|
ÖZET: Başvuran, %64 engelli olarak Mardin iline tayin talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın Şanlıurfa iline atandığı ve 18 ay görev yapma zorunluluğu nedeniyle talebini reddetmiştir. İdare, başvuranın engel durumunun sonradan oluşmadığını ve dolayısıyla bu durumun tayin talebi için geçerli bir mazeret olmadığını belirtmiştir. Ancak, ilgili mevzuat, en az %40 engelli olan memurların engellilik durumuna dayalı yer değiştirme taleplerinin kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın değerlendirileceğini öngörmektedir. Bu nedenle, başvuranın tayin talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.
Sonuç olarak, başvuranın engel durumu göz önünde bulundurularak Mardin iline tayin talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği, bu durumun hem ulusal hem de uluslararası mevzuat çerçevesinde engellilere yönelik pozitif ayrımcılık ilkeleri doğrultusunda ele alınması gerektiği ifade edilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun, engelli personellerin özel durumlarını dikkate alarak daha esnek bir yaklaşım benimsemesi önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1777-S.23.2968
BAŞVURU NO : 2022/16567
KARAR TARİHİ : 10/02/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Şef kadrosuna atanan başvuranın, engel durumu nedeniyle tayin talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran; Şanlıurfa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü bünyesinde “Şef” olarak çalıştığını, %64 oranında engeli bulunduğunu, ailesinin Mardin ilinde ikamet ettiğini ve engel durumu nedeniyle ailesinin yardımına ihtiyaç duyduğunu belirterek Mardin iline tayin edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 14/12/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısı ile 27/12/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Personel
Daire Başkanlığı tarafından gönderilen 26/12/2022 tarihli ve sayılı
yazı ile 30/12/2022 tarihli ve -59806491 sayılı cevabi yazı ve eklerinde, özetle:
2.1. Başvuranın, Mardin Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü VHKİ kadrosunda görev yapmakta iken 2022 yılı
Görevde Yükselme Sınavı sonucuna göre tercihi dikkate alınarak Şanlıurfa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü
“şef” kadrosuna atandığı, 2.2. Kurum personellerinin görevde yükselme ile atanmalarının SGK Personeli Görevde Yükselme ve
Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nde belirlenen hükümler çerçevesinde gerçekleştirilmekte olduğu, anılan sınavda başarılı olan personelin atanacağı yerlerin Kurumca resen belirlenmediği, adayların ilan edilen
kadrolardan çalışabileceklerini kendilerinin belirlediği yerlere elektronik ortamda tercihleri alınarak, başarı sırasına göre atamalarının yapıldığı, 2.3. SGK Personeli Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 20’nci maddesinde; “…Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı sonucu ataması yapılanlar atandıkları il sınırları içerisinde fiilen onsekiz ay görev yapmak zorundadırlar…” hükmüne “…Bu bölümün 16’ncı maddesi hariç isteğe bağlı yer değiştirmeye ilişkin hükümler; görevde yükselme ve unvan değişikliği nedeniyle atananlarda birinci fıkrada belirtilen sürede uygulanmaz. Ancak; yeni görev yerine başladıktan sonra onsekiz ay içinde meydana gelen mazeret hallerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme talepleri Genel Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir.” hükümlerinin yer aldığı, 2.4. Bu kapsamda ve 31/08/2022 tarihinde görevine başladığı, engelliliğine esas rapor tarihinin 04/12/2014 olması dolayısıyla mazeretinin sonradan oluşmadığı anlaşıldığından mevzuat hükümleri çerçevesinde fiilen onsekiz ay görev yapmadan tekrar Mardin Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne atanmasına imkan bulunmadığı, 2.5. Mardin Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün olması gereken norm kadro sayısının 213, fiili çalışan personel sayısının 157 olduğu norm/fiili doluluk oranının %73, halen çalışmakta olduğu Şanlıurfa Sosyal
Güvenlik İl Müdürlüğünde ise olması gereken norm kadro sayısının 449, fiili çalışan personel sayısının
243 olup norm/fiili doluluk oranı %54 olduğundan başvuranın hizmetine Şanlıurfa Sosyal Güvenlik İl
Müdürlüğünde ihtiyaç duyulduğu, Öte yandan, engelli memur çalıştırma yükümlülüğü gereğince Mardin
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde 5 memur görev yapması gerekirken 7 memurun, Şanlıurfa Sosyal
Güvenlik İl Müdürlüğünde 7 memur görev yapması gerekirken 14 memurun görev yaptığı, 2.6. Mardin Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü şef kadrosunun olması gereken norm kadro sayısının 27, fiili çalışan personel sayısının 19 olduğu norm/fiili doluluk oranının %70, başvuranın halen çalışmakta olduğu
Şanlıurfa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde olması gereken norm kadro sayısının 53, fiili çalışan personel sayısının 22 olduğu, norm/fiili doluluk oranının %41, Türkiye genelinde ise olması gereken norm kadro sayısının 4261, fiili çalışan personel sayısı 2039 olup norm/fiili doluluk oranının %47,85 olduğu, 2.7. Kurumlarının görevde yükselme sınavı sürecinde, İl Müdürlüklerinin norm/fiili kadro durumları değerlendirilerek çalışma yapıldığı ve bu doğrultuda atanabilecek kadroların duyuru yoluyla ilan edildiği, bu bağlamda, anılan sınava ilişkin duyuru Eki’nde yer alan İl Müdürlükleri ve kadro listesinde, Mardin
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü için 1, Şanlıurfa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü için 8 şef kadrosu ilan edildiği, 2.8. Kurumlarınca yapılan görevde yükselme sınavının tercih sürecinde Mardin Sosyal Güvenlik İl
Müdürlüğünün norm/fiili doluluk oranının Türkiye geneli norm/fiili doluluk oranının üstünde olmasına rağmen 1 şef kadrosu ilan edildiği, başvuranın yaptığı tercihler içinde Mardin ilinin birinci sırada, Şanlıurfa ilinin ise iki ve üçüncü sırada olduğunun anlaşıldığı, İfadelerine yer verildiği tespit edilmiştir.
/
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde, “Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.” 3.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinde;“…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 3.4. “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90’ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7.5.2004-5170/7 md.)
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Genel İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinde;“(e) Fırsat eşitliği;…(f) Erişilebilirlik Sözleşme’nin dayandığı ilkeler arasında sayılmıştır.”, 4.2. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.”, 4.3. “Erişebilirlik” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Taraf Devletler engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dâhil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır. Erişim önündeki engellerin tespitini ve
ortadan kaldırılmasını da içeren bu tedbirler diğerlerinin yanında, aşağıda belirtilenlere de uygulanır:
(a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere bilgi ve iletişim araçları ile diğer hizmetler.” 4.4. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19’uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını
kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat
edilmelidir:
(a) Engelliler diğer bireylerle eşit koşullar altında ikametgâhlarını ve nerede ve kiminle yaşayacaklarını seçme hakkına sahiptirler ve özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar; (b) Engellilerin kişisel destek dâhil olmak üzere toplum içinde yaşamak ve topluma dâhil olmak için ihtiyaç duydukları konut içi, kurum içi ve diğer toplumsal destek hizmetlerine erişimleri sağlanmalı ve engellilerin toplumdan tecridi ve ayrı tutulması önlenmelidir; (c) Kamusal hizmet ve tesisler engellilere diğer bireylerle eşit şekilde açık olmalı ve onların ihtiyaçlarına yanıt verebilmelidir”, 5. Yine İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 16’ncı ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin
Uluslararası Sözleşmenin 10’uncu maddelerinde ailenin, toplumun doğal ve temel unsuru olduğu ve devlet tarafından korunmasının gerektiği belirtilmiş; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8’inci maddesinde de herkesin, aile hayatına saygı gösterilmesi hakkına sahip olduğu kabul edilmiştir.
