|
ÖZET: Başvuran, Kayseri Vergi Dairesi’ne yaptığı başvuruda, 2000 tarihli engelli sağlık raporunun geçerli olduğunu savunarak engelli vergi indiriminden yararlanmak istemiştir. Ancak, ilgili idare, 2008 yılından önceki raporların kabul edilmediğini belirterek, başvuranı yeniden engelli sağlık kurulu raporu almaya sevk etmiştir. Danıştay, engellilik indirimine ilişkin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31. maddesi ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, Merkez Sağlık Kurulu tarafından değerlendirilmemiş raporların geçerliliğinin bulunmadığını vurgulamıştır.
Merkez Sağlık Kurulu, engellilik durumunu belirlemek için gerekli olan raporları inceleme yetkisine sahiptir ve bu inceleme yapılmadan başvuruların kabul edilmesi hukuka aykırıdır. Başvuranın iddia ettiği “kazanılmış haklar” durumu, mevcut yönetmelik hükümleri gereği geçerli sayılmamaktadır. Dolayısıyla, başvuranın talebi, mevzuata uygun olarak reddedilmiştir. Bu karar, engelli bireylerin vergi indiriminden yararlanma süreçlerinde belirli bir düzen ve denetim sağlanması amacı taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14240-S.23.22524
BAŞVURU NO : 2023/7864
KARAR TARİHİ : 07/11/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
KAYSERİ VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinde öngörülen engellilik indirimine ilişkin iş ve işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/06/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, 07.06.2023 tarihinde Kayseri
Vergi Dairesine engelli vergi indiriminden yararlanmak için başvuruda bulunduğunu, ancak görevli memur tarafından mevcut raporlarının 2000 tarihli olduğu ve 2008 yılından önceki raporların kabul edilmediği, tekrar hastaneye sevk edilip yeniden engelli sağlık kurulu raporu alması gerektiği belirtilerek işleminin başlatılmadığını, ancak ilgili Yönetmelik hükümlerine göre 2000 tarihli ve % 50 oranındaki raporunun geçerli olduğunu iddia etmiş olup, vergi indiriminden yararlanabilmesi için için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gelir İdaresi Başkanlığının somut başvuruya ilişkin sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesine istinaden Resmi Gazete’de yayımlanan
Sakatlık İndiriminden Yararlanacak Hizmet Erbabının Sakatlık Derecelerinin Tespit Şekli ile
Uygulanması Hakkındaki Yönetmeliğin ilgili maddelerinde engellilik indiriminden yararlanmak üzere başvuruda bulunacak hizmet erbabının bu başvuruları üzerine belirtilen hastanelere sevk edilecekleri, sevk edilen hastaneler tarafından sevk yazısına ekli matbu rapor formuna hastanın laboratuar bulguları, klinik muayene bulguları, engellilik bulguları ve teşhisi açık, kesin ve ayrıntılı
şekilde yazılacağı belirtilerek, uygulamada evvelce almış oldukları ve ilgili Yönetmeliğe uygun olarak düzenlenmiş raporları mevcut olanların, mevcut bu raporları ile yapacakları başvuruların da kabul edileceği, 2.2. Aynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde ise; düzenlenecek bu raporlar üzerine, Maliye Bakanlığı
Başhekiminin Başkanlığında, Sağlık Bakanlığınca görevlendirilecek iki uzman hekim ile Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığınca görevlendirilecek bir uzman hekimden ve Gelir İdaresi Başkanlığının bir temsilcisinden teşekkül eden Merkez Sağlık Kurulunca raporda yer alan engellilik bulguları ve teşhisinin incelenmesi neticesinde, bu Yönetmeliğe bağlı cetvellerde yer alan engellilik arızalarına göre çalışma gücündeki kayıp oranlarının dikkate alınarak hizmet erbabının engelliliği nedeniyle çalışma gücünün yüzde kaçını kaybettiği hususunda karara varılacağı ve Merkez Sağlık
Kurulunun gerek gördüğü ahvallerde, istişari mahiyette bilgi almak için resmi hastanelerden ilgili uzman çağırabileceği veya yazılı görüş alabileceği de açıklanarak Merkez Sağlık Kurulunca re’sen ve nihai karar vereceği belirtilerek Merkez Sağlık Kurulunca kesin karara bağlanan raporlar üzerine işlem tesis edileceğinin belirtildiği, 2.3. Tüm engelli sağlık kurulu raporlarının, Merkez Sağlık Kurulunun inceleme ve değerlendirmesine gerek kalmadan işleme tabi tutulması durumunda, Kanuna ve Yönetmeliğe dayanılarak oluşturulan ve engellilik indirimi uygulamalarının kararlaştırılmasında yasal ve tek yetkili olan Merkez Sağlık
Kurulunun oluşturulmasına da ihtiyaç duyulmayacağı gibi bir durumun ortaya çıkacağı ki, mevzuata ve dolayısıyla hukuka aykırı bu durumun kabulünün mümkün olmadığı, engellilik indirimi uygulaması ile ilgili hastaneden alınan raporda belirtilen çalışma gücü kayıp oranları ile yetinilmeyip, bu oranın raporda belirtilen engellilik bulgularına göre, ilgili yönetmelik eki cetvellere uygun olup olmayacağının bir üst kurul olarak görev yapan Merkez Sağlık
Kurulunca incelenmesi ve ülke genelinde uygulama birliği sağlanmasını teminen karar verilmesinin amaçlandığı, Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmiş olan raporlara istinaden engellilik indiriminden yararlandırılmaları kararlaştırılmış olanların durumlarının, başvuru mahallerine bildirilmek suretiyle ilgililerin vergilendirilmeleri sırasında, Merkez Sağlık Kurulunca kararlaştırılmış oranların, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinde tekabül ettiği dereceler için belirlenmiş tutarlar itibariyle engellilik indiriminden yararlandırılmalarının sağlandığı, 2.4. Bu nedenle, engellilik indiriminden yararlanma talebiyle başvuru tarihinden önceki durumda; henüz Merkez Sağlık Kurulunun incelenmesinden geçmemiş durumda olan raporlarda ilgili hastanece belirtilmiş olan engellilik/çalışma gücü kayıp oranına itibar edilmesi ve bu orana göre vergi indirimi yönünden doğrudan işlem tesisinin mümkün olmadığı cihetle, başvuru sahibinin şikayetinde “alakalı yönetmeliğe göre” ifadesiyle ileri sürdüğü ve aşağıya aynen alıntılanan; “Bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporları ile belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup, bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez.” iddiasında hukuki isabet bulunmadığı,
2.5 Zira; başvuru sahibince bu alıntının yürürlükteki, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi
Hakkında Yönetmeliği “Kazanılmış Haklar” başlıklı 15 inci maddesinden alıntılanmış olduğu anlaşılmakla birlikte, Yönetmelikteki “…bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal
/
destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için…” düzenlemesindeki “sağlanmış” olma şartının göz ardı edilmiş olduğu, başvuru sahibince yanlış yorumlanan bu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmış olan önceki tüm yönetmeliklerde yine “kazanılmış haklar” başlığı altında ve “sağlanmış” olma şartı ile birlikte yer almış olduğu, başvuru konusu olayda Merkez Sağlık Kurulunca yapılmış bir değerlendirme olmadığından ve Merkez Sağlık Kurulunca ilgilinin engellilik indiriminden yararlandırılması henüz kararlaştırılmamış olduğundan Yönetmelikte öngörüldüğü üzere, ilgilinin kazanılmış bir hakkından ve sağlanmış destekten bahsedilmesinin de mümkün bulunmadığı, 2.6. Nitekim, uygulamada ilgililerin kabul edilen başvurularında ibraz etmiş oldukları raporlarının
Merkez Sağlık Kurulunca yapılan değerlendirmeleri sonucunda, ilgili yönetmelik hükümlerine göre kararlaştırılan engellilik/çalışma gücü kayıp oranı ile engelli sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili sağlık kuruluşunca raporda belirtilen engellilik/çalışma gücü kayıp oranının çelişmesi halinde bile, raporu düzenleyen hastanece raporda belirtilmiş olan engellilik/çalışma gücü kayıp oranının, engellilik indirimi uygulamasında ilgili mevzuat uyarınca bir hüküm ifade etmediği, engellilik indiriminin rapordaki orana göre değil, bu raporu değerlendiren Merkez Sağlık Kurulunca kararlaştırılan orana göre tesis edildiği, 2.7. Diğer taraftan, geçmişte engelli sağlık kurulu raporlarının Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmelerinde baz alınan Yönetmeliklerde yapılan değişiklikler üzerine; evvelce yeni yönetmelik yayımı ile ilgisi olmayan dönemlerde (2007, 2008 ve 2009 yıllarında) alınmış raporlarla engellilik indiriminden yararlanma talebiyle yapılan başvurularda, eski tarihli bu raporların Merkez
Sağlık Kurulunca hangi Yönetmeliğe göre inceleneceği ile ibraz olunan eski tarihli bu raporların değerlendirilecekleri mi, yoksa incelenmeksizin iade mi edileceği yönünde hasıl olan tereddütlerin giderilmesi bakımından, Başkanlığın Hukuk Müşavirliğinin hukuki mütalaalarına başvurulduğu, cevaben alınan 23/05/2010 tarihli ve sayılı yazıda, “Yeni Yönetmelik yayımı ile ilgisi olmayan dönemlerde (2007, 2008 ve 2009 yıllarında) alınan ve ilgili Başkanlık veya Defterdarlığa yeni müracaat edilen raporlarda aranacak olan makul süre, her somut olay için Başkanlıkça idarenin takdir yetkisi genel prensipleri çerçevesinde belirlenmeli ve makul bir süre önce alınmış raporlara dayanılarak ilgili müdürlüğe yapılan müracaatların değerlendirilmesi, idari işlem ve eylemlerin yasallığı ilkesi gereği işlemin tesis edileceği dönemde yürürlükte olan Yönetmelik hükümlerine göre yapılmalıdır.” ifadesiyle konuya ilişkin hukuki mütalaanın belirtildiği, 2.8. Bu hukuki mütalaa üzerine, Merkez Sağlık Kurulunun 26/05/2011 tarihli kararında; 16/12/2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile çalışma gücü kayıp oranlarının yeniden belirlenmiş olduğu ve daha önceki Yönetmelik ile belirlenen çalışma gücü kayıp oranlarının kaldırılmış olduğu gerekçeleri de belirtilmek suretiyle, “…yeni yönetmeliğin yayımı ile ilgisi olmayan dönemlerde (2007, 2008, 2009, 2010 yıllarında) alınan ve ilgili Başkanlık ve Defterdarlığa yeni müracaat edilen raporları idari işlem ve eylemlerin yasallığı ilkesi göz önünde bulundurularak reddedilmeksizin makul bir süre içinde inceleyecektir. Ancak, bu raporlara ek bilgi istenmesi ve/veya özürlünün hakem hastaneye sevk edilmeleri halinde yeni Yönetmelik hükümlerine göre rapor almaları gerekmektedir. Ayrıca, çok uzun zaman önce alınmış raporlarla vergi indiriminden faydalanmak isteyenlerin raporları hukukun hak ve nesafet ilkesine aykırılık teşkil edeceği için incelenmeksizin iade edilecektir. Bu açıklamalar ışığında Merkez Sağlık Kurulu, mükelleflerin
mağdur olmamaları hususunu da gözeterek çalışma gücü kayıp oranlarını tespit edecektir.” ifadesiyle, 2007 yılı öncesinde düzenlenmiş eski tarihli raporlarla yapılacak başvuruların incelenmeksizin reddolunacağı hususunun kararlaştırılmış olduğu, 2.9. Bu itibarla, adı geçenin tarihinde yapmış olduğu başvurusu ile Kayseri Vergi Dairesi
Başkanlığını şikayet etmesine konu teşkil eden 2000 tarihli raporlarının kabul edilmemesinin usul ve mevzuata uygun görüldüğü, ayrıca adı geçenin yeniden engelli sağlık kurulu raporu alması ve bu rapora istinaden engellilik indiriminden yararlanma talebinin değerlendirilebilmesi bakımından sevk belgesi verilerek tekrar hastaneye sevki yönünde tesis olunan işlemde de mevzuata aykırı bir hususun bulunmadığı, bununla birlikte engellilik indiriminden yararlanma talebiyle ülke genelinde yapılmakta olan diğer tüm başvurularda olduğu gibi, adı geçenin de sevki üzerine hakkında düzenlenecek yeni raporun, başvuru mahallince Engelli Vergi İndirim Sistemi (EVİS)
üzerinden elektronik ortamda Başkanlıklarına ve dolayısıyla da Merkez Sağlık Kuruluna süratle intikalinin ve talebinin süratle değerlendirilmesinin mümkün olacağı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Bununla birlikte, benzer bir başvuru ile ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından
Kurumumuza gönderilen sayılı cevabi yazısı ve eklerinde ise özetle; 3.1. Başvuruya bağlı bir hak olan vergi indiriminden yararlanmak için ilgililerce başvuru mahallerine (illerde vergi dairesi başkanlıklarına, vergi dairesi başkanlığı bulunmayan illerde defterdarlık gelir müdürlüklerine, ilçelerde vergi dairesi müdürlüklerine, bağımsız vergi dairesi müdürlüğü bulunmayan ilçelerde ise mal müdürlüklerine) gerekli belgeler ile müracaat edildiği takdirde, Merkez
Sağlık Kurulunca başvuruya esas teşkil eden raporun asgari yüzde kırk ve üstünde değerlendirilmesi halinde başvuru tarihinden itibaren engellilik indiriminden yararlanılmasının mümkün olduğu, 3.2. Emsal bir olaya ilişkin ihtilafta, Danıştay 3. Daire Başkanlığı’nca verilen 20/10/2014 tarihli
E.No:2014/7527, K.No:2014/4633 sayılı kararda;”…Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin değerlendirilmesinden; sakatlık indiriminden yararlanmak isteyen şahsın yetkili hastanelerden alacağı raporda hastanın laboratuvar bulguları, klinik muayene bulguları, sakatlık bulguları ve teşhisin açık, kesin ve ayrıntılı şekilde belirtileceği, bu raporun Merkez Sağlık Kurulu tarafından incelenmesi neticesinde davacının çalışma gücü kaybı oranının bu Kurul tarafından belirleneceği, anılan Kurul tarafından ilgili yönetmelik ve eki cetvellere göre davacının çalışma gücü kayıp oranı tespit edilmeden sakatlık indiriminden faydalandırılmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır…” ifadesiyle ilgililer hakkında düzenlenmiş engelli sağlık kurulu raporlarının, Merkez Sağlık
Kurulunca değerlendirilmemiş haliyle engellilik indiriminden yararlandırma sonucunu doğurmayacağının karara bağlandığı, 3.3. Yukarıda yapılan açıklamalara göre, başvuruya esas raporun Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmeden geriye dönük olarak engellilik indiriminden yararlandırılması imkanının bulunmadığı, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 4.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 4.3. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinde; “… Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır…”, 4.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği
Kurumunu oluşturmaktır.”, 5.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin j bendinde; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri,”, 7. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Engellilik indirimi” başlıklı 31 inci maddesinde; “Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Engellilik indirimi;
– Birinci derece engelliler için 440.000.000 lira (4.400 TL), – İkinci derece engelliler için 220.000.000 lira (2.600 TL), – Üçüncü derece engelliler için 110.000.000 lira (1.100 TL) dır.
Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.”, 8. Sakatlık İndiriminden Yararlanacak Hizmet Erbabının Sakatlık Derecelerinin Tesbit Şekli
İle Uygulanması Hakkında Yönetmeliğin; 8.1. “Sakatlık dereceleri” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Birinci Derece Sakatlık: Çalışma gücünün
% 80’inden fazlasını (% 80 dahil) kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derecede sakat sayılır. İkinci Derece Sakatlık: Çalışma gücünün % 60’ından fazlasını (% 60 dahil % 80’e kadar)
kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derecede sakat sayılır. Üçüncü Derece Sakatlık: Çalışma gücünün % 40’ından fazlasını (% 40 dahil % 60’a kadar) kaybetmiş bulunan hizmet erbabı üçüncü derecede sakat sayılır.”, 8.2. “Başvuru üzerine yapılacak işlemler” başlıklı 5 inci maddesinde; “Defterdarlık Gelir
Müdürlükleri,Vergi Dairesi Müdürlükleri ve Malmüdürlükleri sakatlık indiriminden yararlanmak için kendilerine başvuran hizmet erbabının adı ve soyadını, baba adını, doğum yeri ve tarihi ile çalıştığı işyerini, Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğin eki rapor formlarının üç nüshasının ilgili yerlerine yazacaklar ve bu formları bir yazıya ekleyerek hizmet erbabını
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen hastanelerden en yakın olanına sevk edeceklerdir.”, 8.3. “Merkez sağlık kurulunun teşekkülü ve yapacağı işlemler” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Merkez Sağlık Kurulu, .. Laboratuvar bulguları, sakatlık bulguları, klinik muayene bulguları ve teşhis ile söz konusu cetvellerde belirtilen ve rapora ilgili sağlık kurulunca yazılan oranlar arasın da çelişki görülmesi halinde Kurul, Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında
Yönetmeliğe ekli cetvellerde yer alan sakatlık arızalarına göre çalışma gücü kayıp oranları doğrultusunda re’sen ve nihai olarak karar verir. Kurul, gerek görmesi halinde bu raporu bir daha incelenmek üzere raporu veren hastaneye iade edebilir veya hizmet erbabının çalışma gücü kayıp oranlarının tespiti için yetkili başka bir sağlık kuruluna gönderilmesini isteyebilir. … Kurul, gerekliğinde istişari mahiyette bilgi almak için yetkili sağlık kuruluşundan uzman çağırabilir, yazılı görüş isteyebilir ve istişarı mahiyette görüş verebilir. Merkez Sağlık Kurulu; ilgili Gelir
Müdürlükleri, Vergi Dairesi Müdürlükleri ve Malmüdürlükleri tarafından tereddüte düşüldüğü için gönderilen raporlar ile ihbar ve şikayet mahiyetinde gelen başvurular üzerine yaptırılan inceleme sonucu dosyada oluşan raporlarla … çalışma gücünü hangi oranda kaybettiği hususunda karar verir. Merkez Sağlık Kuruluna gönderilen raporların incelenmesi sırasında Özürlülere Verilecek
Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğin eki cetvellerde yer almayan sakatlıklara ilişkin sakatlık oranlarının tespitinde, Kurulca benzeri sakatlık oranları, fonksiyon kayıpları dikkate alınarak tıbbi ve bilimsel kurallara göre re’sen karar verilir.”, 8.4. “Merkez Sağlık Kurulunca kesin karara bağlanan raporlar üzerine yapılacak işlemler” başlıklı 11 inci maddesinde; “Maliye Bakanlığı, Merkez Sağlık Kurulu tarafından incelenmiş ve
kesin karara bağlanmış olan raporları ilgili Gelir Müdürlüğüne, Vergi Dairesi Müdürlüğüne, veya
Malmüdürlüğüne gönderir. Anılan müdürlükler raporlarda belirlenen derecelere göre hizmet erbabının Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinin (2) numaralı bendinde belirtilen özel indirim miktarlarında sakatlık indiriminden yararlandırılmaları gerektiğini çalıştıkları kurumlara yazıyla bildirir.”, 9. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin “Kazanılmış haklar” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez. Sağlık kurum ve kuruluşları tarafından 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi
Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin uygulamasında, 1/8/2002 tarihinden önce alınmış sağlık kurulu raporları ile süresinin bitmesine altı aydan az kalmış sağlık kurulu raporları hariç yeniden rapor düzenlenemez.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; adı geçen, 07.06.2023 tarihinde Kayseri Vergi Dairesine engelli vergi indiriminden yararlanmak için başvuruda bulunduğunu, ancak görevli memur tarafından mevcut raporlarının 2000 tarihli olduğu ve 2008 yılından önceki raporların kabul edilmediği, tekrar hastaneye sevk edilip yeniden engelli sağlık kurulu raporu alması gerektiği belirtilerek işleminin başlatılmadığını, ancak ilgili Yönetmelik hükümlerine göre 2000 tarihli ve % 50 oranındaki raporunun geçerli olduğunu iddia etmiş olup, vergi indiriminden yararlanabilmesi için için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
12. Bilindiği üzere, Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de “belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini,
devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
13. Bununla birlikte, Anayasa’nın 61 inci maddesi ile engellilerin hayat standartlarının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi anayasal güvence altına alınarak; Devletin engellilerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarını sağlayacağı tedbirleri alacağı hüküm altına alınmıştır. Böylece, engellilerin içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine katkıda bulunmak, engelli vatandaşların sosyal ve ekonomik hayata katılımlarını kolaylaştırmak ve toplumsal hayatta rekabet eşitsizliğini gidermek amacıyla vergi mevzuatında da çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.
14. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesine göre; çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş bulunanlar birinci derece engelli, asgari %60’ını kaybetmiş bulunanlar ikinci derece engelli, asgari %40’ını kaybetmiş bulunanlar ise üçüncü derece engelli sayılmaktadır. Buna göre, engellilik indirimi, çalışma gücü kaybı olanların ücret ve/veya kazançlarına, girecekleri derecelere göre belirlenen miktarda indirimin uygulanmasıdır. Yetkili hastanelerce düzenlenen ve Gelir İdaresi
Başkanlığı Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilerek çalışma gücünün asgari %40’ını kaybetmiş olduğu karara bağlanan engelli sağlık kurulu raporları vergi indirimi uygulamasında dikkate alınmaktadır. Ancak, Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmemiş engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden engellilik indiriminden yararlanılması mümkün olmamaktadır. Merkez
Sağlık Kurulu anılan Kanun ve Yönetmelikler ile tanınmış olan yasal yetki çerçevesinde ve mevzuata uygun olarak engellilerin vergi indiriminden yararlanıp yararlanamayacaklarına ilişkin değerlendirmeleri yapmaktadır. Ayrıca, engelli vergi indiriminden, engelli olan çalışanlar veya bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan çalışanlar yararlanmakta, aynı şekilde yıllık beyanname ile ücret gelirini beyan eden çalışanlar da engelli vergi indiriminden faydalanabilmektedir.
15. Bu kapsamda, somut başvuru üzerine Gelir İdaresi Başkanlığı ile iletişime geçilmiş olup, başvuruya ilişkin gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir. Kurumumuzun talebine istinaden anılan Başkanlığın cevabi yazısı ve eklerinde ise özetle; 15.1. Engellilik indirimi uygulaması ile ilgili hastaneden alınan raporda belirtilen çalışma gücü kayıp oranları ile yetinilmeyip, bu oranın raporda belirtilen engellilik bulgularına göre, ilgili yönetmelik eki cetvellere uygun olup olmayacağının bir üst kurul olarak görev yapan Merkez Sağlık Kurulunca incelenmesi ve ülke genelinde uygulama birliği sağlanmasını teminen karar verilmesinin amaçlandığı, Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmiş olan raporlara istinaden engellilik indiriminden yararlandırılmaları kararlaştırılmış olanların durumlarının, başvuru mahallerine bildirilmek suretiyle ilgililerin vergilendirilmeleri sırasında, Merkez Sağlık Kurulunca kararlaştırılmış oranların, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinde tekabül ettiği dereceler için belirlenmiş tutarlar itibariyle engellilik indiriminden yararlandırılmalarının sağlandığı, 15.2. Bu kapsamda, somut başvurunun incelendiği, başvuru sahibinin şikayet formunda “alakalı yönetmeliğe göre” ifadesiyle ileri sürdüğü alıntının yürürlükteki Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin “Kazanılmış Haklar” başlıklı 15 inci maddesinden alıntılanmış olduğu anlaşılmakla birlikte, Yönetmelikteki “…bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için…” düzenlemesindeki
/
“sağlanmış” olma şartının göz ardı edilmiş olduğu, başvuru sahibince yanlış yorumlanan bu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmış olan önceki tüm yönetmeliklerde yine “kazanılmış haklar” başlığı altında ve “sağlanmış” olma şartı ile birlikte yer almış olduğu, başvuru konusu olayda
Merkez Sağlık Kurulunca yapılmış bir değerlendirme olmadığından ve Merkez Sağlık
Kurulunca ilgilinin engellilik indiriminden yararlandırılması henüz kararlaştırılmamış olduğundan Yönetmelikte öngörüldüğü üzere, ilgilinin kazanılmış bir hakkından ve sağlanmış destekten bahsedilmesinin de mümkün bulunmadığı, 15.3. Nitekim, uygulamada ilgililerin kabul edilen başvurularında ibraz etmiş oldukları raporlarının
Merkez Sağlık Kurulunca yapılan değerlendirmeleri sonucunda, ilgili yönetmelik hükümlerine göre kararlaştırılan engellilik/çalışma gücü kayıp oranı ile engelli sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili sağlık kuruluşunca raporda belirtilen engellilik/çalışma gücü kayıp oranının çelişmesi halinde bile, raporu düzenleyen hastanece raporda belirtilmiş olan engellilik/çalışma gücü kayıp oranının, engellilik indirimi uygulamasında ilgili mevzuat uyarınca bir hüküm ifade etmediği, engellilik indiriminin rapordaki orana göre değil, bu raporu değerlendiren Merkez Sağlık Kurulunca kararlaştırılan orana göre tesis edildiği, 15.4. Diğer taraftan, geçmişte engelli sağlık kurulu raporlarının Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmelerinde baz alınan Yönetmeliklerde yapılan değişiklikler üzerine; evvelce yeni yönetmelik yayımı ile ilgisi olmayan dönemlerde (2007, 2008 ve 2009 yıllarında) alınmış raporlarla engellilik indiriminden yararlanma talebiyle yapılan başvurularda, eski tarihli bu raporların Merkez
Sağlık Kurulunca hangi Yönetmeliğe göre inceleneceği ile ibraz olunan eski tarihli bu raporların değerlendirilecekleri mi, yoksa incelenmeksizin iade mi edileceği yönünde hasıl olan tereddütlerin giderilmesi bakımından, Başkanlığın Hukuk Müşavirliğinin hukuki mütalaalarına başvurulduğu, bahse konu hukuki mütalaa üzerine, Merkez Sağlık Kurulunun 26/05/2011 tarihli kararında; 16/12/2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik değişikliği ile çalışma gücü kayıp oranlarının yeniden belirlenmiş olduğu ve daha önceki Yönetmelik ile belirlenen çalışma gücü kayıp oranlarının kaldırılmış olduğu gerekçeleri de belirtilmek suretiyle 2007 yılı öncesinde düzenlenmiş eski tarihli raporlarla yapılacak başvuruların incelenmeksizin reddolunacağı hususunun kararlaştırılmış olduğu, 15.5. Bu itibarla, adı geçenin tarihinde yapmış olduğu başvurusu ile Kayseri Vergi
Dairesi Başkanlığını şikayet etmesine konu teşkil eden 2000 tarihli raporlarının kabul edilmemesinin usul ve mevzuata uygun görüldüğü, ayrıca adı geçenin yeniden engelli sağlık kurulu raporu alması ve bu rapora istinaden engellilik indiriminden yararlanma talebinin değerlendirilebilmesi bakımından sevk belgesi verilerek tekrar hastaneye sevki yönünde tesis olunan işlemde de mevzuata aykırı bir hususun bulunmadığı, bununla birlikte engellilik indiriminden yararlanma talebiyle ülke genelinde yapılmakta olan diğer tüm başvurularda olduğu gibi adı geçenin de sevki üzerine hakkında düzenlenecek yeni raporun, başvuru mahallince Engelli Vergi İndirim Sistemi (EVİS)
üzerinden elektronik ortamda Başkanlıklarına ve dolayısıyla da Merkez Sağlık Kuruluna süratle intikalinin ve talebinin süratle değerlendirilmesinin mümkün olacağı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
16. Bununla birlikte, benzer bir başvuru ile ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından
Kurumumuza gönderilen cevabi yazısı ve eklerde ise özetle; 16.1. Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinde öngörülen engellilik indiriminden yararlanma taleplerine konu teşkil eden engelli sağlık kurulu raporlarını değerlendirmeye ve ilgililerin engellilik/çalışma gücü kayıp oranlarını kararlaştırmaya ilgili mevzuat uyarınca yetkili kılınmış olan Merkez Sağlık Kurulunca yapılan değerlendirilmeler sonucunda, kararlaştırılan engellilik/çalışma gücü kayıp oranı asgari yüzde kırk (%40) ve üzerinde olan engellilerin, kararlaştırılan engellilik/çalışma gücü kayıp oranlarının, anılan Kanununun 31 inci maddesinde tekabül ettiği dereceler itibariyle engellilik indiriminden yararlandırılmalarında; başvuruları sırasında engelli sağlık kurulu raporu ibraz etmeksizin, engellilik indiriminden yararlanma talebiyle yapılan başvurular üzerine, bu kişilerin engelli sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili hastanelere sevk edilmeleri sonucu, ilgili hastane sağlık kurulunca düzenlenen rapor tarihi, başvuruları sırasında engelli sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili hastanelerce haklarında düzenlenmiş engelli sağlık kurulu raporu ibraz ederek, engellilik indiriminden yararlanma talebiyle yapılan başvurular üzerine, bu kişilerin başvuru tarihi yararlandırma işleminin başlangıç tarihi olarak esas alındığı, başvuruya bağlı bir hak olan vergi indiriminden yararlanmak için ilgililerce başvuru mahallerine gerekli belgeler ile müracaat edildiği takdirde, Merkez Sağlık Kurulunca başvuruya esas teşkil eden raporun asgari yüzde kırk ve üstünde değerlendirilmesi halinde başvuru tarihinden itibaren engellilik indiriminden yararlanılmasının mümkün olduğu, 16.2. Emsal bir olaya ilişkin ihtilafta, Danıştay 3. Daire Başkanlığı’nca verilen 20/10/2014 tarihli
E.No:2014/7527, K.No:2014/4633 sayılı kararda; “…Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin değerlendirilmesinden; sakatlık indiriminden yararlanmak isteyen şahsın yetkili hastanelerden alacağı raporda hastanın laboratuvar bulguları, klinik muayene bulguları, sakatlık bulguları ve teşhisin açık, kesin ve ayrıntılı şekilde belirtileceği, bu raporun Merkez Sağlık Kurulu tarafından incelenmesi neticesinde davacının çalışma gücü kaybı oranının bu Kurul tarafından belirleneceği, anılan Kurul tarafından ilgili yönetmelik ve eki cetvellere göre davacının çalışma gücü kayıp oranı tespit edilmeden sakatlık indiriminden faydalandırılmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır…” ifadesiyle ilgililer hakkında düzenlenmiş engelli sağlık kurulu raporlarının, Merkez Sağlık
Kurulunca değerlendirilmemiş haliyle engellilik indiriminden yararlandırma sonucunu doğurmayacağının karara bağlandığı, Belirtilmiştir.
17. Nitekim; Danıştay 4. Daire Başkanlığınca verilen 22/01/2014 tarihli ve E.No:2012/647, K.No:2014/365, Danıştay 4. Daire Başkanlığınca verilen 15/03/2016 tarihli ve E.No:2015/7115, K.No:2016/1111 sayılı kararlarda da, davacının almış olduğu rapora istinaden kazanılmış hakkının varlığından söz edebilmek için, söz konusu rapora istinaden Merkez Sağlık Kurulu tarafından tesis edilen bir işlemle sakatlık indiriminden yararlanıyor olması gerektiği karara bağlanmıştır.
18. Bu itibarla, her ne kadar adı geçen 2000 yılında düzenlenen engelli sağlık kurulu raporları olmasına rağmen engelli vergi indiriminden yararlanmak için yaptığı başvurunun ilgili idare tarafından usulsüz bir şekilde işleme alınmadığını iddia etmiş ise de, ilgili mevzuat hükümleri ile
yukarıda yer alan tüm açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; bahse konu raporların kabul edilip edilmeyeceğine dair değerlendirmenin hak sağlayıcı kurumların uhdesinde bulunduğu, bununla birlikte engelli sağlık kurulu raporlarını değerlendirmede ve talepte bulunan engellilerin, engellilik indiriminden yararlanıp yararlanamayacaklarının tespitinde ilgili mevzuatın yetkili kıldığı Merkez
Sağlık Kurulunca değerlendirilmemiş durumdaki raporlarla ilgili olarak kazanılmış haktan bahsedilemeyeceği gibi henüz sağlanmamış durumda olan engellilik indirimi taleplerinde yeni bir rapor istenmesinin de Yönetmeliğin bahse konu düzenlemesine aykırı olmadığı anlaşılmakla, ilgili idare tarafından adı geçen hakkında yeniden rapor düzenlenmesinin talep edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
19. Ayrıca daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2022/19517 nolu Ret Kararı, 2022/19114 nolu Ret Kararı, vb.)
bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, yetkili ve görevli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VIII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU ile GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi