5510 Sayılı Kanun Kapsamında Ücretli Öğretmenin Çalışma Saatlerinin Hesaplanmasında Usul Hataları ve Bozma Sebepleri (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, davacının ücretli öğretmen olarak tam gün esasıyla çalışmasına rağmen Kuruma bildirilmeyen eksik günlerinin tespiti istemine ilişkindir. Yargıtay, davacının prim ödeme gün sayılarının hesaplanmasında 5510 sayılı Kanun’un 80/j maddesinin uygulanamayacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, davacının hangi aylar kaç saat çalıştığının tespit edilmesi gerektiği vurgulanmış, toplam aylık çalışma saatlerinin 1 gün = 7,5 saat esasına göre hesaplanarak hüküm kurulması gerektiği ifade edilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi, Yargıtay’ın bozma ilamına uymakla birlikte, önceki bozma kararında belirtilen esaslara riayet etmemiştir. Bu durum, usul ve yasaya aykırı bir durum olarak değerlendirilmiş ve bozma nedeni olarak gösterilmiştir. Yargıtay, kayıtlardaki çelişkilerin giderilmesi ve davacının çalışma saatlerinin doğru bir şekilde tespit edilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Sonuç olarak, Yargıtay, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek üzere Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Bu karar, davacının haklarının korunması ve doğru bir değerlendirme yapılması açısından önem taşımaktadır.

10. Hukuk Dairesi         2024/11813 E.  ,  2024/10146 K.

    “İçtihat Metni”

    MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/2397 E., 2024/1301 K.
    KARAR : Kısmen kabul
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Başkale 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
    SAYISI : 2016/61 E., 2017/11 K.

    Taraflar arasında görülen hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı … ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

    (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin bozma kararı sonrası, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince bozmaya uyularak davanın kabulüne karar verildiği, kararın davalı … ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, kararın Dairemizce bozulduğu, bozma üzerine Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince önceki kararında direnilerek davanın kabulüne karar verilmiştir.

    Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca Özel Daire denetiminden geçmemiş yeni ve değişik gerekçe ile yeni bir karar verildiği belirtilerek dosyanın Dairemize gönderilmesi ve davalı … ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

    Mahkeme kararı davalı Bakanlık vekili ve feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ücretli öğretmen olarak tam gün esası ile çalıştığını ancak çalıştığı dönem içerisinde çalışmalarının Kuruma eksik olarak bildirildiğini ileri sürerek Kuruma bildirilmeyen eksik günlerinin tespitini talep etmiştir.

    II. CEVAP
    1. Davalı … vekili cevap dilekçesinde; davacının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89 uncu maddesi kapsamında ücreti karşılığında görev verilen öğretmen olarak çalıştığını, 5510 sayılı Kanun’un 80/1-h maddesi uyarınca davacının ek ders saati toplamının 7.5 saate bölünmesi suretiyle bulunması gerektiğini ve sigorta priminin de buna göre yatırıldığını, ücretli öğretmenle kadrolu öğretmenin aynı durumda değerlendirilemeyeceğini, hak düşürücü sürenin de dolduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

    2. Fer’i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; 5 yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu, davanın haksız olduğunu, davacının çalışmalarının hizmet cetveline eklenmiş olduğunu, çalışmanın hiçbir duraksamaya neden olmayacak şekilde tespit edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    Mahkemenin 26.01.2017 tarihli ve 2016/61 Esas, 2017/11 Karar sayılı kararı ile davacının davasının kabulüne, davacı …’in davalı … bünyesinde 2014 yılının Şubat ayından 2014 yılının Haziran ayına kadar, davacının talebi ile sınırlı olarak SGK’yı iş veren tarafından bildirim yapılmayan 68 gün boyunca sürekli ve tam gün olarak hizmetinin tespitine karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

    B. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin 15.06.2017 tarihli ve 2017/767 Esas, 2017/726 Karar sayılı kararıyla; yargılamada eksiklik bulunmamakla birlikte Kanun’un olaya uygulanmasında hata edildiği ve bu durumun yeniden yargılamayı gerektirmediği anlaşılmakla İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

    V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
    A. İlk Bozma Kararı
    1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

    2. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin (kapatılan) 03.12.2018 tarih ve 2017/4275 Esas, 2018/8907 Karar sayılı kararında; “…Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının Başkale MEM adına kapsama alınmış 103213 sicil numaralı işyerinden 23.12.2013 – 13.06.2014 tarihleri arasında 2013 yılı Aralık ayında 14 gün; 2014 yılı Ocak ayında 11; Şubat, Mart, Nisan aylarında 16 şar gün; Mayıs ayında 17 gün hizmetinin bildirildiği, işten çıkış tarihi 14.06.2014 olarak belirtilmişse de Haziran ayında bildiriminin bulunmadığı, 2014/Ocak ayında 1002154 sicil numaralı dava dışı bir başka işyerinden 22 gün daha bildiriminin bulunduğu, ihtilaflı döneme ilişkin ek ders ücret bordrolarının ibraz edildiği anlaşılmaktadır.

    Somut olayda, ilk derece mahkemesinde yapılan araştırma dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre hüküm kurmaya elverişli olmadığı gibi Bölge Adliye Mahkemesince ücret ödeme belgeleri, puantaj kayıtları, davacı ile davalı … arasında imzalanmış sözleşmelerin tamamı getirtilmeden prim ödeme gün sayısının toplam çalışma süresinin 1 gün=7,5 saat esasına göre belirlenmesi gerektiğinden yola çıkılarak davanın reddine karar verilmiş olması da yerinde değildir. Bunun yanı sıra davacının 2014 yılı Haziran ayında hizmetinin bildirilmemiş olmasına rağmen ek ders ücret bordrolarında çalışmasının kayıtlı olduğu da göz önüne alınmamıştır.

    Yapılacak iş, ilgili İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden ihtilaflı dönemin tamamını kapsayan davacı ile imzalanan tüm sözleşmeleri, ek ders ücret bordrolarını, atama kararlarını, davacının günlük ve haftalık girdiği ders saatlerini gösteren tüm puantaj kayıtlarını getirtmek, davacının ücretinin aylık olarak her ay aynı ücret şeklinde mi aldığı, yoksa her ay girdiği ders saatine göre değişen bir ücret mi aldığını sormak, davacının hangi sıfatla istihdam edildiğini sormak, davacının vekil öğretmen olarak mı ücretle öğretmen olarak mı çalıştığını netleştirmek, …’ndan davacı ile aynı konumda olan kadrolu sınıf/branş öğretmeninin bir günde ve haftada kaç saat derse girmesi gerektiğini sormak, davacının günlük girdiği ders saatini belirleyerek bununla karşılaştırmak, …’ndan ihtilaflı dönemde çalışmanın geçtiği okulda kadrolu olarak çalışan öğretmen, müdür, müdür yardımcılarının listesini istemek ve bunların arasından re’sen seçilecek tanıkların beyanlarına başvurmak, davacının ücretinin girdiği ders saatine göre belirlenmesi halinde uyuşmazlığın 506 sayılı Yasa dönemine isabet eden kısmı bakımından 1 gün=7,5 saat çalışma esasından hareketle eksik prim gün sayısını belirlemek, 5510 sayılı Yasa’nın yürürlükte olduğu dönem bakımından ise 5510 sayılı Yasa’nın 80/j hükmüne göre değerlendirme yaparak sonucuna göre karar vermekten ibarettir…” gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

    B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
    Bölge Adliye Mahkemesinin 07.10.2020 tarihli ve 2019/1741 Esas, 2020/1302 Karar sayılı kararı ile davanın kabulü ile davacının 23.12.2013 – 13.06.2014 tarihleri arasında ayda 30 gün üzerinden tam gün esası ile Başkale İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına kayıtlı 1003213 sicil numaralı işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

    C. 2 nci Bozma Kararı
    1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Bakanlık vekili ve fer’i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

    2. Dairenin 25.02.2021 tarih ve 2020/11157 Esas, 2021/2255 Karar sayılı kararında; “…Bölge Adliye Mahkemesi’nce bozma ilamına uyulmasına karşın, yukarıda açıklanan ve bir önceki bozma kararında belirtilen esaslara uyulmadığı ve davacının tam süreli iş sözleşmesine göre çalıştığı varsayılarak hüküm kurulduğu görülmektedir. Mahkemece kayıtlardaki çelişkiler giderilerek, tespite konu dönemde hangi aylar kaç saat çalıştığı tespit edilmeli ve yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, ücretli öğretmen statüsünde ki davacının prim ödeme gün sayıları hesaplanırken, 5510 sayılı Kanun’un 80/j maddesinin uygulama alanının bulunmadığı göz önüne alınmalı ve toplam aylık çalışma saatleri, 1 gün = 7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek, varılacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır…” gerekçesi ile Mahkemece verilen karar bozulmuştur.

    D. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyulmayarak Verilen Direnme Kararı
    Bölge Adliye Mahkemesinin 09.06.2021 tarihli ve 2021/633 Esas, 2021/1179 Karar sayılı kararı ile Dairenin 07.10.2020 tarih ve 2019/1741 Esas 2020/1302 Karar sayılı kararında direnilmesine, davanın kabulü ile davacının 23.12.2013 – 13.06.2014 tarihleri arasında ayda 30 gün üzerinden tam gün esası ile Başkale İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına kayıtlı … sicil numaralı işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

    E. Yargıtay Hukuk Genel Kurul Kararı
    1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davalı Bakanlık ve fer’i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

    2. Dairemiz 30.09.2021 tarihli 2021/8899 Esas, 2021/11342 Karar sayılı kararı ile direnme Dairemizce yerinde görülmediğinden ve bu durumda kararın inceleme yeri Yargıtay Hukuk Genel Kurulu olduğundan dava dosyasının Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna sunulmak üzere Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.

    3. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.06.2022 tarihli, 2021/10-785 Esas, 2022/758 Karar sayılı kararı ile Bölge Adliye Mahkemesi bozmadan esinlenerek gerekçesini kısmen değiştirip daha önce üzerinde durmadığı bir hususu bozmada işaret olunan şekilde değerlendirerek Özel Daire denetiminden geçmemiş yeni ve değişik gerekçe ile yeni bir karar verildiği, bu durumda ortada Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenmesi gereken direnme kararı değil yeni hüküm bulunduğu gerekçeleriyle yeni hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Dairemize gönderilmesine karar verilmiştir.

    F. Yargıtay Hukuk Genel Kurul Kararı Sonrası 3’üncü Bozma Kararı
    Dairenin 03.10.2022 tarih ve 2022/9205 Esas, 2022/11580 Karar sayılı kararında; “…Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde, davacı ile … arasında yazılı kısmî süreli hizmet akdi düzenlenmediği, yazılı akit olmadığından eylemli olarak saat ücreti karşılığının ödenmiş olmasının saat ücreti ile çalışıldığını kanıtlamayacağı, günde 6 saat çalışan davacının ek ders ücreti ile çalışmadığının ortada olduğu belirtilerek davacının tam süreli iş sözleşmesine göre çalıştığı varsayılarak hüküm kurulduğu görülmektedir. Mahkemece, dosyada eksik olan sözleşmeler, ek ders ücret bordroları, davacının günlük ve haftalık girdiği ders saatlerini gösteren puantaj kayıtları celp edilerek ve kayıtlardaki çelişkiler giderilerek, tespite konu dönemde hangi aylar kaç saat çalıştığı tespit edilmeli ve yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, ücretli öğretmen statüsünde ki davacının prim ödeme gün sayıları hesaplanırken, toplam aylık çalışma saatleri, 1 gün = 7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek, varılacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır…” gerekçesi ile Mahkemece verilen karar bozulmuştur.

    G. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Dördüncü Karar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının Başkale İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına kayıtlı 1003213.65 sicil numaralı işyerinde,
    2014 yılı Ocak ayında 13 gün
    2014 yılı Şubat ayında 14 gün
    2014 yılı Mart ayında 14 gün
    2014 yılı Nisan ayında 14 gün
    2014 yılı Mayıs ayında 13 gün sigortalı hizmetin Kuruma eksik bildirildiğinin tespiti ile bu sürelerin Kuruma bildirilen süreye eklenmesine, bilirkişinin 27.05.2024 tarihli raporunun kararın eki sayılmasına karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Bakanlık vekili ile fer’i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

    B. Temyiz Sebepleri
    1. Davalı Bakanlık vekili; davanın tümden reddi gerektiğini, ücretli öğretmen statüsündeki davacının prim ödeme gün sayıları hesaplanırken 5510 sayılı Kanun’un 80/h maddesi uyarınca toplam aylık çalışma saatleri 1 gün= 7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek hesaplanması gerektiğini beyanla Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

    2. Fer’i müdahil Kurum vekili; davacının çalışmaları bakımından hak düşürücü sürenin gerçekleştiğini, davanın yasal dayanaktan yoksun olduğunu, davalı idare tarafından dosyaya sunulan belgelerde davacının davalı nezdinde sadece Kuruma bildirilen tarihler arasında çalışmasının bulunduğunu, Kuruma bildirilen tarihler dışında hizmet akdine tabi bir çalışmasının bulunmadığını beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
    Uyuşmazlık, davacının ücretli öğretmen olarak tam gün esası ile çalışmasına rağmen Kuruma bildirilmeyen eksik günlerinin tespiti istemine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanunu’nun 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 4/2-f, 80/1-h, 86/9’uncu maddeleri ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddeleri.

    3. Değerlendirme
    Eldeki davada, Dairemizin 25.02.2021 tarihli ilamı ile tespite konu dönemde hangi aylar kaç saat çalıştığı tespit edilerek, açıklanan ilkelere göre ücretli öğretmen statüsündeki davacının prim ödeme gün sayıları hesaplanırken, 5510 sayılı Kanun’un 80/j maddesinin uygulama alanının bulunmadığı göz önüne alınması ve toplam aylık çalışma saatleri, 1 gün = 7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek, varılacak sonuca göre hüküm kurulması gerektiğinin belirtildiği, Bölge Adliye Mahkemesince bozma ilamına uyulmasına karşın, bir önceki bozma kararında belirtilen esaslara uyulmadığı ve davacının 5510 sayılı Kanun’un 80/j maddesi kapsamında çalıştığı varsayılarak hüküm kurulduğu görülmektedir.

    Bu kapsamda Bölge Adliye Mahkemesince kayıtlardaki çelişkiler giderilerek, ücretli öğretmen statüsündeki davacının tespite konu dönemde hangi aylar kaç saat çalıştığı tespit edilmeli, prim ödeme gün sayıları hesaplanırken toplam aylık çalışma saatleri, 1 gün = 7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek, varılacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

    Belirtilen açıklamalar ışığında dosya kapsamı incelendiğinde, bir önceki ilamın gözetilmemesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle,
    Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

    Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
    23.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.