|
ÖZET: Danıştay, başvuran çocuğun 2021 yılında katıldığı 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışması’nın yeniden değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir. Bu karar, yarışmanın Bakanlık tarafından onaylanmadığı gerekçesiyle başvuran çocuğun isminin Tebliğler Dergisi’nde yayımlanmaması üzerine alınmıştır. İdarenin, çocukların kültürel ve sanatsal etkinliklere katılımını desteklemesi gerektiği vurgulanarak, bu tür yarışmaların hangi kriterlere göre uluslararası olarak değerlendirileceğinin net bir şekilde belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Ayrıca, maddi ödüller yerine, çocukların etik değerler ve gelişim süreçleri açısından desteklenmesini sağlayacak sürdürülebilir bir ödül sisteminin oluşturulması gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyelerde bulunulmuş ve kararın uygulanması için 30 gün içinde gerekli işlemlerin bildirilmesi zorunlu kılınmıştır. Karar, çocukların haklarının korunması ve desteklenmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13994-S.22.21448
BAŞVURU NO : 2022/6543
KARAR TARİHİ : 28/10/2022
TAVSİYE KARARI
/
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Başvuran çocuğun, çocukların kültürel ve sanatsal faaliyetlere katılım
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkının desteklenmesi amacı gözetilerek hazırlanan mevzuat hükümleri gereği isminin tebliğler dergisinde yayımlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/05/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza çocuk internet sitemiz (www.kdkcocuk.gov.tr) üzerinden yapılan başvuruda
Ortaokulu 7.sınıf öğrencisi olduğunu, müzik alanında pandemi sürecinde birçok uluslararası yarışmada ve festivalde dereceye girdiğini, 09/08/2021 tarihinde okuluna gelen uluslararası yarışmalarda derece alan öğrenciler ile ilgili yazı üzerine okul idaresi tarafından adına müracaat yapıldığı halde isminin Tebliğler Dergisi’ndeki listede yayınlanmadığını ve 03/01/2022 tarihinde yayımlanan
Tebliğler Dergisinde uluslararası yarışmalarda derece alan öğrenci listesinde ödüllendirilmeye layık görülmediğini; halbuki kendisiyle aynı yarışmaya girip ödül alan arkadaşları olduğunu, kendisi aynı yarışmada 2. olduğunu belirterek yeteneği doğrultusunda ödüllendirilmeyi talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Söz konusu başvuru hakkında Kurumumuzun 29/07/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile Millî
Eğitim Bakanlığından (Bakanlık) bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Bakanlığın konuya ilişkin 01/09/2022 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1. Millî Eğitim Bakanlığı Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrencilerin Ödüllendirilmesine Dair
Yönerge’nin “Ödüllendirilecek Yarışmalar” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ve izni verilen uluslararası yarışmalardan bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları, meslekî ve beceri yarışmaları ödüllendirilir” hükmünün yer aldığı,
3.2. Başvuru sahibi kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ve izni verilen uluslararası yarışmaların herhangi birinde derece almaması nedeniyle adının Tebliğler Dergisi’nde yayımlanmadığı,
3.3. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışması’nın iddia edildiği gibi Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanan veya izni verilen yarışmalar arasında yer almadığı ve https://ugy-istanbul.com/ adresinde
Bakanlığın ilgili yarışmaya onay/izin verdiğine dair herhangi bir resmî yazı bulunmadığı, öğrencilerin ilgili il millî eğitim müdürlüğü tarafından Bakanlığa bildirildiği,
3.4. Kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ve izni verilen uluslararası yarışmalardan bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları, meslekî ve beceri yarışmalarında derece alan öğrencilerin isimlerinin
Tebliğler Dergisinde yayımlandığı; ancak düzenlenen bir yarışma kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenmiyorsa ve izni/onayı verilmemişse bu kapsamda değerlendirilemediği,
3.7. Sonuç olarak, ilgi Yönerge’nin “Ödüllendirilecek Yarışmalar” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ve izni verilen uluslararası yarışmalardan bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları, meslekî ve beceri yarışmaları ödüllendirilir” hükmü doğrultusunda ilgi (b) yazıda başvurusu bulunan öğrencinin katıldığı yarışma Bakanlığımızın izin verdiği faaliyetler arasında yer almaması, başvuru sahibinin göndermiş olduğu https://ugy-istanbul.com/ adresinden alınmış olan açıklamalar ilgili yarışmanın Millî Eğitim Bakanlığının onayı ile gerçekleştiğini kanıtlamaması ve https://ugy-istanbul.com/ adresinde Bakanlığımızın ilgili yarışmaya onay/izin verdiğine dair herhangi bir resmî yazı bulunmaması nedeniyle başvuru sahibinin talebi doğrultusunda bir işlem tesis edilemediği,
Hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Sanatın ve sanatçının korunması” başlıklı 64’üncü maddesinde; “Devlet sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. Sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır.”
4.2. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
4.3.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
5.Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme):
5.1. 3’üncü maddesinde; Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. […].”
5.2. 12’nci maddesinde; Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşına ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özen gösterilmek suretiyle tanırlar. […].”
5.3. 31’inci maddesinde; “Taraf Devletler çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence (etkinliklerinde) bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını tanırlar.
Taraf Devletler, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılma hakkını saygı duyarak tanırlar ve özendirirler ve çocuklar için, boş zamanı değerlendirmeye, dinlenmeye, sanata ve kültüre ilişkin (etkinlikler) konusunda uygun ve eşit fırsatların sağlanmasını teşvik ederler.”
6.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun: “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 7. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “Şikâyet Hakkı” başlıklı 7’nci maddesinde; “İdarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarına karşı, Kanun ve bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde menfaati ihlal edilen gerçek ve tüzel kişiler Kuruma şikâyet başvurusunda bulunabilir. Ancak, şikâyetin insan hakları, temel hak ve özgürlükler, kadın hakları, çocuk hakları ve kamuyu ilgilendiren genel konulara yönelik olması hâlinde menfaat ihlali aranmaz.”
Hükümleri yer almaktadır.
8. Millî Eğitim Bakanlığı Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrencilerin Ödüllendirilmesine
Dair Yönergenin:
8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönergenin amacı; Milli Eğitim bakanlığının bağlı, resmi ve özel her derece ve türdeki eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerden; uluslararası bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları ve beceri yarışmalarında bireysel veya ekip halinde derece alanlar ile bunların yetiştirilmesine katkı sağlayan personel ve eğitim kurumlarının ödüllendirilmesiyle ilgili esas ve usulleri düzenlemektir.”
8.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Bu Yönergede geçen; […] c) Komisyon: Uluslararası yarışmalarda derece alan öğrencilerin ödüllendirilmesiyle ilgili iş ve işlemleri yürütmek üzere illerde kurulan komisyonu, […] ifade eder.”
8.3. “Ödüllendirilecek Yarışmalar” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ve izni verilen uluslararası yarışmalardan bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları, mesleki ve beceri yarışmaları ödüllendirilir.”
8.4. “Ödüllendirme yetkisi” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Bu yönerge kapsamında uluslararası yarışmalarda derece alan ekip ve öğrenciler, valiliklerce/kaymakamlıklarca ödüllendirilir.”
8.5. “Ödüllendirme komisyonu” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Uluslararası yarışmalarda derece alan ekip ve öğrencilerin ödüllendirilmesi ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek üzere her öğretim yılı başında illerde ödüllendirme komisyonu kurulur. Komisyon; il millî eğitim müdürü ya da yarışmalardan sorumlu müdür yardımcısı/şube müdürünün başkanlığında il millî eğitim müdürlüğünce belirlenen ilköğretim kurumlarından iki, ortaöğretim kurumlarından üç, özel eğitim kurumlarından bir yönetici olmak üzere yedi üyeden oluşur.
(2) Komisyon aşağıdaki görevleri yürütür:
a) Derece alan il bünyesindeki eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerle ilgili il millî eğitim müdürlüğü tarafından gönderilen EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formlarda yer alan bilgileri inceleyerek değerlendirir.
b) Gönüllü kişiler, resmî ve özel kurum ve kuruluşlar ile valiliğin/kaymakamlığın desteği alınarak ödüller için gereken malî kaynağın sağlanmasına ilişkin gerekli tedbirleri alır.
c) Eylül ayının son haftası içerisinde öğrencilerin ödüllendirilmesine yönelik teşvik edici tören ve kutlama programlarının düzenlenmesine ilişkin gerekli tedbirleri alır.
(3) Komisyonun sekretarya işleri il millî eğitim müdürlüğünce yürütülür.”
8.6. “Ödüller” başlıklı 8’inci maddesinde; “Yarışmalarda verilen ödüllerden ayrı olarak öğrencileri teşvik
ve onurlandırmaya yönelik bu Yönerge kapsamında verilecek ödüller şunlardır:
a) Bireysel yarışmalarda; 1. Birinci olanlara iki cumhuriyet altını ve takdir belgesi, 2. İkinci olanlara bir cumhuriyet altını ve takdir belgesi, 3. Üçüncü olanlara yarım cumhuriyet altını ve takdir belgesi, 4. Mansiyon ve benzeri ödül alanlara çeyrek cumhuriyet altını ve teşekkür belgesi, […], verilir.”
8.7. Ödüllendirmeye ilişkin diğer işlemler başlıklı 9’uncu maddesinin;
8.7.1. Birinci fıkrasında; “Eğitim kurumu müdürlüğünce yapılacak işler:
a) Derece alan ekip ve öğrencilerle ilgili EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formlarından üçer örnek düzenleyerek bir örneğini ilgili dosyada saklamak üzere kurumunda muhafaza eder, diğer iki örneğini ise ağustos ayının son haftası içerisinde il millî eğitim müdürlüğüne gönderir.
b) Derece alan ekip ve öğrencilerle ilgili eğitim kurumu bünyesinde yapılacak teşvik edici tören ve kutlamaların, mevzuatı ve amacı doğrultusunda gerçekleştirilmesi için gereken tedbirleri alır.
c) Derece alan öğrencilerin, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde iftihar/onur belgesi ile ödüllendirilmesi için Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kurulu/Okul Öğrenci Ödül ve Disiplin Kuruluna teklifte bulunur.
ç) Ödüllendirilen öğrencilerin; resimlerinin, özgeçmişlerinin, yarışmayla ilgili bilgi, belge ve fotoğraflarının yer aldığı şeref köşesi düzenlenmesi ve kurumun internet sitesinde yayınlanması için gerekli tedbirleri alır.”
8.7.2. İkinci fıkrasında; “İl millî eğitim müdürlüğünce yapılacak işler”:
a) Eğitim kurumlarından ikişer örnek olarak gelen EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formları birleştirerek birer örneğini eylül ayının ikinci haftası içerisinde toplu hâlde Ödüllendirme Komisyonuna gönderir. Komisyona gönderilen örnekler il millî eğitim müdürlüğünce muhafaza edilir.
b) Yerel basın ve yayın organlarında bilgilendirici, tanıtıcı ve teşvik edici yayınlar yapılması için gereken tedbirleri alır.
c) Ödüllendirilen ekip ve öğrencilerle ilgili ilde yapılan bütün iş ve işlemlerin tamamlanmasından sonra, EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-4 formların birer örneğini ekim ayının ilk haftası içerisinde toplu olarak
Ortaöğretim Genel Müdürlüğüne gönderir.
ç) Dereceye giren öğrencilere ait özgeçmişlerin, derece alınan yarışmayla ilgili bilgi, belge ve fotoğrafların bulunduğu listelerin il/ilçe millî eğitim müdürlüğü internet sitesinde yayımı yapılır.”
8.7.3. Üçüncü fıkrasında; “Bakanlıkça yapılacak işler”:
a) İllerden gelen EK-1 ve EK-3 formlar Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce ekim ayının ilk haftası içerisinde ayrı ayrı değerlendirilerek “Bireysel Dalda Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrenci Listesi” ve
“Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Ekipte Bulunan Öğrenci Listesi” adları altında birleştirilir.
b) “Bireysel Dalda Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrenci Listesi” ile “Uluslararası Yarışmalarda
Derece Alan Ekipte Bulunan Öğrenci Listesi” o yıla ait Tebliğler Dergisi’nde yayımlanmak üzere
Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğüne, Bakanlığın web sayfasında yayımlanması için Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğüne, bilgi için ise derece alan ekip ve öğrencilerin okul/kurumunun bağlı olduğu birimlere gönderilir. Listenin Bakanlığın diğer yazılı, görsel ve interaktif ortam ve iletişim araçlarında da yayımlanabilmesi için Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce gerekli tedbirler alınır.
c) Derece alan öğrencilerin bilgileri, katıldıkları yarışmalarla ilgili bilgi, belge ve fotoğraflarının yer aldığı dokümanlar her yıl Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün internet sitesinde yayınlanır.”
Hükümleri düzenlenmiştir.
9. Sözleşmenin genel ilkeleri, çocuğun dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence etkinliklerinde bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını destekleyici prensipler içermesi açısından yakından bağlantılıdır. Bu bağlamda Birleşmiş Milletler
Çocuk Hakları Komitesi (Komite) 31’inci madde ile ilgili 17.04.2013 tarihli 17. Genel Yorumunda,
9.1. Sözleşmenin 3’üncü maddesi, “[…] madde 31’de belirtilen haklar üzerinde etkili olabilecek, yasal düzenlemelerle, politikalarla ve bütçelerle ilgili her türlü önlem, ayrıca çevreyle ya da hizmet sunumuyla ilgili önlemlerde çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurulmalıdır. […].”
9.2.Sözleşmenin 6’ncı maddesi, “Taraf Devletler, çocuğun yaşamını, hayatta kalmasını ve gelişimini mümkün olduğu ölçülerde güvence altına almalıdır. Bu hususta Komite, çocukların gelişimini ve gelişmekte olan kapasitelerini destekleme açısından madde 31’in her boyutunun pozitif değerinin tanınması gerekliliğine dikkat çekmek ister. […].”
9.3. Sözleşmenin 12’nci maddesi, çocukların kendilerini ilgilendiren kararlara katılma hakkı vermekte olup; madde 31 kapsamında çocukların haklarının hayata geçirilmesi açısından, çocukların yasal düzenlemelere, politikalara, stratejilere ve hizmetlerin tasarımına katılma fırsatları tanınmalıdır.
9.4. 31 inci madde Sözleşmenin diğer hakları ile de bağlantılıdır:
9.4.1. Sözleşmenin 24’üncü maddesinde, madde 31’de yer alan hakların yaşama geçmesi yalnızca çocukların sağlıklı, iyi olma ve gelişimlerine katkıda bulunmakla kalmayıp aynı zamanda hastalandıklarında ve/veya hastaneye yatırıldıklarında iyileşmelerini kolaylaştırmada önemli bir rol oynar.
9.4.2. Sözleşmenin 28 ve 29’uncu maddelerinde, “Eğitim, çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin, zihinsel ve fiziksel yetilerinin tam olarak gelişmesi hedefine yönelmelidir. […] Potansiyellerini optimal düzeye çıkarabilmeleri için çocukların kültürel ve sanatsal gelişme, ayrıca spor ve oyun etkinliklerine katılma ihtiyaçları vardır. Komite ayrıca şu noktayı da vurgulamak ister: Madde 31 kapsamındaki haklar çocukların eğitimsel gelişimleri açısından da yarar sağlamaktadır; bunlar erken dönem çocuk eğitimi ve bakımı, ilk ve orta öğretim boyunca gündelik olarak özendirilmeli ve kolaylaştırılmalıdır. […]”
Açıklamalarına yer vermiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından; başvuran çocuk ile birlikte tüm çocukların Çocuk Hakları Sözleşmesi 31 inci maddede güvence altına alınan sanata, spora ve kültürel faaliyetlere katılımlarının desteklenmesi için
/
Milli Eğitim Bakanlığına verilmek üzere hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Öncelikle belirtilmesi gerekir ki, bizzat çocuklar tarafından veya çocukların haklarını gözeterek yetişkinler tarafından yapılan başvurularda, çocukların haklarının bütüncül olarak güvence altına alınması amaçlanmakta; bu amaçla, Çocuk Hakları Sözleşmesi 31’inci maddede güvence altına alınan hakları konu edinen başvurularla ilgili yapılacak olan araştırma ve incelemelerin, çocukların üstün yararını gözeten perspektifle, Çocuk Hakları Sözleşmesinde (Sözleşme) güvence altına alınan diğer tüm haklar açısından yapılması gerekmektedir.
12. Bu bağlamda, başvuru hakkında yapılacak inceleme ve araştırma, başvuran çocuğun, mevzuat çerçevesinde isminin 03/01/2022 tarihinde yayaımlanan Tebliğler Dergisinde uluslararası yarışmalarda derece alan öğrenci listesinde yer alıp almaması gerektiği hususunun tespit edilmesi amacını taşımakla birlikte; aynı zamanda, 31’inci maddede düzenlenen, çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılabilmesi kavramının, çocuğun esenliği ve gelişimi açısından taşıdığı önemin idare tarafından tam olarak kavranıp kavranmadığı; diğer bir ifadeyle, çocukların, kültürel ve sanatsal yaşama katılabilmelerinin
Devlet tarafından desteklenmesi amacı doğrultusunda, alınması gereken yasal, idari, bütçesel önlemlerin alınarak çocuklara gerekli desteğin verilip verilmediği hususlarının incelenmesi amacını da taşımaktadır.
13. Dolayısıyla, çocuk odaklı ve çocuğun üstün yararını gözeten bir inceleme ve araştırma hiç şüphesiz her vaka özelinde ayrı değerlendirmeye tabi tutularak bir çocuğun haklarını gözetecek şekilde yapılabileceği gibi bir grup çocuğun veya genel olarak bütün çocukların haklarını gözetecek şekilde değerlendirmeye de tabi tutulabilecektir.
14. Bu doğrultuda, söz konusu idari düzenlemenin, çocukların 31’inci maddede güvence altına alınan kültürel ve sanatsal yaşama katılmalarının desteklenmesi konusunda, 31’inci maddenin amaçlarıyla uyumlu olup olmadığını gözeten bir inceleme ve araştırmanın yapılmaya çalışılması gerektiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, başvuran çocuğun talebi her ne kadar derece kazandığı uluslarlası yarışmanın mevzuat çerçevesinde ödüllendirilecek yarışmalar kapsamında yer almasından ibaret gibi görünse de 31’inci maddede güvence altına alınan hakların tüm unsurlarıyla yaşama geçirilmesi ve eksiksiz uygulanması ile Sözleşme’de tanınan diğer hakların da destekleneceği hususu göz önünde bulundurulmalıdır.
15. Bu noktada esas cevaplanması gereken, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılmanın çocuklara neden bir hak olarak tanındığı hususudur ki; bu konu Komite tarafından 17’nci Genel Yorumda
açıklığa kavuşturulmuştur:
15.1. Komite söz konusu yorumunda, bir topluluğun kültürel yaşamına katılmanın çocukların topluma aidiyetlerinin önemli bir ögesi olduğu; çocukların, ailelerinin, topluluklarının ve toplumlarının kültürel ve sanatsal yaşamını miras olarak devraldıkları, bu süreç içerisinde kendi kimlik algılarını keşfedip şekillendirerek kültürel yaşamın ve geleneksel sanatların canlandırılmasına ve sürdürülebilirliğine katkıda bulundukları; ayrıca çocukların kendi yaratıcı oyunlarının, şarkılarının, danslarının, canlandırmalarının,
öykülerinin, resimlerinin, sokak tiyatrolarının, kukla oyunlarının, festivallerinin vb. kültürlerini yeniden inşa etmelerinde, dönüştürmelerinde ve aktarmalarındaki önemine vurgu yapmıştır.
15.2. Bununla birlikte, Komitenin, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılımın, çocukların kavrayışları açısından gerekli olduğunu, burada yalnızca çocukların kendi kültürleri değil diğer kültürlerin de önemli olduğunu, çünkü böylelikle çocukların ufuklarını genişletme, diğer kültürel ve sanatsal geleneklerden de bir şeyler öğrenme fırsatlarını bularak karşılıklı anlayış ve çeşitliliğin değerinin bilinmesine katkıda bulunacakları hususlarının altını çizdiği görülmektedir.
15.3. Bu sebepledir ki, 1989 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, kültürel ve sanatsal faaliyetlere katılmayı, söz konusu faaliyetlerle ilgili olarak Devlet tarafından desteklenmeyi ve teşvik edilmeyi çocuklar için bir hak olarak tanımlamaktadır.
16. Nitekim, Bakanlığa bağlı resmi ve özel her tür ve derece eğitim kurumunda eğitim-öğrenim gören öğrencilerden; uluslararası bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları ve beceri yarışmalarında derece alanlar ile bunların yetiştirilmesine katkı sağlayan personel ve eğitim kurumlarının ödüllendirilmesi sürecine ilişkin hükümleri düzenleyen Yönerge’nin de Bakanlık tarafından, çocukların kültürel ve sanatsal yaşama katılma haklarının desteklenmesi, teşvik edilmeleri amacı doğrultusunda hazırlandığı anlaşılmaktadır.
17. Mezkûr Yönerge’nin hangi özellikteki uluslararası yarışmaların ödüllendirileceğine ilişkin hükmü incelendiğinde, yarışmaların kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından izni verilen ve bilim, kültür, güzel sanatlar, spor, halk oyunları, meslekî ve beceri yarışmaları kategorisindeki uluslararası yarışmalar kapsamında olması gerektiği anlaşılmaktadır.
18. Bu bağlamda, başvuran çocuğun 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışması’nda derece yaparak 2. olduğu, COVİD-19 pandemisi nedeniyle sonuçların 18/01/2021 tarihinde yayımlandığı, 09/08/2021 tarihinde uluslararası yarışmalarda derece alan öğrencilerin bildirilmesi hakkında eğitim-öğrenim gördüğü okula iletilen yazı üzerine ilgi Yönerge’nin 9’uncu maddesine uygun olarak okul idaresine gerekli evrakları teslim ederek başvurusunu yapmasına rağmen, Bakanlık tarafından 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik
Yarışmasının kamu kurum ve kuruluşlarının onayı ile gerçekleşen uluslararası yarışma kapsamında değerlendirilmemesi sebebiyle isminin 03/01/2022 tarihli Tebliğler Dergisinin uluslararası yarışlarda derece alan alan öğrenci listesinde yer almadığı görülmektedir.
19. Bununla birlikte, başvuran çocuğun iddiasında belirttiği gibi Şubat-2020 tarihli Tebliğler Dergisinin uluslararası yarışmalarda derece alan ve ödüllendirilmeye layık görülen öğrenci listesi incelendiğinde gerçekten de 14/04/2019 tarihinde gerçekleştirilen 4. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışmasının
Bakanlık onaylı uluslararası yarışma kapsamında değerlendirilerek 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik
Yarışmasında derece yapan çocukların isimlerinin yayımlandığı tespit edilmiştir.
20. Somut olay açısından meselenin kaynağının tespit edilebilmesi ve çözüme kavuşturulabilmesi amacıyla yapılan inceleme ve araştırma neticesinde;
20.1. Öncelikle belirtilmesi gerekir ki, idare ile yapılan görüşmelerden bir yarışmanın ilgi Yönerge kapsamında uluslararası kapsamda değerlendirilebilmesi için ücretsiz olması, yarışmada çok sayıda ödül kategorisinin bulunmaması gibi birden çok kriterin idare tarafından arandığı ve ayrıntılı incelemedeğerlendirme sonucunda hangi uluslararası yarışmanın kapsamda bulunduğu tespitinin yapılarak Tebliğler
Dergisinde isimlerin yayımlandığı anlaşılmaktadır.
/
20.2. Ancak diğer taraftan, 2019 yılında 4.’sü gerçekleştirilen Uluslararası Genç Yetenekler Müzik
Yarışmasının Bakanlık tarafından onaylanan veya izni verilen yarışmalar arasında değerlendirilirken 2021 tarihinde 5.’si gerçekleştirilen yarışmanın Bakanlık tarafından onaylanmayan yarışma kategorisinde değerlendirilmesi somut olayda da görüleceği üzere Yönergenin 5. maddesinde yer bulan “uluslararası yarışma” kavramının açık, net, belirli olup olmadığı hususlarını akla getirmektedir.
20.3. İlgi Yönerge incelendiğinde, uluslararası yarışma kavramının tanımlanmadığı, Yönerge kapsamında bir yarışmanın uluslararası olarak nitelendirilebilmesi için hangi objektif kriterlerin yarışmada bulunması gerektiğine ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir. Dolayısıyla, bir yarışmanın
Yönerge kapsamında uluslararası olarak nitelendirilmesi işleminin kamu otoritesinin insiyatifine bırakıldığı ve Yönergenin 5’inci maddesinde düzenlenen “uluslararası yarışma” kavramının hukuki belirlilik ilkesine uygun olarak düzenlenmediği değerlendirilmektedir.
20.4. Nitekim, 14/04/2019 tarihinde gerçekleştirilen 4. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışmasının
Bakanlık onaylı uluslararası yarışma kapsamında değerlendirilirken 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik
Yarışmasında derece yapan çocukların isimlerinin yayımlanmaması işleminde hukuki belirsizliğin önemli bir etken olduğu ve uygulamanın başvuran çocukta haklı beklentiye sebep olduğu değerlendirilmektedir.
Kaldı ki gerek iletilen bilgi-belgede gerekse idare ile yapılan görüşmelerde 4. ve 5. Uluslararası Genç
Yetenekler Müzik Yarışmaları arasında objektif kriterler açısından hangi farklılıklar bulunduğuna ilişkin idare tarafından herhangi bir açıklama yapılmadığı ve gerekçe sunulmadığı, dolayısıyla idarenin söz konusu işleminde uygulama birliği sağlanamadığı anlaşılmaktadır.
20.5. Halbuki, Anayasa Mahkemesi kararında da ifade edildiği üzere, belirlilik” ilkesi, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin beklentilerini bariz şekilde berteraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirmektedir. (Anayasa Mahkemesi, 26/12/2013 gün ve E.2013/67,
K.2013/164 )
20.6. Dolayısıyla, Yönerge kapsamında bir yarışmanın uluslararası olarak nitelendirilebilmesi için gerekli olan objektif kriterlerin önceden belirlenmesi ile Yönergenin öğrencilerin derece yapmış oldukları yarışmalar için uygulanması sürecinde uygulama birliği sağlanmış olacak ve belirlilik ilkesi ile eşitlik ilkesinin hayata geçmesi güvence altına alınacaktır. Ayrıca, uluslararası yarışma kavramının hukuki belirlilik ilkesine uygun olarak düzenlenmesi ile hukuki istikrar sağlanmış olacak ve idare öğrencilerin haklı beklentilerine uygun davranmış olacaktır.
21. Başvuruya konu talep açısından Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde;
21.1. Başvuran çocuğun 2021 yılında katılarak derece yaptığı 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik
Yarışmasının objektif kriterler çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi; ayrıca, 2019 yılında 4.’sü gerçekleştirilen Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışmasının Bakanlık tarafından onaylanan veya izni verilen yarışmalar arasında olduğu değerlendirilirken 2021 yılında 5.’si gerçekleştirilen yarışmanın
Bakanlık tarafından onaylanmayan yarışma kapsamında olma gerekçesinin çocuk odaklı bir yaklaşımla çocuğa açıklanması gerektiği,
21.2. Bununla birlikte, ‘Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrencilerin Ödüllendirilmesine Dair
Yönerge’nin öğrencilerin derece yapmış oldukları yarışmalar için uygulanması sürecinde uygulama
birliğinin ve hukuki istikrarın sağlanabilmesi amacıyla, bir yarışmanın uluslararası olarak nitelendirilebilmesi için gerekli olan objektif kriterlerin açık, net, belirli olacak şekilde önceden belirlenmesi ve ilgi Yönerge’de yer verilen uluslararası yarışma kavramının hukuki belirlilik ilkesine uygun olarak düzenlenmesi,
21.3. Son olarak, daha önce Kurumumuza ilgi Yönergenin uygulanması ile ilgili yapılan 2020/53393 ve 2020/53410 dosya numaralı, 12/02/2021 Karar tarihli başvurularda da ifade edildiği üzere, uluslararası yarışmalarda derece yaparak Devlet tarafından kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetlerde desteklenme ve teşvik edilme hakkının korunması amacıyla, maddi değerlerden oluşan bir ödül sisteminden ziyade, sürdürülebilir, izlenebilir, uygulanabilir; diğer bir ifadeyle, çocukları etik değerler ve gelişim süreçleri yönünden destekleyecek, rekabete dayalı olmayan, çocukların dayanışma duygularını genişleten, karşılıklı anlayış ve çeşitlilik değerlerinin bilinmesine katkıda bulunan, yetenekli oldukları alanda gelişimlerini sürdürülebilir kılan bir sistemin kurgulanması suretiyle hem Komitenin Genel Yorumunda vurguladığı hususlarla daha uyumlu bir teşvik yönteminin oluşturulabileceği hem de idarenin Yönergenin uygulanması sürecinde yaşadığı zorluklara sürdürülebilir bir çözüm sunulabileceği değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, dolayısıyla, İdarenin, makul sürede karar verme’ilkesine uygun davrandığı, diğer taraftan, idare tarafından Kurumumuz incelemelerine esas olmak üzere talep edilen bilgi ve belgeleri yeterli açıklamaları içerecek şekilde açık ve eksiksiz şekilde Kurumumuza sunulması hususunda daha hassas davranılması; dolayısıyla kararların gerekçeli olması ilkesine uygun davranılması gerektiği, işlemlerin gerekçeli ve ayrıntılı açıklanmasının, yapılan işlemin hukuka uygun olduğunun ispat edilmesi bakımından idareye kolaylık sağlayan bir unsur olduğu dikkate alınarak idarenin bundan sonra bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Devletin, Çocuk Hakları Sözleşmesi 31’inci maddede güvence altına alınan sanata, spora ve kültürel
faaliyetlere katılımları konusunda çocukların destekleneceği taahhüdü doğrultusunda:
– Başvuran çocuğun 2021 yılında katılarak derece yaptığı 5. Uluslararası Genç Yetenekler Müzik
Yarışmasının objektif kriterler çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi; ayrıca, 2019 yılında 4.’sü gerçekleştirilen Uluslararası Genç Yetenekler Müzik Yarışmasının Bakanlık tarafından onaylanan veya izni verilen yarışmalar arasında olduğu değerlendirilirken 2021 yılında 5.’si gerçekleştirilen yarışmanın
/
Bakanlık tarafından onaylanmayan yarışma kapsamında olma gerekçesinin çocuk odaklı bir yaklaşımla çocuğa açıklanması,
– Bununla birlikte, ‘Uluslararası Yarışmalarda Derece Alan Öğrencilerin Ödüllendirilmesine Dair
Yönerge’nin öğrencilerin derece yapmış oldukları yarışmalar için uygulanması sürecinde uygulama birliğinin ve hukuki istikrarın sağlanabilmesi amacıyla, bir yarışmanın uluslararası olarak nitelendirilebilmesi için gerekli olan objektif kriterlerin açık, net, belirli olacak şekilde önceden belirlenmesi ve ilgi Yönerge’de yer verilen uluslararası yarışma kavramının hukuki belirlilik ilkesine uygun olarak düzenlenmesi,
-Son olarak, maddi değerlerden oluşan bir ödül sisteminden ziyade; sürdürülebilir, izlenebilir, uygulanabilir; diğer bir ifadeyle, çocukları etik değerler ve gelişim süreçleri yönünden destekleyecek, rekabete dayalı olmayan, çocukların dayanışma duygularını genişleten, karşılıklı anlayış ve çeşitlilik değerlerinin bilinmesine katkıda bulunan, yetenekli oldukları alanda gelişimlerini sürdürülebilir kılan bir sistemin kurgulanması suretiyle hem Komitenin Genel Yorumunda vurguladığı hususlarla daha uyumlu bir teşvik yönteminin oluşturulması hem de idarenin Yönergenin uygulanması sürecinde yaşadığı zorluklara sürdürülebilir bir çözüm sunulması, hususlarında, MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA, TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; MİLLİ
EĞİTİM BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, BAŞVURAN ÇOCUĞA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/