Yeniden değerleme, belirli amortismana tabi iktisadi kıymetlerin kayıtlı değerlerinin kanuni yöntemle artırılmasına imkan veren VUK mekanizmasıdır. Geçmişte geçici düzenlemelerle uygulanan sistem, daha sonra sürekli rejimle birlikte farklı seçenekler içeren bir yapıya kavuşmuştur.
Sürekli rejim
Kanuni şartları sağlayan mükellefler belirli kıymetlerini yeniden değerleme oranı üzerinden güncelleyebilir. Kapsama girmeyen kıymetler ve mükellef grupları ayrıca belirlenmiştir.
Enflasyon düzeltmesi ilişkisi
Enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde yeniden değerleme uygulamasının durumu özel hükümlere göre belirlenir. İki sistem aynı kıymette mükerrer değer artışı yaratacak şekilde birlikte uygulanamaz.
Değer artış fonu
Yeniden değerleme sonucu oluşan değer artışı pasifte özel fon hesabında izlenir. Fonun sermayeye eklenmesi veya işletmeden çekilmesi farklı sonuçlar doğurabilir.
Amortisman
Yeniden değerleme sonrasında amortisman düzeltilmiş değer üzerinden ayrılır; bu durum sonraki dönem giderlerini etkiler.
Satış
Yeniden değerlenen kıymetin satışı halinde birikmiş amortismanlar ve fonların satış kazancına etkisi ayrıca hesaplanır.
Geçici yeniden değerleme
Geçmiş yıllarda geçici maddelere dayanan ve vergi ödemeli modeller uygulanmıştır. Eski dosyalarda hangi rejimin kullanıldığı mutlaka tespit edilmelidir.
Uygulamada kontrol listesi
- İşlem tarihi ve o tarihte yürürlükteki hüküm belirlendi mi?
- Şartlar ve istisnalar ayrı ayrı kontrol edildi mi?
- Muhasebe kaydı ile vergisel sonuç birbiriyle uyumlu mu?
- Geçici madde veya özel düzenleme var mı?
- Belgelendirme dosyası yeterli mi?
Kritik not
Yeniden değerleme ile enflasyon düzeltmesi, maliyet bedeli artırımı ve özel fon rejimleri birbirine karıştırılmamalıdır.