Amortisman, işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz iktisadi kıymetlerin maliyetinin faydalı ömürlerine yayılmasıdır. Vergi Usul Kanununda amortisman ayırabilmek için kıymetin işletmede kullanılabilir durumda bulunması, aktife dahil edilmesi ve kanuni parasal sınırın üzerindeki bir iktisadi kıymet niteliğinde olması gerekir.
Amortismana tabi kıymet
Gayrimenkuller, makine ve tesisler, taşıtlar, demirbaşlar ve belirli gayrimaddi haklar amortismana tabi olabilir. Arsa ve araziler kural olarak amortismana tabi değildir; ancak özel nitelikli tesis ve düzenlemelerde farklı hükümler bulunabilir.
Başlangıç zamanı
Amortisman, kıymetin satın alındığı tarihten değil işletmede kullanılabilir hale geldiği dönemden itibaren ayrılır. Montaj veya test süreci tamamlanmamış bir makinenin yalnız faturası gelmiş olması amortisman başlangıcı için yeterli olmayabilir.
Faydalı ömür ve oran
Amortisman oranları Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen faydalı ömürlere göre uygulanır. Mükellef kendi ekonomik tahminine göre keyfi oran seçemez. Kıymetin doğru amortisman grubuna yerleştirilmesi önemlidir.
Binek otomobiller
Binek otomobillerde kıst amortisman ve Gelir/Kurumlar Vergisi mevzuatındaki gider ve maliyet sınırlamaları ayrıca dikkate alınır. Amortismanın VUK bakımından hesaplanması ile kazançtan indirilebilecek tutar aynı şey değildir.
Satış ve hurdaya ayırma
Amortismana tabi kıymetin satılması halinde net defter değeri ile satış bedeli arasındaki fark kazanç veya zarar oluşturabilir. Yenileme fonu şartları varsa satış kazancının belirli süreyle pasifte tutulması mümkün olabilir.
Uygulamada kontrol listesi
- İşlem tarihi ve o tarihte yürürlükteki hüküm belirlendi mi?
- Şartlar ve istisnalar ayrı ayrı kontrol edildi mi?
- Muhasebe kaydı ile vergisel sonuç birbiriyle uyumlu mu?
- Geçici madde veya özel düzenleme var mı?
- Belgelendirme dosyası yeterli mi?
Kritik not
Amortisman oranı, başlangıç tarihi ve kıymetin maliyet unsurları birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle sonradan yapılan büyük harcamalar ayrı kıymet, maliyet artışı veya gider niteliğinde olabilir.