Mal Alımlarında Fiyat Farkı: Akaryakıt, Doğalgaz, Elektrik, İlaç, Teslim ve Hesaplama

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

Mevzuat değerlendirme tarihi: 14.10.2026. Bu metindeki süreler, oranlar ve formüller yalnız ilgili ihale/sözleşmeye uygulanabilir mevzuat sürümünde kullanılmalıdır. İlan/duyuru, sözleşme, iş programı, hakediş, teslim ve ödeme tarihleri birbirinin yerine geçmez.

1. Hukuki kapsam ve alım sınıfları

2013/5216 sayılı Mal Alımlarında Fiyat Farkı Esasları, sözleşme konusu malın niteliğine göre farklı resmî fiyat/endeks kaynakları öngörür. Elektrik, doğalgaz, akaryakıt/petrol ürünleri, LPG, ilaç ve diğer mallar aynı fiyat kaynağıyla hesaplanmaz. 2022 değişikliğinde belirli enerji/ilaç dışındaki mallarda süresi 180 takvim gününü aşan sözleşmelerin aşan bölümü için fiyat farkı imkânı tanınmıştır. 2025 değişikliği süre ifadelerini 90/180/365 takvim günü olarak netleştirmiştir. Somut ihale tarihi ve mal sınıfı belirlenmelidir.

2. Genel örnek formülün notasyonu

F = (M × B) × (A₂/A₁ − 1) biçimindeki mal fiyat farkı hesap notasyonunda M teslim edilen miktarı, B malın sözleşme birim fiyatını, A₁ baz resmî fiyat/endeksi ve A₂ uygulama/teslim dönemindeki resmî fiyat/endeksi gösterir. Bu B, yapım ve hizmet fiyat farkındaki 0,90 katsayısı değildir. Sözleşmenin tabi olduğu özel mal türüne ilişkin hesap yöntemi ve fiyat tanımı önceliklidir.

3. Akaryakıt birim fiyat örneği

Teslim M=50.000 litre; sözleşme fiyatı B=35 TL/litre; baz resmî fiyat A₁=30; uygulama resmî fiyatı A₂=36 olarak varsayılsın. F=50.000×35×(36/30−1)=350.000 TL. Bu varsayımsal sonuçtur; gerçek akaryakıt sözleşmesinde EPDK’nın Esaslarda belirtilen fiyat kaynağı, bayi satış fiyatlarının niteliği, KDV/ÖTV unsurları ve teslim dönemi esas alınır. Yalnız bir akaryakıt istasyonunun pompa fiyatı mevzuattaki referansın yerine konulamaz.

4. Götürü bedelli kısmi teslim

Sözleşme bedeli 10.000.000 TL, ilgili dönemde kabul edilmiş teslim oranı %30, güncel/baz oranı 1,15 ise uygulama tutarı 3.000.000 TL ve fiyat farkı 450.000 TL‘dir. Tüm sözleşme bedeli üzerinden 10.000.000×0,15=1.500.000 TL hesaplanması 1.050.000 TL fazla sonuç yaratır. Hangi teslimin kabul edildiği ve hakediş/kabul belgesi esastır.

5. Mal bazında resmî fiyat kaynağı

Mal Kaynak ve kontrol
Akaryakıt/petrol/LPG Esasların tanımladığı EPDK verisi; akaryakıt nev’i, teslim ayı ve vergi etkileri.
Doğalgaz/LNG/CNG İlgili EPDK fiyat serisi ve ürün türüne özgü hüküm; 2022–2023 değişiklikleri.
Elektrik İlgili resmî enerji fiyatı/tarife ve sözleşmedeki hesap tanımı.
İlaç Sağlık mevzuatındaki resmî fiyat kaynağı ve özel ürün şartları.
Diğer mal Mal Esaslarının öngördüğü resmî endeks ve süre koşulu.

6. Erken/geç teslim ve kusurlu gecikme

Teslim süresi geçtikten sonra yapılan ifada yükleniciden kaynaklanan gecikmenin fiyat farkını artırıcı şekilde kullanılmasını engelleyen özel hükümler dikkate alınır; teslim edilmesi gereken tarihle fiili teslim tarihinin fiyatı/endeksi ayrı kontrol edilir. Erken teslimde de teslimin resmen kabul edildiği ve ilgili Esasın izin verdiği fiili dönem dikkate alınır. İdare kaynaklı gecikme, sözleşmeye uygun süre uzatımı ve yüklenici kusuru aynı tutulmamalıdır.

7. 2025 değişiklikleri ve bağlantılı yapım

30.07.2025 tarihli 10132 sayılı Karar alt endeks seçeneklerini genişletmiş, aynı ayda açıklanmamış güncel endeksler bakımından geçici kullanım/sonraki düzeltme yöntemini belirlemiştir. Doğal bağlantıyla birlikte ihale edilen mal+yapım sözleşmelerinde 2025 sonrasında ilgili kısımlar için ayrı Mal/Yapım Fiyat Farkı Esasları ve ayrı katsayı/endeks tanımları gerekir. Salt birlikte ihale edilme, mal kısmını yapım formülüne sokmaz.

8. Vergi, kesinti ve teminat

Fiyat farkı asıl mal tesliminin ek/eksi bedel unsurudur; KDV m.24/c matraha dahil eder. ÖTV veya KDV’den muafiyetin resmî fiyat verisine etkisi ve ihale dokümanındaki fiyat tanımı ayrıca incelenmelidir. Pozitif fark için 4735 m.12 ek kesin teminatın uygulanabilirliği değerlendirilir. 2022 mal artırımlı fiyat farkındaki %10 özel artırım bugünkü tüm mal sözleşmelerinin genel kuralı değildir.

9. Belge ve risk listesi

Mal türü, sözleşme teslim planı, sözleşmedeki fiyat farkı maddesi, resmi fiyat serisi, baz ve uygulama değerleri, erken/geç teslim belgesi, kısmi kabul tutarı, vergisel durum ve önceki hakediş düzeltmeleri bulunmalıdır. Yanlış teslim tarihi, yanlış baz fiyat, tüm sözleşme bedeline fark uygulanması, 0,90 sabit katsayısının mal formülüne eklenmesi ve ürün türünün yanlış sınıflandırılması temel hata türleridir.

9. Mal Alımı Fiyat Farkında Kapsam ve Hukuki Rejim Seçimi

Kanuni temel 4735 sayılı Kanun m.8, teknik düzenleme 27.06.2013 tarihli 2013/5216 sayılı Mal Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslardır (RG 31.08.2013/28751; yürürlük 29.11.2013). Önce ihale ilan/duyuru tarihi, sözleşmenin tabi olduğu tarihsel Esas sürümü, mal türü, sözleşme süresi, teslim takvimi ve sözleşmedeki fiyat farkı hükmü belirlenir. Sadece hakedişin 2026’da yapılması, 2025 değişikliğinin 2024 ilanlı işe uygulanacağı anlamına gelmez.

2022’de 5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 24.02.2022/31760; yürürlük 26.03.2022), 2025’te 10132 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 30.07.2025/32971; yürürlük 01.09.2025) temel değişiklikleri yapmıştır. 2025 değişiklikleri ilan/duyurusu 01.09.2025 ve sonrasında yapılan ihaleler için değerlendirilir; önceki ilanlı işler ilgili geçiş hükümleri gereği tarihsel Esas sürümüne tabidir.

10. Esaslar m.2: İki Mal Grubu ve 180 Gün Testi

Mal grubu Uygulama kapsamı
Elektrik, doğal gaz, ilaç, petrol ürünleri, LPG Esaslar m.2/1-a özel ürünleri; m.2/1-b’deki diğer mallara özgü 180 gün şartı otomatik uygulanmaz.
Diğer mallar Sözleşme süresi 180 takvim gününden fazla ve teslimi 180 günden sonra yapılan kısım için ilgili fiyat farkı hükümleri.

Örnek: 240 günlük mal sözleşmesinde 120. gün teslim edilen diğer mal ile 200. gün teslim edilen mal aynı kapsamda değildir. 180 günlük sözleşme “180 günden fazla” şartını karşılamaz. Yüklenici kusuruyla geç teslimin hangi tarihe göre değerlendirileceği ayrıca m.4 ve m.6’ya göre kontrol edilir; sırf fiilen 181. günde teslim yapılması fiyat farkı hakkı doğurduğu sonucunu vermez.

Esaslar m.2/2, 4734’ten istisna olup uygun mal türüne giren bazı alımlarda; m.2/3 ise doğrudan teminle yapılan uygun mal sözleşmelerinde, Esaslara uygun açık sözleşmesel fiyat farkı düzenlemesi bulunması hâlinde uygulanabilme imkânını düzenler. 2022 geçici 5 ek fiyat farkının doğrudan temine uygulanmaması, normal Esaslar m.2/3’ü ortadan kaldırmaz.

11. 2002–2025 Tarihsel Değişiklik Matrisi

Dönem Kaynak Değişiklik
2002 2002/5038 sayılı BKK Eski 4734/4735 mal fiyat farkı sistemi.
2013 2013/5216 Mal cinsine dayalı güncel ana hesap mimarisi.
2022 5202 180 günü aşan diğer mal sözleşmelerinde 180 gün sonrası teslimler için fiyat farkı imkânı; LNG fiyat verisi değişimi.
2022 5546 Uygun istisna/doğrudan temin alımlarında açık hükümle Esaslardan yararlanma.
2025 10132 24 ek alt endeks seçeneği, çoklu hakedişte geçici endeks ve sonraki düzeltme, 90/180/365 takvim günü ifadeleri.

2022 geçici 5 ve 6 kapsamındaki ek/artırımlı farklar dönemsel özel hükümlerdir. 2024 geçici 7 uygulaması belirli yapım işleriyle ilişkilidir; bütün mal alımlarına otomatik genişletilemez.

12. Mal Fiyat Farkı Formülü ve Semboller

Malın ilgili 5’inci madde alt bendinde oransal fiyat/endeks hesabı uygulanıyorsa genel gösterim: F=(M×B)×(A₂/A₁−1). Burada F fiyat farkı; M teslim edilen miktar veya götürü bedelde ilgili kabul edilen teslim yüzdesi; B sözleşme birim fiyatı veya ilgili götürü bedeldir; A₁ baz resmî fiyat/endeks; A₂ uygun teslim/uygulama dönemi resmî fiyat/endekstir. B, yapım ve hizmetteki 0,90 katsayısı değildir. Her malın resmî fiyat kaynağı ve özel hesap yöntemi kendi 5’inci madde alt bendinden alınır.

Resmî değerler aynı ürün, ölçü birimi, vergi kapsamı ve fiyat niteliğinde karşılaştırılmalıdır. Pozitif F ödeme, negatif F kesinti anlamına gelebilir. Yüklenicinin kendi faturasındaki girdi maliyeti, döviz kuru veya ENAG oranı mevzuatta tanımlı resmî fiyatın serbest ikamesi değildir.

13. Ayrıntılı Akaryakıt Hesabı ve Negatif Fark

Varsayım: 50.000 litre uygun petrol ürünü kabul edilmiş; sözleşme fiyatı 35 TL/litre, karşılaştırılabilir baz resmî fiyat 30 TL/litre, güncel resmî fiyat 36 TL/litre. Matrah 50.000×35=1.750.000 TL; resmî fiyat oranı 36/30=1,20; örnek fiyat farkı 350.000 TL. Bu, ürünün Esaslarda oransal formüle tabi olduğu ve bütün diğer koşulların gerçekleştiği örnektir. Gerçekte EPDK’nın ilgili fiyat serisi, ürün kodu, dönem ve vergiler kontrol edilir.

Aynı matrahta oran 0,95 ise örnek fark 1.750.000×(0,95−1)=−87.500 TL olur. Yalnız pozitif farkların kaydedilmesi, negatif sonucun yok sayılması doğru değildir.

14. Götürü Bedel ve Kısmi Teslim: Hatalı Hesap Örneği

Sözleşme 10.000.000 TL, kabul edilen kısmi teslim %30, uygun güncel/baz oranı 1,15 olsun. Matrah=3.000.000 TL; fiyat farkı 450.000 TL. Tüm sözleşmeyi matrah alarak 1.500.000 TL hesaplamak 1.050.000 TL fazla sonuca sebep olur.

Üç ayrı teslim ayı olan aynı sözleşmede %20 teslim oranı ve 1,05 fiyat oranı; %30 teslim ve 1,15 oranı; %50 teslim ve 1,25 oranı varsa, hepsi fiyat farkına elverişli kabul edilirse sırasıyla 100.000, 450.000, 1.250.000 TL olmak üzere toplam 1.800.000 TL bulunur. Ancak diğer mal grubunda 180 gün eşiği bulunan erken teslimler hesabın dışında kalabilir; yalnız matematiksel örnek otomatik hukuki hak yaratmaz.

15. Elektrik, Doğal Gaz/LNG/CNG, Petrol, LPG ve İlaç

Mal Özel hesap kontrolü
Elektrik Esaslar m.5’in tanımladığı elektrik fiyatı/tarifesi, tüketim ayı, aktif enerji ve ayrıca ödenen diğer bedeller; fiyat bileşenlerinin mükerrer alınmaması.
Doğal gaz, LNG, CNG Esaslardaki doğal gaz ürün tanımı, EPDK resmî kaynakları, ölçü/enerji birimi ve 2022–2023 değişiklikleri. LNG ile LPG aynı ürün değildir.
Petrol ürünleri EPDK’nın ilgili ürün ve tarih için tanımladığı resmî fiyat, ürün kodu, ÖTV/KDV niteliği, teslim dönemi.
LPG 5307 sayılı Kanun bağlantılı tanım, Esasların ilgili resmî fiyatı; petrol ve doğal gazdan ayrı ürün niteliği.
İlaç Beşeri İlaçların Fiyatlandırılmasına Dair Karar kapsamındaki resmî fiyat, ürün/ambalaj/doz eşdeğerliği ve teslim dönemi.

Sağlık sektöründeki her kit ve sarf malzemesi ilaç değildir; petrol ürünlerinin ve LPG’nin fiyat serisi birbirinin yerine geçirilemez; doğal gazın sıkıştırılmış ve sıvılaştırılmış hâllerinde birim dönüştürme gerekebilir. Elektrikte dağıtım bedeli ile aktif enerji tutarı ancak sözleşmenin ve Esasların uygun gördüğü kapsamda değerlendirilebilir.

Örnek: İlgili mal için basit oranlı hesap geçerli, teslimin sözleşme bedeli 2.000.000 TL, karşılaştırılabilir resmî baz fiyat 10 ve güncel fiyat 13 ise örnek fark 600.000 TL olabilir; fakat doğal gazın gerçek fiyat farkı özel ürün bendine göre doğrulanmadan bu tutar kesin hesap sayılamaz.

16. Erken, Zamanında ve Gecikmeli Teslimde Endeks

Esaslar m.4’te güncel endeks/fiyatın belirlenmesinde kural olarak sözleşmeye göre malın teslim edilmesi gereken ay, erken teslimde ise erken teslimin gerçekleştiği ay önem taşır. Yüklenici kusuruyla geç teslimde Esaslar m.6’nın sınırlamaları ayrıca uygulanır. Fiilen geç teslim edilen ayın en yüksek resmî fiyatını otomatik almak doğru değildir. İdare kaynaklı gecikme, kabulün idarece geciktirilmesi ve usulüne uygun mücbir sebep süre uzatımı yüklenicinin temerrüdüyle aynı nitelikte değildir.

Örneğin zamanında teslim ayındaki resmî oran 1,10, yüklenici kusuruyla geç teslim ayındaki oran 1,25 ise 1,25’i sınırsız uygulamak hukuken doğru değildir. Hangi verinin kullanılacağı m.6 ve sözleşme tarihiyle belirlenir. Malın fiili teslim günü, teslim edilmesi gereken gün, kabul ve varsa süre uzatımı ayrı belgelenir.

17. Fiyat Farkı Öngörülmeyen İşler: Esaslar m.7

Esasların 7’nci maddesi fiyat farkı hesaplanması öngörülmeyen işlerin belirli özel uygulama koşullarını içerir. 10132 sayılı Karar m.7/1-a ve (b)’de “3 ay” yerine “90 takvim günü”, “6 ay” yerine “180 takvim günü”, “3–12 ay” yerine “90–365 takvim günü” ibarelerini getirmiştir. Bu özel maddede yer alan süre ayrımları m.2’nin genel kapsamına ilişkin 180 gün eşiğiyle birleştirilmez. Sözleşmede fiyat farkı yoksa sırf enflasyon arttı diye her malda ödeme yapılmaz; m.7 ve varsa özel geçici hükümler incelenir.

18. Çoklu Hakediş ve Açıklanmamış Resmî Endeks

2025 değişikliğiyle Esaslar m.6/2’ye eklenen cümle uyarınca, aynı ay içerisinde birden fazla hakediş düzenlenmiş ve uygulanacak ay endeksi/fiyatı henüz açıklanmamışsa önceki ay verisi geçici kullanılabilir. Uygulama ayının gerçek fiyatı açıklandığında sonraki hakedişte düzeltme yapılır.

Örnek: Geçici resmî oran 1,12 ile 1.000.000 TL matrahta fark 120.000 TL hesaplanmış olsun. Gerçek oran 1,15 açıklanırsa fark 150.000 TL ve 30.000 TL düzeltme gerekir. Gerçek oran 1,10 ise 20.000 TL negatif düzeltme gündeme gelir. Bu yalnız ilgili dönemin özel ürün/formül koşullarında kullanılan matematiksel örnektir.

19. 2025 Alt Endeks Genişlemesi ve Geçiş

10132 sayılı Karar, Mal Esasları m.5/2’nin ilgili bentlerindeki tarihsel Yİ-ÜFE CPA 2008 tablolarına Yİ-ÜFE 2003=100 CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosunu da eklemiş; KİK üç alım türü için 24 yeni alt endeks seçeneğini duyurmuştur. Ancak 01.09.2025 öncesinde ilan edilen işte sözleşmedeki resmî seri sırf yeni alt endeks var diye keyfen değiştirilmez.

Doğru hesapta malın ürün sınıfı, Esaslar m.5’teki endeks/fiyat alt bendi, ihale dokümanındaki seçim, baz ay, teslim ayı, seri kodu, vergi dahil/hariç durumu ve açıklanma tarihi tek tek kaydedilir. Endeksin güncel olması onun bütün eski sözleşmelere uygulanabilir olduğunu kanıtlamaz.

20. Çerçeve Anlaşma ve Karma Mal–Yapım Sözleşmesi

Çerçeve anlaşmada davet öncesi güncelleme ile münferit sözleşme ifasında fiyat farkı ayrı aşamalardır (Esaslar m.8). Aynı endeks hareketi iki defa karşılanamaz. İlgili şartlarda çerçeve bedeli 100 TL, davet endeks oranı 1,12 ise güncellenmiş örnek başlangıç bedeli 112 TL olabilir; sonraki fiyat farkında bu bazın tekrar 100 TL varsayılması hatalı olabilir.

2025 mevzuatına tabi doğal bağlantılı mal+yapım karma sözleşmelerde mal bölümü Mal Fiyat Farkı Esaslarına, yapım bölümü Yapım Fiyat Farkı Esaslarına göre düzenlenir. Malın B=sözleşme fiyatı sembolüyle yapımın B=0,90 sabit katsayısı karıştırılmaz.

21. Normal ve Olağanüstü Ek/Artırımlı Fiyat Farkı

4735 geçici 5 ve 6 kapsamında 2022 tarihli ek/artırımlı destekler, belirli geçmiş ihale, devam, teslim/uygulama ve başvuru şartlarına bağlanmıştır. Uygun mal alımlarında artırımlı döneme özgü artış mekanizması kalıcı Esas hükmü değildir. 4735 sayılı Kanunun geçici 5’inci maddesine ilişkin olağanüstü ek fiyat farkı uygulaması, 4734 m.22 doğrudan temin alımlarına genişletilemez. Bu, normal Mal Esasları m.2/3’teki açık hükümle fiyat farkı imkânını ortadan kaldırmaz. 4735 geçici 7’nin 2024 yapım işleri özel rejimi mal alımına otomatik uygulanmaz.

22. Ek Kesin Teminat, KDV ve Muhasebe

4735 m.12 uyarınca pozitif fiyat farkının uygun matrahı üzerinden %6 ek kesin teminat alınması gerekir. Örnek matrah 350.000 TL ise ek teminat 21.000 TL’dir. 3065 sayılı KDV Kanunu m.24/c fiyat farkını KDV matrahına dahil eder; asıl malın KDV oranı, istisna veya tevkifatı varsa fiyat farkının vergilendirilmesi buna göre değerlendirilir. Petrol/enerji ürünlerinde ÖTV bileşeni ve resmî fiyatın vergi kapsamı ayrıca kontrol edilir. Negatif fiyat farkı asıl teslimin bedelini azaltan kalemdir. Kamu muhasebesinde stok, duran varlık ve gider niteliği farklı kayıt doğurabilir.

23. Hesaplama ve Denetim Kontrol Listesi

  1. Esaslar sürümünü ilan/duyuru tarihine göre belirle.
  2. Malın m.2/1-a özel ürün veya m.2/1-b diğer mal grubunu ayır.
  3. Diğer mallarda sözleşme süresinin 180 günü aşıp aşmadığını ve hangi teslimlerin 180 gün sonrasında olduğunu kontrol et.
  4. Doğrudan temin/istisna alımında açık sözleşmesel fiyat farkı hükmünü kontrol et.
  5. Mal türüne özgü m.5 formülü ve resmî fiyat kaynağını seç.
  6. Her teslimi tarih, miktar, sözleşme birim fiyatı ve kabul kaydıyla ayrıştır.
  7. Erken/geç teslimde m.4 ve m.6 koşullarını denetle.
  8. Resmî baz ve güncel fiyat/endeksin aynı ürün, birim ve vergi kapsamına sahip olduğunu doğrula.
  9. 2025 sonrası geçici endeks varsa sonradan düzelt.
  10. Çerçeve güncellemesi ve münferit teslim farkını mükerrer hesaplama.
  11. Ek/artırımlı tarihsel rejimleri normal farkla karıştırma.
  12. Pozitif/negatif sonuç, %6 teminat, KDV ve ödeme kayıtlarını kontrol et.

Kesin hesap için zorunlu veriler: Mal cinsi, ilan tarihi, sözleşme türü ve süresi, fiyat farkı maddesi, teslim tarihi/miktarı, sözleşme bedeli, Esasların ilgili m.5 bendindeki resmî fiyat/endeks ve varsa kusur/süre uzatımı. Bu veri olmadan örnek tutarlar somut işe ait kesin hesap olarak kullanılamaz.

24. Mal Alımlarında Doğrudan Uygulanabilir Madde ve Ürün Bazlı Hesap Rehberi

Birincil hukuk kaynağı: 2013/5216 sayılı Mal Alımı Fiyat Farkı Esasları m.2, m.4–8 ve ilgili geçici maddeler. Tek formül: m.5/1 uyarınca F=(M×B)×[(A₂/A₁)−1]. F=ödenecek veya kesilecek TL farkı, M=birim fiyat sözleşmede kabul edilmiş mal miktarı; götürü bedelde teslimin toplam yüzde karşılığı, B=ilgili sözleşme birim fiyatı veya götürü bedel, A₁=ilgili mal türünün Esaslarda belirtilen temel resmî fiyat/endeksi, A₂=ilgili türün güncel resmî fiyat/endeksidir. Bu, yapım/hizmetteki B=0,90 formülü değildir. Farkın işaretinin negatif olması, ilgili Esasın koşulları altında kesinti gerektirebilir.

24.1. Petrol ve LPG: EPDK KDV hariç bayi satış fiyatı aritmetik ortalaması

Madde 4/1-i ve m.5/2-ç(1), d(1): Petrol ve LPG ürününün resmî fiyatı, bir önceki yıl piyasa büyüklüğüne göre işlem hacmi en yüksek ilk sekiz akaryakıt/LPG dağıtım şirketinin ihale konusu ürün için EPDK’ya bildirdiği İstanbul Avrupa yakası bayi satış fiyatlarının KDV hariç aritmetik ortalamasıdır; ilk sekiz şirketin hepsi fiyat bildirmemişse bildirenlerin ortalaması alınır. A₁ ihalenin yapıldığı tarihte geçerli bu ürün fiyatı, A₂ sözleşmeye göre teslim edilmesi gereken tarihte geçerli karşılaştırılabilir ürün fiyatıdır. Mal sınıfı, fiyatın geçerli olduğu gün, KDV hariç niteliği ve teslim koşulu birlikte korunur. ÖTV muaf idarede fiyat farkı m.6/12 uyarınca ÖTV hariç fiyatla hesaplanır.

Örnek: 10.000 litre, sözleşme fiyatı 38 TL, EPDK tanımlı A₁=36 TL, A₂=43,20 TL ise F=(10.000×38)×(43,20/36−1)=76.000 TL. Bu örnekteki fiyatlar varsayımsaldır. Aynı işin bir kısmına başka bir ürünün akaryakıt fiyatı veya vergi kapsamı değiştirilmiş pompa fiyatı uygulanamaz.

24.2. Doğal gaz: Ürünün gaz, LNG veya CNG olmasına göre resmî seri

Madde 4/1-c: Doğal gaz kapsamı LPG hariç olmak üzere gaz hâliyle birlikte sıvılaştırılmış ve basınçlandırılmış doğal gazı içerir. Madde 5/2-ç ve d: Normal doğal gazın temel ve güncel verisi mevzuattaki TÜİK üretici fiyat endeksi serisi ile belirlenirken, LNG için 5202 sayılı 2022 değişikliğiyle EPDK resmî fiyatına dayalı özel gösterge öngörülmüştür. 6902 sayılı Karar (RG 07.03.2023/32125) ilgili alt bentlerde “LNG” ibaresinin yanına “ve CNG” ekledi; böylece sıkıştırılmış doğal gaz da bu özel fiyat göstergesi kapsamında açıkça sayılmış oldu. Bu, 2023 öncesi ihale için otomatik geriye dönük uygulanmaz.

Seçim kuralı: Gazın teknik ürünü (şebeke doğal gazı, LNG, CNG), ilan tarihi, temel ve güncel ay, TÜİK/EPDK’nın ilgili dönemde düzenlenmiş seri/fiyat tanımı ve birim dönüşümü belirlenmeden A₁/A₂ değeri yazılmaz. Örnek: İlgili dönem için resmî serinin 125’ten 150’ye çıktığı varsayımında, teslim matrahı 1.200.000 TL için oran 1,20 ve fiyat farkı 240.000 TL olur. Bu örnek resmî seri verisi değil, doğru seri seçildikten sonraki aritmetiktir.

24.3. Elektrik: EPDK’nın idareye özgü tarife/gerilim sınıfı ve tavan kontrolü

Madde 5/2-ç(3), d(3); 27.06.2019 tarihli değişiklik, RG 30814: Elektrik temel ve güncel değeri yalnız spot piyasa fiyatından ibaret değildir. İhalenin ayına veya sözleşmeye göre alımın yapılması gereken aya ait aylık ağırlıklı piyasa takas fiyatı, YEKDEM birim maliyeti, idarenin bağlantı gerilim seviyesi, abone grubu, tarife sınıfı, tek/çok zamanlı kullanım durumu, dağıtım bedeli, KDV hariç diğer vergi ve fonlar dikkate alınarak EPDK tarafından hesaplanan ve ilan edilen gösterge esas alınır.

Madde 6/13 tarife tavanı: Elektrik birim enerji bedelinde, EPDK’nın idarenin gerilim seviyesi, abone grubu, tarife sınıfı ve tek/çok zamanlı kullanım koşuluna göre hesaplayıp ilan ettiği KDV hariç ilgili tarife bedelini aşan kısım için fiyat farkı ödenmez. Bu nedenle elektrik fiyat farkı için yalnız iki rastgele toptan elektrik fiyatını bölmek doğru değildir. Örnek: Uygun EPDK göstergeleri A₁=2,00, A₂=2,40, teslim tutarı 500.000 TL ise şematik formül 100.000 TL fark verir; tarife tavanı ve sözleşmedeki enerji bedeli sınırı bu farkın ödenebilirliğini ayrıca sınırlar. Örnek tarife tavanının gerçekleştiği iddiası değildir.

24.4. İlaç: Aynı ürünün depocu satış fiyatı

Madde 4/1-g ve m.5/2-ç(4), d(4): Esaslardaki ilaç, Beşeri İlaçların Fiyatlandırılmasına Dair Karar kapsamındaki beşeri üründür. A₁ Sağlık Bakanlığının yayımladığı ilacın ihale tarihinde geçerli depocu satış fiyatı, A₂ aynı ilacın sözleşmeye göre teslim edilmesi gereken tarihte geçerli depocu satış fiyatıdır. Karşılaştırılan üründe doz, ambalaj, ürün tanımı ve birim tutarlılığı sağlanmalıdır; tıbbi cihaz veya hastane sarf malzemesi yalnız sağlık alanında kullanılmasından dolayı otomatik ilaç değildir.

Örnek: 5.000 kutu, sözleşme 90 TL/kutu, aynı üründe A₁ depocu fiyatı 100 TL ve A₂=112 TL varsayılırsa fark (5.000×90)×(112/100−1)=54.000 TL. Serbest eczane satış fiyatı veya hastanenin fiili yeniden satın alma fiyatı depocu satış fiyatının yerine geçmez.

24.5. Diğer mallar: 180 gün sonrası teslim ve TÜİK alt endeksinin doğru seçimi

Madde 2/1-b — 2022 değişikliği: Özel beşli grupta olmayan mallarda sözleşmenin 180 takvim gününden fazla sürmesi ve fiyat farkına konu kısmın 180 takvim gününden sonra teslim edilmesi birlikte değerlendirilir. Sözleşme süresi 180 gün olan iş bu genel uzun süre koşulunu karşılamaz. İlk 180 günlük dilimde kabul edilen malın bedeli, sırf sonraki partinin teslimi geç diye kendiliğinden yeniden fiyat farkına sokulmaz.

Madde 5/2-ç(5), d(5) ve 10132/2025: İlgili diğer mal hesabı için TÜİK’in uygun Yİ-ÜFE sektörel/alt ürün serisi seçilir. 10132 sayılı Karar (RG 30.07.2025/32971; yürürlük 01.09.2025) CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosunu, mevcut tarihsel seri tablosuna ek alternatif olarak kabul etti. Bu düzenleme, daha uygun alt endeks kullanılabilmesini sağlar; sözleşmedeki belirlenmiş fiyat farkı kaynağını sonraki yıllarda serbestçe değiştirme yetkisi vermez.

25. Kesin Hesabı Değiştiren Genel Madde 6 Kuralları

Madde 6/1: İdari şartname ve sözleşmede Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmelidir; imza sonrasında fiyat farkı hükümleri serbestçe değiştirilemez. Madde 6/3: Fiyat farkı, ek ödeme/kesinti olup imzalanmış sözleşme bedelini değiştirmez. Madde 6/4–5: Bedeli yabancı para cinsinden veya kur farkı ayrıca hesaplanarak yabancı para karşılığı TL ile ödenen işte bu Esaslar uygulanmaz; kur değişimi veya ithal malın menşe ülkedeki fiyatı için ayrıca serbest fiyat farkı yaratılmaz.

Madde 6/6 — Avans: Fiyat farkına esas teslim bedelinden avans düşülerek kalan tutar esas alınır. Ancak A₂/A₁ oranı 1’den küçükse avans düşülmez. Örnek: Teslim bedeli 1.000.000 TL, avans 200.000 TL ve oran 1,15 ise fark (1.000.000−200.000)×0,15=120.000 TL; oran 0,95 olsaydı negatif fark, avans düşülmeden 1.000.000×(−0,05)=−50.000 TL. Bu ayrım ödeme/kesinti sonucunu değiştirir.

Madde 6/7–9 — Teslim dönemi: Sözleşme süresi sona ermiş, idare izniyle cezalı teslim yapılan işte sözleşmedeki teslim günü ile fiilî cezalı teslim gününün endeks/fiyatlarından düşük olan seçilir. Erken teslimde fiilî erken teslim tarihinin değeri kullanılır. Mücbir sebeple verilmiş süre uzatımında yeni teslim tarihinden önce teslim edilmişse fiilî günün; yeni tarihten sonra teslim edilmişse fiilî günle yeni teslim tarihindeki değerlerden düşük olanın esas alınması gerekir. Bunlar “fiilen hangi ay teslim edildiyse o ay” genellemesini geçersiz kılar.

Madde 6/11–12: Ücret, vergi ve sigorta artışlarına ayrıca bağımsız fiyat farkı hesaplanmaz; ÖTV’den muaf idare fiyat farkını ÖTV hariç fiyatla hesaplar. Madde 6/2 — 2025 güncellemesi: Aynı ayda birden çok hakediş yapılmış, güncel fiyat/endeks henüz açıklanmamışsa önceki aya ait veri geçici kullanılabilir; açıklanınca sonraki hakedişte fark düzeltilir. Tek hakedişli veya farklı ilan tarihli bütün sözleşmelere bu kolaylık otomatik taşınmaz.

26. Fiyat Farkı Hiç Öngörülmemişse: Madde 7’nin Ayrı İstisnası

Normalde fiyat farkı hükmü bulunmayan sözleşmede sırf maliyet yükseldiği için ödeme doğmaz. Ancak Esaslar m.7 belirli mücbir sebep veya idare kaynaklı teslim gecikmesinde ayrı bir hak doğurma istisnası düzenler. 2025 tarihli 10132 sayılı Karar, ilgili m.7/1-a,b hükümlerindeki 3 ay, 6 ay ve 3–12 ay ifadelerini 90 gün, 180 gün ve 90–365 takvim günü olarak değiştirdi; değişiklik 01.09.2025 sonrası uygulanabilir ilanlara ilişkindir.

Mücbir sebep: 4735 m.10 kapsamında tanınmış süre uzatımı, ilgili kısa/orta teslim süresi grubunda m.7’nin öngördüğü eşiği aşıyorsa özel fark hesabı gündeme gelir. İdare kaynaklı gecikme: Malın idare nedeniyle süresinde teslim edilememesi ve gecikmenin ilgili 90/180 gün eşiğini aşması değerlendirilir. Madde 7/2: A₁ sözleşmedeki ilk teslim tarihine, süre uzatımında A₂ uzatımla belirlenen yeni teslim tarihine, idare kaynaklı gecikmede A₂ fiilî teslim dönemine bağlanır. Madde 7/3 uyarınca fiyat ve endeks türü m.5’ten seçilir. Bu kural m.2/1-b’nin diğer mallardaki 180 günlük genel kapsam testiyle aynı hüküm değildir.

27. Çerçeve, Vergi ve Denetim Hesaplarının Sınırı

Madde 8: Çerçeve anlaşma teklifinin münferit sözleşme davetinden önce güncellenmesi ile münferit sözleşmedeki teslim fiyat farkı iki ayrı dönemdir; aynı fiyat hareketi çift sayılmaz. 4735 m.12: Uygun fiyat farkı üzerinden %6 ek kesin teminat değerlendirilir. 3065 m.24/c: Fiyat farkı KDV matrahına dahil unsurdur; ürünün asıl vergi/istisna rejimi dikkate alınır. Vergi kapsamı, fiyat serisinin vergi içeriği ve ek teminat matrahı birbirinden ayrı kontrol edilir.

Kesin rakam için istenecek veri: (i) ilan/duyuru tarihi ve geçiş sürümü, (ii) Esaslar m.2 ürün sınıfı, (iii) sözleşmede açık fiyat farkı, (iv) teslimin kararlaştırıldığı ve yapıldığı tarihler ile kusur/süre uzatımı, (v) her partinin kabul miktarı ve sözleşme birim fiyatı/götürü yüzde, (vi) ürünün m.5’e uygun EPDK/TÜİK/Sağlık Bakanlığı A₁/A₂ göstergeleri, (vii) avans, vergisel muafiyet ve önceki hakedişler. Bunlardan biri eksikse gerçek sözleşmeye ait kesin fiyat farkı uydurulmaz.

28. Resmî Mevzuat ve Doğrulama Kaynakları

25. Diğer Mevzuat ve Resmî Kaynaklar