6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” 7. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “İstihdam şekilleri” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde; “Kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. A) Memur: Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memur sayılır. Yukarıdaki tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.”, 8. 25/06/1983 tarih ve 18088 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin; 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde “Bu Yönetmelik; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 2 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 2’nci maddesi ve aynı Kanunun 2670 sayılı Kanunla değişik 72’nci maddesine dayanılarak, Devlet Memurlarının aynı kurum içinde yer değiştirme suretiyle atanmalarını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”, 8.2. “Memurun İsteği Üzerine Yapılabilecek Yer Değiştirmeler” başlıklı 12’nci maddesinde “Sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerinin belgelendirilmesi halinde, hizmet bölgelerindeki ve/veya hizmet alanlarındaki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle ataması yapılabilir.
Sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorundadır. Zorunlu çalışma süresini sağlık veya aile birliği mazeretine dayalı olarak tamamlamamış olan memur mazeretinin sona ermesi durumunda, zorunlu hizmet süresinin eksik kalan kısmını tamamlamak zorundadır.
Sağlık ve can güvenliği mazeretlerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir.”, 8.3. “Sağlık Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13’üncü maddesinde “Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.
Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir.”, 8.4. “Engellilik Durumuna Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı Ek 3’üncü maddesinde; “İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir. Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır. Memurun kendisinin veya birlikte yaşadığı eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının engellilik durumunun tedavisi sebebiyle yer değişikliğini talep etmesi halinde, yer değiştirme suretiyle atama yapılacak yerin, memurun ve bu fıkra kapsamındaki yakınlarının engellilik durumuna uygun olması esastır.”, 9. 14/04/2017 tarih ve 30038 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik
Kurumu Personeli Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; 9.1. “İsteğe Bağlı Yer Değiştirme Suretiyle Atanmaya İlişkin İşlemler” başlıklı 3’üncü Bölümünün
“Atamaya ilişkin genel esaslar” başlıklı 12’nci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; a) Yapılacak atamalarda kadro imkanları ile hizmet ihtiyacı göz önünde bulundurulur.
b) Değerlendirme puanı belirleyici olarak esas alınır.
c) Personelin birimler arasında hizmet gerekleri dikkate alınarak, adil ve dengeli dağılım sağlanır.
ç) Yapılacak atamalarda aile birliğini muhafaza etmeye özen gösterilir.
(2) Atanılan il sınırları içerisinde göreve başlama tarihinden itibaren fiilen (Değişik ibare:RG-28/2/2015-
29281) onsekiz ay görev yapmak
zorunludur. Bu sürelerin hesabında izinli sürelerden yalnızca yıllık izin ve mazeret izninde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır.
(3) Karşılıklı yer değiştirmeye dayalı taleplerde süre şartı aranmaz. Ancak, ikinci kez talepte bulunulması halinde ikinci fıkrada belirtilen süre dört yıl olarak uygulanır.
(4) 14, 15, 17 ve 18 inci maddelerde belirtilen hallerde ikinci fıkrada belirtilen süre şartı aranmaz.
(5) Ataması yapılan personelin atama işleminden vazgeçme talebi, görevinden ayrılmaması kaydıyla, belirtilen acil ve zorunlu hallerin belge ile ispatı halinde değerlendirilebilir.
(6) (Ek:RG-20/6/2013-28683) Bu Yönetmeliğin 14 ve 15 inci maddelerine göre mazeretleri nedeniyle görev yerleri değiştirilen personel, mazeretlerinin devam ettiğine dair bilgi ve belgeleri, her yıl Ocak ayı sonuna kadar çalıştığı birime bildirmekle yükümlüdür. Birimler, mazereti sona eren personelin belgelerini on beş gün içerisinde İnsan Kaynakları Daire Başkanlığına intikal ettirir. Mazereti herhangi bir sebeple sona eren personelin ayrıldığı görev yerine iadesi veya bulunduğu yerde kalması norm kadro durumları da dikkate alınmak kaydıyla atamaya yetkili amir tarafından değerlendirilir.” 9.2. “Engellilik durumuna bağlı atama” başlıklı 14/A maddesinde; “(Ek:RG-28/2/2015-29281)
(1) İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir.
(2) Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır ve bu haktan bir defadan fazla yararlanılamaz. Memurun kendisinin veya birlikte yaşadığı eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının engellilik durumunun tedavisi sebebiyle yer değişikliğini talep etmesi halinde, yer değiştirme suretiyle atama yapılacak yerin, memurun ve bu fıkra kapsamındaki yakınlarının engellilik durumuna uygun olması esastır.
(3) Engellilik durumu devam ettiği sürece kurumlarca isteği dışında memurun yeri değiştirilmez. Engellilik durumu ortadan kalkan memurlar hakkında bu Yönetmelikte yer alan diğer hükümler uygulanır.” 9.3. “Karşılıklı yer değiştirme suretiyle atama” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Birimler vasıtasıyla müracaat edilmesi kaydıyla, aynı sınıf ve eşdeğer unvanda karşılıklı yer değiştirme talepleri talep tarihini takip eden yedi iş günü içinde İnsan Kaynakları Daire Başkanlığına intikal ettirilir. Yer değiştirme taleplerinin uygun görülmesi halinde karşılıklı olarak yer değiştirmek suretiyle atamaları yapılabilir.
(2) Karşılıklı yer değiştirme suretiyle ataması yapılan personelden birinin görevinden ayrılması halinde vazgeçme talepleri dikkate alınmaz.”
/
9.4. “Görevde yükselme ve unvan değişikliği nedeniyle naklen atama” başlıklı 20’nci maddesinde; “(1) Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı sonucu ataması yapılanlar atandıkları il sınırları içerisinde fiilen (Değişik ibare:RG-28/2/2015-29281) onsekiz ay görev yapmak zorundadırlar. Bu sürenin hesabında izinli sürelerden yalnızca yıllık izin ve mazeret izninde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır.
Bu süreyi doldurmayanların atamaları, daha önce bulundukları unvana atanmayı kabul etmeleri halinde yapılabilir. Ancak, bu şekilde ataması yapılan personelin feragat ettiği unvana tekrar atanabilmesi, atama yapılacak yerin ilk atamanın yapıldığı il olması kaydıyla mümkündür. Önceki görevine tekrar atananlar, atandıkları il sınırları içerisinde eksik kalan sürelerini tamamlamak zorundadırlar.
(2) Bu bölümün 16’ncı maddesi hariç isteğe bağlı yer değiştirmeye ilişkin hükümler; görevde yükselme ve unvan değişikliği nedeniyle atananlarda birinci fıkrada belirtilen sürede uygulanmaz. Ancak; yeni görev yerine başladıktan sonra (Değişik ibare:RG-28/2/2015-29281) onsekiz ay içinde meydana gelen (Değişik ibare:RG-28/2/2015-29281) mazeret hallerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme talepleri Genel
Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, 1 no.lu paragrafta ayrıntısına yer verilen başvurusunda; engel durumu nedeniyle Mardin iline tayininin yapılmasını talep etmektedir.
12. İlgili idare cevabi yazısında, özetle; Başvuranın, Mardin ilinde çalışmaktayken girdiği “Görevde
Yükselme” sınavında başarılı olduğunu ve tercihleri arasında yer alan Şanlıurfa iline “Şef” kadrosunda atamasının yapıldığını, yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümleri uyarınca görevde yükselme ve unvan değişikliği ile ataması yapılanların atandıkları il sınırları içerisinde fiilen onsekiz ay görev yapmak zorunda olduğunu, ayrıca mazeretinin sonradan oluşan bir mazeret olmadığını dolayısıyla aynı yönetmelik hükümleri gereğince değerlendirilemeyeceğini, öte yandan mevcut norm kadro verileri doğrultusunda başvuranın görevine ihtiyaç duyduğunu, bu yüzden görev süresini tamamlamadan Mardin iline atanmasının mümkün olmadığını belirtmektedir.
13. Başvuranın iddiaları, ilgili idarenin Kurumumuza göndermiş olduğu cevabi yazı ve ekleri doğrultusunda başvuru konusu talep incelendiğinde; 13.1. Başvuranın 29/04/2013 tarihinde Mardin Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü bünyesinde “Engelli Aday
Memur” olarak çalışmaya başladığı, 30/09/2019 tarihinde unvan değişikliği ile yine aynı idare bünyesinde
“V.H.K.İ.” olarak çalışmaya devam ettiği ve bu unvanla çalışmaktayken “SGK Personeli Görevde
Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği” kapsamında “Şef” unvanına yükselerek 31/08/2022 tarihinde
Şanlıurfa Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne atamasının yapıldığı, 13.2. Şanlıurfa ilinde göreve başladıktan sonra, engel durumu nedeniyle ailesinin ikamet ettiği ve önceki görev yeri olan Mardin iline tayininin yapılması için başvuruda bulunduğu ancak bu başvurusunun, “SGK
Personeli Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği”nin 20’nci maddesi uyarınca görevde yükselme ile atandığı yeni görev yerinde, 18 ay görev yapmak zorunda olduğuna ilişkin hüküm gereğince reddedildiği, ayrıca aynı düzenleme maddesinde yer alan “… yeni görev yerine başladıktan sonra onsekiz ay içinde meydana gelen mazeret hallerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme talepleri Genel Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir.” hükmünün sadece sonradan oluşan mazeretler için geçerli olduğu ancak
Başvuranın engel durumunun geçmişten gelen bir durum olduğu dolayısıyla nakil talebi için engel durumunun geçerli bir mazeret olmadığının vurgulandığı anlaşılmıştır.
14. Başvuranın Kurumumuza sunduğu %64 oranlı sağlık raporu incelendiğinde; kendisine “Polio Sekeli” tanısının konulduğu, halk arasında “Çocuk Felci” olarak bilinen bu hastalık nedeniyle vücudunun “Sağ
Alt Ekstremite” ve “Sağ Üst Ekstermite” yani sağ kol ve sağ bacağında engelinin bulunduğu görülmektedir. Öte yandan; başvuran, engeli dolayısıyla yürümekte zorluk yaşadığını, bu sebeple almış olduğu aşırı kilolarının hareketini daha da zorlaştırdığını, ailesinin yardımına ihtiyaç duyduğunu belirtmektedir.
15. Gelinen noktada başvuranın, engel durumu mazereti nedeniyle tayin talebi, mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirildiğinde; 15.1. İlgili idarenin, Başvuranın talebine olumsuz cevap vermesindeki temel dayanağını, Sosyal Güvenlik
Kurumu Personeli Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; “Görevde yükselme ve unvan değişikliği nedeniyle naklen atama” başlıklı 20’nci maddesinde; “(1) Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı sonucu ataması yapılanlar atandıkları il sınırları içerisinde fiilen (Değişik ibare:RG-28/2/2015-29281)
onsekiz ay görev yapmak zorundadırlar…
(2)… Ancak; yeni görev yerine başladıktan sonra (Değişik ibare:RG-28/2/2015-29281) onsekiz ay içinde meydana gelen (Değişik ibare:RG-28/2/2015-29281) mazeret hallerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme talepleri Genel Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre değerlendirilir.” yer alan bu hükümlerin oluşturduğu görülmektedir. Kısacası ilgili idare tarafından, Şanlıurfa iline atanan Başvuranın, atandığı yeni görev yerinde 18 ay görev yapmak zorunda olduğu ve engel durumunun sonradan meydana gelen bir mazeret olmadığı dolayısıyla talebinin kabul edilemeyeceği belirtilmektedir.
15.2. Oysaki hem mezkûr Yönetmelikte hem de Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle
Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümlerinde; İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurların, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabileceği, bu kapsamdaki taleplerin bu
Yönetmeliklerde yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanacağına ilişkin açık hüküm yer almaktadır.
15.3. Bu açıdan; engellilik durumu nedeniyle tayin talebinde bulunan kişilerin bu taleplerinin herhangi bir kısıtlayıcı hükme tabi olamayacağının açık olduğu, dolayısıyla ilgili idare tarafından sayılan gerekçelerle başvuranın tayin talebinin reddedilmesi işleminin hukuka uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
16. Öte yandan, ilgili idare tarafından Başvuranın Şanlıurfa ilindeki hizmetine ihtiyaç duyulduğu vurgulansa da, Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesinde Engelli Memur olarak 2013 yılında çalışmaya başlayan başvuranın, Şanlıurfa iline atandığı 31/08/2022 tarihine kadar Mardin ilinde görev yaptığı düşünüldüğünde, yeni bir ile atanması nedeniyle engel durumundan dolayı yeni bir düzen kurmakta daha da zorlanacağı, ayrıca aslen Mardin’li olan Başvuranın ailesinin Mardin ilinde yaşıyor olması nedeniyle, engel durumuna bağlı olarak yaşadığı veyahut yaşayabileceği her türlü olumsuzlukta ailesinin desteğinden mahrum kalacağı değerlendirildiğinde, 16.1. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan “Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.” hükmü başta olmak üzere hem Uluslararası antlaşmalar, hem Ulusal mevzuat hükümleri hem de yukarıda yer alan SGK Personeline ilişkin özel hükümler birlikte değerlendirildiğinde, “Görevde
Yükselme Atanma İstek Formu” belgesinde başvuranın ilk tercihi olan Mardin iline atanabilmesi yönünde pozitif bir takım düzenlemelerin yapılabileceği değerlendirilmektedir.
16.2. Bu açıdan, ilgili Kurum olan Sosyal Güvenlik Kurumunun, engelli personellerin bu ve buna benzer özel durumlarında, bütün personellere uygulanan genel hükümlerden ziyade, engel durumu nedeniyle sorun yaşaması muhtemel engelli personellerinin sorun yaşamaması adına önleyici bir takım mekanizmalar oluşturmasında ayrıca fayda görülmektedir.
17. Buna göre Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın engel durumu nedeniyle
Mardin iline tayin edilmesi talebinin, ilgili İdare tarafından; hem mevcut mevzuat hükümlerinde engelliler lehine yer alan ve bu kişilerin tayin taleplerinin herhangi bir kısıtlayıcı hükme tabi olmayacağını vurgulayan mevzuat hükümleri çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi açısından; hem de ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri kapsamında engellilere yönelik pozitif ayrımcılık boyutuyla, bu ve buna benzer sorunların yaşanmaması amacıyla geliştirilebilecek çözüm mekanizmaları yönünden yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin ilgili idare tarafından zamanında ve gerekçeli olarak iletildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak başvuranın talebine ilişkin verilen ret kararına karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin
gösterilmediği, bu yüzden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idareye bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
19. Öte yandan, başvuranın engel durumu gözetilerek, Görevde Yükselme talebinde ilk tercihi olan Mardin iline atanmasını sağlayacak şekilde, engelli personelin özel durumlarının gözetildiği veyahut bu kişilere öncelik verilen bir sistemin ilgili idare tarafından sağlanması, yine İyi Yönetim İlkeleri açısından ilgili
İdareden beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ilgili idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Şanlıurfa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın, engel durumu gözetilerek Mardin iline tayininin yapılması talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi