Revize Birim Fiyat: Mevzuat, Hesaplama, Hakediş Uygulamaları, Üst Sınırlar ve Yargı Kararları

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

Mevzuat değerlendirme tarihi: 14 Ekim 2026

1. Revize Birim Fiyatın Tanımı ve Hukuki Niteliği

Revize birim fiyat, teklif birim fiyat esasına göre yürütülen yapım işlerinde, bir iş kaleminin miktarında mevzuatta öngörülen sınırların üzerinde artış meydana gelmesi hâlinde, artışın belirli bölümüne uygulanacak birim fiyatın yeniden hesaplanmasıdır.

Amaç, iş kaleminin başlangıçta öngörülenden önemli ölçüde fazla gerçekleştirilmesinin sözleşme bedeli üzerindeki etkisini birim fiyata yansıtmaktır.

Revize birim fiyat, iş artışı, yeni birim fiyat ve fiyat farkından ayrı bir hukuki ve mali mekanizmadır. Bu işlemler aynı sözleşmede birlikte uygulanabilir; ancak her biri kendi koşullarına tabidir.

Temel Mevzuat

  • Kamu İhale Genel Tebliği (KİGT): 52.1 ve 52.2.
  • Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme: 28.2.1 ve 28.2.2.
  • Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ): 22. madde.
  • 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu: Özellikle 24. madde.
  • 30.09.2020 tarihli, 31260 sayılı Resmî Gazete: Revize birim fiyat düzenlemelerinde kapsam ve üst sınır değişiklikleri.
  • 30.07.2025 tarihli, 32971 sayılı Resmî Gazete: Güncellenen rayiçlerin kullanılması.
  • 5018 sayılı Kanun: 71. madde, kamu zararı.
  • 6085 sayılı Sayıştay Kanunu: Kamu zararının yargılanması ve sorumluluk hükümleri.

2. Revize Birim Fiyatın Uygulama Alanı

Revize birim fiyat;

  • Teklif birim fiyatlı yapım işi sözleşmelerine,
  • Karma sözleşmelerin birim fiyatlı bölümlerine,
  • Mevzuatın uygulanmasına izin verdiği hâllerde sonradan yeni birim fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemlerine

uygulanır.

Anahtar teslimi götürü bedel işlerde aynı revize birim fiyat formülü doğrudan uygulanmaz. Karma sözleşmelerin götürü bedel kısmındaki imalatlar da bu mekanizmaya kendiliğinden tabi değildir.

4734 ve 4735 sayılı kanunların ilgili hükümlerine tabi olmayan veya özel ihale ve sözleşme usulleri bulunan yapım işlerinde, revize birim fiyat uygulanıp uygulanmayacağı ilgili özel mevzuat ve sözleşme hükümlerine göre belirlenir.

3. Revize Birim Fiyat Uygulama Koşulları

Aşağıdaki iki şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

3.1. İş Kalemi Miktarının %20’den Fazla Artması

Bir iş kaleminin gerçekleşen miktarı, başlangıç miktarının %120’sini aşmalıdır.

Miktar artış oranı = (Gerçekleşen miktar − Başlangıç miktarı) / Başlangıç miktarı

Artış oranı %20’ye eşitse revizyon uygulanmaz. %20’yi aşması gerekir.

3.2. Toplam Artış Tutarının Sözleşme Bedelinin %1’ini Aşması

İş kalemindeki toplam miktar artışının birim fiyatla çarpılması sonucunda bulunan tutar, sözleşme bedelinin %1’inden büyük olmalıdır.

Parasal artış oranı = (Toplam miktar artışı × İş kalemi birim fiyatı) / Sözleşme bedeli

Bu hesapta yalnızca %20 sınırını aşan miktar değil, başlangıç miktarına göre meydana gelen toplam artış dikkate alınır.

3.3. Koşulların Birlikte Gerçekleşmesi

Miktar artışı Parasal artış Revizyon
%20 veya altında Herhangi bir oran Uygulanmaz
%20’nin üzerinde %1 veya altında Uygulanmaz
%20’nin üzerinde %1’in üzerinde Uygulanır

İş kalemleri ayrı ayrı değerlendirilir. Bir iş kalemindeki artışın başka iş kalemindeki azalışla netleştirilmesi veya farklı kalemlerin artış tutarlarının birleştirilmesi suretiyle eşik hesabı yapılmaz.

4. Başlangıç Miktarının Belirlenmesi

4.1. Sözleşmede Bulunan İş Kalemleri

Sözleşme eki birim fiyat teklif cetvelindeki miktar esas alınır.

İşin devamında hazırlanan revize proje, metraj veya hakedişte görülen gerçekleşen miktar, kendiliğinden yeni başlangıç miktarı olmaz.

4.2. Sonradan Yeni Fiyatla Eklenen İş Kalemleri

08.08.2019 tarihli ve 30856 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, 18.08.2019’da yürürlüğe giren değişiklikle yeni fiyatla sözleşmeye eklenen kalemler de revize birim fiyat kapsamına alınmıştır.

Bu kalemlerde başlangıç miktarı, yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan miktardır.

Başlangıç miktarı yeni fiyat anlaşma tutanağında ve ilgili teknik belgelerde açıkça belirlenmelidir.

Yeni fiyatla eklenen iş kaleminin ilk defa bir hakedişte gerçekleşen miktarı, otomatik olarak başlangıç miktarı kabul edilemez.

Yeni fiyat oluşturulurken miktarın belirlenmemesi veya gerçeğe aykırı belirlenmesi, revizyon hesabında uyuşmazlığa yol açabilir.

4.3. Başlangıç Miktarının Bir Birim Olarak Belirlenmesi

Yeni fiyat anlaşma tutanağında başlangıç miktarının 1 birim olarak belirlenmesi, bu miktarın revizyon hesabında dikkate alınmasına engel değildir.

Ancak miktar tespitinin projeyle ve gerçek iş kapsamıyla uyumu ayrıca denetlenmelidir.

Başlangıç miktarının yanlış veya gerçek dışı düzenlenmesi ile mevzuata uygun düzenlenmiş başlangıç miktarının esas alınması farklı meselelerdir.

5. Revize Birim Fiyat Hesaplama Formülü

R = F × [1 − (A × F) / S]

Sembol Açıklama
R Formülle hesaplanan revize birim fiyat
F İş kaleminin sözleşme veya usulüne uygun belirlenmiş birim fiyatı
A İş kalemindeki toplam miktar artışı
S Sözleşme bedeli
Q₀ Başlangıç miktarı
Q Gerçekleşen toplam miktar

A = Q − Q₀

Formülde kullanılan A, %20 sınırının üzerindeki miktar değil, başlangıç miktarına göre toplam artıştır.

Formüldeki S, ilgili sözleşmenin bedelidir. Sonradan oluşan toplam hakediş tutarı, fiyat farkı ödemeleri veya iş artışı sonrası oluşan toplam ödeme, kendiliğinden S yerine kullanılmaz.

İş artışı nedeniyle sözleşme kapsamının genişlemesi, revize fiyat formülünde başlangıç sözleşme bedelinin değiştirilmesini gerektirmez.

6. Revize Fiyatın Uygulanacağı Miktar

İki eşik birlikte gerçekleştiğinde revize fiyat yalnızca başlangıç miktarının %120’sini aşan bölüm için uygulanır.

Revize miktar = Q − (1,20 × Q₀)

Başlangıç miktarı 1.000 m³ ve gerçekleşen miktar 1.600 m³ ise:

  • İlk 1.000 m³: Mevcut birim fiyat.
  • Sonraki 200 m³: Mevcut birim fiyat.
  • Kalan 400 m³: Revize birim fiyat.

Bu dağılımın uygulanabilmesi için %1 parasal artış koşulunun da sağlanması gerekir.

7. Revize Birim Fiyatın Üst Sınırı

20.10.2020 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemelerle revize birim fiyatın hesaplanan tutarı için resmi analiz ve rayiçlere dayalı bir üst sınır öngörülmüştür.

KİGT 52.2 ve Tip Sözleşme 28.2.2 uyarınca formülle hesaplanan revize birim fiyat, ilgili iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak %25 kâr ve genel gider dahil hesaplanan birim fiyatı aşamaz.

Nihai revize birim fiyat = MIN(Formül fiyatı, Üst sınır fiyatı)

Üst sınır, formülden elde edilen fiyatın artırılmasını sağlayan bir taban fiyat değildir.

7.1. Formül Fiyatının Üst Sınırdan Büyük Olması

Formül fiyatı: 850 TL
Üst sınır: 790 TL
Nihai revize fiyat: 790 TL

7.2. Formül Fiyatının Üst Sınırdan Küçük Olması

Formül fiyatı: 760 TL
Üst sınır: 790 TL
Nihai revize fiyat: 760 TL

7.3. Üst Sınırın Sonraki Hakedişlerdeki Etkisi

KİGT 52.2’nin açıklama örneklerinde, sonraki miktar artışlarıyla formül fiyatının düşmesi hâli ayrıca düzenlenmiştir.

  • İlk hesaplanan formül fiyatı: 487,50 TL
  • Üst sınır: 450 TL
  • İlk uygulanan revize fiyat: 450 TL
  • Sonraki miktar artışı nedeniyle yeni formül fiyatı: 425 TL

Yeni formül fiyatı üst sınırın altına indiğinden 425 TL dikkate alınır.

Böylece üst sınırın daha önce uygulanmış olması, sonraki hesaplamalarda formülün yeniden değerlendirilmesini ortadan kaldırmaz.

8. Resmi Analiz ve Rayiçlerle Üst Sınırın Hesaplanması

Resmi analiz ve rayiç üst sınırı belirlenirken aşağıdaki unsurlar değerlendirilir:

  1. İş kaleminin teknik tanımı ve kapsamı.
  2. İş kalemiyle uyumlu resmi analiz.
  3. Analizde bulunan işçilik, malzeme, makine ve diğer girdiler.
  4. Uygulanacak mevzuat sürümüne göre esas alınması gereken rayiçler.
  5. Gerekli hâllerde rayiç güncelleme yöntemi.
  6. %25 kâr ve genel gider dahil karşılaştırma fiyatı.

İş kaleminin resmi analizinin bulunması ile iş kaleminin tamamına ait yayımlanmış birim fiyat bulunması aynı şey değildir.

Üst sınır hesabında, gerekli analiz girdilerinin ve rayiçlerin mevzuata uygun biçimde belirlenmesi gerekir.

Resmi analiz ve rayiç bulunmaması, üst sınırın uygulanmayacağı anlamına gelmez.

Bu durumda Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki fiyat tespit esasları dikkate alınır.

9. 30.09.2020 Tarihli Mevzuat Değişikliği

30.09.2020 tarihli ve 31260 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikler, revize birim fiyat uygulamasında önemli farklılıklar oluşturmuştur.

9.1. Yeni Fiyatla Eklenen İş Kalemleri

Yeni birim fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemleri 18.08.2019’dan itibaren ilgili revizyon rejiminde kapsama alınmıştır; 2020 değişikliğinin asıl yeniliği fiyat için resmi analiz/rayiç üst sınırıdır.

Yeni fiyat yapılırken projesine göre tespit edilip onaylanan miktar, bu kalemler için referans miktar hâline gelmiştir.

9.2. Resmi Analiz ve Rayiç Üst Sınırı

Formülle bulunan revize fiyatın resmi analiz ve rayiçlerle, %25 kâr ve genel gider dahil hesaplanan birim fiyatı aşamayacağı düzenlenmiştir.

Resmi analiz ve rayiç bulunmadığı hâllerde YİGŞ 22/2–3 esaslarına başvurulması öngörülmüştür.

9.3. Yürürlük ve Geçiş

İlgili değişiklikler 20.10.2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu tarihten önceki sözleşmeler bakımından, değişikliklerin geçiş hükümleri ve sözleşme tarihinde uygulanabilir düzenlemeler ayrıca incelenmelidir.

20.10.2020 sonrası hükümler, daha önce imzalanmış bütün sözleşmelere geçmişe etkili biçimde otomatik uygulanmaz.

Eski döneme ait uyuşmazlıklarda yalnızca güncel Tebliğ metninin incelenmesi yeterli değildir.

10. 30.07.2025 Tarihli Mevzuat Değişikliği

30.07.2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle KİGT 52.2 ve ilgili tip sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılmıştır.

Değişiklik 01.09.2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yeni düzenlemede üst sınır hesabı bakımından, resmi analizlerle birlikte YİGŞ 22/3’e göre güncellenen rayiçlerin kullanılması öngörülmüştür.

Bu değişiklik, revize birim fiyat formülünü veya %20 ve %1 koşullarını değiştirmemiştir. Değişiklik, üst sınırın belirlenmesinde kullanılan rayiç esaslarıyla ilgilidir.

10.1. 01.09.2025 Öncesi İlan veya Duyurular

Eski mevzuatın uygulanacağı sözleşmelerde üst sınır, o sözleşmeye uygulanabilir önceki rayiç hükümlerine göre belirlenir.

Sonraki mevzuat değişikliği gerekçe gösterilerek eski sözleşmelere kendiliğinden yeni rayiç yöntemi uygulanamaz.

10.2. 01.09.2025 ve Sonrası İlan veya Duyurular

Yeni mevzuatın uygulanacağı işlerde üst sınır hesabında YİGŞ 22/3’e göre güncellenen rayiçler dikkate alınır.

Rayiç güncellemesinde esas dönem, ilgili endeks ve kullanılan yöntemin dayanağı ortaya konulmalıdır.

10.3. Geçiş Dönemi Değerlendirmesi

  • İhale ilan veya duyuru tarihi,
  • İlgili düzenlemenin yürürlük tarihi,
  • Geçiş hükümleri,
  • Sözleşmede yer alan hükümler,
  • Değişikliğin uygulanacağı sözleşmelere ilişkin özel düzenlemeler

birlikte değerlendirilmelidir.

Hakedişin 2026 yılında düzenlenmiş olması, önceki yıllarda ilan edilen bir ihaleyi kendiliğinden 2025 sonrası revize birim fiyat rejimine tabi kılmaz.

11. Yeni Birim Fiyatla Revize Birim Fiyat Arasındaki İlişki

Yeni birim fiyat ile revize birim fiyat farklı amaçlara hizmet eder.

Yeni birim fiyat: Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan iş kaleminin fiyatının YİGŞ 22’deki esaslarla belirlenmesidir.

Revize birim fiyat: Bir iş kaleminin miktarında mevzuattaki eşikler aşıldığında birim fiyatın belirli miktar için yeniden hesaplanmasıdır.

Yeni birim fiyatla eklenen iş kaleminin sonradan revizyona tabi tutulması mümkündür.

Bu durumda önce iş kaleminin usulüne uygun yeni fiyatı belirlenir. Ardından başlangıç miktarı ve gerçekleşen miktar karşılaştırılarak revizyon koşulları incelenir.

Yeni fiyatla sözleşmeye eklenmiş olmak, revize birim fiyat hesabından muafiyet sağlamaz.

12. Özel Pozlar ve 0,90 Üst Sınırı

Özel poz, resmi birim fiyat tarifeleri dışında veya işin özelliklerine göre ayrıca fiyatlandırılan iş kalemi olabilir.

Özel poz olması, iş kaleminin revize birim fiyat hükümlerinden muaf tutulması için tek başına yeterli değildir.

Ancak yeni birim fiyatın oluşturulmasında uygulanan esaslarla revize birim fiyatın üst sınırının belirlenmesine ilişkin esaslar birbirine karıştırılmamalıdır.

YİGŞ 22 ve KİGT 53.5 kapsamında yeni birim fiyat tespitinde uygulanabilecek 0,90 katsayılı sınır, revize birim fiyat formülünde ayrıca yer alan bir katsayı değildir.

Yeni birim fiyatın belirlenmesi aşamasında ilgili sınırlamalar uygulanır. Ardından bu kalemin miktarı revizyon koşullarını sağlıyorsa revize birim fiyat hükümleri değerlendirilir.

0,90 katsayısının hangi fiyatla karşılaştırılacağı ve uygulanıp uygulanmayacağı, ilgili sözleşmenin tabi olduğu YİGŞ 22 hükümlerine göre belirlenmelidir.

13. Kademeli Hakedişlerde Revize Birim Fiyat

Revize birim fiyat hesabında kümülatif gerçekleşme miktarı izlenmelidir.

Bir iş kaleminin miktarı farklı hakedişlerde artabilir ve revizyon koşulları sonraki bir hakedişte oluşabilir.

Bu nedenle yalnızca son hakediş döneminde yapılan miktara bakılması yeterli değildir.

13.1. Hakediş Bazında Kontrol

  1. Önceki hakedişlerdeki toplam miktar belirlenir.
  2. Cari hakedişte gerçekleşen miktar eklenir.
  3. Başlangıç miktarıyla karşılaştırma yapılır.
  4. %20 ve %1 koşulları kontrol edilir.
  5. Koşullar sağlanıyorsa toplam artış miktarına göre revize fiyat hesaplanır.
  6. Üst sınır uygulanır.
  7. Revize fiyata tabi miktar ve önceki ödemeler karşılaştırılır.

13.2. Revize Fiyatın Zamanla Değişmesi

Toplam miktar artışının büyümesi, formüle göre hesaplanan revize fiyatın azalmasına neden olabilir.

Bu nedenle revizyon için ilk defa hesaplanan fiyatın sonraki bütün hakedişlerde değişmeden uygulanacağı kabul edilmemelidir.

Sonraki artışlarda fiyatın yeniden hesaplanması ve önceki ödemelerle karşılaştırılması gerekir.

13.3. Önceki Hakedişlerin Düzeltilmesi

Önceki hakedişlerde revize fiyat uygulanmaması veya yanlış fiyat uygulanması nedeniyle fazla ödeme oluşmuşsa gerekli düzeltme yapılmalıdır.

  • Önceden ödenen miktar,
  • Önceden uygulanan fiyat,
  • İlgili dönemin kümülatif miktarı,
  • Doğru revize fiyat,
  • Önceki kesintiler,
  • Mevzuat ve sözleşme hükümleri

birlikte değerlendirilir. Bir tutarın daha önce kesilmiş veya tahsil edilmiş olması hâlinde aynı tutar ikinci defa kesilmemelidir.

14. İş Artışı ve Revize Birim Fiyat Ayrımı

4735 sayılı Kanunun 24. maddesi, sözleşme kapsamında yapılabilecek iş artışlarının koşullarını düzenler.

Revize birim fiyat ise iş kalemi miktarındaki değişikliğin birim fiyata etkisini düzenler.

İş artışı oranı ile revize birim fiyat uygulama eşikleri aynı değildir.

Bir sözleşmede toplam iş artışının kanuni sınırlar içinde bulunması, belirli bir iş kaleminde revize fiyat uygulanmasını engellemez.

Benzer şekilde revize fiyat koşullarının gerçekleşmesi, sözleşme kapsamında yapılan bütün miktar artışlarının 4735 sayılı Kanunun 24. maddesine uygun olduğunu kendiliğinden göstermez.

Toplam iş artışı, iş kalemi bazında miktar artışı ve revize fiyat hesabı ayrı kontrollerdir.

15. Fiyat Farkıyla İlişkisi

Fiyat farkı, sözleşmede ve ilgili fiyat farkı Esaslarında öngörülen koşullarla maliyet değişimlerinin ödemeye yansıtılmasıdır.

Revize birim fiyat ise iş kalemi miktarındaki artış nedeniyle uygulanır.

Bir iş kalemine revize birim fiyat uygulanması, fiyat farkı hesabının ayrıca yapılmasına engel değildir.

Ancak fiyat farkına esas tutar, ilgili sözleşme ve fiyat farkı Esasları dikkate alınarak belirlenmelidir.

Revize fiyat tutarı ile fiyat farkı tutarının aynı hesaplamada birbirine karıştırılmaması, mükerrer ödeme yapılmaması ve uygulanabilir fiyat farkı katsayılarının doğru belirlenmesi gerekir.

16. Hesaplama Örnekleri

Örnek 1 – İki Koşulun Birlikte Gerçekleşmesi

Sözleşme bedeli: 10.000.000 TL
Başlangıç miktarı: 1.000 m
Gerçekleşen miktar: 1.500 m
Birim fiyat: 1.000 TL/m
Toplam artış: 500 m
Miktar artışı: %50
Parasal artış: 500.000 TL
Sözleşme bedeline oranı: %5

Her iki şart gerçekleşmiştir.

R = 1.000 × [1 − 500.000 / 10.000.000]

R = 950 TL/m

Üst sınırın 900 TL/m olması durumunda nihai revize fiyat 900 TL/m olur.

Revize miktar: 1.500 − 1.200 = 300 m

İlk 1.200 m mevcut fiyatla, sonraki 300 m revize fiyatla hesaplanır.

Örnek 2 – Miktar Artışı Var, Parasal Eşik Aşılmamış

Sözleşme bedeli: 100.000.000 TL
Başlangıç miktarı: 1.000 m
Gerçekleşen miktar: 1.500 m
Birim fiyat: 1.000 TL/m
Miktar artışı: %50
Parasal artış: 500.000 TL
Sözleşme bedeline oranı: %0,50

Sonuç: Revize birim fiyat uygulanmaz. Miktar artışı %20’yi aşmış olsa da %1 parasal eşik aşılmamıştır.

Örnek 3 – Parasal Eşik Aşılmış, Miktar Artışı Yetersiz

Sözleşme bedeli: 10.000.000 TL
Başlangıç miktarı: 1.000 m
Gerçekleşen miktar: 1.150 m
Birim fiyat: 2.000 TL/m
Miktar artışı: %15
Parasal artış: 300.000 TL
Sözleşme bedeline oranı: %3

Sonuç: Revizyon uygulanmaz. Parasal eşik aşılmış olmasına rağmen miktar artışı %20’nin altında kalmıştır.

Örnek 4 – Tam %20 Miktar Artışı

Başlangıç miktarı: 1.000 m
Gerçekleşen miktar: 1.200 m
Miktar artışı: %20

Sonuç: Revizyon uygulanmaz. %20’yi aşma şartı gerçekleşmemiştir.

Örnek 5 – Tam %1 Parasal Artış

Sözleşme bedeli: 20.000.000 TL
Başlangıç miktarı: 1.000 m
Gerçekleşen miktar: 1.500 m
Birim fiyat: 400 TL/m
Toplam artış: 500 m
Parasal artış: 200.000 TL
Sözleşme bedeline oranı: %1

Sonuç: Revizyon uygulanmaz. Parasal artışın %1’e eşit olması yeterli değildir.

Örnek 6 – Yeni Fiyatla Eklenen İş Kalemi

Sözleşme bedeli: 20.000.000 TL
Yeni iş kaleminin onaylı başlangıç miktarı: 100 m³
Gerçekleşen miktar: 180 m³
Yeni birim fiyat: 5.000 TL/m³
Toplam miktar artışı: 80 m³
Miktar artışı: %80
Parasal artış: 400.000 TL
Sözleşme bedeline oranı: %2

R = 5.000 × [1 − 400.000 / 20.000.000]

R = 4.900 TL/m³

Üst sınır kontrolü ayrıca yapılır.

Revize miktar: 180 − 120 = 60 m³

60 m³ için üst sınır kontrolü sonrasında belirlenen revize fiyat uygulanır.

17. Sayıştay Kararları ve Uygulama İlkeleri

17.1. Revize Fiyatın Hiç Uygulanmaması

Sayıştay 7. Dairesinin 02.04.2024 tarihli ve 599 sayılı kararında, yeni fiyatla eklenen iş kalemlerinde revize fiyat koşulları oluşmasına rağmen revizyon yapılmadan ödeme gerçekleştirilmesi incelenmiştir.

Kararda, yeni fiyatla eklenen iş kalemlerinin de revize fiyat kapsamında bulunduğu ve koşulların gerçekleşmesi hâlinde revizyon yapılması gerektiği kabul edilmiştir.

Karar bağlantısı: https://www.sayistay.gov.tr/KararlarDaire/Detay/38472/

17.2. Yeni Fiyatlı Kalemde Başlangıç Miktarı

Sayıştay 7. Dairesinin aynı kararında, başlangıç miktarının ilk hakedişte gerçekleşen miktar olarak kabul edilmesi yönündeki savunma benimsenmemiştir.

Yeni fiyat anlaşmasında idarece onaylanan başlangıç miktarının esas alınması gerektiği değerlendirilmiştir.

Bu yaklaşım, yeni fiyatla eklenen kalemlerde başlangıç miktarının doğru belirlenmesinin önemini ortaya koymaktadır.

17.3. Resmi Analiz ve Rayiç Üst Sınırının Aşılması

Sayıştay kararlarında, revize birim fiyat formülünün doğru kullanılmış olmasının tek başına yeterli olmadığı; formül sonucunun resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan üst sınırı aşması hâlinde fazla ödeme meydana gelebileceği kabul edilmiştir.

Resmi analiz ve rayiç bulunmaması durumunda ise YİGŞ 22 kapsamındaki alternatif fiyat belirleme yöntemlerinin dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Karar bağlantısı: https://www.sayistay.gov.tr/KararlarDaire/Detay/39392/

17.4. İş Kalemi Miktarının Artması ve Kamu Zararı

Sayıştayın çeşitli kararlarında, %20 miktar artışı ve %1 parasal artış koşulları oluştuğu hâlde revize fiyat uygulanmaması nedeniyle fazla ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.

Örnek kararlar:

Bu kararlarda somut sözleşme hükümleri, gerçekleşen miktarlar, hesaplamalar ve yapılan tahsilatlar birlikte değerlendirilmiştir.

18. Kamu Zararı Hesabı ve Sorumluluk

Revize birim fiyat uygulanmaması veya yanlış uygulanması nedeniyle yükleniciye fazla ödeme yapılmışsa kamu zararı gündeme gelebilir.

Hesapta temel karşılaştırma:

Fazla ödeme = Fiilen yapılan ödeme − Mevzuata göre yapılması gereken ödeme

Ancak kamu zararı tutarının belirlenmesinde yalnızca birim fiyat farkının hesaplanması yeterli olmayabilir.

  • Fazla ödemenin hangi miktara ilişkin olduğu.
  • Önceki hakedişlerde yapılmış düzeltmeler.
  • İlgili fiyat farkı ve vergi hesapları.
  • Daha önce tahsil edilmiş tutarlar.
  • Hakedişin kesinleşme ve ödeme durumu.
  • Kamu zararından sorumlu tutulabilecek görevlilerin işlem ve görevleri.

5018 sayılı Kanunun 71. maddesi ve 6085 sayılı Kanunun ilgili hükümleri birlikte değerlendirilir.

Kamu zararı tespitinde sorumluluk, yalnızca kişinin unvanından hareketle değil, somut işlemdeki görev, yetki ve sorumluluk ilişkisine göre belirlenmelidir.

19. Revize Birim Fiyat Uygulamasında Sık Yapılan Hatalar

Hatalı uygulama Doğru değerlendirme
Sadece %20 miktar artışına bakılması %1 parasal eşik de aranır
%1 hesabında %20’yi aşan miktarın kullanılması Toplam miktar artışı kullanılır
Formülde yalnızca revize miktarın kullanılması Toplam artış miktarı kullanılır
İlk sözleşme bedeli yerine son hakediş tutarının alınması Sözleşme bedeli esas alınır
Revize fiyatın bütün miktara uygulanması %20’yi aşan kısma uygulanır
Yeni fiyatlı kalemlerin kapsam dışında bırakılması Mevzuata uygun başlangıç miktarı dikkate alınır
İlk hakediş miktarının başlangıç miktarı sayılması Yeni fiyatın onaylı başlangıç miktarı esas alınır
Resmi analiz üst sınırının dikkate alınmaması Üst sınır kontrolü yapılır
Resmi analiz yoksa üst sınır yoktur denilmesi YİGŞ 22/2–3 değerlendirilir
Özel pozlarda revizyon uygulanmaması Koşulları sağlanan özel pozlarda revizyon incelenir
0,90 katsayısının revize fiyat formülüne eklenmesi Yeni fiyat ve revize fiyat kuralları ayrıdır
Eski sözleşmelere yeni rayiç rejiminin uygulanması Yürürlük ve geçiş hükümleri incelenir
Önceki hakedişlerin dikkate alınmaması Kümülatif imalat ve ödeme kayıtları kontrol edilir
Revize fiyatın sonraki artışlarda sabit tutulması Formül ve üst sınır yeniden değerlendirilir

20. Revize Birim Fiyat İncelemesinde Gerekli Belgeler

Sağlıklı bir revize birim fiyat hesabı için gerekli başlıca belgeler:

  1. İhale ilanı veya duyurusu.
  2. İhale dokümanı ve sözleşme.
  3. Sözleşme eki birim fiyat teklif cetveli.
  4. İlgili iş kaleminin teknik tarifi ve projeleri.
  5. Onaylı başlangıç metrajı.
  6. Yeni fiyatla eklenen kalemlerde yeni fiyat anlaşma tutanağı.
  7. Revize proje ve onaylı metraj belgeleri.
  8. Hakediş raporları ve kümülatif miktar kayıtları.
  9. Resmi analiz ve rayiç belgeleri.
  10. Rayiç güncellemesinde kullanılan endeks ve hesap tabloları.
  11. İş artışı ve ilgili onay belgeleri.
  12. Önceki revize fiyat hesapları.
  13. Fazla ödeme veya tahsilat belgeleri.
  14. Geçerli mevzuat sürümü ve geçiş hükümleri.

Bu belgeler olmadan yapılan hesaplama, varsayımların açıkça belirtilmediği hâllerde kesin sonuç olarak değerlendirilmemelidir.

21. Tarihsel Mevzuat Gelişimi: 2002–2026

Revize birim fiyat hükümleri değerlendirilirken yürürlükteki konsolide düzenleme ile ihale/sözleşme tarihinde geçerli düzenleme ayrılmalıdır. Aynı iş kalemi için bugün geçerli olan bir kuralın geçmiş bir sözleşmeye uygulanması her zaman mümkün değildir.

Tarih Mevzuat değişimi Uygulama sonucu
22.01.2002 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar Modern kamu ihale/sözleşme rejiminin kanuni çerçevesi.
04.03.2009 Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, RG 27159 mükerrer Tip Sözleşme ve YİGŞ’nin günümüze değişikliklerle gelen sistematiği.
2009 Tebliği KİGT m.52 %20 ve %1 koşulları ile R=F×[1−(AF/S)] formülü.
08.08.2019; yürürlük 18.08.2019 RG 30856 Sonradan yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemlerinin revize fiyat kapsamına alınması.
30.09.2020; ilgili hükümler bakımından yürürlük 20.10.2020 RG 31260 Resmi analiz/rayiç ve %25 kâr/genel gider dahil fiyat üzerinden üst sınır.
30.07.2025; yürürlük 01.09.2025 RG 32971 ve bağlantılı düzenlemeler Üst sınır hesabında YİGŞ 22/3’e göre güncellenen rayiç.

Önemli tarih ayrımı: Yeni fiyatla eklenen iş kalemlerinin revizyona tabi tutulması ilk defa 2020’de getirilmiş değildir; bu kapsam genişlemesi 18.08.2019’da yürürlüğe giren düzenlemeyle gerçekleşmiştir. 2020 değişikliğinin ayırt edici konusu fiyatın resmi analiz/rayiç tavanıdır. Bu nedenle 2019 öncesine ilişkin ve yeni fiyatlı kalemin revize edilemeyeceği sonucunu içeren eski içtihatlar, 2019 sonrası işler için tek başına emsal alınamaz.

2025 düzenlemeleri KİK’in açıklamasına göre ilanı veya duyurusu 01.09.2025 ve sonrasında yapılan ihaleler ve bunların sözleşmelerine uygulanır. Önceki sözleşmelerde ilgili tarihli Tip Sözleşme, Tebliğ ve geçiş hükümleri incelenmelidir.

22. Kümülatif Hakedişlerde Yeniden Fiyatlama: Ayrıntılı Sayısal Örnek

Sözleşme bedeli S=1.000.000 TL; kalemin teklif fiyatı F=500 TL/m³; başlangıç miktarı Q₀=100 m³ kabul edilsin. Örnek, resmi analiz/rayiç tavanının hesap sonucunu sınırlamadığı varsayımıyla gösterilmiştir.

22.1. İlk Hakedişte 150 m³ Gerçekleşme

A=150−100=50 m³; miktar artışı %50; A×F/S=25.000/1.000.000=%2,5. Her iki eşik sağlanır.

R₁=500×(1−0,025)=487,50 TL/m³. Revize miktar 150−120=30 m³; normal fiyatlı miktar 120 m³.

İlk kümülatif imalat bedeli = (120×500)+(30×487,50) = 74.625 TL.

22.2. Sonraki Hakedişte Kümülatif 180 m³

A=180−100=80 m³; A×F/S=40.000/1.000.000=%4. Yeni revize fiyat R₂=500×(1−0,04)=480 TL/m³. Revize miktar 180−120=60 m³ olur.

Yeni kümülatif bedel = (120×500)+(60×480) = 88.800 TL.

Önceki kümülatif imalat bedeli 74.625 TL olduğundan cari hakedişin bu kaleme ilişkin etkisi 88.800−74.625=14.175 TL olur.

Yalnızca yeni 30 m³×480=14.400 TL hesaplamak hatalıdır. Önceden 487,50 TL üzerinden ödenmiş 30 m³’ün fiyatı da yeni kümülatif hesapta 480 TL’ye düştüğünden 225 TL geçmiş dönem düzeltmesi gerekir.

Kamu İhale Kurulunun 24.03.2022 tarihli 2022/DK.D-94 sayılı düzenleyici kararının 12. açıklaması, toplam imalat artışı üzerinden revize fiyatın yeniden hesaplanması ve revizyona giren tüm miktarda nihai revize fiyatın dikkate alınması yaklaşımını açıklamaktadır. Kararın somut bağlamı ek fiyat farkıdır; buna rağmen kümülatif revize fiyatın hesabına ilişkin açıklaması önemlidir.

KİK Akademi – 2022/DK.D-94 açıklamaları

22.3. Üst Sınırın Yeniden Kontrolü

İlk aşamada formül fiyatı 487,50 TL ve mevzuata uygun tavan 450 TL ise ilk revize birim fiyat 450 TL olur. Sonraki aşamada formül fiyatının 425 TL’ye düşmesi durumunda, aynı tavan varsayımıyla yeni revize fiyat 425 TL’dir. Üst sınır önceki dönemde uygulanmış diye formül fiyatı sabit kalmaz. Tavanın kendisi de ilgili mevzuat uyarınca güncelleniyorsa her hesap döneminin uygun rayiç belgeleri ayrıca kontrol edilmelidir.

23. 2025 Sonrası Rayiç Güncelleme ve Endeks Seçimi

01.09.2025 sonrası rejimde üst sınırda kullanılacak resmi rayiçlerin YİGŞ 22/3’e göre güncellenmesi, revize birim fiyat hesabına ikinci bir doğrulama katmanı eklemiştir. Revize fiyatın kendi formülünde enflasyon endeksi yoktur; endeks, ilgili mevzuat koşullarında yalnızca üst sınırın rayiç girdisini etkiler.

YİGŞ 22/3’e göre uygulanabilir durumda temel güncelleme ilişkisi:

Güncellenmiş rayiç = Resmi rayiç × (ilgili tarihteki endeks veya alt endeks / referans tarihteki endeks veya alt endeks).

Örnek: İlgili resmi rayiç 100 TL, referans alt endeksi 600 ve güncelleme tarihinin alt endeksi 660 ise katsayı 1,10; güncellenmiş rayiç 110 TL olur. Bu bir örnek oran olup tüm işlere uygulanacak sabit katsayı değildir.

Her girdide yayımlayan kurum, poz/rayiç kodu, rayicin yayımlandığı dönem, kullanılacak alt endeks, karşılaştırma ayı ve sözleşmenin fiyat farkı hükümleri belgelenmelidir. İlgili alt endeks bulunamıyorsa YİGŞ’deki alternatif endeks hükümleri incelenmelidir.

Karıştırılmaması gereken ayrım: Yaklaşık maliyet güncellemesi için Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.10’da kullanılan referans ayları ile YİGŞ 22/3’te yeni fiyat ve rayiç güncellemesine ilişkin referans ayları aynı kabul edilemez. Somut madde metni esas alınmalıdır.

Rayiç güncellemesi sonucunda girdilerden oluşan analiz tutarı belirlendikten sonra geçerli hükümlerde öngörülen kâr ve genel gider bileşenleri dahil edilerek üst sınır oluşturulur; formül fiyatıyla karşılaştırılır.

KİK – 30.07.2025 mevzuat değişikliği açıklaması

24. Yeni Fiyat Tespiti, Süreler ve Uyuşmazlık Yolları

Yeni birim fiyat ile miktar artışına dayalı revize fiyat iki ayrı işlemdir. YİGŞ m.22’nin ilgili sürümünde yeni iş kaleminin fiyatının, proje değişikliği onayını izleyen otuz gün içinde ve her hâlükârda yeni kalemin imalatına başlanmadan önce tespit edilmesi esastır. Yeni fiyat konusunda anlaşmazlıkta tutanak düzenlenmesi, idarenin uyuşmazlığı on gün içinde Yüksek Fen Kuruluna iletmesi ve Kurul kararına kadar geçici fiyatla işin yürütülmesi usulü öngörülür. Bu süreler yeni fiyat sürecine ilişkindir; revize birim fiyat hesabına doğrudan uygulanacak bağımsız başvuru süreleri değildir.

Revize fiyat, iş kaleminin gerçekleşen kümülatif miktarı iki eşiği geçtiğinde hakediş hesabında değerlendirilir. Hakedişe itirazın süresi ve şekli ise ilgili sözleşmeye uygulanabilir YİGŞ m.39 sürümünden ayrıca belirlenir. 2025 değişikliğinde geçici hakedişlere itiraz ve kesin hesapların teslimiyle bağlantılı düzenlemeler bulunduğundan eski sözleşme hükmü ile yeni hüküm karıştırılmamalıdır.

İşin kalem fiyatının nasıl kurulduğuna ilişkin anlaşmazlık ile kümülatif revize hesap aritmetiğine ilişkin anlaşmazlık aynı uyuşmazlık yolu olarak görülmemelidir.

25. Fiyat Farkına, İş Deneyimine ve Muhasebeye Yansımalar

Revize fiyat, imalatın hakedişte esas alınan tutarını değiştirir. Fiyat farkı ise ilgili yapım işi Fiyat Farkı Esasları ve sözleşmenin katsayı/endeksleriyle ayrıca hesaplanır. Klasik yapım işi fiyat farkı ilişkisi Fₙ=Aₙ×B×(Pₙ−1) biçimindedir; burada revize birim fiyatın F sembolü ile fiyat farkının Fₙ sembolü farklı anlam taşır. Yeni birim fiyatla giren kalemler ve ek fiyat farkı rejimlerinde esas alınacak fiyat ayrıca ilgili Esas ve Kurul kararlarıyla kontrol edilmelidir.

KİK’in 2022/DK.D-94 sayılı açıklamasında revize edilen imalat miktarı için ek fiyat farkı hesabında nihai revize birim fiyatın esas alınması gerektiği belirtilmiştir. Bu açıklamanın özel tarih ve mevzuat bağlamı, bütün fiyat farkı türlerine otomatik genellenmemelidir.

Revizyonla azalan gerçekleşen iş bedeli, iş deneyim belgesine esas tutar yönünden de etkili olabilir; geçerli iş deneyim düzenlemeleri, belge türü ve ödeme/kesin hesap kayıtları esas alınmalıdır.

KDV, KDV tevkifatı, yıllara sari inşaat stopajı ve damga vergisi bakımından revize fiyat başlı başına ayrı vergi türü oluşturmaz. Hakediş ve ödeme matrahını etkileyebilir. İlgili işlem tarihindeki vergi hükümleri, yüklenici/idare statüleri ve belge türü ayrıca incelenmelidir. Revize birim fiyat değişimini kendiliğinden vergisiz bir ceza kesintisi gibi değerlendirmek uygun değildir.

26. Özel Rejimler ve Sektörler

İş türü Değerlendirme
Teklif birim fiyatlı yapım Standart KİGT 52 ve Tip Sözleşme revize fiyat rejiminin asli alanı.
Karma sözleşme Yalnızca birim fiyatlı bölüm bakımından ilgili hüküm uygulanır.
Anahtar teslimi götürü bedel Standart kalem bazlı revize fiyat formülü doğrudan uygulanmaz.
Mal ve hizmet alımı Yapım işlerine özgü KİGT 52 hesabı kendiliğinden uygulanmaz; kendi mevzuatı esas alınır.
DSİ, KGM ve benzeri altyapı İşin tabi olduğu yapım sözleşmesi hükümlerinin yanında resmi poz, analiz ve rayiç kaynakları önemlidir.
4734 istisnası işleri Özel mevzuat ve ihale dokümanı kontrol edilir. 2025 sonrası YİGŞ’ye atıf yapan istisna işlere ilişkin hüküm ayrıca değerlendirilir.
2863 kapsamındaki kültür varlığı/restorasyon Özel ihale/sözleşme rejimi incelenmeden genel revize BF hükümleri otomatik uygulanmaz.

27. Sayıştay İçtihatları: Tarihsel Dönem ve Olay Ayrımı

2019 öncesi yeni fiyat uyuşmazlıkları: Eski rejime tabi bir NATM tünel kazısı iş kalemi hakkında, sözleşme cetvelinde bulunmayan ve sonradan yeni fiyatla belirlenen kaleme o tarihteki revizyon hükmünün uygulanamayacağı yönündeki Sayıştay Temyiz Kurulu yaklaşımı, 18.08.2019 tarihli kapsam değişikliğinden sonraki işlere aynen taşınamaz.

Yeni fiyatlı kalemde başlangıç miktarı: Sayıştayın 2024 tarihli yeni fiyatlı iş kalemlerine ilişkin kararında, projesine göre onaylanan başlangıç miktarının esas alınması ve ilk hakedişteki gerçekleşmenin sonradan referans miktar sayılmaması yönündeki yaklaşım önem taşır. İlgili karar.

2025 kararlarında üst sınır: SNC.İNŞ.086 kazı ve nakliye kalemi gibi örneklerde revize formülünün kullanılmış olmasına rağmen resmi analiz/rayiç tavanının ayrıca denetlenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. İlgili karar.

Diğer yeni kalemler ve kamu zararı: Yeni fiyatla eklenmiş imalatın miktarı eşikleri geçtiği hâlde revizyon uygulanmaması kamu zararı denetimine konu olabilir. Kamu zararı tutarı hesaplanırken önceki tahsilatlar, sorumluların görev ilişkisi ve kesinleşmiş ödeme kayıtları ayrıca incelenmelidir. İlgili karar.

Sayıştay kararının uygulanabilirliğinde yalnızca sonucu değil; ihale dönemi, sözleşme maddesinin o tarihteki metni, iş kaleminin sözleşmede mi yoksa yeni fiyatla mı yer aldığı ve hesabın hangi aşamada yapıldığı birlikte okunmalıdır.

28. Ayrıntılı Uygulama Kontrol Listesi

  1. İlan/duyuru tarihini, sözleşme tarihini ve uygulanacak Tip Sözleşme/KİGT/YİGŞ sürümünü belirle.
  2. Kalemin teklif cetvelinde mi, yeni fiyatla mı sözleşmeye girdiğini tespit et.
  3. Referans miktarı sözleşme cetvelinden veya yeni fiyat tutanağındaki onaylı proje miktarından al.
  4. Kümülatif gerçekleşme Q ve toplam artış A=Q−Q₀ değerlerini hesapla.
  5. A/Q₀>0,20 ve AF/S>0,01 koşullarını ayrı ayrı kontrol et; tam eşitlik yeterli değildir.
  6. İki eşik sağlanırsa R=F×[1−AF/S] hesapla.
  7. Sözleşme döneminde resmi analiz/rayiç tavanının uygulanıp uygulanmadığını belirle.
  8. Uygulanıyorsa analiz, poz, rayiç, yıl, güncelleme ayı, alt endeks, kâr ve genel gider kayıtlarıyla tavanı hesapla.
  9. Nihai fiyatı formül fiyatı ile mevzuata uygun tavanın düşük olanı olarak belirle.
  10. Revize miktarı Q−1,20Q₀ hesapla; ilk %120’lik kısma mevcut fiyatı uygula.
  11. Kümülatif revize miktarın tamamını son geçerli revize fiyat üzerinden değerlendir.
  12. Önceki kümülatif imalat bedelini çıkararak cari hakediş farkını bul.
  13. Fiyat farkı, vergi, tahsilat ve varsa iş deneyim etkilerini kendi mevzuatlarına göre ayrıca değerlendir.
  14. Kesin hesapta önceki hakediş düzeltmelerini ve mükerrer kesinti/ödeme riskini kontrol et.

Yuvarlama ve hesap hassasiyeti: Mevzuat/sözleşmede özel bir kural yoksa ara işlemlerde erken yuvarlama yapılmaması, hesap hassasiyetinin korunması ve sonuçların ödeme formatına uygun olarak son aşamada yuvarlanması kümülatif farkları önler.

29. Temel Değerlendirme İlkeleri

Revize birim fiyat uygulamasında;

  • Uygulanacak mevzuat önce belirlenmeli,
  • Başlangıç miktarı doğru tespit edilmeli,
  • %20 ve %1 koşulları birlikte aranmalı,
  • Formülde toplam miktar artışı kullanılmalı,
  • Revize fiyat yalnızca ilgili artış miktarına uygulanmalı,
  • Resmi analiz ve rayiç üst sınırı kontrol edilmeli,
  • Yeni fiyatla eklenen kalemler kapsam dışında bırakılmamalı,
  • Hakedişler kümülatif olarak incelenmeli,
  • Önceki ödemeler gerektiğinde düzeltilmeli,
  • İş artışı, fiyat farkı ve yeni birim fiyat hükümleri birbirinden ayrılmalıdır.

Revize birim fiyatın doğru uygulanması yalnızca formül hesabından ibaret değildir. Sözleşme kapsamı, miktar artışı, başlangıç metrajı, üst sınır, yürürlük tarihi ve hakediş geçmişi birlikte değerlendirilmelidir.

Başlıca Mevzuat ve Karar Kaynakları

  1. Kamu İhale Genel Tebliği, 52.1 ve 52.2 – Kamu İhale Kurumu: https://www.ihale.gov.tr/
  2. Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme, 28.2.1–28.2.2.
  3. Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 22. madde.
  4. 30.09.2020 tarihli ve 31260 sayılı Resmî Gazete.
  5. 30.07.2025 tarihli ve 32971 sayılı Resmî Gazete.
  6. Sayıştay 7. Dairesi, 02.04.2024 tarih ve 599 sayılı karar: https://www.sayistay.gov.tr/KararlarDaire/Detay/38472/
  7. Sayıştay revize fiyat üst sınırı kararı: https://www.sayistay.gov.tr/KararlarDaire/Detay/39392/
  8. Sayıştay revize fiyat uygulaması kararı: https://www.sayistay.gov.tr/KararlarDaire/Detay/38256/
  9. Sayıştay yeni fiyatlı iş kalemi revizyonu kararı: https://www.sayistay.gov.tr/KararlarDaire/Detay/39399/
  10. Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı: https://yfk.csb.gov.tr/

Uygulama notu: Hesaplamalarda somut ihale ve sözleşmeye uygulanabilir mevzuat sürümü, geçiş hükümleri, onaylı proje ve metrajlar ile ilgili resmi rayiçler esas alınmalıdır.