|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın İstanbul Erkek Lisesi’nde destek eğitim odası açılmaması, bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) yapılmaması ve 11’inci sınıfın 2’nci döneminde ABİTUR derslerine dinleyici olarak katılma talebinin reddedilmesi konuları ele alınmıştır. Başvuran, özel öğrenme güçlüğü nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiğini ve destek eğitim hizmetlerine erişim talep etmiştir. İdare, öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanması ve destek eğitim odası açılması gibi talepleri kısmen kabul ederken, ABİTUR derslerine dinleyici olarak katılma talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir.
Kararda, engelli bireylerin eğitim haklarının korunması ve destek hizmetlerinin sağlanması gerektiği vurgulanmış, ilgili mevzuat çerçevesinde idarelerin gerekli tedbirleri alması gerektiği ifade edilmiştir. Öğrencinin eğitim sürecinde karşılaştığı zorlukların giderilmesi için uygun düzenlemelerin yapılması gerektiği, ayrıca bireyselleştirilmiş eğitim programlarının oluşturulması ve destek eğitim odası açılması hususunda tavsiyede bulunulmuştur. Bu bağlamda, başvuranın taleplerinin kısmen kabul edilmesi ve kısmen reddedilmesi kararlaştırılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11945-S.23.18985
BAŞVURU NO : 2023/4687
KARAR TARİHİ : 19/09/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
,TCKN:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
İSTANBUL İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Tam zamanlı kaynaştırma öğrencisi olan başvuranın İstanbul
Erkek Lisesi’nde BEP Geliştirme Birimi oluşturulması, ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanması, destek eğitim odası açılması gibi talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı vekili tarafından yapılan başvuruda vekil özetle, ’nun 10.08.2004 doğumlu olduğunu, İstanbul Erkek
Lisesi’nde tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim gören “dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), özel öğrenme güçlüğü ve özel yetenekli birey” tanılı öğrenci olduğunu, ’nun ilköğretimden itibaren tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla özel eğitim aldığını, 2018 yılında Lise Giriş Sınavında derece yaparak ABİTUR programı uygulanan İstanbul Erkek
Lisesi’ne yerleştiğini, kademe geçişinde tekrarlanan eğitsel değerlendirme ve tanılamanın 23.11.2018 tarihli İstanbul Valiliği Kaymakamlığı Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Özel Eğitim
Değerlendirme Kurulu raporu ile yapılarak Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca ilgili eğitim kademesindeki mevzuat hükümlerinin dikkate alınmasına karar verildiğini, bu karara rağmen, İstanbul
Erkek Lisesi’nde destek eğitim odası açılmadığını, bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) yapılmadığını ve BEP Geliştirme Birimi kurulmadığını, ’nun 2021-2022 eğitim öğretim yılında
/
11’inci sınıfa geçtiğini ancak 11’inci sınıfın 2’nci döneminde geçirdiği bir kaza sebebiyle ayağının kırıldığını ve derslerine katılamadığını, katılsa bile beklenen performansı gösteremediğini, bu sebeple
ABİTUR programındaki başarı ortalamasının düşüşe geçtiğini, ’nun özel gereksinimleri doğrultusunda 11’inci sınıf 2’nci dönem ABİTUR derslerine özel eğitim tedbirleri kapsamında dinleyici olarak katılmasını talep ettiklerini ancak okul müdürlüğünün talebi reddettiğini, ’nun velisinin okul müdürlüğüyle yaptığı toplantı sonrası okul müdürlüğünün yönlendirmesiyle iki adet dilekçe verildiğini, ilk dilekçede kayıt dondurma, ikinci dilekçede ise asıl talebi olan öğrencinin BEP’inin yeniden değerlendirilerek verilecek destek kapsamında ABİTUR programını uygulayan 11’inci sınıf 2’nci dönem derslere dinleyici olarak katılması taleplerini ilettiğini, okul müdürlüğünün yalnızca ilk dilekçeyi işleme alarak öğrencinin kaydını dondurduğunu, kayıt dondurma işlemi sonrasında öğrencinin okula alınmadığını, hem sene kaybı yaşadığını hem de bireyselleştirilmiş eğitsel desteklerden mahrum kaldığını ve öğrencinin eğitim hakkının ihlal edildiğini belirterek
’nun içinde bulunulan 2022-2023 eğitim öğretim yılında 11’inci sınıf ABİTUR derslerine katılması için özel eğitim destekleri uygulanarak İstanbul Erkek Lisesi’nde BEP Geliştirme Birimi oluşturulmasını, öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanmasını, destek eğitim odası açılarak öncelikle öğrencinin eksik kaldığı 11’inci sınıf ABİTUR derslerinin takviyesi için destek eğitimi verilmesini, öğrencinin 12. Sınıfı okuyacağı 2023-2024 eğitim öğretim yılına akademik, bilişsel, psikolojik ve sosyal kazanımlarıyla hazır hale getirilmesini ve özel eğitim tedbirlerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılı için de devamını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik İstanbul Valiliği İl Millî Eğitim Müdürlüğünden alınan 29/05/2023 tarihli ve E- sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. isimli öğrencinin Özel Öğrenme Güçlüğü raporu olup bununla ilgili başvuruda belirtildiğinin aksine sadece “yazma zorluğu” şikâyeti bulunduğu, bu özelliğine istinaden öğrenci ile ilgili
BEP toplantılarında bütün kurumdaki öğretmenlerin uygulaması için kararlar alınarak uygulandığı, MEB mevzuatı gereği bir öğrencinin bir sınıf için kaydının dondurulması talebi uygulanırken bir önceki sınıfı tekrar etmesinin mümkün olamadığı, ABİTUR programı içinde buna imkân varken Ulusal mevzuatın bu açıdan farklılık arz ettiği, bu durumun Bakanlık görüşüyle teyit edildiği, 2.2. Özel Eğitim Yönetmeliğinde belirtildiği üzere BEP ilk toplantısında, öğrencinin yetersizlik türüne bağlı olarak kaynaştırma kararı alındığı, yetersizliği ile ilgili yapılacak çalışmaların okul/sınıf içerisinde yapılacak fiziksel düzenleme ile giderilip giderilemeyeceği, derslerle ilgili Bireyselleştirilmiş Eğitim
Planlarına ihtiyaç olup olmayacağı, BEP toplantılarının hangi sıklıkla yapılacağı belirlenerek ailenin bu konuda bilgilendirildiği, gerekli durumlar göz önünde bulundurularak her BEP dosyasında bir dahaki toplantı tarihinin belirlendiği, 2.3. Öğrencinin kurumlarında olduğu her yıl BEP toplantılarının Bireyselleştirilmiş Eğitim Birimi tarafından yapıldığı, öğrencinin sınıf içindeki düzenlemeler ile yetersizlik alanıyla ilgili yeterli gelişim kayıt edilebileceği görülerek tedbirlerin bu yönde belirlendiği, /
2.4. için Kaynaştırma Eğitimi kapsamında karar çıktığı tarih olan 23/11/2018 itibari ile Bireysel Eğitim Programının kurumları tarafından hazırlandığı, öğrenciye sunulacak destek hizmetinin türü ve süresinin Yönetmelikte belirtildiği gibi BEP Geliştirme Birimi tarafından belirlendiği, 2.5. Öğrencinin “Özel Öğrenme Güçlüğü Tanısı” ve sağlık raporunda (Bu raporun geçerlilik süresi 2 yıl olup yenisi kurumlarına teslim edilmediğinden yeni rapora dair karar alınamadığı) belirtilen “akademik olarak yaşıtlarıyla aynı seviyede, yazma hızı çok yavaş ve defter düzeni bozuk” tanısı dikkate alınarak okulla ilgili sorun alanlarının yazma güçlüğü ve yavaşlığı olarak tespit edildiği, öğrencinin velisi ve ders öğretmenlerinin görüşleriyle güçlük yaşadığı alanla ilgili olarak 1) Derste internet bağlantısı olmayan bir dizüstü bilgisayar ya da tabletle not tutması, 2) Sınavlarını sınıf dışında başka bir sınıf ya da uygun mekânda yapması, 3) Sınavlarda ek süre verilmesi, verilecek sürenin ise sınavın niteliğine ve esas süresine
oranla belirlenmesi, tedbirlerinin alınarak uygulandığı:
2.6. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinde belirtildiği şekilde öğrencinin yetersizliği olmayan akranları ile aynı sınıfta eğitimine devam etmesinin sağlandığı, bunun yanı sıra sağlık raporunda da belirtilen yetersizlik alanı “yazma zorluğu” alanında eğitim ortamına ilişkin düzenlemelerin yapıldığı ve öğrencinin başarı değerlendirilmesi yapılırken akranlarıyla eşitliği sağlanabilmesi için geri tedbir kararlarının
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programında belirlenerek uygulandığı, 2.7. Türk Eğitim Sisteminde ABİTUR programı uygulayan iki okuldan birisi olan İstanbul Erkek Lisesinin, Millî Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı Anadolu Lisesi statüsünde bir devlet okulu olduğu, 1916-1942 yılları arasında kesintili, 1958 Kültür Anlaşması’ndan itibaren de kesintisiz Almanca ağırlıklı eğitim yapıldığı,
1999 yılında başlayan Abitur Diploması uygulaması ilk mezunlarını 2002 yılında verdiği, bu program
gereği bütün sayısal dersler (Matematik, Kimya, Biyoloji, Fizik) ile Almanca ve İngilizce derslerinin
Alman dili ile okutulduğu, iki yıllık bir program olan Abitur’un 11 ve 12nci sınıf dönemlerini kapsadığı, başarı durumuna göre diploma alınıp yurtdışı okullarından kabul alınabildiği, öğrencilerin yüksek notla mezun olabilmelerinin kabul durumunu artırdığı, Almancası yeterli olan tüm öğrencilerin programa katılım sağlayabildiği, katılım için engel bulunmamakla birlikte öğrencilerin 12nci sınıf başında da olsa başarısızlıklarında programdan ayrılabildiği, ayrılan öğrencilerin ulusal programa devam ederek yurt içi üniversite giriş sınavlarıyla ülkemizdeki üniversitelere yerleştiği, 2.8. MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği çerçevesinde kaydı herhangi bir sebeple dondurulan öğrencinin bir alt sınıfa ve herhangi bir sınıfa o sınıfın öğrencisi olmaksızın devamının uygun bulunmadığı, 2.9. Başvuru sahibi velinin söz konusu iki dilekçesinin de işleme konulduğu ve bununla ilgili MEB
Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği çerçevesinde işlem yapılacağının kendisine söylenip Bakanlık görüşü de alınarak tebliğ edildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.3. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 3.4. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”, 3.5. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinde; “…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. …Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.”, 3.6. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme’nin amacı, engellilerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını teşvik ve temin etmek ve insanlık onurlarına saygıyı güçlendirmektir. Engelli kavramı diğer bireylerle eşit koşullar altında topluma tam ve etkin bir şekilde katılımlarının önünde engel teşkil eden uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu bulunan kişileri içermektedir.”, 4.2. “Genel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır: (a)
Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da kapsayacak şekilde, kişilerin insanlık onuru ve bireysel özerkliklerine saygı gösterilmesi; (b) Ayrımcılık yapılmaması; (c) Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması; (d) Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin ve
/
insanlığın bir parçası olarak kabul edilmesi; (e) Fırsat eşitliği; (f) Erişilebilirlik; (g) Kadın-erkek eşitliği; (h) Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini koruyabilme haklarına saygı duyulması.”, 4.3. “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4 üncü maddesinde; “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür.
Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dâhil uygun tüm tedbirleri almayı; (c) Tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve güçlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu Sözleşme’yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; (e) Kişiler, örgütler veya özel teşebbüslerin engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarını engellemek için gerekli tüm uygun tedbirleri almayı ;…taahhüt eder.” 2. Taraf Devletler ekonomik, sosyal ve kültürel haklarla ilgili olarak kaynakları ölçüsünde azami tedbirleri almayı ve gerektiğinde uluslararası işbirliği çerçevesinde engellilerin bu haklardan tam olarak yararlanmasını aşamalı olarak sağlamak için işbu Sözleşme’de yer alan ve uluslararası hukuka göre derhal uygulanması gereken yükümlülükleri yerine getirmeyi taahhüt eder. 3. Taraf Devletler işbu Sözleşme’nin uygulanmasını sağlayacak yasalar ve politikaların geliştirilmesi ve yaşama geçirilmesi ile engellilere ilişkin diğer karar alma süreçlerinde engelli çocuklar da dahil olmak üzere engellilere onları temsil eden örgütler aracılığıyla sürekli danışacak ve etkin bir şekilde bu sürece dahil edeceklerdir. …”, 4.4. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tüm adımları atar. 4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.”, 4.5. Eğitim başlıklı 24üncü maddesinde; “1. Taraf Devletler engellilerin eğitim hakkını tanır. Taraf
Devletler, bu hakkın fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici bir şekilde her seviyede engellileri içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlar. Bunun için aşağıdaki hedefler gözetilmelidir: (a) İnsan potansiyelinin, onur ve değer duygusunun tam gelişimi ve insan haklarına, temel özgürlüklere ve insan çeşitliliğine saygı duyulmasının güçlendirilmesi; (b) Engellilerin; kişiliklerinin, yeteneklerinin, yaratıcılıklarının, zihinsel ve fiziksel becerilerinin potansiyellerinin en üst derecesinde gelişiminin sağlanması; (c) Engellilerin özgür bir topluma etkin bir şekilde katılımlarının sağlanması. 2. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilenleri sağlar: (a) Engelliler engelleri nedeniyle genel eğitim sisteminden dışlanmamalı ve engelli çocuklar engelleri nedeniyle parasız ve zorunlu ilk ve ortaöğretim olanaklarının dışında tutulmamalıdır; (b) Engelliler yaşadıkları çevrede bütünleştirici, kaliteli ve parasız ilk ve orta öğretime diğer bireylerle eşit olarak erişebilmelidir; (c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılmalıdır; (d) Engellilerin genel eğitimden etkin bir şekilde yararlanabilmeleri için genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdır; (e) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hedefine uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı
ortamlarda sağlanmalıdır. 3. Taraf Devletler engellilerin toplumun eşit üyeleri olarak eğitime tam ve eşit katılımlarını kolaylaştırmak için yaşamı ve sosyal gelişim becerilerini öğrenmelerini sağlar. …” 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 01/07/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun;
6.1 “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden
faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”, 6.2. “Genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde; …c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır. …i) Engellilere yönelik politika oluşturma, karar alma ve hizmet sunumu süreçlerinde engellilerin, ailelerinin ve engellileri temsil eden sivil toplum kuruluşlarının katılımının sağlanması esastır. …” 6.3. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dâhil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.”, 7. 30/5/1997 tarih ve 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin, 7.1. Kaynaştırma başlıklı 12nci maddesinde; “Özel Eğitim gerektiren bireylerin eğitimleri, hazırlanan bireysel eğitim planları doğrultusunda akranları ile birlikte her tür ve kademedeki okul ve kurumlarda uygun yöntem ve teknikler kullanılarak sürdürülür.” 7.2. Diğer okul ve kurumlarda özel eğitim başlıklı 20nci maddesinde; Durumları normal akranları ile birlikte eğitim görmeye uygun olan özel eğitim gerektiren bireyler, eğitim ve öğretimlerini resmi ve özel okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim okullarında sürdürürler. Bu okullarda özel eğitim gerektiren bireylere özel eğitim desteği sağlamak üzere yardımcı derslikler oluşturulur, özel araç-gereç ile eğitim materyalleri sağlanır ve diğer özel tedbirler alınır. …” 8. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin, 8.1. Amaç başlıklı 1inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarında eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişe ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” 8.2. Ortaöğretim kurumlarının kuruluşu başlıklı 6ncı maddesinde; “(1) Ortaöğretim kurumları, ortaokul veya imam-hatip ortaokulu üzerine öğrenim süresi dört yıl olan yatılı ve/veya gündüzlü olarak eğitim ve öğretim veren kurumlardır. (2) Bu kurumlar; a) Fen liseleri, sosyal bilimler liseleri, Anadolu liseleri, güzel sanatlar liseleri ve spor liseleri, b) (Değ: 13/09/2014-29118 RG) Anadolu imam-hatip liseleri, c) Mesleki ve teknik Anadolu liseleri, mesleki ve teknik eğitim merkezleri ile çok programlı Anadolu
/
liselerinden oluşur. (3) Sosyal bilimler liselerinde hazırlık sınıfı açılır; ayrıca Bakanlıkça uygun görülen diğer ortaöğretim kurumlarında da hazırlık sınıfı açılabilir. (4) Ortaöğretim kurumlarının açılması, kapatılması ve ad verilmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.” 8.3. Öğretim programları başlıklı 10uncu maddesinde; “Ortaöğretim kurumlarında; … f) Bakanlıkça hazırlanan eğitim programları esas alınarak özel eğitime ihtiyacı olan öğrencilere ilgi, istek, yetenek ve yeterlilikleri doğrultusunda 31/5/2006 tarihli ve 26184 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Eğitim
Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerine göre okulda kurulan bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirme birimince bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanır. Bu öğrencilerin başarıları, bu
Yönetmeliğin sınıf geçme ve sınavlarla ilgili hükümlerine göre belirlenir. …” 8.4. Sınıf tekrarı ve öğrenim hakkı başlıklı 59uncu maddesinde; “1) Öğrencilerden; a) Doğrudan, yılsonu başarı puanıyla veya sorumlu olarak sınıf geçemeyenlerle devamsızlık nedeniyle başarısız sayılanlar sınıf tekrar eder. Sınıf tekrarı hazırlık sınıfı hariç, orta öğrenim süresince en fazla bir defa yapılır. Öğrenim süresi içinde ikinci defa sınıf tekrarı durumuna düşen öğrencilerin ders yılı sonunda okulla ilişiği kesilerek
Açık Öğretim Lisesine veya Mesleki Açık Öğretim Lisesine kayıtları yapılır. b) Okuldan mezun olamayan on ikinci sınıf öğrencilerinden sınıf tekrar etme hakkı bulunanlar başarısız olunan ders sayısına bakılmaksızın sınıf tekrar edebilir. Ancak, sınıf tekrar etmek istemeyen öğrencilerden sınıf tekrarı yapmış olanlar bir, sınıf tekrarı yapmamış olanlar ise iki öğretim yılı daha başarısız oldukları derslerden sorumluluk sınavına girebilir. Bu sınavlar sonunda da başarısız olan öğrencilerin öğretim yılı sonunda okulla ilişiği kesilerek Açık Öğretim Lisesine veya Mesleki Açık Öğretim Lisesine kayıtları yapılır. c)
Özürleri nedeniyle; hazırlık sınıfı öğrencileri hariç okula devam edemeyen, okula devam ettikleri hâlde iki dönem puanı alamayan öğrenciler, durumlarını belgelendirmeleri kaydıyla o yıla ait öğrenim haklarını kullanmamış sayılır. Öğrenim hakkının kullanılmamış sayılması hâli, öğrenim süresince iki eğitim ve öğretim yılıyla sınırlıdır.” 9. 7/7/2018 tarih ve 30471 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Özel Eğitim
Hizmetleri Yönetmeliğinin; 9.1. Amaç başlıklı 1inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; Türk Millî Eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleri doğrultusunda, özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitim haklarından yararlanmalarını sağlamaya yönelik usul ve esasları düzenlemektir” 9.2. Tanımlar ve kısaltmalar başlıklı 4üncü maddesinde; “Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; …g)
Bireyselleştirilmiş eğitim programı: Özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin takip ettikleri program esas alınarak gelişim özellikleri, eğitim ihtiyaçları ve performansları doğrultusunda hedeflenen amaçlara ulaşmaya yönelik hazırlanan ve bu bireylere verilecek destek eğitim hizmetlerini de içeren özel eğitim programını, …ı) Destek eğitim hizmeti: Özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin eğitim ihtiyaçları doğrultusunda kendilerine, ailelerine, öğretmenlerine ve okuldaki diğer personele uzman personel ve gerekli araç-gereçlerle sunulan danışmanlık hizmetlerini, i) Destek eğitim odası: Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden öğrenciler ile özel yetenekli öğrencilere ihtiyaç duydukları alanlarda destek eğitim hizmetleri verilmesi için düzenlenmiş ortamı, j) Destek eğitim programı: Genel zihinsel yetenek alanından tanılanan öğrencilerin tüm alan ve disiplinlerle ilişkilendirilerek alındıkları eğitim programını, …ö)Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim
uygulamaları: Özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin her tür ve kademede diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde bulunmalarını ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmelerini sağlamak amacıyla bu bireylere destek eğitim hizmetleri de sunularak akranlarıyla birlikte tam zamanlı ya da özel eğitim sınıflarında yarı zamanlı olarak verilen eğitim, …ş) Özel eğitim: Bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından anlamlı düzeyde farklılık gösteren bireylerin eğitim ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere geliştirilmiş eğitim programları ve özel olarak yetiştirilmiş personel ile uygun ortamlarda sürdürülen eğitimi, t) Özel eğitim ihtiyacı olan birey: Bireysel ve gelişim özellikleri ile
eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından anlamlı düzeyde farklılık gösteren bireyi, …ff) BEP:
Bireyselleştirilmiş eğitim programını, …ifade eder.” 9.3. Özel Eğitim Hizmetleri başlıklı İkinci Kısım Eğitsel Değerlendirme ve Tanılama ile İzleme Süreci başlıklı Birinci Bölüm İzleme başlıklı 10uncu maddesinde; “(1) Özel eğitim hizmetlerinin planlanması ve eğitimde sürekliliğin sağlanması amacıyla erken çocukluk döneminden itibaren eğitimin her kademesinde özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin gelişimlerinin ilgili okul ve kurumlarca takip edilerek kayıt altına alınması esastır.” 9.4. Bireyselleştirilmiş eğitim programı başlıklı 20nci maddesinde; “1) Özel eğitim ihtiyacı olan bireyler için takip edecekleri eğitim programı temel alınarak BEP hazırlanması esastır. Bu programda; a) Eğitim planında yer alan yıllık amaçlara ve kısa dönemli amaçlara, b) Sunulacak destek eğitim hizmetinin türüne, süresine ve hizmetin kimler tarafından nasıl sağlanacağına, c) Öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknikler ile öğretim materyallerine, ç) Eğitim ortamına ilişkin düzenlemelere, d) Davranış problemlerini önlemeye ya da azaltmaya yönelik tedbirler ile olumlu davranış kazandırmaya yönelik uygulanacak yöntem ve tekniklere, e) Öğrencinin kişisel bilgilerine, yer verilir.” 9.5. Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim başlıklı 23üncü maddesinde; “(1) Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim hizmetlerinin sunulmasında aşağıdaki hususlar dikkate alınır: a) Öğrenciler, kayıtlı bulundukları okulda uygulanan eğitim programını takip ederler. Öğrencilerin takip ettikleri programlar temel alınarak BEP hazırlanır. b) Ortaöğretimi tamamlayan öğrencilere akranlarına verilen diploma düzenlenir. c) Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim yapılan okullarda özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için uygun ortam düzenlemeleri yapılır ve destek eğitim odası açılır. …” 9.6. Destek eğitim odası başlıklı 25inci maddesinde; “(1) Okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kademesinde eğitim veren okullarda tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerini sürdüren öğrenciler için il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kurulunun teklifi doğrultusunda il veya ilçe milli eğitim müdürlüklerince destek eğitim odası açılır. Destek eğitim odasında eğitim hizmetlerinin yürütülmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır: a) Eğitim alacak öğrenciler, bu öğrencilere okutulacak dersler ile öğrencilerin alacağı haftalık ders saati BEP geliştirme biriminin kararı doğrultusunda belirlenir. Bu planlama haftalık toplam ders saatinin %40’ını aşmayacak şekilde yapılır. b) Destek eğitim odasında görev alacak öğretmenlerin çalışma programları okul yönetimince yapılır. c) Destek eğitim alacak öğrenci sayısına göre okullarda birden fazla destek eğitim odası açılabilir. ç) Destek eğitim odasında öğrencilerin eğitim performansları dikkate alınarak bire bir eğitim yapılır. Ancak, BEP geliştirme biriminin kararı doğrultusunda gerektiğinde eğitim performansı aynı seviyede olan öğrencilerle bire bir eğitimin yanında
/
en fazla 3 öğrencinin bir arada eğitim alacağı grup eğitimi de yapılabilir. d) Destek eğitim BEP geliştirme biriminin planlaması doğrultusunda okulun ders saatleri içinde veya dışında ihtiyaç halinde hafta sonu da planlanabilir. Öğrenciye ders saatleri içinde eğitim verilecekse destek eğitim alması planlanan dersin saatinde o derse ilişkin eğitim verilir. e) Özel yetenekli öğrencilerin yetenek alanları doğrultusunda takip ettikleri dersler destek eğitim odasında zenginleştirme ve hızlandırma yoluyla farklılaştırılarak verilir. Bu programlar öğrencilerin devam ettikleri örgün eğitim kurumlarında uygulanan eğitim programı ile bütünlük oluşturacak şekilde plânlanır ve yürütülür. …” 9.7. Özel Eğitim Hizmetleri Kurulu ve Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunun Görevleri, Çalışma
Usul ve Esasları başlıklı Sekizinci Bölümün Özel eğitim hizmetleri kurulu başlıklı 39 uncu maddesinde; “(1) Özel eğitim hizmetleri kurulu, il millî eğitim müdürlükleri ile RAM bulunan ilçe millî eğitim müdürlüklerinde oluşturulur. …” 9.8. Özel eğitim hizmetleri kurulunun görevleri başlıklı 40 ıncı maddesinde; “(1) Özel eğitim hizmetleri kurulunun görevleri şunlardır: …k) Destek eğitim odası açılması için il veya ilçe millî eğitim müdürlüğüne teklifte bulunmak. …” 9.9. Bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirme birimi başlıklı 47nci maddesinde; “(1) Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için okulda BEP hazırlamak amacıyla BEP geliştirme birimi oluşturulur. (2) BEP geliştirme birimi okul müdürü veya görevlendireceği bir müdür yardımcısının başkanlığında; a) Rehberlik öğretmeni, b) Öğrencinin sınıf öğretmeni, c) Öğrencinin dersini okutan alan öğretmenleri, ç) Öğrencinin velisi, d) Öğrenciden oluşur. (3) Gerektiğinde görüşlerine başvurulmak üzere, özel eğitim değerlendirme kurulundan bir üyenin BEP geliştirme birimine katılımı sağlanır. (4) Mesleki eğitim veren özel eğitim okullarında eğitim ve öğretim hizmetlerini planlamak, izlemek ve değerlendirmek amacıyla BEP geliştirme birimine meslek derslerini okutan bir alan öğretmeni katılır. (5) Bu birimin çalışma usul ve esasları okul yönetimince belirlenir.” 9.10. Bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirme biriminin görevleri başlıklı 48inci maddesinde; “(1)
BEP geliştirme biriminin görevleri şunlardır: a) BEP’in hazırlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili çalışmalarda koordinasyonu sağlamak. b) Öğrencinin tüm gelişim alanlarındaki özellikleri ile eğitim ihtiyaçları doğrultusunda BEP’inde değişiklik ve düzenlemeler yapmak. c) Eğitim ortamlarının düzenlenmesi, materyal geliştirilmesi ve temini konusunda okul yönetimine ve öğretmenlere önerilerde bulunmak. ç) Okuldaki diğer birim ve kurullarla iş birliği yapmak. d )
Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden öğrencilerden destek eğitim odasında eğitim alacak öğrencileri, eğitim hizmeti sunulacak dersleri ve haftalık ders saati sayısını belirlemek. e)
İlköğretim ya da mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının uygulandığı özel eğitim okullarında ya da bu programların uygulandığı özel eğitim sınıflarında eğitimlerini sürdüren öğrencilerden tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitime uygun olanları belirlemek ve okul yönetimine bildirmek. f)
Öğretim ve değerlendirmede kullanılacak yöntem ve teknikler ile öğretim materyallerini belirlemek. g) Özel eğitim sınıflarına kayıtlı öğrencilerden yetersizliği olmayan akranlarıyla bir arada eğitim alacak öğrencileri belirlemek ve katılacakları dersler ile saatlerini planlamak. ğ) Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerden sınavlarda refakat edilmesi gerekenleri belirlemek. h) Özel eğitim programı uygulayan okullardaki öğrencilerden grup eğitimine uyum sağlayamayanların grup eğitimine hazırlanması amacıyla
/
bire bir eğitime başlamasına ve bire bir eğitimin sona erdirilmesine karar vermek. ı) Velinin yazılı talebi üzerine, ilkokulda öğrencilerin bir defaya mahsus olmak üzere sınıf tekrarı yapmasına karar vermek. i)
Farklı sebeplerle okula başlaması gecikmiş olan ve il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu kararıyla ilköğretim kademesinde özel eğitim programı uygulayan okul ya da bu programların uygulandığı özel eğitim sınıflarına devam etmesine karar verilen öğrencilerin; yaş, gelişim özellikleri ve eğitim performansına uygun kademedeki sınıfa yerleştirilmesine karar vermek. j) Okuldaki diğer kurul ve birimlerle iş birliği içinde çalışmak. …” 9.11. Personel, Görev ve Sorumlulukları başlıklı Üçüncü Kısım Okul ve Kurumlarda Görevli
Personelin Görev ve Sorumlulukları başlıklı Birinci Bölüm Okul müdürünün görev ve sorumlulukları başlıklı 49uncu maddesinde; “(1) Müdür, Türk Millî Eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleri doğrultusunda okulun amaçlarına uygun olarak yönetilmesinden ve geliştirilmesinden sorumludur.
Okul müdürünün özel eğitim hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin görev ve sorumlulukları şunlardır: a)
Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler ile ailelerine yönelik özel eğitim hizmetlerinin sunulmasına ilişkin gerekli tedbirleri alır. b) Özel eğitim hizmetlerinin yürütülmesi için gerekli kurulların, birimlerin oluşumu ile görev ve sorumluluklarını yerine getirmelerini sağlar. c) Okuldaki öğretmenlerin özel eğitim hizmetleri kapsamında iş birliği içinde çalışmalarını sağlar. ç) Okuldaki personelin işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlar.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle; İstanbul Erkek Lisesi’nde destek eğitim odası açılmadığını, bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) yapılmadığını ve BEP Geliştirme Birimi kurulmadığını, ’nun 11’inci sınıfın 2’nci döneminde ABİTUR derslerine özel eğitim tedbirleri kapsamında dinleyici olarak katılmasını talep ettiklerini ancak okul müdürlüğünün bu talebi reddettiğini, ’nun velisinin iki adet dilekçe verdiğini, ilk dilekçede kayıt dondurma, ikinci dilekçede ise asıl talebi olan öğrencinin BEP’inin yeniden değerlendirilerek verilecek destek kapsamında ABİTUR programını uygulayan 11’inci sınıf 2’nci dönem derslere dinleyici olarak katılması taleplerini ilettiğini, okul müdürlüğünün yalnızca ilk dilekçeyi işleme aldığını iddia ve ifade ederek ’nun içinde bulunulan 2022-2023 eğitim öğretim yılında 11’inci sınıf ABİTUR derslerine katılması için özel eğitim destekleri uygulanarak İstanbul Erkek Lisesi’nde BEP Geliştirme Birimi oluşturulmasını, öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanmasını, destek eğitim odası açılarak öncelikle öğrencinin eksik kaldığı 11’inci sınıf ABİTUR derslerinin takviyesi için destek eğitimi verilmesini, öğrencinin 12. Sınıfı okuyacağı 2023-2024 eğitim öğretim yılına akademik, bilişsel, psikolojik ve sosyal kazanımlarıyla hazır
hale getirilmesini ve özel eğitim tedbirlerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılı için de devamını talep etmektedir.
12. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle; ’nun “Özel Öğrenme
Güçlüğü Tanısı” ve sağlık raporunda belirtilen “akademik olarak yaşıtlarıyla aynı seviyede, yazma hızı çok yavaş ve defter düzeni bozuk” tanısı dikkate alınarak okulla ilgili sorun alanlarının yazma güçlüğü ve yavaşlığı olarak tespit edildiği, öğrencinin velisi ve ders öğretmenlerinin görüşleriyle güçlük yaşadığı alanla ilgili olarak 1) Derste internet bağlantısı olmayan bir dizüstü bilgisayar ya da tabletle not tutması,
2) Sınavlarını sınıf dışında başka bir sınıf ya da uygun mekânda yapması, 3) Sınavlarda ek süre verilmesi,
verilecek sürenin ise sınavın niteliğine ve esas süresine oranla belirlenmesi, tedbirlerinin alınarak uygulandığı, öğrencinin kurumlarında olduğu her yıl BEP toplantılarının Bireyselleştirilmiş Eğitim
Birimi tarafından yapıldığı, öğrencinin sınıf içindeki düzenlemeler ile yetersizlik alanıyla ilgili yeterli gelişim kayıt edilebileceği görülerek tedbirlerin bu yönde belirlendiği, öğrencinin raporunun geçerlilik süresi 2 yıl olup yenisi kurumlarına teslim edilmediğinden yeni rapora dair karar alınamadığı, MEB mevzuatı gereği bir öğrencinin bir sınıf için kaydının dondurulması talebi uygulanırken bir önceki sınıfı tekrar etmesinin mümkün olamadığı, başvuru sahibi velinin söz konusu iki dilekçesinin de işleme konulduğu ve bununla ilgili MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği çerçevesinde işlem yapıldığı anlaşılmaktadır.
13. İdare tarafından gönderilen ek evrakların tetkiki neticesinde; ’na ait 2019/2020 Eğitim Öğretim Yılı BEP Dosyasının bulunduğu, dosya içeriğinde çocuğun Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nin 23.11.2018 tarihli kararıyla “Özel Öğrenme Güçlüğü” eğitsel tanısı dolayısıyla
“Tam Zamanlı Kaynaştırma Eğitimi” kapsamına alındığı, ilk BEP toplantı tarihinin 11/10/2019 olduğu, katılımcı olarak ve anne imzasının bulunduğu, bir sonraki BEP
Toplantı tarihinin 04.02.2020 olduğu ancak İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde 04.02.2020 tarihli BEP Toplantısının gerçekleştirildiğine ilişkin evrak bulunmadığı, a ait 2021/2022 Eğitim Öğretim Yılı BEP Dosyasının bulunduğu, 07/10/2021 tarihli BEP toplantısı yapılarak, BEP komisyonu Toplantı Tutanağında: “Alman bölümü öğretmenlerinden öğrencinin ‘derse zamanında gelmediğini, ders esnasında farklı şeylerle ilgilenip derse katılmadığını, ödevlerini yapmadığını, sürekli dersten çıkmak için bahaneler ürettiğini, öğretmene ders dışı sorular yönelttiğini, bazen derste uyuyabildiğini ya da kalkıp dolaştığını’ belirttiler. Bu hâli devam ederse
Abitur alabileceğiyle ilgili kaygılı olduklarını, Abitur programının hem ders içi hem de ders dışı ciddiyet ve sorumluluk gerektirdiğini, bunu göremediklerini ifade ettiler. Abitur belgesinin aynı zamanda ‘bu öğrenci yurtdışında yalnız başına üniversite okuyabilir’ anlamına da geldiğini, ’ın şu anki davranışlarının bu konuda soru işaretleri içerdiğini belirtmiştir. Diğer ders öğretmenleri de benzer sorunların kendi derslerinde de yaşandığını ifade etmişlerdir. Alınan Kararlar 1. Öğrencinin özel öğrenme güçlüğü sebebiyle özellikle yazı yazmak konusunda problemleri (yazısındaki bozukluklar ve yavaş yazması)dolayısıyla sınav süresinin her 40 dk. için 15 dk. ek süre verilerek uzatılmasına; 2. Yine özel öğrenme güçlüğü probleminin en yoğun kendisini gösterdiği alan olan yazısında harf hataları yapabileceği göz önüne alınarak sınav puanlaması yapılmasına; 3. Okul psikolojik danışmanı tarafından öğrencinin ders durumu ile ilgili öğretmen görüşlerinin öğrenci ve velisine aktarılmasına; derslerine gereken önemi vermez ve sorumluluklarını yerine getirmezse Abitur diploması
alamayabileceği ile ilgili bilgilendirilmenin yapılmasına; 4. Bu bilgilendirmenin sonucunun 1. sınavlarının sonuna kadar gözlenmesine; 5. 1. Sınavların bitiminde, öğrencinin ders içi durumu ve sınav notlarının değerlendirilerek Abitur’a devam konusunun tekrar değerlendirilmesine karar verilmiştir.” şeklinde olduğu, bir sonraki BEP Toplantı tarihinin 14.02.2022 olduğu, 14.02.2022 tarihli BEP Toplantısında “ilk toplantıda alınan kararların ikinci dönem için de aynı şekilde sürdürülmesi uygun bulunmuştur.” şeklinde olduğu ve bu evrakta bir sonraki toplantı tarihinin boş bırakıldığı ve katılımcı olarak ve anne imzasının bulunmadığı, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Dosyasında bir sonraki BEP Geliştirme Birimi toplantısının 06.02.2023 tarihi olduğu, BEP Geliştirme Birimi üyesi olarak anne ş’ın adı olduğu ancak imzasının bulunmadığı, İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde 06.02.2023 tarihli BEP Toplantısının gerçekleştirildiğine ilişkin evrak bulunmadığı, ’nun İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesinden alınan 24/10/2018 tarihli Engelli Sağlık Kurulu Raporu bulunduğu, Raporda Özel Öğrenme Güçlüğü Teşhisi konulduğu ve engel oranının %30, raporun geçerlilik süresinin 2 yıl olarak belirlendiği, 28/11/2018 tarihinde hakkında okul müdürlüğünce ilk toplantının yapılarak, “1) Derste internet bağlantısı olmayan bir dizüstü bilgisayar ya da tabletle not tutması, 2) Sınavlarını sınıf dışında başka bir sınıf ya da uygun mekânda yapması, 3) Sınavlarda ek süre verilmesi, verilecek sürenin ise sınavın niteliğine ve esas süresine oranla belirlenmesi” tedbirlerin alındığı, Rehberlik ve Araştırma Merkezi
Müdürlüğünün Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporunda; Rapor Başlangıç Tarihi 23/11/2018, Rapor
Bitiş Tarihi: LİSE olarak, Önerilen Özel eğitim Hizmetinin ise: “tam zamanlı olarak kaynaştırma eğitimi almasına, Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği ve öğrencinin bulunduğu eğitim kademesindeki ilgili mevzuat hükümlerinin dikkate alınması” olarak belirtildiği, MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü’nün
08.02.2023 tarih ve E- – – sayılı yazısında; “…Adı geçen öğrencinin Ortaöğretim
Kurumları Yönetmeliğinin 59 uncu maddesi kapsamında 12nci sınıf derslerini görmemesi için e-okul sistemi üzerinden “Öğrenim Hakkını Kullanmadı” seçeneğinin işaretlendiği yapılan inceleme sonucunda anlaşılmıştır. Bu bakımdan e-okul sisteminde aktif durumda bulunmayan öğrencinin 11 inci sınıf
ABITUR programı derslerine devam etme hususundaki talebin uygun olmayacağı değerlendirilmektedir.” ifade edildiği, tespit edilmiştir.
14. Somut olaya bakıldığında başvurunun; ’nun 11’inci sınıfın 2’nci döneminde
ABİTUR derslerine dinleyici olarak katılması talebi ve İstanbul Erkek Lisesi’nde BEP Geliştirme Birimi oluşturulması, öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanması, destek eğitim odası açılması, öğrencinin 12. Sınıfı okuyacağı 2023-2024 eğitim öğretim yılına akademik, bilişsel, psikolojik ve sosyal kazanımlarıyla hazır hale getirilmesi ve özel eğitim tedbirlerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılı için de devamı talepleri olmak üzere iki başlık altında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanması, destek eğitim odası açılması, öğrencinin 12.
Sınıfı okuyacağı 2023-2024 eğitim öğretim yılına akademik, bilişsel, psikolojik ve sosyal kazanımlarıyla hazır hale getirilmesi ve özel eğitim tedbirlerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılı için de devamı talepleri yönünden yapılan inceleme, 15. Bilindiği üzere, toplumun bedensel ve zihinsel yönden güçsüz ve başkalarına bağımlı şekilde hayatını devam ettirebilen engelli bireyleri hukukun öncelikli konusu olup, özel olarak korunmaları Anayasa ve yasalarda açıkça güvence altına alınmaktadır. Nitekim T.C. Anayasasının 5, 10, 41 ve 61. maddeleri ile
5378 sayılı Engelli Hakları Kanunu, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu Kanunların
uygulanmasına dair yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” gözetilerek düzenlemeler yapılmıştır.
16. Bununla birlikte, “engellilere” yönelik uluslararası metinler de her geçen gün artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normlarıdır. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesinin “Giriş” bölümünde “engellilik durumunun”, sakatlığı olan kişilerin topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı; çeşitli araç ve yükümlülüklerin varlığına rağmen engelli kişilerin topluma eşit bireyler olarak katılmaları önündeki manilerin halen var olmaya devam ettiği ifade edilmiş, daha yoğun desteğe ihtiyacı olan engelliler dâhil olmak üzere, tüm engellilerin insan haklarının güçlendirilmesi ve korunmasının gerektiği; fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve iletişime erişimin engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam yararlanmasını sağlamadaki önemi kabul edilmiştir. Bu kapsamda, Sözleşmede engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak için alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği hükme bağlanmıştır.
17. Ayrıca, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Genel Esaslar” başlıklı 4. maddesinde
“engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması, engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri için erişilebilirliğin sağlanması… esastır.” hükmüne yer verilmiş olup, Kanunun diğer ilgili maddelerinde de engelli bireylerin diğer bireylerle eşit koşullarda, hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanması, toplumsal hayata tam ve etkin katılımlarının sağlanması amacıyla devletin gerekli tedbirleri alacağı hüküm altına alınmıştır.
18. Dolayısıyla, ilgili mevzuat hükümlerinde, engellilerin haklarını korumak adına idarelerin gerekli koruyucu-destekleyici tedbirleri alması ve engellilik durumundan kaynaklanan taleplerinin karşılanabilmesi için uygun düzenlemeleri yapması gerektiği açıkça vurgulanmıştır. Bununla birlikte, Avrupa İstihdam Stratejisine uyum sağlama kapsamında hazırlanan 2014-2023 yıllarını kapsayan Ulusal
İstihdam Stratejisinde, özel politika gerektiren gruplar olarak tanımlanan dezavantajlı grupların önündeki manilerin kaldırılması öncelikli hedef olarak belirlenmiştir.
19. İlgili mevzuat hükümleri ve yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde yapılan incelemede; İstanbul
Erkek Lisesi’nde BEP Geliştirme Birimi bulunduğu ve u için bireyselleştirilmiş eğitim programı oluşturularak çeşitli tedbirler alındığı ancak örneğin 11/10/2019 tarihli ilk BEP toplantısında katılımcı olarak ve anne ismi ve imzası varken 14/02/2022 tarihli
BEP Toplantısında bir sonraki toplantı tarihinin boş bırakıldığı ve katılımcı olarak ve anne imzasının bulunmadığı, 04/02/2020 ve 06/02/2023 tarihli BEP
Toplantılarının gerçekleştirildiğine ilişkin evrak bulunmadığı kaldı ki bu durumun İdarece öğrencinin raporunun geçerlilik süresi 2 yıl olup yenisi kurumlarına teslim edilmediğinden yapılmadığı şeklinde ikrar edildiği, oysaki Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğünün Özel
Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporunda; Rapor Başlangıç Tarihi 23/11/2018, Rapor Bitiş Tarihi: LİSE olarak belirtildiğinden başvuran için bireyselleştirilmiş eğitim programlarının lise eğitimi boyunca oluşturulması gerektiği, ayrıca İstanbul Erkek Lisesi’nde destek eğitim odası bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle İstanbul Erkek Lisesi’nde başvuranın akranları ile birlikte eğitim alabilmesi için çeşitli çabalar sarf edilmiş olsa da yukarıda belirtildiği gibi bazı eksikliklerin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu kapsamda İstanbul Erkek Lisesi’nde öncelikle ’na ilişkin ihtiyaca uygun güncel tedbirlerin alındığı, bir sonraki toplantı tarihlerinin, katılımcıların imzasının vb. bilgilerin düzgün şekilde doldurulduğu bireyselleştirilmiş eğitim programlarının oluşturulması, destek eğitim odası açılması gibi nun bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından akranlarıyla aynı düzeyde olmasını teminen ihtiyaç duyduğu alanlarda destek eğitim hizmeti verilmesi gibi tedbirlerin alınması hususunda tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
’nun 11’inci sınıfın 2’nci döneminde ABİTUR derslerine dinleyici olarak katılması talebi yönünden yapılan inceleme, 20. Başvuruda nun velisinin iki adet dilekçe verdiği, ilk dilekçede kayıt dondurma, ikinci dilekçede ise asıl talebi olan öğrencinin BEP’inin yeniden değerlendirilerek verilecek destek kapsamında ABİTUR programını uygulayan 11’inci sınıf 2’nci dönem derslere dinleyici olarak katılması taleplerini ilettiği, okul müdürlüğünün yalnızca ilk dilekçeyi işleme aldığı iddia ve ifade edilmektedir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; okul idaresinin bahse konu iki dilekçeyi de işleme aldığı MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği çerçevesinde kaydı herhangi bir sebeple dondurulan öğrencinin bir alt sınıfa ve herhangi bir sınıfa o sınıfın öğrencisi olmaksızın devamının mümkün olamadığı, ABİTUR programı içinde buna imkân varken Ulusal mevzuatın bu açıdan farklılık arz ettiği ve bu durumun
Bakanlık görüşüyle teyit edildiği görüldüğünden başvuranın ABİTUR programını uygulayan 11’inci sınıf 2’nci dönem derslere dinleyici olarak katılması talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir. Bununla birlikte öğrenciye özel oluşturulacak Bireysel Eğitim Planı çerçevesinde öğrencinin eksikliklerinin giderileceği, görece zayıf olduğu hususların güçlendirileceği değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma
/
süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN KABUL-KISMEN REDDİNE;
Öğrencinin ihtiyaçları doğrultusunda BEP hazırlanması, destek eğitim odası açılması, öğrencinin 12. Sınıfı okuyacağı 2023-2024 eğitim öğretim yılına akademik, bilişsel, psikolojik ve sosyal kazanımlarıyla hazır hale getirilmesi ve özel eğitim tedbirlerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılı için de devamı talepleri yönünden; İstanbul Erkek Lisesi’nde öncelikle ’na ilişkin ihtiyaca uygun güncel tedbirlerin alındığı, bir sonraki toplantı tarihlerinin, katılımcıların imzasının vb. bilgilerin düzgün şekilde doldurulduğu bireyselleştirilmiş eğitim programlarının oluşturulması, destek eğitim odası açılması, nun bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından akranlarıyla aynı düzeyde olmasını teminen ihtiyaç duyduğu alanlarda destek eğitim hizmeti verilmesi gibi tedbirlerin alınması hususunda İSTANBUL İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
’nun 11’inci sınıfın 2’nci döneminde ABİTUR derslerine dinleyici olarak katılması talebinin REDDİNE,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; İSTANBUL
İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRÜLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi