Yapım işlerinin hangi durumda açık ihale yerine pazarlık usulü ile (21-e) ihale edilmesi gerektiği (KİK)

13.05.2010 tarih ve II.Y.09.61.0176/2010-4E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

            EÜAŞ Genel Müdürlüğü Malzeme Yönetimi ve Ticaret Dairesi Başkanlığı tarafından 14.01.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Bursa Doğalgaz Kombine Çevrim Santraline Ait Gaz Türbini Giriş Havasına Soğutma Sistemi Yapılması İşi” ihalesine ilişkin olarak Ali Yanıkkaya İnş. Tur. Mad. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 25.03.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 05.04.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 07.04.2010 tarih ve 8156 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 07.04.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince, ihalenin iptaline,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle; ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif ekinde sunduğu analizler ve hesap cetveli ile aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunduğu analizler ve hesap cetvelinin birbiriyle uyumlu ve tutarlı olmadığı, malzeme listesindeki tüm kalemler için YMM onaylı son geçici vergi beyanname dönemine ait bir alış ve bir satış faturası örneği sunmadığı, dolayısıyla teklifin geçerli kabul edilmesinin mevzuata aykırı olduğu iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Şikayet konusu işin; gaz türbini kompresör havasının soğutulması amacıyla, gaz türbini filtre binası dışına 4 adet nemlendirme esaslı soğutma sistemi kurulması, devreye alınarak çalışır vaziyette teslimi işi olduğu, işin süresinin yer tesliminden itibaren 120 takvim günü olarak belirlendiği, işin kapsamında soğutma sistemi için gerekli malzemelerin temini, otomasyonu için gerekli kontrol sistemi PLC’nin hazırlanması, santral ham su hattından ve gaz türbini kompresör kanadı yıkama suyu hattından besleme suyu hattının çekilmesi, ham su girişine otomatik geri yıkamalı diskli filtre sisteminin montajının yapılması ve kabul testlerinin yapılarak devreye alınması işlerinin yer aldığı, sistemin gaz türbini kompresör giriş havasını minimum %90 bağıl neme kadar nemlendirerek soğutulması gerektiği, teknik şartnamede sistemde kullanılacak demineralize su ve ham su miktarlarının belirtildiği, isteklilerin tekliflerinde bu suların karışım oranları ile işletme limitlerini belirleyecekleri hüküm altına alınmıştır.

Sonuç olarak, şikayete konu işin 4 adet özel üretim soğutma sisteminin yapılarak mevcut filtre binasına montajı işinden ibaret olduğu, işin ağırlıklı kısmının soğutma sisteminin imali olduğu anlaşılmıştır.

            İhaleye ait idari şartnamenin ihaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterlerinin belirtildiği 7 nci maddesi altında yer alan 7.1.(ğ) maddesinde; “Teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatlar ile bu fiyatlara ilişkin İdarenin tanımladığı yapım şartlarına uygun analizler ve teklif bedelini gösteren hesap cetveli” ibaresine yer verilerek bahse konu analizler ile hesap cetvelinin teklif ile birlikte sunulması hüküm altına alınmıştır.

          İhaleye ait ilanın 9 uncu maddesinde ise; “İstekliler tekliflerini, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden verecektir. İhale sonucu, üzerine ihale yapılan istekliyle anahtar teslimi götürü bedel sözleşme imzalanacaktır. teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatlar ile bu fiyatlara ilişkin idarenin tanımladığı yapım şartlarına göre ihale dökümanı kapsamında verilen analiz formatına uygun analizler ve teklif bedelini gösteren hesap cetveli sunulacaktır. Bu ihalede işin tamamı için teklif verilecektir.” düzenlemesine yer verilerek ihale dokümanı ile isteklilere verilen analiz formatına uygun şekilde analizler ile hesap cetvelinin teklif ile birlikte verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

            Kamu İhale Genel Tebliğinin “Aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde ve sözleşmenin uygulanması aşamasında kullanılmak üzere tekliflerin ekinde analizlerin istenilmesi” başlıklı 38.1 nci maddesinde;

“b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; idare tarafından teklif bedelini oluşturacak iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/iş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği “malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının düzenlenerek ihale dokümanı kapsamında isteklilere verilmesi gerekmektedir.” hükmü yer almasına karşın, idarece isteklilere ortak bir analiz formatının verilmediği anlaşılmıştır.

            Kamu İhale Genel Tebliğinin 38.5 inci maddesinde yer alan;

          “4734 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca tekliflerin incelenmesinde; isteklilerin analizleri sunup sunmadıkları kontrol edilerek zarf açma ve belge kontrol tutanağının analizlere ilişkin hücresinde, analizlerin sunulup sunulmadığı, sunulmuş ise kaç adet analiz sayfası sunulduğu belirtilir.” açıklaması uyarınca söz konusu ihalede teklif ile birlikte sunulması istenilen analizlerin her bir istekli tarafından sunulup sunulmadığının, sunulmuş ise kaç adet analiz sayfası sunulduğunun idarece düzenlenen zarf açma ve belge kontrol tutanağının analizlere ilişkin hücresinde belirtilmesi gerekmesine karşın, ihale komisyonunca düzenlenen 10.12.2009 tarihli ve Standart Form KİK009.0/Y numaralı ‘Zarf Açma ve Belge Kontrol Tutanağı’nda ‘Hesap Cetveli’ adı altında tek bir sütun açıldığı, ihaleye teklif veren 9 istekliden 5’i için söz konusu sütuna ilişkin hücrelere “Var” ibaresinin yazıldığı, ihale komisyonunca düzenlenen zarf açma ve belge kontrol tutanağında isteklilerce kaç adet analiz sayfası sunulduğuna ilişkin bir tespitin yer almadığı görülmüştür.

            Buna rağmen teknik şartnamede isteklilerin yapılacak işle ilgili taslak projelerini, teknik izahatları, iş akış diyagramlarını ve tüm teknik dokümanlarını teklif ekinde sunacakları, teknik hesaplamalar kapsamında; tüketilecek su miktarı, besleme suyu hat projeleri, kurulacak soğutma sisteminin detay hesapları, mevcut binaya bağlantı noktaları, atık su deşarj planı, sisteme ait PI Diyagramı, elektrik hat ve bağlantı şemaları, teklif edilen sisteme ait yaş-kuru ağırlık miktarları ve iş taslak planının verilmesi istenmiş ve tekliflerin bu hususlar göz önüne alınmak suretiyle değerlendirildiği anlaşılmıştır.

            Anahtar teslimi götürü bedel olarak ihale edilen söz konusu yapım işinde idarece uygulama projesi hazırlanmadığı, nitekim temin edilecek sistemin birden çok alternatifi olduğu yapılan incelemede anlaşıldığından, idarece açık ihale usulünün tercih edildiği şikayete konu ihalede, tek tip bir uygulama projesi hazırlanmasının da rekabeti engelleyeceği ve bu yönüyle mevzuata aykırılık oluşturacağı açıktır.

            Ancak, şikayete konu işin klasik bir yapım işinden farklı bir ihale olduğu dikkate alındığında, idarece isteklilere standart bir analiz formatının verilmemiş olmasının da isteklileri tereddüte sevkedeceği ve ağırlıklı kısmı özel üretim imalat olarak değerlendirilebilecek yapım işinde nasıl analiz sunulması gerektiğinin idarece ihale dokümanı kapsamında belirlenmesi gerektiğinin uygun olacağı anlaşılmıştır.

            Kaldı ki, ihale üzerinde bırakılan isteklinin ihaleden önce bu konuda idareden yazılı olarak ayrıntılı bilgi istediği, idarenin bu talebe 05.01.2010 tarihli ve 39 sayılı yazıyla, hesap cetveli formunun idari şartnamenin 7.1.(ğ) maddesinde belirtildiği şekilde taraflarınca hazırlanacağı yönünde cevap verdiği, ihale üzerinde bırakılan isteklinin de türbin başına fiyatlandırma içeren bir hesap cetveli sunduğu görülmüştür.

Başvuru konusu ihalede 9 isteklinin teklif verdiği, teklif değerlendirme aşamasında bu isteklilerden 7’sinin çeşitli sebeplerle değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği ve geçerli olduğu kabul edilen 2 istekli üzerinden yapılan aşırı düşük teklif sınır değer hesaplaması sonucunda, 1.540.000,00.-€ (3.238.620,00.-TL) teklif bedelli Munters Form End. Sist. San. Tic. A.Ş.’nin teklifinin belirlenen sınır değerin altında kaldığının anlaşıldığı, anılan istekliden 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 38 inci maddesi ile idari şartnamenin 33.2 nci maddesi gereği teklifine ait ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetvellerini ve belgelendirmek suretiyle açıklamalarını sunmasının istendiği, söz konusu yazıda Kamu İhale Genel Tebliğine yer verilmediği, idarenin işlemlerinden de anlaşılabildiği kadarıyla isteklinin 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde belirtilen hususlara ilişkin açıklama sunmasının yeterli kabul edildiği ve isteklinin de sadece;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b)  Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

konularında açıklama ve açıklamalarına dair belgelendirme yaptığı, ekinde hesap cetveline yer verdiği görülmüştür.

İhale üzerinde bırakılan isteklinin teklifine ilişkin aşırı düşük teklif açıklamaları incelendiğinde;

            Anılan isteklinin açıklamalarını;

1- İşletme maliyeti açısından:

a)    Kullanım suyu açısından,

b)   Soğutma sistemlerinde bulunan pompaların harcayacağı elektrik enerjisi açısından,

c)   Bakım maliyetleri açısından ve

2- Diğer ek getiriler açısından açıkladığı,

Buna göre teklif edilen soğutma sisteminin kullanımı halinde, diğer sistemlere oranla yıllık;

Daha az enerji tüketimi nedeniyle 350.000, USD Filtrasyon özelliği sebebiyle 80.000 USD tasarruf elde edileceği,

Diğer soğutma sistemi uygulamalarında yukarıdaki kazançlar olmayacağı gibi, demineralize su tesisi kurulumu için 800.000 USD’lik yatırım ve yıllık 450.000 USD ek işletme maliyeti olacağı,

Fogging sistem uygulamalarında, damlacık riski nedeniyle türbin kanatlarında görülebilen erozyonun demineralize su kullanımı ile önlenebildiği,

Şeklinde açıklama yapıldığı, açıklamaların ekine de ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetvelinin sunulduğu,

Görülmüştür.

Sunulan hesap cetvelinde 1 adet türbin imalatı için gerekli malzemelerin miktar ve fiyatları ile montaj aşamasında ihtiyaç duyulan makine ekipman miktar ve fiyatları, işçilik, konaklama ve yemek giderleri hesaplanmış, 4 türbine ait ortak kısımlar taze su besleme hattı, drenaj sistemi, elektrik ve otomasyon sistemi, asansör sistemini içerecek şekilde ayrıntılı olarak düzenlenmiş, bu gruplarda yer alan malzeme, işçilik, makine ekipman miktar ve fiyatları yazılarak toplam teklifin oluşturulduğu,

Ancak, hesap cetvelinde belirtilen malzeme ve diğer unsurlar için teklif edilen fiyatları tevsik eder mahiyette belge sunulmadığı,

Görülmüştür.

İhale komisyonunun da teklifi sunulan 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde belirtilen hususlara ilişkin yapmış olduğu açıklamalar göz önünde bulundurularak değerlendirdiği, teklif edilen birim fiyatlara dair tevsik eder belgelerin sunulmamış olmasını dikkate almadığı anlaşılmıştır.

Kaldı ki, şikayete konu işin klasik bir yapım işi ihalesi niteliğinde olmadığı, idarenin ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifine ilişkin aşırı düşük teklif açıklaması yazısında teklifte önemli olan bileşenleri tespit etmediği, bahse konu yazıda sadece 4734 sayılı Kanunun 38 inci ve idari şartnamenin aynı mahiyetteki 33.2 nci maddesine atıfta bulunarak, istekliden ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetveli ile belgelendirilmiş açıklamaları talep ettiği, dolayısıyla sorgulamanın eksik ve hatalı yapıldığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin de bu sorgulama talebine uygun bir açıklama yaptığı ancak, bu haliyle açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliğinin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45 inci maddesine uygun olmadığı, buna rağmen ihale komisyonunun takdir yetkisini kullanarak teklifi geçerli kabul ettiği anlaşılmıştır.

Dolayısıyla, sunulan açıklamanın idarenin taleplerini karşılar nitelikte olduğu ancak, anılan Tebliğ maddesinde yer verilen açıklamalara uygun olmadığı, bu hususun idarenin farklı bir özellik arzeden söz konusu yapım işinde önemli bileşenleri tespit ederek sorgulama yapmamasından kaynaklandığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin ve diğer isteklilerin alıma konu soğutma sisteminin üreticileri olduğu dikkate alındığında, teklif aşamasında analizlerle ilgili idarenin isteklilere yol gösteren bir analiz formatı hazırlamadığı, buna göre de hesap cetvelinin nasıl düzenleneceği konusunda isteklilerde tereddüt yarattığı, isteklilerin de yapım işi ruhuna uygun analiz sunmadıkları, idarenin aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin yazısında da önemli teklif bileşenlerini belirlemeyerek, teklif fiyatın sağlıklı açıklanmasını engellediği anlaşılmıştır.

Kaldı ki, ihale dokümanından anlaşıldığı haliyle, söz konusu yapım işinin ekonomik açıdan en avantajlı teklifin sadece fiyat esasına göre değil, fiyat ile birlikte fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği, teklif veren isteklilerin her birinin bir diğerinden farklı çözüm ve sistemler önerdiği, bu sistemlerin ilk kurulum maliyetinin yanı sıra, işletme maliyetleri ve teknik çözümler bakımından da farklı sonuçlar doğurduğu göz önüne alındığında; şikayete konu ihalenin açık ihale usulüne göre değil, 4734 sayılı Kanunun 21 nci maddesinin (e) bendine göre ihale edilmesinin uygun olacağı, ihalenin bu haliyle sonuçlandırılmasının 4734 sayılı Kanunun “Temel ilkeler” başlıklı maddesinde yer verilen idarelerin ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu yönündeki temel ilkelere aykırı olacağı anlaşıldığından, ihalenin iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince, ihalenin iptaline,

Oyçokluğu ile karar verildi.

EK GEREKÇE

4734 sayılı  Kamu İhale Kanununun;

“Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.”,

 “yaklaşık maliyet” başlıklı 9 uncu maddesinde, “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir…”, hükmü ile,

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Yaklaşık maliyet” başlıklı 7 nci maddesinde ise, “İhale yapılmadan önce idare tarafından, bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre ihtiyaç konusu yapım işinin yaklaşık maliyeti tespit edilir.

İdareler, ihale konusu yapım işinin yaklaşık maliyetini dikkate alarak ihalenin eşik değerin altında kalıp kalmadığını belirler.

Yaklaşık maliyet, bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usuller uyarınca ayrıntılı miktar ve fiyat araştırması yapılmak suretiyle gerçekçi biçimde tespit edilir ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.

İdarelerce, ihale öncesi tespit edilen yaklaşık maliyet ilan edilmez ve isteklilere veya ihale süreci ile resmi ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.”,

hükmü yer almakta olup, ihale sürecinde idarece yapılacak işlemlerde ve değerlendirmelerde bu yaklaşık maliyet kullanılacaktır.

Yapılan inceleme sonucunda, idare tarafından ihaleye ilişkin yaklaşık maliyetin toplam 6.132.292,00 TL olarak belirlendiği, ihalenin 3.238.620,00 TL tutarında teklif veren istekli üzerinde bırakıldığı, ihaleye verilen en yüksek teklif tutarının da 3.668.708,00 TL olduğu, idarece hesaplanan yaklaşık maliyetin, en yüksek teklif tutarından % 67 oranında fazla olduğu göz önüne alındığında, idarece belirlenen yaklaşık maliyet tutarının gerçek piyasa fiyatları esas alınmak suretiyle hesaplanıp hesaplanmadığı hususunun incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Yaklaşık maliyetin idarece hatalı hesaplanması durumunda, idarece yapılacak işlemlerin ve değerlendirmelerin de sağlıklı bir şekilde yapılması mümkün bulunmadığından, söz konusu yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanıp hesaplanmadığı hususuna ilişkin olarak incelenmek ve gerekiyorsa soruşturulma yapılmak üzere konunun Enerji Bakanlığı’na bildirilmesinin uygun olacağı ek görüşüyle karara katılıyoruz.

        Adem KAMALI                          Kazım ÖZKAN       

  Üye                                                  Üye                                                    

KARŞI  OY

            Şikayet konusu işin; gaz türbini kompresör havasının soğutulması amacıyla, gaz türbini filtre binası dışına 4 adet nemlendirme esaslı soğutma sistemi kurulması, devreye alınarak çalışır vaziyette teslimi işi olduğu, işin süresinin yer tesliminden itibaren 120 takvim günü olarak belirlendiği, işin kapsamında soğutma sistemi için gerekli malzemelerin temini, otomasyonu için gerekli kontrol sistemi PLC’nin hazırlanması, santral ham su hattından ve gaz türbini kompresör kanadı yıkama suyu hattından besleme suyu hattının çekilmesi, ham su girişine otomatik geri yıkamalı diskli filtre sisteminin montajının yapılması ve kabul testlerinin yapılarak devreye alınması işlerinin yer aldığı, sistemin gaz türbini kompresör giriş havasını minimum %90 bağıl neme kadar nemlendirerek soğutulması gerektiği, teknik şartnamede sistemde kullanılacak demineralize su ve ham su miktarlarının belirtildiği, isteklilerin tekliflerinde bu suların karışım oranları iLe işletme limitlerini belirleyecekleri hüküm altına alınmıştır. Sonuç olarak, şikayete konu işin 4 adet özel üretim soğutma sisteminin yapılarak mevcut filtre binasına montajı işinden ibaret olduğu, işin ağırlıklı kısmının soğutma sisteminin imali, bir çeşit mal alımı olduğu olduğu anlaşılmıştır.

               İhaleye ait idari şartnamenin ihaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterlerinin belirtildiği 7 nci maddesi altında yer alan 7.1.(ğ) maddesinde; “Teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatlar ile bu fiyatlara ilişkin İdarenin tanımladığı yapım şartlarına uygun analizler ve teklif bedelini gösteren hesap cetveli” ibaresine yer verilerek bahse konu analizler ile hesap cetvelinin teklif ile birlikte sunulması hüküm altına alınmıştır.

İhaleye ait ilanın 9 uncu maddesinde ise; “istekliler tekliflerini, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden verecektir İhale sonucu, üzerine ihale yapılan istekliyle anahtar teslimi götürü bedel sözleşme imzalanacaktır teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatlar ile bu fiyatlara ilişkin idarenin tanımladığı yapım şartlarına göre ihale dokümanı kapsamında verilen analiz formatına uygun analizler ve teklif bedelini gösteren hesap cetveli sunulacaktır Bu ihalede işin tamamı için teklif verilecektir.” düzenlemesine yer verilerek ihale dokümanı ile isteklilere verilen analiz formatına uygun şekilde analizler ile hesap cetvelinin teklif ile birlikte verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliğinin “Aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde ve sözleşmenin uygulanması aşamasında kullanılmak üzere tekliflerin ekinde analizlerin istenilmesi” başlıklı 38.1 nci maddesinde;

“b) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; idare tarafından teklif bedelini oluşturacak iş kalemleri ve/veya iş gruplarının yapım şartlarına bağlı kalınarak, her iş kalemi/İş grubunun içeriğine göre analizde yer almasını istediği ‘malzeme, işçilik, makine ve diğerleri (varsa; nakliyeler, inşaat yerindeki yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşımalar, zamlar vb.)” sadece girdi cinslerinin belirlendiği, analiz girdileri ile miktarlarının ve tutarlarının belirtilmediği,

(Ek-Y.2)’de yer alan örneğe uygun analiz formatının düzenlenerek ihale dokümanı kapsamında isteklilere verilmesi gerekmektedir.” hükmü yer almasına karşın, idarece isteklilere ortak bir analiz formatının verilmediği anlaşılmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliğinin 38.5 inci maddesinde yer alan;

“4734 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca tekliflerin incelenmesinde; isteklilerin analizleri sunup sunmadıkları kontrol edilerek zarf açma ve belge kontrol tutanağının analizlere ilişkin hücresinde, analizlerin sunulup sunulmadığı, sunulmuş ise kaç adet analiz sayfası sunulduğu belirtilir.” açıklaması uyarınca söz konusu ihalede teklif ile birlikte sunulması istenilen analizlerin her bir istekli tarafından sunulup sunulmadığının, sunulmuş ise kaç adet analiz sayfası sunulduğunun idarece düzenlenen zarf açma ve belge kontrol tutanağının analizlere ilişkin hücresinde belirtilmesi gerekmesine karşın, ihale komisyonunca düzenlenen 10.12.2009 tarihli ve Standart Form KlK009.0/Y numaralı “Zarf Açma ve Belge Kontrol Tutanağı’nda ‘Hesap Cetveli’ adı altında tek bir sütun açıldığı, ihaleye teklif veren 9 istekliden 5’i için söz konusu sütuna ilişkin hücrelere “Var” ibaresinin yazıldığı, ihale komisyonunca düzenlenen zarf açma ve belge kontrol tutanağında isteklilerce kaç adet analiz sayfası sunulduğuna ilişkin bir tespitin yer almadığı görülmüştür.

Buna rağmen teknik şartnamede isteklilerin yapılacak işle ilgili taslak projelerini, teknik izahatlan, iş akış diyagramlarını ve tüm teknik dokümanlannı teklif ekinde sunacakları, teknik hesaplamalar kapsamında; tüketilecek su miktarı, besleme suyu hat projeleri, kurulacak soğutma sisteminin detay hesapları, mevcut binaya bağlantı noktalan, atık su deşan planı, sisteme ait Pl Diyagramı, elektrik hat ve bağlantı şemalan, teklif edilen sisteme ait yaş-kuru ağırlık miktariarı ve iş taslak planının verilmesi istenmiş ve tekliflerin bu hususlar göz önüne alınmak suretiyle değerlendirildiği anlaşılmıştır.

            Anahtar teslimi götürü bedel olarak ihale edilen söz konusu yapım işinde idarece uygulama projesi hazırlanmadığı, nitekim temin edilecek sistemin birden çok alternatifi olduğu yapılan incelemede anlaşıldığından, idarece tek tip bir uygulama projesi hazırlanmasının da rekabeti engelleyeceği ve bu yönüyle mevzuata açık aykırılık oluşturacağı değerlendirilmiştir.Başka bir ifadeyle ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle  teknik ve mali niteliklerinin  gerekli olan netlikte belirlenememiştir.

Ancak, şikayete konu işin klasik bir yapım işinden farklı bir ihale olduğu (Daha ziyade mal alımı şeklinde bir ihaleyi andırdığı) dikkate alındığında, idarece isteklilere standart bir analiz formatının verilmemiş olmasının da isteklileri tereddüte sevkedeceği ve ağırlıklı kısmı özel üretim imalat olarak değerlendirilebilecek yapım işinde nasıl analiz sunulması gerektiğinin idarece ihale dokümanı kapsamında belirlenmesi gerektiğinin uygun olacağı anlaşılmıştır.

Kaldı ki, ihale üzerinde bırakılan isteklinin ihaleden önce bu konuda İdareden yazılı olarak ayrıntılı bilgi istediği, idarenin bu talebe 05.01.2010 tarihli ve 39 sayılı yazıyla, hesap cetveli formunun idari şartnamenin 7.1.(ğ) maddesinde belirtildiği şekilde taraflarınca hazırlanacağı yönünde cevap verdiği, ihale üzerinde bırakılan isteklinin de türbin başına fiyatlandırma içeren bir hesap cetveli sunduğu görülmüştür.

Başvuru konusu ihalede 9 isteklinin teklif verdiği, teklif değerlendirme aşamasında bu isteklilerden 7’sinin çeşitli sebeplerle değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği ve geçerli olduğu kabul edilen 2 istekli üzerinden yapılan aşırı düşük teklif sınır değer hesaplaması sonucunda, 1.540.000,00.-€ (3.238.620,00.-TL) teklif bedelli Munters Form End. Sist. San. Tic. A.Ş.’nin teklifinin belirlenen sınır değerin altında kaldığının anlaşıldığı, anılan istekliden 19.02.2010 tarihli ve 1056 sayılı yazı ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 38 inci maddesi ile idari şartnamenin 33.2 nci maddesi gereği teklifine ait ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetvellerini ve belgelendirmek suretiyle açıklamalarını sunmasının istendiği, söz konusu yazıda Kamu İhale Genel Tebliğine yer verilmediği, idarenin işlemlerinden de anlaşılabildiği kadarıyla isteklinin 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde belirtilen hususlara ilişkin açıklama sunmasının yeterli kabul edildiği ve isteklinin de sadece;

a)  İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b)  Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c)  Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

             Konularında açıklama ve açıklamalarına dair belgelendirme yaptığı, ekinde hesap cetveline yer verdiği görülmüştür. İhale üzerinde bırakılan isteklinin teklifine ilişkin aşın düşük teklif açıklamaları incelendiğinde; anılan isteklinin açıklamalarını;

1-  İşletme maliyeti açısından:

a)       Kullanım suyu açısından,

b)       Soğutma sistemlerinde bulunan pompaların  harcayacağı  elektrik enerjisi açısından,

c)       Bakım maliyetleri açısından ve

2-  Diğer ek getiriler açısından açıkladığı.Buna göre Petekli Sistem Evaporatif Soğutma Ünitesi önerilen sisteminin :

a) Kullanım suyu açısından;

            Sistemde mevcut demineralize su haricinde demineralize su ihtiyacının olmadığı, oysa diğer sistemlerin ham su ile çalışamayacağı, bu sayede demineralize su üretim ünitesi kurulmasına gerek kalmayacağı ve idareye ilk kurulum aşamasında teklife yansıyacak ek bir maliyet getirmeyeceği ve dolayısıyla demineralize su üretim ünitesi işletim maliyetinin de olmayacağı, bu sayede diğer sistemlere göre 800.000.-USD civarında ek yatırım maliyeti ve her sene için 450.000.- USD civannda isletme maliyeti kârı olacağı,

b)    Soğutma sistemlerinde bulunan pompalann harcayacağı elektrik enerjisi açısından;

Petekli sistem evaporatif soğutma ünitesinde yeralan pompaların tüketeceği elektrik enerjisinin 1 türiDin için 22 kWh olduğu, Fogging ve Upstream fogging tipi soğutma sistemlerinde yeralan pompaların tüketeceği elektrik enerjisinin, teklif edilen soğutma sisteminin yaklaşık 7 katı olduğu ve 1 türbin için tahmini olarak 150 kWh civannda olacağı, bir yıllık dönem için kıyaslama yapıldığında (Sistemlerin yılın yaklaşık 8 ayı devrede olduğu düşünüldüğünde) Fogging ve upstream sistemlerinde fazladan (toplam 4 türbin için);

(150-22)x24x30x8x4 =2.949.120 kWh harcanacağı, bu enerjinin parasal karşılığının ise 12 cent/kwh üzerinden 353.894 USD olduğu, dolayısıyla teklif edilen soğutma sisteminin kullanımı halinde diğer sistemlerdeki kullanıma oranla pompa elektrik enerjisi harcamalanndan dolayı yıllık 350.000 USD civannda tasarruf elde edileceği,

c)     Bakım maliyetleri açısından;

Teklif edilen soğutma sisteminde çalışma sırasında herhangi bir bakıma ihtiyaç duyulmadığı, sistemde kullanılan soğutucu peteklere, sistemin kullanılmadığı kış aylannda bir kez yapılacak kısa süreli bakım ve pompaların genel kontrolünün yapılmasının yeterii olacağı, Fogging ve Upstream fogging sistemlerde kullanılan pompalann yüksek basınçlı tipte ve düzenli bakım gerektirdiği, deminaralize su kullanımına rağmen nozüllerin çalışma periyodu içinde düzenli kontrolü ve bakımı gerektirdiği,ifade edilmiştir.

2- Diğer ek getiriler açısından ise;

Teklif edilen soğutma sisteminde kullanılan soğutma peteklerinin giriş havasını çok önemli ölçüde filtre ettiği, bu şekilde mevcut hava emiş filtrelerinin ömrünün ciddi anlamda uzadığı, bu hususa ilişkin diyagramın ekte sunulduğu, gaz türbinindeki mevcut filtrelerin ömrünün, teklif edilen soğutma sistemi kullanımıyla yaklaşık 2,5 kat uzadığı, 4 adet türbinin filtre değişim maliyetinin 400.000 USD civannda olduğu ve filtrelerin her 3 yılda bir değiştiği ve bu sürecin teklif edilen soğutma sistemi kullanımıyla biriikte yaklaşık 2,5 katına uzayacağı ve bunun sonucunda yıllık 80.000 USD tasarruf edileceği, Fogging ve Upstream fogging sistemlerde yukanda anlatılan ” türbin giriş havasını filtre etme özelliğinin” bulunmadığı,

            Dolayısıyla;Teklif edilen soğutma sisteminin kullanımı halinde, fogging ve upstream fogging sistemlerine oranla yıllık;

Daha az enerji tüketimi nedeniyle 350.000, USD Filtrasyon özelliği sebebiyle 80.000 USD tasan-uf elde edileceği,Fogging ve upstream fogging uygulamalarında yukarıdaki kazançlar olmayacağı gibi, demineralize su tesisi kurulumu için 800.000 USD’lik yatırım ve yıllık 450.000 USD ek işletme maliyeti olacağı,Fogging sistem uygulamalarında, damlacık riski nedeniyle türbin kanatlannda görülebilen erozyonun demineralize su kullanımı İle önlenebildiği,

Şeklinde açıklama yapıldığı, açıklamaların ekine de ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetvelinin sunulduğu görülmüştür.

          Sunulan hesap cetvelinde 1 adet türbin imalatı için gerekli malzemelerin miktar ve fiyatları ile montaj aşamasında ihtiyaç duyulan makine ekipman miktar ve fiyatlan, işçilik. konaklama ve yemek giderleri hesaplanmış, 4 türbine ait ortak kısımlar taze su besleme hattı, drenaj sistemi, elektrik ve otomasyon sistemi, asansör sistemini içerecek şekilde aynntılı olarak düzenlenmiş, bu gruplarda yer alan malzeme, işçilik, makine ekipman miktar ve fiyatlan yazılarak toplam teklifin oluşturulduğu,

Ancak, hesap cetvelinde belirtilen malzeme ve diğer unsurlar için teklif edilen fiyatlan tevsik eder mahiyette belge sunulmadığı, görülmüştür.

İhale komisyonunun da teklifi sunulan 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde belirtilen hususlara ilişkin yapmış olduğu açıklamalar göz önünde bulundurularak değerlendirdiği, teklif edilen birim fiyatlara dair tevsik eder belgelerin sunulmamış olmasını dikkate almadığı anlaşılmıştır.

Kaldı ki, şikayete konu işin klasik bir yapım işi ihalesi niteliğinde olmadığı, idarenin ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifine ilişkin aşırı düşük teklif açıklaması yazısında teklifte önemli olan bileşenleri tespit etmediği, bahse konu yazıda sadece 4734 sayılı Kanunun 38 inci ve idari şartnamenin aynı mahiyetteki 33.2 nci maddesine atıfta bulunarak, istekliden ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetveli ile belgelendirilmiş açıklamaları talep ettiği, dolayısıyla sorgulamanın eksik ve hatalı yapıldığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin de bu sorgulama talebine uygun bir açıklama yaptığı ancak, bu haliyle açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliğinin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45 inci maddesine uygun olmadığı, buna rağmen ihale komisyonunun takdir yetkisini kullanarak teklifi geçerli kabul ettiği anlaşılmıştır.

Denildikten sonra Kurul kararında:

İsteklice sunulan açıklamaların idarenin taleplerini karşılar nitelikte olduğu ancak, anılan Tebliğ maddesinde yer verilen açıklamalara uygun olmadığı, bu hususun idarenin farklı bir özellik arzeden söz konusu yapım işinde önemli bileşenleri tespit ederek sorgulama yapmamasından kaynaklandığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin ve diğer isteklilerin alıma konu soğutma sisteminin üreticileri olduğu dikkate alındığında, teklif aşamasında analizlerle ilgili idarenin isteklilere yol gösteren bir analiz formatı hazırlamadığı, buna göre de hesap cetvelinin nasıl düzenleneceği konusunda isteklilerde tereddüt yarattığı, isteklilerin de yapım işi ruhuna uygun analiz sunmadıklan, idarenin aşın düşük teklif açıklamasına ilişkin yazısında da önemli teklif bileşenlerini belirlemeyerek, teklif fiyatın sağlıklı açıklanmasını engellediği değerlendirilmiştir.

Kaldı ki, ihale dokümanından anlaşıldığı haliyle, söz konusu yapım işinin ekonomik açıdan en avantajlı teklifin sadece fiyat esasına göre değil, fiyat ile birlikte fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği, teklif veren isteklilerin her birinin bir diğerinden farklı çözüm ve sistemler önerdiği, bu sistemlerin ilk kurulum maliyetinin yanı sıra, işletme maliyetleri ve teknik çözümler bakımından da farklı sonuçlar doğurduğu göz önüne alındığında; 4734 sayılı Kanunun “Temel ilkeler” başlıklı maddesine yer verilen idarelerin ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu yönündeki hükme aykırı hareket edildiği görüş ve kanaatine varıldığından;şikayet konu ihalenin bu haliyle sonuçlandırılmasının 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine aykırı olduğu görüşü ile “ihalenin iptaline” karar verilmiştir.

Kurul tarafından yapılan tespitler içerisinde aşağıdaki değerlendirmelere yer verilmiştir.

“İhale komisyonunun da teklifi sunulan 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde belirtilen hususlara ilişkin yapmış olduğu açıklamalar göz önünde bulundurularak değerlendirdiği, teklif edilen birim fiyatlara dair tevsik eder belgelerin sunulmamış olmasını dikkate almadığı anlaşılmıştır.”

Şeklinde bir yargıya varılırken; İdare tarafından yapılan aşırı düşük sorgulamasında teklif edilen birim fiyatlara dair tevsik eder belgeler istenmediği, idarenin 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinde  yazılı hükmün lafzına  ve ruhuna uygun bir açıklama talep ettiği hususunu göz ardı edilmiş, idarenin istenmediği  hususlarda isteklilerce açıklama yapılmadığı gerekçesiyle ihalenin iptali yönünde karar verilmiştir.

Ayrıca;“Kaldı ki, şikayete konu işin klasik bir yapım işi ihalesi niteliğinde olmadığı, idarenin ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifine ilişkin aşırı düşük teklif açıklaması yazısında teklifte önemli olan bileşenleri tespit etmediği, bahse konu yazıda sadece 4734 sayılı Kanunun 38 inci ve idari şartnamenin aynı mahiyetteki 33.2 nci maddesine atıfta bulunarak, istekliden ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetveli ile belgelendirilmiş açıklamaları talep ettiği, dolayısıyla sorgulamanın eksik ve hatalı yapıldığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin de bu sorgulama talebine uygun bir açıklama yaptığı ancak, bu haliyle açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliğinin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45 inci maddesine uygun olmadığı, buna rağmen ihale komisyonunun takdir yetkisini kullanarak teklifi geçerli kabul ettiği anlaşılmıştır.”

Yargısına varılırken; idarenin kanuna uygun bir şekilde istediği   ve  istekli tarafından sunulan açıklamaların idarenin taleplerini karşılar nitelikte olduğu hususunu göz ardı ederek , aşırı düşük teklif sorgulamanın eksik ve hatalı yapıldığı düşüncesiyle isteklilerce yapılan açıklamanın Kamu İhale Genel Tebliğ’indeki düzenlemelere uygun yapılmadığı halde ihale komisyonunun  takdir yetkisini kullanarak  bu açıklamaları ve dolayısıyla  teklifi geçerli  kabul etmesini 4734 sayılı Kanunun “Temel ilkeler” başlıklı maddesindeki düzenlemeye aykırı bularak ihalenin iptali yönünde karar vermesinde  mevzuata uyarlılık bulunmamaktadır.

Kaldı ki, incelenen ihaleye teklif sunan hiç bir isteklinin teklifi anılan Tebliğ hükümlerine aykırılıktan elenmemiş, tüm isteklilerin bu konudaki açıklamaları idare tarafından uygun mütalaa edilmiştir.

                Yukarıda belirtilen nedenlerle, inclemeye konu ihalede   “şikayetin uygun bulunmadığı”  şleklinde karar verilmesi şeklindeki düşüncemle  Kurul’un” ihalenin iptali” kararına katılmıyorum.

                                                                                                           Abdullah DÜNDAR

                                                                                                                      Kurul Üyesi

KARŞI OY

            Şikayet konusu ihalede, ihale usulünün yanlış belirlendiği yönündeki tespite  katılmamaktayım.

            Zira  ihalenin açık ihale usulüyle yapılacağının ilanda yer aldığı ve tekliflerin kesinleşmiş ihale ilanı ve ihale dokümanına göre verildiği, bu konuda herhangi bir şikayet bulunmadığı,  ihale dosyası muhteviyatından geçerli tekliflerin değerlendirilerek ihalenin sonuçlandırıldığı  anlaşıldığından, bu hususun iptal gerekçesi olarak arasında yer almaması gerektiği kanaatindeyim.

Öte yandan, ihale konusu işin klasik bir yapım işi ihalesi olmadığı; gaz türbini kompresör havasının soğutulması amacıyla, gaz türbini filtre binası dışına 4 adet nemlendirme esaslı soğutma sistemi kurulması, devreye alınarak çalışır vaziyette teslimi işi olduğu,  işin kapsamında soğutma sistemi için gerekli malzemelerin temini, otomasyonu için gerekli kontrol sistemi PLC’nin hazırlanması, santral ham su hattından ve gaz türbini kompresör kanadı yıkama suyu hattından besleme suyu hattının çekilmesi, ham su girişine otomatik geri yıkamalı diskli filtre sisteminin montajının yapılması ve kabul testlerinin yapılarak devreye alınması işlerinin yer aldığı, sistemin gaz türbini kompresör giriş havasını minimum %90 bağıl neme kadar nemlendirerek soğutulması gerektiği, teknik şartnamede sistemde kullanılacak demineralize su ve ham su miktarlarının belirtildiği, isteklilerin tekliflerinde bu suların karışım oranları ile işletme limitlerini belirleyecekleri, sonuç olarak, şikayete konu işin 4 adet özel üretim soğutma sisteminin yapılarak mevcut filtre binasına montajı işinden ibaret olduğu, işin ağırlıklı kısmının soğutma sisteminin imali olduğu anlaşılmaktadır.

İdarece isteklilere ortak bir analiz formatının verilmemesine karşın, teknik şartnamede isteklilerin yapılacak işle ilgili taslak projelerini, teknik izahatları, iş akış diyagramlarını ve tüm teknik dokümanlarını teklif ekinde sunacakları, teknik hesaplamalar kapsamında; tüketilecek su miktarı, besleme suyu hat projeleri, kurulacak soğutma sisteminin detay hesapları, mevcut binaya bağlantı noktaları, atık su deşarj planı, sisteme ait PI Diyagramı, elektrik hat ve bağlantı şemaları, teklif edilen sisteme ait yaş-kuru ağırlık miktarları ve iş taslak planının verilmesi istenmiş ve tekliflerin bu hususlar göz önüne alınmak suretiyle değerlendirildiği; ihale üzerinde bırakılan istekliden aşırı düşük teklif açıklaması olarak ayrıntılı gider kalemlerine ilişkin hesap cetveli ile belgelendirilmiş açıklamaları talep ettiği görülmektedir.

İhale üzerinde bırakılan istekli  Munters Form End. Sist. San. Tic. A.Ş.’nin bu sorgulama talebine uygun bir açıklama yaptığı, ihale komisyonunun yapılan açıklamaları kabul ettiği anlaşılmaktadır.

            Kanun ve Tebliğ’de yer alan açıklamalarda, ihale komisyonu tarafından yaklaşık maliyet ve diğer tekliflerle kıyaslandığında aşırı düşük olarak belirlenen tekliflerin,  reddedilmeden önce aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulacağı, anılan mevzuat hükümleri uyarınca aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin olarak, isteklilerden teklif bileşenleri ile ilgili açıklama talebinde bulunulacağı ve bu açıklamalarını belgeye dayandıracakları, aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin olarak isteklilerce yapılan açıklamaların ihale komisyonunca değerlendirilmesi sonucunda, ihale konusu işin yapılabilmesi çerçevesinde yeterli görülen isteklilerin tekliflerinin kabul edileceği, bu nedenle Kamu İhale Mevzuatının, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi konusunda, kamu hizmetinin idari ve mali gereklerine aykırı kullanılmamak koşuluyla idareye takdir yetkisi verdiği  açık olup, ihale komisyonunun bu takdir yetkisi çerçevesinde ihaleyi Munters Form End. Sist. San. Tic. A.Ş.’nin üzerinde bırakmasının mevzuata uygun olduğu kanaatindeyim.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendine göre “başvurunun reddine” karar verilmesi gerektiği yönündeki görüşüm ile, Kurul Çoğunluğunun “ihalenin iptaline”  kararına  katılmıyorum.