekimlere sevk edilir.”
11.5. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 38 nci maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır. (2) Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez. (3) (Raporun 3’üncü kısmına itiraz halinde il sağlık müdürlüğü kişiyi, raporun olumsuz olmasına neden olan tek branş olması durumunda ilgili branştan üç uzmanın bulunduğu, raporun olumsuz olmasına neden olan birden fazla branş olması durumunda ilgili branşlarda birer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane
Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki en yakın sağlık hizmet sunucusuna sevk eder. Tek branş kararlarına itirazda o branştan üç hekimin katılımı ile birden fazla branş kararlarına itirazda ise itiraz edilen branşlardan en az birer hekimin yer aldığı en az beş uzman hekimin katılımı ile oluşturulan sağlık kurulunca karar verilir. (4) Raporun 3’üncü kısmında uzman hekim/hekimlerin “komisyona sevk” kararlarına itiraz edilemez. (5) İtiraza konu sürücü raporunu ilk düzenleyen hastane aynı zamanda
Yönerge eki Ek12 Hakem Hastane Listesinde yer alıyor ise kişi listede yer alan aynı veya üst roldeki diğer en yakın hastaneye sevk edilir. (6) İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem
Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur. (7) Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. (8) Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl
Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz Bölgesinde Antalya İl
Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde
Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır. (9) Hakem tayin edilen il sağlık müdürlükleri bünyesinde oluşturulan komisyonun ilk başvuru yapılan komisyon olması ve bu komisyon kararına itiraz edilmesi halinde, kişi öncelikle en yakın il sağlık müdürlüğüne sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. Kararlar arası çelişki olması halinde kişi diğer bölgedeki hakem olarak belirlenmiş il sağlık müdürlüğüne gönderilir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez.
(10) Yazım hataları, imza eksikliği, doldurulması gereken alanların doldurulmaması, kişi bilgilerinin hatalı olması gibi (karar hükmü hariç) eksikliklerin veya usul hatalarının bulunduğu durumlarda, raporu talep eden kişi veya kurum tarafından raporu tanzim eden sağlık hizmet sunucusuna, rapor iade edilir.
İlgili sağlık hizmet sunucusu, rapor iadesinin nedenlerini (karar hükmü hariç) değerlendirir, bir yanlışlık yapıldığını tespit ederse gereken düzeltmeyi yapar. Bu durumlar rapora itiraza ilişkin başvuru sayısına dâhil edilmez.” 11.6. “Ortak hükümler” başlıklı 44 üncü maddenin ikinci fıkrasında; “Sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporlar 2 (iki) yıl geçerlidir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; adı geçen, engelli bir vatandaş olduğunu, ilgili mevzuata göre H sınıfı ehliyetinin yeniden düzenlenmesi için 01.11.2021 tarihinde aile hekimi tarafından Muğla
Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Kliniğine sevk edildiğini, anılan Hastane komisyonu tarafından hakkında “sürücü olamaz” şeklinde rapor düzenlediğini, itirazı üzerine sevk edildiği Denizli İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon tarafından da hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiğinden ehliyetinin iptal edildiğini ifade etmiş olup, yaşadığı mağduriyetin giderilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
14. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
15. Bununla birlikte, her ne kadar engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası, engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek ise de kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir. Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme sayesinde engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığı belirleneceğinden bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir (Kamu Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı Tavsiye
Kararı).
16. Diğer taraftan, Karayolları Trafik Yönetmeliğinde değişiklik yapılmış ve 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmış olup, bu tarihinden önce düzenlenmiş olan eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerektiği, yeni tip sürücü belgelerinde sınıfına göre sağlık raporunun 5 yıl veya 10 yıl geçerli olduğu, süre bitiminde yenilenmesi gerektiği ve sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgelerinin geçersiz sayılacağı düzenlenmiştir.
17. Sürücü belgesi talep eden kişilerin, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirtilen şartları taşımaları gerekmekte olup, bu yönetmelikte kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda sağlık şartlarının tespiti için ilgili uzman tabip/tabipler tarafından il sağlık müdürlüğü bünyesinde valilik tarafından görevlendirilecek il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları, ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji uzmanları ile valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşturulan ve ihtiyaç duyulması halinde iç hastalıkları, ruh sağlığı hastalıkları, kulak burun boğaz uzman hekimleri ile elektrik mühendisi dâhil edilebilen komisyona sevk edileceğine ilişkin hükümler yer almıştır.
18. Ayrıca, Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergede de benzer hükümlere yer verilmiş olup, anılan Yönergede özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişinin sevk edileceği,
sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise kararın kesinleşeceği, kararlar arası çelişki olması halinde de hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarının kesin olduğu ve itiraz edilemeyeceği, sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporların 2 (iki) yıl geçerli olacağı belirtilmiştir.
19. Bahse konu olayda, ilgili mevzuat hükümlerine göre adı geçenin mevcut ehliyetinin yeniden düzenlenebilmesi için 01.11.2021 tarihinde aile hekimine başvurduğu, muayenesi yapıldıktan sonra özel tertibatlı araç sürücü komisyonuna sevk edilmesi neticesinde Muğla İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonca 08.11.2021 tarihinde hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiği, başvuranın itirazı üzerine Denizli İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonca 02.12.2021 tarihinde hakkında yine “sürücü olmaz” kararı verilerek her iki komisyonca kişinin mevcut engelinin sürücü olmasına engel oluşturduğu kanaatine varılmıştır. Bu noktada, sürücü sağlık raporu düzenleme ve rapora itiraz sürecinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde yürütüldüğü değerlendirilmiş olmakla birlikte verilen “sürücü olamaz” kararlarının başvuranın (engellinin) erişim hakkına ve bağımsız yaşama hakkına müdahale niteliğinde olup olmadığının şüpheye mahal bırakmayacak şekilde tespiti için bilirkişi görüşüne ihtiyaç duyulmuştur.
20. Bu kapsamda, somut konunun değerlendirilmesi tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirdiğinden
Kurumumuzun sayılı yazısı ile Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
Hastanesi Başhekimliği tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince bahse konu kişinin durumu hakkında gerekiyorsa yeniden muayenesi yapılmak suretiyle bilirkişi raporu düzenlenmesi talep edilmiş olup, söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve 06.02.2023 tarihinde Kurumumuza iletilen Bilirkişi Raporunda ise özetle; başvurucu muayenesinin Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Ortopedi ve
Travmatoloji ve Nöroloji bölümlerince yapıldığı, alınan anamnezde hastanın doğumsal akondroplazik olduğu ve 40 yıldır otomobil kullandığı, kullandığı aracın fren pedalının, oturma koltuğunun yükseltilmiş otomatik vitesli bir araç olduğunun öğrenildiği, hastanın fizik muayenesinde her iki taraf omuz, diz ve ayak bilek eklemlerinde kısıtlıklar olduğu, sağ dizinin tamamen ankiloze olduğu, kas gücünün ise hem üst hem de alt ekstremitelerde tam olduğu, herhangi bir nörolojik muayene bulgusu olmadığının tespit edildiği, sonuç olarak hastanın alt ekstremite kontrollü bir araç kullanmasının mümkün olmadığı, ancak üst ekstremite kontrollü bir araç kullanıp kullanamayacağı ile ilgili bir araç içi düzenlemenin mümkün olup olmadığı açısından değerlendirilmesinin il sağlık müdürlüğü sürücü komisyonu heyetince yapılmasının uygun olacağı belirtilmiştir.
21. Bu itibarla, ilgili mevzuat hükümleri, idarenin açıklamaları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurucunun, sürücü belgesini yeniletmek amacıyla başvurduğu sağlık hizmeti sunucusu tarafından Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine
Dair Yönetmelik hükümlerince kurulan engelli sürücü komisyonlarınca; sürücü adaylarında aranan nitelikler, tıbbi yeterlilikler, trafik ve kişi güvenliği gibi hususlar dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde, sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartlarını taşımadığı gerekçesiyle başvuranla ilgili “sürücü olamaz” şeklinde karar verilmiş ise de Kurumumuzca görevlendirilen ve alanında uzman hekimlerce hazırlanan Bilirkişi Raporunda “hastanın, üst ekstremite kontrollü bir araç kullanıp kullanamayacağı ile ilgili bir araç içi düzenlemenin mümkün olup olmadığının sürücü komisyonunca değerlendirilmesinin uygun olacağı” yönünde kanaat bildirildiğinden başvurunun kabulü ile bahse konu talebin ilgili sürücü komisyonunca yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2021/13339 başvuru nolu Tavsiye Kararı, 2021/21270 başvuru nolu Tavsiye Kararı, vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmüne yer verilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili idare mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın sürücü olup olmayacağı hususunun anılan bilirkişi raporundaki açıklamalar doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi amacıyla SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURUCU, SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, MUĞLA İL SAĞLIK
MÜDÜRLÜĞÜ ile DENİZLİ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi