|
ÖZET: Başvuran, “sürücü olamaz” raporuna itiraz ederek, sürücü ehliyetini yenilemek için sağlık raporu talep etmiştir. 2016’dan itibaren yeni tip sürücü belgeleri düzenlenmeye başlamış ve eski belgelerin geçerlilik süresi 2022’de sona ermiştir. Yeni belgelerin uluslararası standartlara uygun olması ve belirli sürelerle yenilenmesi gerekmektedir. Anayasa’nın 61. maddesi ve BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme, engellilerin topluma katılımını sağlamayı amaçlamaktadır. Ancak, engelli bireylerin hakları, toplum sağlığını tehlikeye atmamak şartıyla düzenlenmelidir.
Başvuranın engel durumunun sürücü olmasına engel teşkil edip etmediği, uzman hekimlerce değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmede, mevcut engelin, ilgili yönetmelik gereğince sürücü olmasına engel oluşturduğu sonucuna varılmıştır. Başvuranın daha önce engelli sürücü belgesine sahip olması, yeni tip belgeler için gerekli şartların değişmediği anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla, idarenin verdiği karar hukuka uygun bulunmuş ve itiraz sürecinde mevzuata aykırı bir durum tespit edilmemiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9332-S.23.15061
BAŞVURU NO : 2023/2355
KARAR TARİHİ : 26/07/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ESKİŞEHİR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BİLECİK İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Sürücü olamaz raporu hk.
BAŞVURU TARİHİ : 15/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; 2010 yılında ehliyet alarak anılan yıldan itibaren aktif biçimde araç kullandığını, ehliyetini yenilemek için yaptığı başvuru neticesinde Eskişehir
Şehir Hastanesinde özel tertibatlı araç kullanabileceği yönünde % 40 oranında engelli raporu verildiğini, bunun üzerine Eskişehir İl Sağlık Kuruluna başvurduğunu, Eskişehir İl Sağlık Kurulunca hakkında sürücü olamaz kararı verildiğini, anılan karara itirazı sonrasında da bu defa Bilecik İl Sağlık Kurulunca hakkında sürücü olamaz kararı verildiğini, 12 yıldır hiçbir trafik cezası almadığını ve kazaya karışmadığını dahası rahatsızlığının doğuştan ve ehliyet aldığı tarihte de mevcut olduğunu, hakkında verilen sürücü olamaz raporlarında nitelikli bir değerlendirme yapılmadığını, sürücü belgesinin iptalinin erişim ve bağımsız yaşama hakkını ortadan kaldırdığını belirterek hakkında verilen sürücü olamaz raporlarının iptalini ve uygun koşullarda tarafına sürücü belgesi verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bilecik İl Sağlık Müdürlüğünden 24/02/2023 tarih ve sayılı yazımız ile Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğünden ise 27/02/2023 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1. Söz konusu bilgi ve belge talebimize yönelik olarak Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğünce iletilen 01/03/2023 tarih ve – – sayılı cevabi yazısında ve eklerinde özetle;
2.2. Başvuranın Sürücü Adayları ve Sürücüler İçin Sağlık Raporu başvurusunu Eskişehir ili Odunpazarı 3
No.lu Aile Hekimliği Birimine yaptığı, ilgili Aile Hekimi tarafından Nöroloji, Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon ile Ortopedi ve Travmatoloji Bölümlerine uzman hekim muayenesi sevkinin gerçekleştirildiği, akabinde başvuranın Eskişehir Şehir Hastanesine müracaat ettiği, ilgili bölümlerde muayenesi yapılarak, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair
Yönetmelik’in 4. Maddesinin 8. Fıkrası gereğince Müdürlük Sürücü Değerlendirme Komisyonuna sevkinin gerçekleştirildiği ve ardından 16/06/2022 tarihinde sürücü değerlendirme komisyonu tarafından değerlendirilip, Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkındaki Yönergenin 16. Maddesi gereğince 12/05/2022 tarihinde Eskişehir Şehir Hastanesinden almış olduğu Erişkinleri İçin Engellilik Sağlık Kurulu
Raporu da komisyonda göz önünde bulundurularak, ilgili hekimler tarafından muayenesinin yapıldığı ve
Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik’in 8. ve 9.
Maddeleri gereğince; “Her iki dirseğin, el bileğinin ve el eklemlerinde hareketlerin kısıtlı olması ve solda daha ağır olması nedeniyle ince beceri ve kavramasının olmaması” nedeniyle oy birliği ile “Sürücü
Olamaz.” kararının verildiği, ardından başvuranın 31/05/2022 tarihli dilekçesi ile anılan karara itirazı ardından Bilecik İl Sağlık Müdürlüğüne sevkinin gerçekleştirilerek, Bilecik İl Sağlık Müdürlüğü Sürücü
Değerlendirme Komisyonunda 30/06/2022 tarihinde “Sürücü Olamaz.” kararının verilmiş olduğu, 2.3. Başvuran hakkında verilen kararın ilgili Yönetmelik ve Yönergeye uygun şekilde trafik güvenliği göz önüne alınarak verilmiş olduğu, ifade edilmektedir.
3. Başvuranın itirazını değerlendiren Bilecik İl Sağlık Müdürlüğü’nden 10/03/2023 tarih ve E-
– – sayılı yazıyla Kurumumuza gönderilen cevap ve eklerinde özetle:
3.1. Başvuranın durumunun Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde toplanan özel tertibatlı araç ve sürücü belgesi sınıfı belirleme komisyonunun hakkında vermiş olduğu 16/06/2022 tarih ve karara 16/02/2022 tarihli dilekçe ile itirazı neticesinde Eskişehir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından Sağlık
Bakanlığının 20/10/2020 tarih ve 4959 sayılı makam onayı ile yürürlüğe giren “Sağlık Raporları Usul ve
Esaslar Hakkında Yönergede Değişiklik Yapılmasına Dair Yönergenin 38. maddesi gereği e-rapor sistemi üzerinden itiraz talebinin oluşturulduğu, İtiraz talebinin İl Sağlık Müdürlüğü e-rapor sistemindeki
“Komisyon Havuzundaki Hastalar” listesine eklenmesi neticesinde 17/06/2022 tarihinde başvuran ile sistemde kayıtlı olan telefon numarası ile iletişime geçilerek itiraz başvurusu oluşturulmuş ve komisyon tarihi, yeri ve saati belirlenince kendisine en az bir gün öncesinde sms ve telefon ile aranarak bilgilendirilme yapılacağı bilgisi verilmiştir. Başvuran komisyon tarihinden bir gün önce telefon ile aranarak komisyon davetinde bulunulduğu, 3.2. Başvuran hakkında tıbbi değerlendirme olarak, Sürücü Adayları ve sürücülerde Aranacak Sağlık
Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmeliğinin Madde 9’un ikinci fıkrasının “Sinir Hastalıklarından” başlığı b bendi “Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez..” hükmü kapsamında değerlendirilerek kendisine “Sürücü Olamaz” kararı ile 30/06/2022 tarih ve sayılı sürücü raporu düzenlendiği, 3.3. İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde 30/06/2022 tarihinde oluşturulan komisyonda görevli Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon Uzman Hekimi, Nöroloji Uzman Hekimi ve Ortapedi ve Travmatoloji Uzman Hekimi tarafından başvuranın durumu değerlendirilerek 07/03/2023 tarih ve sayılı Durum Bildirir Sağlık
Kurulu Raporu düzenlendiği, İl Sağlık Müdürlüğü durum bildirir sağlık kurul raporu ve sürücü raporunun incelenmesi sonucunda, Sağlık Raporları Usul ve Esaslar Hakkında Yönergede Değişiklik Yapılmasına
Dair Yönergenin Sürücü Raporlarına İtiraz başlıklı 37 nci maddesinin yedinci fıkrasında “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren İl/İlçe Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın İl Sağlık Müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen İl
Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir” hükmü kapsamında başvuran hakkında verilmiş olan kararın kesinleştiği, ifade edilmektedir.
4. Kurumumuzun 07/06/2023 tarihli ve – – sayılı yazısı ile Eskişehir
Osmangazi Üniversitesi Rektörlüğü Tıp Fakültesi Dekanlığı tarafından oluşturulan bilirkişi heyetince 23/06/2023 tarihinde hazırlanan ve Kurumumuza 04/07/2023 tarihinde iletilen bilirkişi raporunda özetle; “ Rektörlüğümüzün 09.06.2023 tarihli ve sayılı yazısı ekinde alınan
Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık)’nun ‘ın
15.02.2023 tarihli ve başvuru numaralı dosyası kapsamında hastanın dosyası incelenmiş, tıbbi
muayenesi yapılmış olup bilateral üst trunkus anterior divizyonunun korunduğu pleksopati tanısının doğru konulduğu ayrıca bu tanının sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair yönetmeliğinin madde 9’un 2. fıkrasının “Sinir Hastalıklarından” başlığı b bendi “Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek olanlara sürücü belgesi verilmez” hükmü kapsamında başvuranın sürücü olmasına engel oluşturduğu kanısındayız. ” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5.2. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında:
“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 07/05/2004-5170/7 md.)
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 5.3.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 5.4. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında: “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı
tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 6. BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’ nin; 6.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında: “1. Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 6.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde: “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”, 7. 04/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun; 8.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e)
Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur”, ikinci fıkrasında: “Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık
Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”, üçüncü fıkrasında: “Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde,
sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.”, 9. 26/09/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik’in; 9.1. “Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde: “(2) Sinir Hastalıklarından; b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez. İki ayağı felçli (parapleji), diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ayrıca ambulans, resmi veya ticari araç kullanamazlar.” 10. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin;
10.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında:
“Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4 Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve
Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım)
belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01/01/2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair
Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 10.2. “Genel hükümler” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında: “Sürücü belgesi sınıfları
aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır; a) Birinci grup: M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F sınıfları, b) İkinci grup:
C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve G sınıfları.”, 10.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin beşinci fıkrasında: “Uzman hekim/hekimlerce sürücü/sürücü adayının özel tertibatlı araç kullanmasına karar verilmesi halinde hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği ve kod tablosunda belirtilen kodlar yazılmadan
“Komisyona sevk” kutucuğu işaretlenerek il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyona gönderilir.” altıncı fıkrasında: “Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde
Yönerge’ nin 38’inci maddesi Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 10.4. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında: “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumda il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyon tarafından doldurulacak kısımdır.”, ikinci fıkrasında: “İl sağlık müdürü veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında Ortopedi ve Travmatoloji, Fiziksel
Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır. İhtiyaç duyulması halinde komisyona İç Hastalıkları, Ruh Sağlığı Hastalıkları, Kulak Burun Boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilir. Komisyon sürücü/sürücü adayının özel tertibat
olmaksızın araç kullanabileceğine veya sürücü olamayacağına karar verebilir. Komisyon aracın tadil
edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığını kontrol edebilir.”, altıncı fıkrasında:
“Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır.
Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”, 10.5. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 37 nci maddesinin birinci fıkrasında: “Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır.”, ikinci fıkrasında: “Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez.”, üçüncü fıkrasında: “Raporun 3’üncü kısmında raporun olumsuz olmasına neden olan uzman hekim/hekimlerin kararlarına itiraz halinde, il sağlık müdürlüğü kişiyi, en yakın ilgili branş/branşlarda üçer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki sağlık hizmet sunucusuna sevk eder.”, altıncı fıkrasında: “İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem
Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur.”, yedinci fıkrasında: “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor
IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü
bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.”, sekizinci fıkrasında: “Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz
Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık
Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.”, hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; hakkında verilmiş olan “sürücü olamaz” raporuna itiraz ederek sürücü ehliyetini yenileyebilmesi için tarafına sağlık raporunun verilmesini ve uygun koşullarda ehliyetinin yenilenmesini talep etmektedir.
13. 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmıştır. 31/12/2022 tarihinde eski tip sürücü belgelerinin geçerlilik süresi sona ereceğinden 01/01/2016 tarihinden önce düzenlenmiş olan eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerekmektedir. Yeni tip sürücü belgelerinin eski tip sürücü belgelerinden farkı; uluslararası nitelikte olması, güvenlik unsurlarının uluslararası standartlara uygun olması, süreli olması ve sürücü sınıf sayısının 17 olmasıdır. Yeni tip sürücü belgelerinde sınıfına göre sağlık raporu 5 yıl veya 10 yıl geçerli olup, süre bitiminde yenilenmesi gerekmektedir. C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgeleri 5 yıl; M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri 10 yıl geçerlidir. Sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgeleri geçersiz sayılır (https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi Erişim Tarihi: 18/01/2022).
14. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
15. Her ne kadar, engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek olmalıysa da kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir.
Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir.
Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme, engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığını belirleyecek ve bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir. (Kamu Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı başvuruya ilişkin Tavsiye Kararı).
16. Dolayısıyla başvuranın sahip olduğu engel durumunun sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceği, il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonlarda görevli konunun uzmanı heyet üyeleri tarafından değerlendirilmiş olup buna istinaden de mevcut engelinin bahse konu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi hükmü uyarınca sürücü olmasına engel oluşturduğu değerlendirmesi yapılmıştır.
Bu noktada, başvuranın daha önce engelli sürücü belgesine sahip olması, yeni tip sürücü belgelerinin verilmesi için gerekli olan şartlar açısından bir daha değerlendirmeye tabi tutulmayacağı veya eski şartlarda sürücü belgesi verilmesi gerektiği gibi bir anlama gelmeyeceğinden, mezkur mevzuat hükümlerine göre işlem tesis eden İdarenin buradaki işleminin yerinde olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, rapora yapılan itiraz sonucunda yürütülen süreçte de mevzuata aykırı bir hususa rastlanılmamıştır.
17. Başvuranın idari anlamda itiraz sürecinin ardından Kurumumuza yapmış olduğu başvurusu neticesinde, başvuruya ilişkin konunun değerlendirilmesinin tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirmesi sebebiyle
Kurumumuzun 07/06/2023 tarihli ve – – sayılı yazısı ile Eskişehir
Osmangazi Üniversitesi Rektörlüğünden Bilirkişi raporu talep edilmiş, anılan rektörlüğün talimatıyla Tıp
Fakültesi Dekanlığı tarafından oluşturulan bilirkişi heyetince başvuranın tıbbi muayenesi de yapılarak söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve 04/07/2023 tarihinde Kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda:“
Rektörlüğümüzün 09.06.2023 tarihli ve sayılı yazısı ekinde alınan Türkiye Büyük Millet
Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık)’nun ‘ın 15.02.2023 tarihli ve başvuru numaralı dosyası kapsamında hastanın dosyası incelenmiş, tıbbi muayenesi yapılmış olup bilateral üst trunkus anterior divizyonunun korunduğu pleksopati tanısının doğru konulduğu ayrıca bu tanının sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair yönetmeliğinin madde 9’un 2. fıkrasının “Sinir Hastalıklarından” başlığı b bendi “Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek olanlara sürücü belgesi verilmez” hükmü kapsamında başvuranın sürücü olmasına engel oluşturduğu kanısındayız.” İfadelerine yer verilmiştir.
18. Başvuru konusuna emsal teşkil edecek 2020/71312, 2021/12060 ve 2021/14280 dosya no.lu başvurularda izlenen değerlendirme usulünün iş bu dosya kapsamında da dikkate alındığı bu bağlamda kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda yer alan değerlendirmelerin kararın oluşturulmasına katkı sağladığı görülmektedir.
19. Bu kapsamda, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, konu hakkında edinilen bilirkişi raporu, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, sürücü belgesini yeniletmek amacıyla başvurduğu sağlık hizmeti sunucusu tarafından Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerince kurulan engelli sürücü komisyonunca; sürücü adaylarında aranan nitelikler, tıbbi yeterlilikler, trafik ve kişi güvenliği gibi hususlar dikkate alınarak yapılan değerlendirme neticesinde, sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartlarını taşımadığı gerekçesiyle başvuranla ilgili tesis edilen sürücü olamaz şeklindeki komisyon kararında ve rapora itiraz sürecinde yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Eskişehir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA, ESKİŞEHİR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE, BİLECİK İL SAĞLIK
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi