Mevzuat değerlendirme tarihi: 14.10.2026. Bu metindeki süreler, oranlar ve formüller yalnız ilgili ihale/sözleşmeye uygulanabilir mevzuat sürümünde kullanılmalıdır. İlan/duyuru, sözleşme, iş programı, hakediş, teslim ve ödeme tarihleri birbirinin yerine geçmez.
1. Sürekli fiyat farkından farkı
Ek ve artırımlı fiyat farkı, 4735 m.8 uyarınca sözleşmenin olağan endeksleme sistemiyle aynı değildir. Belirli ekonomik şoklar için çıkarılmış, kanunla tarih, sözleşme, uygulama dönemi ve kimi hâllerde yazılı başvuru şartlarına bağlanan geçici istisnalardır. Olağan fiyat farkı sözleşmede bulunmasa bile yalnız ilgili geçici madde böyle bir sonuç öngörüyorsa destek sağlanabilir. Bu rejimlerin süresi kapalıdır; 2026’da yeni kurulan sözleşmeye otomatik uygulanmaz.
2. Tarihsel uygulamalar
| Dönem | Dayanak | Özellik |
|---|---|---|
| 2008 | 4735 geçici 2, 5794 sayılı Kanun | Belirli eski yapım işlerinde 2008 sonrası imalat fiyat farkı. |
| 2018 | Geçici 3 ve 2018/11818 | Enerji ve ÖTV bağlantılı özel durumlar. |
| 2022 ilk dönem | Geçici 5, 7351, 5203 | Belirli 2021 öncesi ihalelerde ek fiyat farkı/devir. |
| 2022 ikinci dönem | Geçici 6, 7394, 5546 | Artırımlı/ek fark, süre uzatımı, tasfiye için farklı şartlar. |
| 2024 | Geçici 7, 7491, 8089 | Belirli yapım işlerinin 2024 imalat dönemi ek fiyat farkı/süre uzatımı. |
3. 4735 geçici 5 ve 2022/DK.D-94
7351 sayılı Kanunla getirilen geçici 5, belirli geçmiş ihalelerde 2021’in ikinci yarısına ait imalat/teslim ve hizmetler bakımından ek fiyat farkı veya sözleşme devri koşulları getirmiştir. KİK’in 24.03.2022 tarihli 2022/DK.D-94 sayılı kararı birçok uygulama sorusunu açıklamıştır. Geçici 5 ek fiyat farkı bakımından 4734 m.22 doğrudan temin kapsamında yapılan alımların yararlanamayacağı yönündeki açıklama, doğrudan teminin tüm olası normal sözleşmesel fiyat farkı düzenlemelerini yasakladığı anlamına gelmez.
4. 4735 geçici 6: tarih ve başvuru
7394 sayılı Kanun ve 12.05.2022 tarihli 5546 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla uygulanmıştır. 01.04.2022 öncesinde ihale edilmiş, 15.04.2022 itibarıyla devam eden uygun TL sözleşmelerinin 01.01.2022–31.03.2022 döneminde gerçekleştirilmiş işleri bakımından ek fiyat farkı için 13.06.2022’ye kadar yazılı başvuru hükmü vardır. Aynı düzenlemede bazı yapım işlerinde iş programında yapılamayan işler için süre uzatımı ve koşulları sağlayan düşük gerçekleşmeli sözleşmelerde fesih/tasfiye seçenekleri de yer almıştır. Başvuru tarihi ve gerçekleşme oranı somut olaya göre ayrı incelenir.
5. Artırımlı fiyat farkının katsayı etkisi
Uygulanabilir 2022 artırımlı rejiminde belirli yapım/hizmet hesaplarında normal B=0,90 yerine 1,00 kullanılmış; uygun mal alımlarında hesaplanan fiyat farkının ayrıca artırılması öngörülmüştür. Aynı Aₙ=1.000.000 TL ve Pₙ=1,20 için normal yapım/hizmet farkı 180.000 TL, artırımlı koşullarda B=1,00 olursa 200.000 TL çıkar. Bu yalnız artırımlı dönemin şartlarını sağlayan hesaplarda geçerlidir.
6. 2024 geçici 7 ve 8089
7491 sayılı Kanunla 4735’e eklenen geçici 7 ve 15.01.2024 tarihli 8089 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı belirli yapım sözleşmelerinin 01.01.2024–31.12.2024 döneminde gerçekleştirdiği işler için ek fiyat farkı ve en fazla altı aylık süre uzatımı imkânı getirmiştir. Bu düzenlemenin kapsamı tüm 2024 yapım işleri değildir; sözleşmenin ihale ve devam koşulları, başvuru ve iş programı hükümleri birlikte kontrol edilir.
7. Ek fark, devir, tasfiye ve süre uzatımı ayrımı
Ek fiyat farkı parasal ödeme imkânıdır; artırımlı fiyat farkı uygun normal hesap tutarının artırılmasıdır; devir sözleşmenin başka yükleniciye geçmesini, fesih/tasfiye ifa ilişkisinin kanundaki koşullarla sona ermesini, süre uzatımı ise işin takvimini değiştirir. Bir düzenlemedeki başvuru süresi ve gerçekleşme oranı başka düzenlemeye aktarılmaz. Aynı işte birden fazla imkânın birlikte kullanılmasına ilişkin açık kanuni sınırlamalar incelenmelidir.
8. Örnek kararlar ve yargılama
KİK 2022/DK.D-94 geçici 5’in istisna/doğrudan temin kapsamına ve çeşitli hesap ayrıntılarına ilişkindir. Danıştay 13. Dairesinin 26.12.2022 tarihli E.2022/4794, K.2022/4963 sayılı kararında geçici 6 fiyat farkı başvurusunun reddi uyuşmazlığının ivedi yargılama usulü kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir. Uyuşmazlıkta idareye yapılan başvuru, ret işlemi, sözleşme ve imalat takvimi birlikte incelenir.
9. Uygunluk ve denetim kontrolü
İhale tarihi, kanunun aradığı devam tarihi, Türk lirası sözleşme şartı, imalat/hizmet/teslim dönemi, fiyat farkı bulunup bulunmadığı, yazılı başvurunun süresi, sözleşmenin gerçekleşme oranı, önceki ek fark ödemeleri, süre uzatımı/devir/tasfiye tercihleri tek dosyada gösterilmelidir. Tarihsel hükmün kapsamını aşan ödemeler kamu zararı doğurabilir.
9. Üç Ayrı Geçici Rejim: Önce Sözleşme Tarihini ve İşlemi Sınıflandırın
Bu yazı yalnız 2022–2024 olağanüstü fiyat farkı rejimlerini konu alır. Sürekli fiyat farkı Esaslarının normal hesabı ile geçici 5 ek fiyat farkı (5203), geçici 6 artırımlı ve ek fiyat farkı (5546) ve geçici 7 artırımlı fiyat farkı (8089) farklı hukuki ve mali işlemlerdir. Bir dönem için ek fiyat farkı ödenmesi, başka dönemde artırımlı fiyat farkı bulunmasını gerektirmez. Önce ihale ve devam koşulları, sonra hangi ifa dilimi, ardından sözleşmedeki normal fiyat farkı hükmü, başvuru ve formül seçilir.
| Dayanak | İhale / devam | İfa dönemi | Alım / destek |
|---|---|---|---|
| Geçici 5; 7351; 5203 | 01.12.2021 öncesi ihale; 22.01.2022’de devam veya önce feshedilip tasfiye edilmeksizin kabul/geçici kabul | 01.07–31.12.2021 | Uygun yapım, hizmet, mal: ek fiyat farkı; ayrı devir ve TOKİ hükümleri |
| Geçici 6; 7394; 5546 | 01.04.2022 öncesi ihale; 15.04.2022’de devam ve kabul/geçici kabul onaylanmamış | Artırımlı: 01.01.2022–31.12.2023; ek: 01.01–31.03.2022 | Yapım/hizmet/mal; artırımlı ve ek fark farklı formüller; belirli yapımda süre uzatımı, koşullu fesih |
| Geçici 7; 7491; 8089 | 01.03.2023 öncesi yapım ihalesi; 28.12.2023’te devam, geçici kabul onaylanmamış | 01.01–31.12.2024 | Yalnız yapım: artırımlı fark ve ayrı başvuruyla azami altı ay süre uzatımı |
Önemli eşikler: “01.12.2021’den önce” 01.12.2021 tarihini kapsamaz; “01.04.2022’den önce” 01.04.2022’yi kapsamaz; “01.03.2023’ten önce” 01.03.2023’ü kapsamaz. İfa dönemlerinin bitiş tarihleri belirtilen şekilde dahildir. Şu üç tarih ayrı saklanmalıdır: ihale/son teklif tarihi, kanunda sözleşmenin devamının arandığı gün ve fiilî iş/teslim tarihi.
10. 5203 Sayılı Esaslar: 2021 İkinci Yarısı İçin Ek Fiyat Farkı
Dayanak ve yürürlük: 4735 geçici 5, 7351 sayılı Kanun ve 23.02.2022 tarihli 5203 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 24.02.2022/31760). Eski durum: Yüklenici, sözleşmedeki normal fiyat farkı hükmü dışında yalnız yüksek enflasyon nedeniyle kendiliğinden ilave ödeme alamıyordu. Yeni istisna: Kanunun kapsadığı geçmiş ihalelerde fiyat farkı hükmü olsun veya olmasın, 01.07–31.12.2021 tarihinde gerçekleştirilen uygun iş ve teslim için ek fiyat farkı hesaplanır.
5203 m.2: 4734’e göre 01.12.2021’den önce ihale edilen Türk lirası sözleşmesi, 22.01.2022’de sürüyor veya bu tarihten önce fesih/tasfiye olmaksızın kabul/geçici kabul edilmişse kapsama girebilir. 4734 m.22 doğrudan temin sözleşmesini, normal fiyat farkı yapılabilir diye bu geçici destek kapsamına sokmak doğru değildir. 5203 m.8: Yüklenici Esasların yürürlük tarihinden itibaren 30 gün içinde yazılı başvurmalıdır. Negatif hesap sonucu bu özel ek farkta hakedişten kesilmez; normal fiyat farkı düzenlemesi uygulanmaya devam eder. İş/teslim programına uygun ifa şartı bu altı ayın uygun kısımlarında aranmaz; 01.07.2021’den önce bitmiş ve yalnız cezalı devam eden sözleşmede ek fark hesaplanmaz.
10.1. Yapım işinde 5203 m.5 formül ve E katsayıları
Fₑ=Aₙ×E×(Pₙ−1). İhale dokümanına göre (a) fiyat farkı hiç yoksa E=0,56 ve Pₙ=Gₙ/G₀; (b) yalnız Yİ-ÜFE genel endeksi kullanılıyorsa E=0,41 ve Pₙ=Gₙ/G₀; (c) ağırlık ve Yİ-ÜFE alt endeksleri seçilmişse E=0,33 ve sözleşmenin ilgili katsayı/endekslerine dayalı Pₙ kullanılır. Burada G₀, temel Yİ-ÜFE Genel değeri; Gₙ uygulama ayı Yİ-ÜFE Genel değeridir. 01.07.2021 öncesi ihalelerde özel ek fiyat farkının temel endeksinde 2021 Haziran ayı önemlidir; ihale tarihiyle aynı değer zorunlu değildir.
Örnek: Aₙ=2.000.000 TL, uygun Gₙ/G₀=1,20, fiyat farkı hiç yoksa 2.000.000×0,56×0,20=224.000 TL; yalnız genel endekse bağlı fiyat farkı varsa E=0,41 ile 164.000 TL olur. Bunlar aynı sözleşme için alternatif rejimlerdir, toplanmaz. Sözleşmede alt endeksler seçilmişse Gₙ/G₀ yerine ilgili ağırlıklı Pₙ hesaplanır.
10.2. Hizmet işinde 5203 m.6
Hizmette de Fₑ=Aₙ×E×(Pₙ−1) kullanılır. Dokümanda fiyat farkı yoksa E=0,56; yalnız Yİ-ÜFE Genel varsa E=0,41; girdilerin ağırlık katsayıları ve alt endeksleri belirlenmişse E=0,33; sadece Hizmet Fiyat Farkı Esasları m.6 işçilik farkı öngörülmüşse E=0,56 ve Pₙ=a₁+(1−a₁)×Gₙ/G₀ olur. a₁, doğrudan işçilik farkına tabi kısmın ağırlığını temsil eder ve tekrar endekslenmez. Kısa süreli Ar-Ge, anket, organizasyon, bazı sanat işleri, sigorta, muhasebe ve mali/hukuki danışmanlık gibi Esaslarda dışlanan hizmetlere bu geçici ek fark uygulanmaz.
Örnek: Aₙ=1.000.000 TL; a₁=0,60; Gₙ/G₀=1,30. Pₙ=0,60+0,40×1,30=1,12; yalnız m.6 işçilik farkı hükmü olan sözleşmede Fₑ=1.000.000×0,56×0,12=67.200 TL. Bu özel hesap, normal m.6 işçilik farkının sıfırlanması anlamına gelmez.
10.3. Mal alımında 5203 m.7
Fiyat farkı öngörülmemiş malda: Fₑ=(M×B)×0,56×(Gₙ/G₀−1). Fiyat farkı öngörülmüş malda: Fₑ=(M×B)×0,33×(A₂/A₁−1). M teslim edilen miktar/götürü teslim yüzdesi; B sözleşme fiyatı. İstisnalar: Son teklif tarihi ile teslimi arasında 60 gün veya daha az olan mal ve ilgili kısmi teslimler; ayrıca fiyat farkı öngörülen elektrik, ilaç, petrol ve LPG alımları için bu özel ek fiyat farkı verilmez. Bu istisna, bütün doğalgaz alımlarının otomatik dışlandığı anlamına gelmez.
Örnek: 1.000.000 TL uygun teslim; fiyat farkı öngörülmemiş ve Gₙ/G₀=1,25 ise 1.000.000×0,56×0,25=140.000 TL. Fiyat farkı öngörülmüş işte A₂/A₁=1,25 ise özel ek fark 1.000.000×0,33×0,25=82.500 TL. 60 gün istisnası veya özel ürün istisnası mevcutsa bu matematiksel tutar hak olarak ödenmez.
10.4. 5203’te devir, TOKİ ve istisna alımlar
Devir: Aynı 01.12.2021 öncesi ihale ve 22.01.2022’de devam koşullarını sağlayan sözleşmelerin, ilgili yazılı başvuru ve idare onayıyla devrine yönelik özel imkân vardır; devir ek fiyat farkı formülü değildir. TOKİ: 01.07–31.12.2021 iş programına göre yapılamayan uygun imalatlar için süre uzatımı ve fiyat farkı yönünden ayrıca özel koşullar vardır. 4734 istisnası: Esasların özel m.11 hükmü, ilgili mevzuatta süresi içinde düzenleme yapılmasını gerektiren istisnai geçiş imkânı tanır; her 4734 istisna işi kendiliğinden ek fark kapsamına girmez. DMO adına yapılan belirli istisna alımları için özel dışlama bulunur.
11. 5546 Sayılı Esaslar: 2022–2023 Artırımlı Fark ve 2022 İlk Çeyrek Ek Fark
Dayanak: 4735 geçici 6, 7394 sayılı Kanun ve 12.05.2022 tarihli 5546 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 13.05.2022/31834). 5546 m.2: 01.04.2022’den önce 4734’e göre ihale edilen, Türk lirası üzerinden kurulmuş ve 15.04.2022’de devam eden, kabul/geçici kabulü onaylanmamış sözleşmelerde 01.01.2022–31.12.2023 uygun ifalar artırımlı fiyat farkına, 01.01–31.03.2022 uygun ifalar ayrıca ek fiyat farkına konu olabilir. Geçici 5’teki 2021 dönemi, bu dönemle karıştırılmaz. 4734 m.22 doğrudan temin geçici 6 kapsamı dışındadır.
11.1. Fiyat farkı bulunan sözleşmelerde 5546 m.5
Yapım ve hizmet: Normal m.5 hesabındaki B=0,90 yerine B=1,00 uygulanır (01.01.2022–31.12.2023). Örnek: Aₙ=1.000.000 TL, Pₙ=1,20, normal fark 180.000 TL, artırımlı fark 200.000 TL; artırımdan kaynaklanan ilave etki 20.000 TL. Mal: Normal Mal Fiyat Farkı Esaslarıyla bulunan tutar %10 artırılır. Örneğin normal pozitif fark 100.000 TL ise artırımlı fark 110.000 TL’dir. Mal formülündeki B, zaten sözleşme fiyatı olduğundan malda B=1,00 kuralı yoktur.
11.2. Fiyat farkı bulunmayan veya işçilik dışında öngörülmeyen işte 5546 m.6
Yapımda fiyat farkı hükmü yoksa Fᵈ=Aₙ×D×(Gₙ/G₀−1). Genel fiyat farkı öngörülmeyen hizmette de aynı yapı; sadece Hizmet Esasları m.6 işçilik farkı varsa Pₙ=a₁+(1−a₁)×Gₙ/G₀ kullanılır. Fiyat farkı bulunmayan malda Fᵈ=(M×B)×D×(Gₙ/G₀−1). D=0,25 01.01–31.12.2022 için; D=0,15 01.01–31.12.2023 için. Aynı hükümde yıl seçimi, yılların ifa miktarlarına göre yapılır; 2023 D’sini 2022 hakedişine uygulamayın.
Örnek: 2022’de uygun 2.000.000 TL imalat, Gₙ/G₀=1,40, fiyat farkı dokümanda yok: 2.000.000×0,25×0,40=200.000 TL. Aynı matrah ve endeks oranının 2023 ifası olduğu varsayılırsa 2.000.000×0,15×0,40=120.000 TL. Bu tutarlar geçici 6 m.6’nın şartlarını sağlayan iki ayrı ifa yılı içindir.
11.3. 2022’nin ilk çeyreği için ek fiyat farkı: 5546 m.8–11
Yapım ve hizmet: 01.01–31.03.2022 döneminde uygun imalat/hizmet için Fₑ=Aₙ×E×(Pₙ−1). Dokümanda fiyat farkı yoksa E=0,56; yalnız Yİ-ÜFE Genel varsa E=0,41; ağırlık ve alt endeks varsa E=0,33. Hizmette yalnız doğrudan işçilik m.6 farkı varsa ilgili özel Pₙ=a₁+(1−a₁)Gₙ/G₀ hesabı kullanılır. Mal: Fiyat farkı yoksa (M×B)×0,56×(Gₙ/G₀−1); varsa (M×B)×0,33×(A₂/A₁−1) hesap yapısı ve özel ürün/süre istisnaları değerlendirilir.
Temel endeks seçimi: Geçici 6’nın 01.01–31.03.2022 ek farkında 01.07.2021 öncesi ihaleler için 2021 Haziran endeksi; 01.07.2021–31.03.2022 arasındaki ihalelerde ise ihale ayının endeksi temel alınır. Bu fark, artırımlı fiyat farkında ihale ayı temel endeksinin kullanılmasıyla karıştırılmamalıdır. Örnek: 01.02.2022’de ihale edilen uygun işin ek fiyat farkında sırf “2022 ek farkı” denilerek Haziran 2021 endeksi kullanılmaz; kendi ihale ayı seçilir.
Başvuru: 5546 m.11’de ek fiyat farkı için yazılı başvuru ve süre şartı bulunur. Geçici 6’nın 2022 ilk çeyreğine ait özel ek fiyat farkında başvuru zamanında yapılmazsa normal artırımlı hesabın varlığı bu eksikliği otomatik gidermez. Negatif özel ek fark kesintisiyle, sürekli fiyat farkındaki negatif hesap koşulları ayrıdır.
11.4. 5546 m.7: Başvuru, kısa mal istisnası ve özel sigorta
Artırımlı fiyat farkı: Genel olarak yüklenicinin yeni başvurusu aranmaz; ancak Esasların yürürlük tarihinden önce düzenlenen hakedişlere ait artırımlı fark için 30 gün içinde yazılı başvuru aranır. 01.01.2022 öncesi iş/teslim süresi bitmiş ve yalnız cezalı devam eden sözleşmelerde artırımlı fark hesaplanmaz. Mal istisnası: Son teklif ile teslim arasında en fazla 60 gün olan kısımlar ve fiyat farkı öngörülen elektrik, ilaç, petrol, LPG alımları artırımlı fark dışında kalır. Hizmet istisnası: Belirli kısa süreli hizmetler ve mali/hukuki danışmanlık gibi kategoriler dışarıdadır.
Özel sigorta: 31.12.2021 öncesinde ihale edilmiş, poliçe başlangıcı 01.02.2022 veya sonrasında olan ve riskli sigortalılar havuzu kapsamına giren belirli zorunlu trafik sigortası poliçelerinde %20 prim artışı öngörülmüştür; 31.12.2023 sonrası kısımlar için bu artırımlı fark işletilmez. Bu istisna her sigorta alımına genellenmez.
11.5. Geçici 6’da süre uzatımı, fesih ve kapsam dışı hizmetler
Süre uzatımı: 01.01–31.03.2022 iş programına göre gerçekleştirilemeyen uygun yapım miktarında özel süre uzatımı mekanizması m.12’de düzenlenir. Fesih/tasfiye: 01.01.2022’den önce ihale edilmiş ve 15.04.2022 itibarıyla gerçekleşme oranı ilk sözleşme bedelinin %15’i veya altında olan uygun sözleşmelerde, m.13’teki usul ve başvuru koşullarıyla fesih/tasfiye imkânı vardır. Bu, yüklenicinin tek taraflı fesih bildiriminin otomatik geçerli olduğu anlamına gelmez.
Hariç tutulan belirli hizmet: Geçici 6’nın kapsamında öğrenci taşıma/öğle yemeği hizmetlerine ilişkin özel kanuni dışlama, ilgili tarihsel metinde ayrıca yer alır; bu nedenle “bütün yemek ve taşıma hizmetlerinde aynı geçici fark verilir” sonucu çıkarılamaz.
12. 8089 Sayılı Esaslar: 2024’te Sadece Yapım İşlerinde Artırımlı Fiyat Farkı
Dayanak: 7491 sayılı Kanunla 4735 geçici 7; 15.01.2024 tarihli 8089 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 16.01.2024/32431). Kapsam m.2: 01.03.2023’ten önce ihale edilen, Türk lirası üzerinden yapılmış, 28.12.2023’te devam eden ve geçici kabulü onaylanmamış yapım işi sözleşmeleri için 01.01–31.12.2024 uygun imalatlarına uygulanır. Mal ve hizmet alımlarına veya 4734 m.22 doğrudan temin sözleşmesine uygulanmaz.
12.1. Normal fiyat farkı olan işte 8089 m.5
Genel yapım: Fiyat farkı Esasları m.5’teki B 0,90 yerine 1,00. TOKİ istisnası: TOKİ’nin 2985 sayılı Kanun kapsamındaki konut ve konutla birlikte ihaleye çıkılan yapım işlerinde B=1,15. Yalnız yüklenicinin TOKİ ile çalışması her yapım türünü bu alt gruba sokmaz. Örnek: Aₙ=5.000.000 TL, Pₙ=1,20 ise normal fark 900.000 TL, 8089 genel artırımlı fark 1.000.000 TL; uygun TOKİ konutunda 1.150.000 TL. Her tutar 2024 uygun imalatına ilişkindir.
12.2. Normal fiyat farkı bulunmayan işte 8089 m.6
Fᵈ=Aₙ×0,15×(Gₙ/G₀−1). G₀ ilgili temel Yİ-ÜFE Genel, Gₙ 2024 uygulama ayı Yİ-ÜFE Genel değeridir. 2022 geçici 6’nın 2022 yılı D=0,25 oranı burada geçerli değildir. Örnek: Aₙ=3.000.000 TL, Gₙ/G₀=1,40 ise Fᵈ=3.000.000×0,15×0,40=180.000 TL. Bu mekanizma yalnız ilgili sözleşmede normal fiyat farkı öngörülmediğinde uygulanır; m.5 ile aynı matraha ayrıca eklenmez.
12.3. 8089 m.7–8: Fiyat farkında başvuru yok, süre uzatımında var
Artırımlı fiyat farkı: 8089 m.7 kapsamında şartları karşılayan sözleşmelerde verilmesi zorunludur; yüklenicinin yazılı başvurusu aranmaz. Süre uzatımı: m.8 uyarınca Esasların yürürlüğünden itibaren 30 gün içinde yazılı başvuru, idarenin 15 gün içinde karar vermesi, süre uzatımı kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde revize iş programı sunulması gerekir. Uzatılan süre kanuni koşullarla altı ayı geçemez. Süre uzatımı talep edilmedi diye hak doğmuş artırımlı fiyat farkı ortadan kalkmaz; fakat program ve gecikme dönemlerinin hesap sonuçları ayrıca incelenir.
13. Başvuru ve Kapsam Karışıklığını Önleyen Kesin Kontrol Matrisi
| Soru | Geçici 5 / 5203 | Geçici 6 / 5546 | Geçici 7 / 8089 |
|---|---|---|---|
| İhale eşiği | 01.12.2021 öncesi | 01.04.2022 öncesi | 01.03.2023 öncesi yapım |
| Sözleşme devam günü | 22.01.2022 veya kabul özel koşulu | 15.04.2022 | 28.12.2023 |
| İfa | 2021 ikinci yarı | 2022–2023 artırımlı; 2022 ilk çeyrek ek | 2024 |
| Genel yapım B | Ek farkta E kullanılır | Artırımlıda 1,00 | Artırımlıda 1,00; uygun TOKİ konutunda 1,15 |
| Fiyat farkı yoksa | Özel E ve endeksle ek fark | Artırımlıda D=0,25 (2022) / 0,15 (2023) | D=0,15 (2024) |
| Ek fark başvurusu | 30 gün içinde yazılı | m.11’e özgü yazılı başvuru | Bu rejim ek fark değil, artırımlı fark |
| Artırımlı fark başvurusu | Artırımlı rejim değil | Genelde aranmaz; eski hakedişte 30 gün | Aranmaz |
| Mal/hizmet | Özel kapsam ve istisnalarla | Özel kapsam ve istisnalarla | Kapsam dışı |
Aynı sözleşmede üç ayrı dönem: 2021’de, 2022’de ve 2024’te devam etmiş eski bir yapım işinin üç ayrı geçici rejime uygunluğu teorik olarak ayrı ayrı sınanabilir. Ancak 2021 ifasına 8089, 2024 ifasına 5203 uygulanamaz. Her hakediş dilimine yalnız ait olduğu düzenlemenin hesabı yapılır; normal fark ile geçici farkın birlikte uygulanmasına sadece ilgili özel kanunun izin verdiği şekilde yaklaşılır.
14. Sıfır, Negatif, Avans, İhzarat, Gecikme ve Vergi Etkisi
Negatif ek fark: 5203 m.8’de ek fark sonucu negatifse hakedişten kesinti yapılmaması açıkça öngörülmüştür. Geçici 6 veya 7’de farklı ek/artırımlı hesap ve normal farkın kendi negatif sonuç hükümleri birbirine karıştırılmaz. Örneğin 5203 kapsamındaki ek formülde Pₙ=0,95 ve Aₙ=1.000.000 TL, E=0,56 ise aritmetik −28.000 TL’dir; ancak bu özel ek fark nedeniyle ayrıca 28.000 TL kesinti yapılmaz.
Avans ve mahsup: Avans, mal teslimi ve hakedişten önceden ödenmiş tutarın özel hükümlere göre fark matrahına etkisi değerlendirilir; sürekli Mal Esaslarındaki avans indirimi kuralı, tüm geçici dönemlere gerekçesiz aynen taşınmaz. İhzarat: Yapım işlerinde ihzar edilen malzemenin geçerli belgelendirilmiş miktarı ve ihzarat ayı hesap dönemidir; montaj/imalat hakedişinde aynı malzemenin daha önce fark aldığı tutar tekrar ödenmez. Gecikme: 5203’te 01.07.2021 öncesi süresi bitip cezalı devam eden iş; 5546 artırımlıda 01.01.2022 öncesi süresi bitip cezalı devam eden iş özel olarak dışlanmıştır. 8089 süre uzatımında iş programı revizyonu ve idarenin karar süresi hesap dönemlerini etkiler.
4735 m.12: Uygun fiyat farkı nedeniyle ek kesin teminat konusu kontrol edilir. KDV Kanunu m.24/c: Fiyat farkı asıl işlem bedeliyle bağlantılı KDV matrahı unsurudur; vergi/tevkifat sözleşmenin türüne göre hesaplanır. Ek kesin teminat ile KDV tutarı aynı muhasebe kalemi değildir.
15. Eksik Veri İsteme ve Hesap Girdileri
Kesin hesap için şu veriler birlikte bulunmalıdır: (1) son teklif/ihale tarihi ve Türk lirası sözleşme, (2) 22.01.2022 / 15.04.2022 / 28.12.2023 günlerindeki devam/kabul durumu, (3) hizmet/mal/yapım sınıfı, (4) geçici dönemdeki her ayın Aₙ veya M×B tutarı, (5) normal fiyat farkı hükmü, ağırlıklar ve özel işçilik türü, (6) doğru G₀, Gₙ veya alt endeks Pₙ, (7) başvuru tarihi ve talep türü, (8) iş/teslim programı, gecikme, ihzarat, avans ve mahsup, (9) önceki normal ve ek/artırımlı fark ödemeleri. Veri eksikse tek bir kesin rakam uydurulmaz; hangi rejimin hangi veriyle sınanacağı belirtilir.
16. Birincil Mevzuat Metinleri
5203 sayılı Geçici 5 Uygulama Esasları; 5546 sayılı Geçici 6 Uygulama Esasları; 8089 sayılı Geçici 7 Uygulama Esasları. Resmî Gazete sayıları: 24.02.2022/31760; 13.05.2022/31834; 16.01.2024/32431. Kapsam ve tarih koşulları her Esasın 2’nci maddesinde, hesap ve başvuru hükümleri ilgili 5–13’üncü maddelerinde yer alır. Somut sözleşmede yalnız bir linkteki son konsolide metni değil, işlem gününe uygulanabilir sürümü esas alın.
17. Mevzuat ve resmî kaynaklar
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.8, m.12 ve ilgili geçici maddeler.
- 2013/5215, 2013/5216, 2013/5217 sayılı fiyat farkı Esasları ve uygulanabilir değişiklikleri.
- KİK: 2022 fiyat farkı değişiklikleri.
- KİK: 30.07.2025 / RG 32971 değişiklikleri.
- Kamu İhale Kurumu güncel mevzuat arşivi.