|
ÖZET: Bu karar, başvuran çocuğun uluslararası resim yarışmalarında elde ettiği başarılar sonucunda hak ettiği ödüllerin verilmemesi üzerine yapılmıştır. 20.05.2018 tarihinde Azerbaycan’da dünya birincisi olan çocuğun isminin 2019 yılında Tebliğler Dergisinde yayımlandığı ve bu nedenle 2 adet cumhuriyet altını ödülünü hak ettiği tespit edilmiştir. Ancak, 2016 ve 2017 yıllarında da benzer başarılar elde ettiği iddialarının araştırılması gerektiği belirtilmiştir.
Kararda, çocukların kültürel ve sanatsal yaşama katılma haklarının devlet tarafından desteklenmesi gerektiği vurgulanmış, farklı illerdeki çocuklara eşit muamele yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca, ödül sisteminin sürdürülebilir ve etik değerlere dayalı bir yapıya kavuşturulması gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, Milli Eğitim Bakanlığı’na, çocukların haklarının teslim edilmesi ve gerekli yasal önlemlerin alınması için tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu durum, çocuk haklarının korunması ve desteklenmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/2533-S.21.4063
BAŞVURU NO : 2020/53393
KARAR TARİHİ : 12/02/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran çocuğun, çocukların kültürel ve sanatsal faaliyetlere katılım hakkının desteklenmesi amacı gözetilerek hazırlanan mevzuat hükümleri gereği hak ettiği cumhuriyet altınlarının tarafına verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/05/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza çocuk internet sitemiz (www.kdkcocuk.gov.tr) üzerinden yapılan başvuruda, , 2016 ve 2017 yıllarında kendi yaş grubunda resim sanatı alanında dünya birincisi, 2019 yılında dünya ikincisi olduğunu; Milli Eğitim Bakanlığı Ödül Yönergesine göre uluslararası yarışmalarda birinci olan çocuklara 2 adet; ikinci olan çocuklara 1 adet cumhuriyet altını verileceği hususunun düzenlendiğini; hak ettiği ödülleri almak için başvuru yaptıklarını; ancak, 2020 yılı Tebliğler Dergisinde de isminin yayımlanmadığını, artık resim çizme ve yarışmalara katılma isteğinin kalmadığını, sanata saygı duyulmasını istediğini; bahse konu yarışmalara katılmak için çoğu zaman okula uykusuz gittiğini, çok emek verdiğini, özel okula gitmek istediğini ve kendi emekleriyle eğitim almak istediğini, kazandığı yarışmalar sonrasında hak ettiği altınların verilmediğini sadece başarı belgesi aldığını ifade etmekte ve hak ettiği ödüllerin tarafına verilmesi talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Söz konusu başvuru hakkında Kurumumuzun 14/10/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile Millî Eğitim Bakanlığından (Bakanlık) bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Bakanlığın konuya ilişkin 25/12/2020 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1. Uluslararası yarışmalarda derece alan öğrencilerin ödüllendirilmelerine ilişkin iş ve işlemlerin Millî Eğitim Bakanlığı Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan öğrencilerin
Ödüllendirilmesine Dair Yönerge (Yönerge) hükümleri doğrultusunda yapıldığı,
3.2. isminin 13/02/2019 tarihli Tebliğler Dergisinde yer aldığı hususunun tespit edildiği; 2016 ve 2017 yıllarına ait Tebliğler Dergisinde ise uluslararası yarışmalarda derece alan öğrencilerle ilgili listelerin yayımlanmadığı,
3.3. 2019 ve 2020 yıllarında Samsun İline ait Tebliğler Dergisinde yayımlanan hiçbir öğrenciye
Yönerge hükümleri doğrultusundaki ödüllerinin verilmediği,
3.4. Yönerge hükümleri arasında Bakanlığın ödenek tahsis edeceğine ilişkin herhangi bir ibarenin yer almadığı,
3.5. Başvuru konusu hakkında yargı organlarında görülmekte olan herhangi bir dava bulunmadığı,
Hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Sanatın ve sanatçının korunması” başlıklı 64’üncü maddesinde; “Devlet sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. Sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır.”
4.2. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
4.3.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
5.Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme):
5.1. 3’üncü maddesinde; Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. […].”
“(1) Uluslararası yarışmalarda derece alan ekip ve öğrencilerin ödüllendirilmesi ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek üzere her öğretim yılı başında illerde ödüllendirme komisyonu kurulur.
Komisyon; il millî eğitim müdürü ya da yarışmalardan sorumlu müdür yardımcısı/şube müdürünün başkanlığında il millî eğitim müdürlüğünce belirlenen ilköğretim kurumlarından iki, ortaöğretim kurumlarından üç, özel eğitim kurumlarından bir yönetici olmak üzere yedi üyeden oluşur.
(2) Komisyon aşağıdaki görevleri yürütür:
a) Derece alan il bünyesindeki eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerle ilgili il millî eğitim müdürlüğü tarafından gönderilen EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formlarda yer alan bilgileri inceleyerek değerlendirir.
b) Gönüllü kişiler, resmî ve özel kurum ve kuruluşlar ile valiliğin/kaymakamlığın desteği alınarak ödüller için gereken malî kaynağın sağlanmasına ilişkin gerekli tedbirleri alır.
c) Eylül ayının son haftası içerisinde öğrencilerin ödüllendirilmesine yönelik teşvik edici tören ve kutlama programlarının düzenlenmesine ilişkin gerekli tedbirleri alır.
(3) Komisyonun sekretarya işleri il millî eğitim müdürlüğünce yürütülür.”
8.5. “Ödüller” başlıklı 8’inci maddesinde; “Yarışmalarda verilen ödüllerden ayrı olarak öğrencileri teşvik ve onurlandırmaya yönelik bu Yönerge kapsamında verilecek ödüller
şunlardır:
a) Bireysel yarışmalarda; 1. Birinci olanlara iki cumhuriyet altını ve takdir belgesi, 2. İkinci olanlara bir cumhuriyet altını ve takdir belgesi, 3. Üçüncü olanlara yarım cumhuriyet altını ve takdir belgesi, 4. Mansiyon ve benzeri ödül alanlara çeyrek cumhuriyet altını ve teşekkür belgesi, […], verilir.”
8.6. Ödüllendirmeye ilişkin diğer işlemler başlıklı 9’uncu maddesinin;
8.6.1. Birinci fıkrasında; “Eğitim kurumu müdürlüğünce yapılacak işler:
a) Derece alan ekip ve öğrencilerle ilgili EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formlarından üçer örnek düzenleyerek bir örneğini ilgili dosyada saklamak üzere kurumunda muhafaza eder, diğer iki örneğini ise ağustos ayının son haftası içerisinde il millî eğitim müdürlüğüne gönderir.
b) Derece alan ekip ve öğrencilerle ilgili eğitim kurumu bünyesinde yapılacak teşvik edici tören ve kutlamaların, mevzuatı ve amacı doğrultusunda gerçekleştirilmesi için gereken tedbirleri alır.
c) Derece alan öğrencilerin, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde iftihar/onur belgesi ile ödüllendirilmesi için Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kurulu/Okul Öğrenci Ödül ve
Disiplin Kuruluna teklifte bulunur.
ç) Ödüllendirilen öğrencilerin; resimlerinin, özgeçmişlerinin, yarışmayla ilgili bilgi, belge ve fotoğraflarının yer aldığı şeref köşesi düzenlenmesi ve kurumun internet sitesinde yayınlanması için gerekli tedbirleri alır.”
8.6.2. İkinci fıkrasında; “İl millî eğitim müdürlüğünce yapılacak işler”:
a) Eğitim kurumlarından ikişer örnek olarak gelen EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formları birleştirerek birer örneğini eylül ayının ikinci haftası içerisinde toplu hâlde Ödüllendirme
Komisyonuna gönderir. Komisyona gönderilen örnekler il millî eğitim müdürlüğünce muhafaza edilir.
b) Yerel basın ve yayın organlarında bilgilendirici, tanıtıcı ve teşvik edici yayınlar yapılması için gereken tedbirleri alır.
c) Ödüllendirilen ekip ve öğrencilerle ilgili ilde yapılan bütün iş ve işlemlerin tamamlanmasından sonra, EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formların birer örneğini ekim ayının ilk haftası içerisinde toplu olarak Ortaöğretim Genel Müdürlüğüne gönderir.
ç) Dereceye giren öğrencilere ait özgeçmişlerin, derece alınan yarışmayla ilgili bilgi, belge ve fotoğrafların bulunduğu listelerin il/ilçe millî eğitim müdürlüğü internet sitesinde yayımı yapılır.”
8.6.3. Üçüncü fıkrasında; “Bakanlıkça yapılacak işler”:
a) İllerden gelen EK-1 ve EK-3 formlar Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce ekim ayının ilk haftası içerisinde ayrı ayrı değerlendirilerek “Bireysel Dalda Uluslararası Yarışmalarda Derece
Alan Öğrenci Listesi” ve “Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Ekipte Bulunan Öğrenci
Listesi” adları altında birleştirilir.
b) “Bireysel Dalda Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrenci Listesi” ile “Uluslararası
Yarışmalarda Derece Alan Ekipte Bulunan Öğrenci Listesi” o yıla ait Tebliğler Dergisi’nde yayımlanmak üzere Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğüne, Bakanlığın web sayfasında yayımlanması için Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel
Müdürlüğüne, bilgi için ise derece alan ekip ve öğrencilerin okul/kurumunun bağlı olduğu birimlere gönderilir. Listenin Bakanlığın diğer yazılı, görsel ve interaktif ortam ve iletişim araçlarında da yayımlanabilmesi için Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce gerekli tedbirler alınır.
c) Derece alan öğrencilerin bilgileri, katıldıkları yarışmalarla ilgili bilgi, belge ve fotoğraflarının yer aldığı dokümanlar her yıl Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün internet sitesinde yayınlanır.”
Hükümleri düzenlenmiştir.
9. Sözleşmenin genel ilkeleri, çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence etkinliklerinde bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını destekleyici prensipler içermesi açısından yakından bağlantılıdır. Bu bağlamda Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi (Komite) 31’inci madde ile ilgili
17.04.2013 tarihli 17. Genel Yorumunda,
9.1. Sözleşmenin 3’üncü maddesi, “[…] madde 31’de belirtilen haklar üzerinde etkili olabilecek, yasal düzenlemelerle, politikalarla ve bütçelerle ilgili her türlü önlem, ayrıca çevreyle ya da hizmet sunumuyla ilgili önlemlerde çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurulmalıdır. […].”
9.2.Sözleşmenin 6’ncı maddesi, “Taraf Devletler, çocuğun yaşamını, hayatta kalmasını ve gelişimini mümkün olduğu ölçülerde güvence altına almalıdır. Bu hususta Komite, çocukların gelişimini ve gelişmekte olan kapasitelerini destekleme açısından madde 31’in her boyutunun pozitif değerinin tanınması gerekliliğine dikkat çekmek ister. […].”
9.3. Sözleşmenin 12’nci maddesi, çocukların kendilerini ilgilendiren kararlara katılma hakkı vermekte olup; madde 31 kapsamında çocukların haklarının hayata geçirilmesi açısından, çocukların yasal düzenlemelere, politikalara, stratejilere ve hizmetlerin tasarımına katılma fırsatları tanınmalıdır.
9.4. 31 inci madde Sözleşmenin diğer hakları ile de bağlantılıdır:
9.4.1. Sözleşmenin 24’üncü maddesinde, madde 31’de yer alan hakların yaşama geçmesi yalnızca çocukların sağlıklı, iyi olma ve gelişimlerine katkıda bulunmakla kalmayıp aynı zamanda hastalandıklarında ve/veya hastaneye yatırıldıklarında iyileşmelerini kolaylaştırmada önemli bir rol oynar.
9.4.2. Sözleşmenin 28 ve 29’uncu maddelerinde, “Eğitim, çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin, zihinsel ve fiziksel yetilerinin tam olarak gelişmesi hedefine yönelmelidir. […]
Potansiyellerini optimal düzeye çıkarabilmeleri için çocukların kültürel ve sanatsal gelişme, ayrıca spor ve oyun etkinliklerine katılma ihtiyaçları vardır. Komite ayrıca şu noktayı da vurgulamak ister: Madde 31 kapsamındaki haklar çocukların eğitimsel gelişimleri açısından da yarar sağlamaktadır; bunlar erken dönem çocuk eğitimi ve bakımı, ilk ve orta öğretim boyunca gündelik olarak özendirilmeli ve kolaylaştırılmalıdır. […]”
Açıklamalarına yer vermiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10.Kamu Denetçisi tarafından; başvuran çocuk ile birlikte tüm çocukların Çocuk Hakları
Sözleşmesi 31 inci maddede güvence altına alınan sanata, spora ve kültürel faaliyetlere katılımlarının desteklenmesi için Milli Eğitim Bakanlığına verilmek üzere hazırlanan “Tavsiye
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Öncelikle belirtilmesi gerekir ki, bizzat çocuklar tarafından veya çocukların haklarını gözeterek yetişkinler tarafından yapılan başvurularda, çocukların haklarının bütüncül olarak güvence altına alınması amaçlanmakta; bu amaçla, Çocuk Hakları Sözleşmesi 31’inci maddede güvence altına alınan hakları konu edinen başvurularla ilgili yapılacak olan araştırma ve incelemelerin, çocukların üstün yararını gözeten perspektifle, Çocuk Hakları Sözleşmesinde (Sözleşme) güvence altına alınan diğer tüm haklar açısından yapılması gerekmektedir.
12. Bu bağlamda, başvuru hakkında yapılacak inceleme ve araştırma, başvuran çocuğun, mevzuat çerçevesinde belirtilen ödülleri almaya hak kazanıp kazanmadığının tespit edilmesi amacını taşımakla birlikte; aynı zamanda, 31’inci maddede düzenlenen, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılabilmesi kavramının, çocuğun esenliği ve gelişimi açısından taşıdığı önemin idare tarafından tam olarak kavranıp kavranmadığı; diğer bir ifadeyle, çocukların, kültürel ve sanatsal yaşama katılabilmelerinin Devlet tarafından desteklenmesi amacı doğrultusunda, alınması gereken yasal, idari, bütçesel önlemlerin alınarak çocuklara gerekli desteğin verilip verilmediği hususlarının incelenmesi amacını da taşımaktadır.
13. Dolayısıyla, çocuk odaklı ve çocuğun üstün yararını gözeten bir inceleme ve araştırma hiç şüphesiz her vaka özelinde ayrı değerlendirmeye tabi tutularak bir çocuğun haklarını gözetecek şekilde yapılabileceği gibi bir grup çocuğun veya genel olarak bütün çocukların haklarını gözetecek şekilde değerlendirmeye de tabi tutulabilecektir.
14. Bu doğrultuda, başvuruya konu idari düzenlemede yer verilen ödüllerin verilmesine ilişkin hükümlerin tüm çocukların eşit şekilde faydalanabilmelerine imkân tanıyıp tanımadığı; aynı zamanda söz konusu idari düzenlemenin, çocukların 31’inci maddede güvence altına alınan kültürel ve sanatsal yaşama katılmalarının desteklenmesi konusunda, 31’inci maddenin amaçlarıyla uyumlu olup olmadığını gözeten bir inceleme ve araştırmanın yapılmaya çalışılması gerektiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, başvuran çocuğun talebi her ne kadar uluslararası yarışmalarda elde ettiği dereceler nedeniyle hak ettiğini iddia ettiği ödüllerin tarafına verilmesinden ibaret gibi görünse de 31’inci maddede güvence altına alınan hakların tüm unsurlarıyla yaşama geçirilmesi ve eksiksiz uygulanması ile Sözleşme’de tanınan diğer hakların da destekleneceği hususu göz önünde bulundurulmalıdır.
15. Bu noktada esas cevaplanması gereken, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılmanın çocuklara neden bir hak olarak tanındığı hususudur ki; bu konu Komite tarafından
17’nci Genel Yorumda açıklığa kavuşturulmuştur:
15.1. Komite söz konusu yorumunda, bir topluluğun kültürel yaşamına katılmanın çocukların topluma aidiyetlerinin önemli bir ögesi olduğu; çocukların, ailelerinin, topluluklarının ve toplumlarının kültürel ve sanatsal yaşamını miras olarak devraldıkları, bu süreç içerisinde kendi kimlik algılarını keşfedip şekillendirerek kültürel yaşamın ve geleneksel sanatların canlandırılmasına ve sürdürülebilirliğine katkıda bulundukları; ayrıca çocukların kendi yaratıcı oyunlarının, şarkılarının, danslarının, canlandırmalarının, öykülerinin, resimlerinin, sokak tiyatrolarının, kukla oyunlarının, festivallerinin vb. kültürlerini yeniden inşa etmelerinde, dönüştürmelerinde ve aktarmalarındaki önemine vurgu yapmıştır.
15.2. Bununla birlikte, Komitenin, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılımın, çocukların kavrayışları açısından gerekli olduğunu, burada yalnızca çocukların kendi kültürleri değil diğer kültürlerin de önemli olduğunu, çünkü böylelikle çocukların ufuklarını genişletme, diğer kültürel ve sanatsal geleneklerden de bir şeyler öğrenme fırsatlarını bularak karşılıklı anlayış ve çeşitliliğin değerinin bilinmesine katkıda bulunacakları hususlarının altını çizdiği görülmektedir.
15.3. Bu sebepledir ki, 1989 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, kültürel ve sanatsal faaliyetlere katılmayı, söz konusu faaliyetlerle ilgili olarak Devlet tarafından desteklenmeyi ve teşvik edilmeyi çocuklar için bir hak olarak tanımlamaktadır.
16. Nitekim, Bakanlığa bağlı resmi ve özel her tür ve derece eğitim kurumunda eğitim-öğrenim gören öğrencilerden; uluslararası bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları ve beceri yarışmalarında derece alanlar ile bunların yetiştirilmesine katkı sağlayan personel ve eğitim kurumlarının ödüllendirilmesi sürecine ilişkin hükümleri düzenleyen Yönerge’nin de Bakanlık tarafından, çocukların kültürel ve sanatsal yaşama katılma haklarının desteklenmesi, teşvik edilmeleri amacı doğrultusunda hazırlandığı anlaşılmaktadır.
17. Mezkûr Yönerge’nin ödül almaya hak kazanan öğrencilerin tespit edilmesi sürecine ilişkin ilgili maddeleri incelendiğinde; “ödül komisyonu”nun oluşturulmasından, ödül almaya hak kazanan öğrencilere ait başvuru formlarının “ödül komisyonu”na iletilmesine, başvuru formlarının değerlendirilmesinden verilecek ödüllere ilişkin mali kaynağın bulunması için gerekli tedbirlerin alınması ve öğrencilerin ödüllendirilmesine ilişkin teşvik edici tören ve programların düzenlenmesine kadar ödül yönetim sürecine ilişkin bütün yetki ve sorumlukların
“il milli eğitim müdürlükleri”ne verildiği; Bakanlığın ise il bünyesindeki eğitim kurumlarında eğitim gören öğrencilere ait başvuru belgelerinin “ödül komisyonu” tarafından gönderilmesi üzerine, yeterli şartların taşınıp taşınmadığı hususlarının değerlendirilmesi sonucu ödül almaya hak kazanan öğrencilerin adlarının Tebliğler Dergisinde yayımlanması yetki ve sorumluluğuna sahip olduğu anlaşılmaktadır.
18. Bu bağlamda, başvuran çocuğun 2016 ve 2017 yıllarında kendi yaş grubunda resim sanatı alanında dünya birincisi; 2019 yılında dünya ikincisi olduğu; ancak isminin sadece 2019 yılı
Tebliğler Dergisinde yayımlandığı iddiası hakkında idare ile yapılan yazışmalar ve görüşmeler neticesinde, çocuğun 2016, 2017 ve 2019 yıllarında uluslararası yarışmalarda kazanmış olduğu dereceler hakkında Yönerge kapsamında ödül alma talebine ilişkin, eğitim kurumu müdürlüğüne başvurup başvurmadığı, başvurduysa, Yönergenin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer verilen hükümler doğrultusunda, okul müdürlüğünün, derece alan öğrenciye ait formları düzenleyerek Samsun İl Milli Eğitim Müdürlüğüne gönderip göndermediği; gönderdiyse “ödül komisyonu” tarafından başvurusunun hangi şekilde değerlendirildiği; hatta, “ödül komisyonu”nun oluşturulup oluşturulmadığı gibi süreçler yönünden herhangi bir bilgiye ulaşılamamış; diğer taraftan; 20.05.2018 tarihinde Azerbaycan’da düzenlenen resim yarışmasında dünya birincisi olması üzerine, başvuran çocuğun isminin 2019 yılında Tebliğler
Dergisinde yayımlandığı, böylece, 20.05.2018 tarihinde almış olduğu derece sebebiyle, 2 adet cumhuriyet altını ödülünü almaya hak kazandığı; fakat, ödüllere ilişkin “ödül komisyonu” tarafından mali kaynağın bulunamaması sebebiyle söz konusu ödülün verilemediği tespit edilmiştir.
19. Somut olay açısından meselenin kaynağının tespit edilebilmesi ve çözüme kavuşturulabilmesi amacıyla yapılan inceleme ve araştırma sürecinde,
19.1. Gerek idare tarafından iletilen bilgi ve belgelerden gerekse de idare ile yapılan görüşmelerden, Yönerge hükümlerinin uygulayıcıları arasında sorumluluk ve yetkinin hangi idari birime ait olduğu konusunda tereddüt yaşanabildiği; hiyerarşik olarak örgütlenen birimler arasında izleme ve takibin yapılmayabildiği, koordinasyonun yeterli olmadığı, söz konusu duruma bağlı olarak, öğrenciler tarafından yapılan başvuruların okul müdürlükleri aracılığıyla iletilmesi nedeniyle, başvuru yönetimi, takip ve kayıt sistemine ilişkin ispat bakımından çeşitli zorluklar yaşanabildiği anlaşılmaktadır.
19.2. Dolayısıyla, idari düzenlemenin uygulanması sürecinde Bakanlık il müdürlükleri tarafından hükümlerin zaman zaman nasıl uygulanacağına ilişkin tereddüt yaşanması, Yönerge hükümlerinin açık, net, belirli, genel hükümler içerip içermediği hususlarını akla getirmektedir.
Meseleyi açıklığa kavuşturmak amacıyla ilgili maddeler incelendiğinde, aslında uygulamada yaşanan tereddütlerin, söz konusu normatif düzenlemenin hukuki belirliliğe sahip hükümler ihtiva edip etmediğinden ziyade daha çok, idare (il milli eğitim müdürlükleri) tarafından, 31’inci madde ile güvence altına alınan sanat, spor ve kültürel etkinliklere katılma hakkının desteklenmesi ile çocuğun gelişimine yapılacak katkının; söz konusu hakkın, çocukların ve toplumun yaşamında taşıdığı önemin farkındalığına ve çocuk odaklı bakış açısına sahip olunması; dolayısıyla, hükümlerin uygulanmasında gerekli izleme, takip, kayıt ve koordinasyon sisteminin kurulmasına gereken önemin verilip verilmediği ile ilgili olduğu değerlendirilmektedir.
19.3. Diğer taraftan; her ne kadar, ödüller için gereken mali kaynağın sağlanmasına ilişkin tedbirlerin alınması sorumluluğu “ödül komisyonu”na verilse de bunun ne şekilde, hangi bütçe kalemlerinden gerçekleştirileceğine ilişkin bir düzenleme içermediği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, mali kaynağın bulunmasına ilişkin gerekli tedbirlerin alınması hususunun kamu otoritesinin (ödül komisyonu) insiyatifine bırakıldığı ve Yönergenin 7’inci maddesinde düzenlenen söz konusu hükmün hukuki belirlilik ilkesine uygun düzenlenmediği değerlendirilmektedir. Nitekim başvuran çocuğun talebinin karşılanamamasında da söz konusu hukuki belirsizliğin önemli bir etken olduğu, talebin karşılanamama gerekçesi olarak idarenin mali kaynaklarının yetersizliği hususunu öne sürdüğü görülmektedir.
20. Bu noktada öncelikle açıklanması gereken konu, Anayasanın 65’inci maddesi uyarınca, her ne kadar sosyal ve ekonomik alanlarda Devlete verilen görevlerin, Devletin mali kaynaklarının yeterliliği ölçütünde yerine getirileceği hükmü amir olsa da; elbette ki söz konusu düzenleme, sosyal ve ekonomik hakların korunması için devlete verilen görevler çerçevesinde yapılan hukuki düzenlemelerin, belirlenen politikaların sadece kağıt üzerinde kalabileceği, belirsiz bir süre için ertelenebileceği anlamına gelmemektedir. (Atasayan, M. G., (2013Haziran), “Devletin Sosyal ve Ekonomik Ödevlerinin Sınırı”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,
Cilt:1, S:1, Erişim adresi:
https://www.academia.edu/22980516/DEVLETIN SOSYAL ve EKONOMIK ODEVLERININ SINIRI son hali )
21. Dolayısıyla, bir sosyal hak olarak, sanat, kültür ve spor faaliyetlerine katılım konusunda çocukların Devlet tarafından desteklenmesi taahhüdü doğrultusunda hazırlandığı anlaşılan
Yönerge kapsamında uluslararası yarışmalarda derece alan ve ismi Tebliğler Dergisinde yayımlanan çocuğa ödülünün mali kaynak yetersizliği nedeniyle verilememesi idarenin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmamakta, Anayasanın 65’inci maddesi uyarınca, çocuğun hak ettiği ödüllerin teslim edilmesine ilişkin, her türlü idari ve bütçesel planlamanın yapılması, gerekli önlemlerin alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
22. Ayrıca, sosyal haklardan yararlanmayı sağlayıcı somut önlemleri alma yükümlülüğü yerine getirilirken sınırlı olan mali kaynakların eşitlik ilkesine uygun olarak kullanılması gerekmekte olup; gerekli mali kaynağı bulabilen illerde yaşayan çocukların ödülleri teslim edilirken, başvuru özelinde de görüleceği üzere (Samsun İli), gerekli mali kaynağı bulamayan illerde ödül almaya hak kazanan çocuklara hak ettikleri ödüllerin bütçe yetersizliğinden dolayı teslim edilemediği, farklı illerde yaşayan çocuklar arasında eşitsiz uygulamalar yaşanabildiği anlaşılmaktadır.
23. Diğer taraftan, önemle vurgulanması gerekir ki, maddi değerlerden oluşan bir ödül sisteminden ziyade, çocukları etik değerler ve gelişim süreçleri yönünden destekleyecek, sürdürülebilir, rekabete dayalı olmayan, çocukların dayanışma duygularını genişleten, karşılıklı anlayış ve çeşitlilik değerlerinin bilinmesine katkıda bulunan, yetenekli oldukları alanda gelişimlerini sürdürülebilir kılan bir sistem ile hem Komitenin 17. Genel Yorumunda vurguladığı hususlarla daha uyumlu bir teşvik yönteminin oluşturulabileceği hem de idarenin yaşadığı mali kaynak bulma sıkıntısına sürdürülebilir bir çözüm sunulabileceği değerlendirilmektedir.
24.Başvuruya konu talep açısından Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde;
24.1. Başvuran çocuğun, 20.05.2018 tarihinde Azerbaycan’da düzenlenen resim yarışmasında dünya birincisi olması üzerine isminin 2019 yılında Tebliğler Dergisinde yayımlandığı; dolayısıyla, Yönerge kapsamında 2 adet tam cumhuriyet altını ödülü almaya hak kazandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte; 2016, 2017 ve 2019 yıllarında yine resim alanında derece elde ettiği, ödül talebiyle başvuruda bulunduğu iddiaları ile ilgili, idare tarafından bunlara ilişkin belge sunulamadığından söz konusu iddialarla ilgili herhangi bir değerlendirme yapılamamıştır. Ayrıca, Yönerge gereği formların çocukların eğitim gördüğü kurum müdürü tarafından düzenlenip, İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından muhafaza edilmesi gerektiği, bu nedenle de başvuran çocuğa izafe edilecek bir kusur bulunmadığı anlaşılmaktadır.
24.2. Ayrıca, yalnızca başvuran çocuk açısından değil, genel olarak iller arasında Yönerge kapsamında kazanılan ödüllerin bütçe yetersizliğinden dolayı teslim edilemediği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, farklı illerde yaşayan ve bugüne kadar uluslararası yarışmalarda derece yaptığı tespit edilerek ismi Tebliğler Dergisinde yayımlanan çocuklara eşit muamele edilerek ödüllerinin teslim edilmesi; çocukların kültürel ve sanatsal yaşama katılabilmelerinin
Devlet tarafından tam ve eksiksiz desteklenmesi için her türlü yasal ve idari önlemin alınması, ekonomik ve sosyal haklar çerçevesinde bütçesel planlamanın yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
24.3. Bununla birlikte, 31 inci madde ile güvence altına alınan sanat, spor ve kültürel etkinliklere katılma hakkının, çocukların ve toplumun yaşamında taşıdığı önemin farkındalığına ve çocuk odaklı bakış açısına sahip olunması; dolayısıyla, Yönerge hükümlerinin uygulanmasında gerekli izleme, takip, kayıt ve koordinasyon sisteminin kurulmasına daha fazla önem verilmesi amacıyla, özellikle Bakanlığın il örgütlenmelerinin her türlü kademesinde görev alan personel için gerekli farkındalık çalışmaları yapılmasının oldukça önemli olduğu düşünülmektedir.
24.4. Son olarak, uluslararası yarışmalarda derece yaparak Devlet tarafından kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetlerde desteklenme ve teşvik edilme hakkının korunması amacıyla, maddi değerlerden oluşan bir ödül sisteminden ziyade, sürdürülebilir, izlenebilir, uygulanabilir; diğer bir ifadeyle, çocukları etik değerler ve gelişim süreçleri yönünden destekleyecek, rekabete dayalı olmayan, çocukların dayanışma duygularını genişleten, karşılıklı anlayış ve çeşitlilik değerlerinin bilinmesine katkıda bulunan, yetenekli oldukları alanda gelişimlerini sürdürülebilir kılan bir sistemin kurgulanması suretiyle hem Komitenin Genel Yorumunda vurguladığı hususlarla daha uyumlu bir teşvik yönteminin oluşturulabileceği hem de idarenin yaşadığı mali kaynak bulma sıkıntısına sürdürülebilir bir çözüm sunulabileceği değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, dolayısıyla, İdarenin, ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı, diğer taraftan, Anayasanın 65’inci maddesi uyarınca, mali kaynakların yetersizliğini gerekçe olarak sunduğu görülse de, sosyal ve ekonomik hakların korunması için devlete verilen görevler çerçevesinde yapılan hukuki düzenlemelerin belirsiz bir süre için ertelenebileceği anlamına gelmemesi gerektiği, idarenin, bugüne kadar çözüme yönelik somut önlemleri alma yükümlülüğünü yerine getirmediği dolayısıyla, ‘hukuka uygunluk’ ilkesine uygun davranmadığı, tespit edilerek idarenin bundan sonra bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin (varsa) kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana, 23.11.2020 tarihli ve E.2096081 sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Devletin, Çocuk Hakları Sözleşmesi 31 inci maddede güvence altına alınan sanata, spora ve kültürel faaliyetlere katılımları konusunda çocukların destekleneceği taahhüdü
doğrultusunda:
-Başvuran çocuğun, 20.05.2018 tarihinde Azerbaycan’da düzenlenen resim yarışmasında dünya birincisi olması üzerine isminin 2019 yılında Tebliğler Dergisinde yayımlandığı tespit edildiğinden, Yönerge kapsamında 2 adet tam cumhuriyet altını ödülünü hak ettiği anlaşılmaktadır. Diğer taraftan; 2016, 2017 ve 2019 yıllarında yine resim alanında uluslararası yarışmalarda derece elde ettiği, ödül talebiyle başvuruda bulunduğu iddiaları hakkında, Yönerge gereği formların çocukların eğitim gördüğü kurum müdürü tarafından düzenlenip, İl
Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından muhafaza edilmesi gerektiği, bu nedenle de başvuran çocuğa izafe edilecek bir kusur bulunmadığı anlaşıldığından; söz konusu yıllara ait iddiaların ayrıntılı bir şekilde araştırılıp, değerlendirilmesi ve çocuğa gerekli açıklamaların yapılması, haklarının teslim edilmesi,
– Ayrıca, farklı illerde yaşayan ve bugüne kadar uluslararası yarışmalarda derece yaptığı tespit edilerek ismi Tebliğler Dergisinde yayımlanan çocuklara eşit muamele edilerek ödüllerinin teslim edilmesi; çocukların kültürel ve sanatsal yaşama katılabilmelerinin Devlet tarafından tam ve eksiksiz desteklenmesi için her türlü yasal ve idari önlemin alınması; ekonomik ve sosyal haklar çerçevesinde bütçe planlamasının yapılması,
– Bununla birlikte, 31’inci madde ile güvence altına alınan sanat, spor ve kültürel etkinliklere katılma hakkının, çocukların ve toplumun yaşamında taşıdığı önemin farkındalığına ve çocuk odaklı bakış açısına sahip olunması; dolayısıyla, Yönerge hükümlerinin uygulanmasında gerekli izleme, takip, kayıt ve koordinasyon sisteminin kurulmasına daha fazla önem verilmesi amacıyla, özellikle Bakanlığın il örgütlenmelerinin her türlü kademesinde görev alan personel için gerekli farkındalık çalışmaları yapılması,
-Son olarak, maddi değerlerden oluşan bir ödül sisteminden ziyade; sürdürülebilir, izlenebilir, uygulanabilir; diğer bir ifadeyle, çocukları etik değerler ve gelişim süreçleri yönünden destekleyecek, rekabete dayalı olmayan, çocukların dayanışma duygularını genişleten, karşılıklı anlayış ve çeşitlilik değerlerinin bilinmesine katkıda bulunan, yetenekli oldukları alanda gelişimlerini sürdürülebilir kılan bir sistemin kurgulanması suretiyle hem Komitenin
Genel Yorumunda vurguladığı hususlarla daha uyumlu bir teşvik yönteminin oluşturulması hem de idarenin yaşadığı mali kaynak bulma sıkıntısına sürdürülebilir bir çözüm sunulması, hususlarında, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA, TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, BAŞVURAN ÇOCUĞA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi